Polski
Program nauczania (Francja)

Matematyka — klasa 9

Klasa 9 (Francja) — Trójkąty prostokątne

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Francja) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Działy tej klasy

Matematyka w klasie 3 według programu cyklu 4: ułamki nieskracalne, liczby pierwsze, notacja wykładnicza, wzory skróconego mnożenia, równania iloczynowe, twierdzenie Talesa, trygonometria, funkcje liniowe i afiniczne, statystyka i prawdopodobieństwo. Każdemu zagadnieniu towarzyszą przykłady ćwiczeń gotowe do wydrukowania w formie kart pracy.

Liczby i obliczenia

Rozwiązywanie równań kwadratowych

Rozwiązywanie równania typu x² = a oraz znajdowanie rozwiązań równania, które sprowadza się do iloczynu równego zeru.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga algebraicznego rozwiązywania równań pierwszego stopnia lub sprowadzalnych do nich, w szczególności równań iloczynowych, oraz w szczególności równań typu x² = a. Tekst nie precyzuje żadnego konkretnego zakresu liczb: istota zadania leży w metodzie, a nie w wielkości liczb.

Najczęstszym błędem przy x² = a jest podanie tylko jednego rozwiązania. Na przykład dla x² = 9 uczeń pisze x = 3 i zapomina, że x = −3 też spełnia równanie. Przy równaniach iloczynowych typowym błędem jest przekonanie, że (x − 2)(x + 3) = 1 daje x = 2 lub x = −3: reguła iloczynu zerowego stosuje się tylko wtedy, gdy iloczyn jest równy zeru.

W tej klasie karty pracy zawierają równania drugiego stopnia, w prostej postaci lub krok po kroku. Niektóre polecenia wymagają wybrania lub wskazania większego pierwiastka, inne – stwierdzenia, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe, albo wskazania błędu w już zapisanym rozwiązaniu. Te modele pozwalają sprawdzić, czy uczeń kontroluje zarówno rachunek, jak i sens otrzymanych rozwiązań.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a.

Typy zadań: Równanie kwadratowe · Równanie kwadratowe krok po kroku · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: prawda/fałsz · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wstaw znak · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wybierz · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: znajdź błąd

Twierdzenie Pitagorasa w klasie 3.

Uczeń uczy się obliczać długość boku trójkąta prostokątnego, sprawdzać, czy trójkąt jest prostokątny, oraz wykorzystywać tę zależność w sytuacjach z życia codziennego.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 (cykl 4) program wymaga znajomości twierdzenia Pitagorasa i jego odwrotności, wykorzystywania figur i konfiguracji do wyznaczania wielkości geometrycznych oraz stosowania pierwiastka kwadratowego do rozwiązywania zadań, zwłaszcza geometrycznych. Program nie określa tutaj zakresu liczb właściwego dla klasy 3e; karty pracy dla klasy 3e pokazują przede wszystkim pracę nad długościami boków trójkąta.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu boku przy kącie prostym jako przeciwprostokątnej lub odwrotnie. W takim przypadku uczeń dodaje kwadraty, choć powinien odjąć, aby wyznaczyć bok przy kącie prostym, albo zapomina wyciągnąć pierwiastek kwadratowy na końcu. Warto najpierw zidentyfikować przeciwprostokątną, czyli bok leżący naprzeciw kąta prostego i najdłuższy.

Modele ćwiczeń dostępne w klasie 3e obejmują w szczególności:

  • Oblicz przeciwprostokątną oraz Oblicz bok przy kącie prostym, aby zastosować wzór w obu kierunkach.
  • Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny, aby wykorzystać odwrotność twierdzenia.
  • Pitagoras: znajdź błąd oraz Twierdzenie Pitagorasa krok po kroku, aby wykrywać i poprawiać kolejne etapy.
  • Pitagoras w praktyce: drabina, przekątna, kabel, aby powiązać obliczenia z konkretnym problemem.
  • Ćwiczenia z danymi zbędnymi oraz ćwiczenia porównawcze, w których uczeń musi wybrać istotne informacje.

Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, w tym geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie odwrotne do niego.

Typy zadań: Oblicz przeciwprostokątną · Oblicz przyprostokątną · Przeciwprostokątna: dane zbędne · Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny · Pitagoras w praktyce: bok trójkąta prostokątnego · Długość przeciwprostokątnej: dane zbędne (kl. 7–8) · Przeciwprostokątna i liczba: porównaj (kl. 7–8) · Przeciwprostokątna — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa krok po kroku (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: oceń dwa zdania (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: przyprostokątna — prawda czy fałsz (kl. 8) · Twierdzenie Pitagorasa: znajdź błąd (kl. 8) · Trapez równoramienny: pole z wysokością z Pitagorasa (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: o ile krócej na skos (kl. 7–8)

Tożsamości wyjątkowe: iloczyny i kwadraty

Uczeń uczy się rozwijać (a + b)(a − b) oraz kwadraty (a + b)², a następnie rozkładać na czynniki różnicę dwóch kwadratów a² − b².

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien umieć rozłożyć na czynniki różnicę dwóch kwadratów, postaci a² − b², i zapisać ją w postaci iloczynu (a − b)(a + b). Dostarczony kontekst nie precyzuje zakresu liczb dla tej klasy, dlatego ten tekst nie podaje żadnego.

Najczęstszym błędem jest mylenie wzorów. Pisze się (a + b)² = a² + b², zapominając o wyrazie środkowym 2ab, albo przekształca się a² − b² w kwadrat. Warto zapamiętać: kwadrat dwumianu zawiera wyraz iloczynowy, natomiast iloczyn sumy przez różnicę go nie zawiera.

Karta pracy w klasie 3 ćwiczy to zagadnienie na podstawie następujących wzorów:

  • Iloczyn sumy przez różnicę
  • Kwadrat sumy lub różnicy
  • Kwadrat dwumianu: znaleźć brakujący wyraz środkowy lub wybrać współczynnik przy x
  • Suma razy różnica: wybrać wyraz stały

Te ćwiczenia wymagają rozpoznania postaci wyrażenia przed obliczaniem, co pomaga uczniowi zorientować się, kiedy mamy do czynienia z różnicą dwóch kwadratów.

Powiązanie z podstawą programową: Rozkładanie a² – b² na czynniki.

Typy zadań: Iloczyn sumy i różnicy · Kwadrat dwumianu: wybierz współczynnik przy x · Kwadrat sumy i różnicy · Suma razy różnica: wybierz wyraz wolny · Kwadrat dwumianu: brakujący wyraz środkowy

Zaokrąglanie do określonej liczby cyfr znaczących

Uczy się zaokrąglać liczbę, zachowując określoną liczbę cyfr znaczących, aby otrzymać przybliżenie zgodne z początkową dokładnością.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga kojarzenia rzędów wielkości z bardzo różnymi obiektami, takimi jak rozmiar atomu, odległość Ziemia-Księżyc czy prędkość światła. Cyfry znaczące to sposób podania wartości przybliżonej, która pozostaje czytelna w tej skali. Program nie określa tutaj zakresu liczb właściwego dla klasy 3e.

Najczęstszy błąd polega na przepisywaniu wszystkich cyfr wyświetlanych przez kalkulator, na przykład 3,14159 lub 12,4873, podczas gdy wynik przybliżony należy zaokrąglić. Inne pomyłki wynikają z zer na początku: w liczbie 0,00372 znaczące są cyfry 3, 7 i 2, a zera jedynie wskazują położenie przecinka.

W tym przedmiocie karty proponują kilka typów zadań: zaokrąglanie do określonej liczby cyfr znaczących, wybierz odpowiedź, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd. W dwóch ostatnich uczeń musi sprawdzić, czy zaokrąglenie jest poprawne, albo poprawić błędną odpowiedź, co pomaga kontrolować własną pracę.

Powiązanie z podstawą programową: Przyporządkowywać obiektom rzędy wielkości (np. rozmiar atomu, bakterii, pęcherzyka płucnego, długość jelita, pojemność dysku twardego, prędkości dźwięku i światła, liczba ludności Francji i świata, odległość Ziemia–Księżyc, odległość Słońca od najbliższej gwiazdy itp.).

Typy zadań: Zaokrąglij do cyfr znaczących · Cyfry znaczące: prawda czy fałsz · Cyfry znaczące: wybierz odpowiedź · Cyfry znaczące: znajdź błąd

Organizacja i analiza danych, funkcje

Odczytywanie wartości funkcji z wykresu

Twoje dziecko uczy się odczytywać z wykresu wartość funkcji, argument, miejsca zerowe oraz monotoniczność funkcji.

typów zadań: 13Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się odczytywać funkcję z jej wykresu. Musi umieć znaleźć obraz liczby (wartość funkcji w tej liczbie, odczytaną na osi pionowej) oraz argument liczby (liczbę lub liczby z osi poziomej, których obrazem jest ta liczba). Program cyklu 4 wymaga wyznaczania obrazu i argumentu na podstawie różnych sposobów przedstawiania funkcji, ale nie podaje tu zakresu liczb właściwego dla klasy 3e.

Najczęstszym błędem jest mylenie obrazu z argumentem. Gdy pytamy o obraz liczby 2, dziecko czasem odczytuje wartość na osi poziomej, zamiast zacząć od 2 na osi poziomej, pójść w górę do krzywej i odczytać rzędną. Z kolei szukając argumentu, może odczytać wysokość zamiast szukać odciętej. Dobrym nawykiem jest mentalne poprowadzenie prostej poziomej lub pionowej łączącej podaną liczbę z krzywą.

W kartach pracy z klasy 3e ta umiejętność pojawia się w kilku formach:

  • odczytanie wartości funkcji z wykresu lub wybór poprawnej odpowiedzi spośród kilku propozycji;
  • wyznaczenie miejsc zerowych, dziedziny i zbioru wartości;
  • określenie, gdzie funkcja jest rosnąca lub malejąca oraz jaki jest jej znak;
  • sprawdzenie stwierdzenia (prawda lub fałsz) albo wskazanie błędu w już wykonanym odczytaniu;
  • odczytanie funkcji określonej za pomocą kawałków.

Aby pomóc w domu, możesz poprosić dziecko, by przed podaniem odpowiedzi pokazało palcem drogę, którą idzie po wykresie.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość.
Powiązanie z podstawą programową: Różne sposoby przedstawiania funkcji (wyrażenie symboliczne, tabela wartości, wykres, program obliczeń).
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać, na podstawie danego sposobu przedstawienia funkcji, obraz liczby przez tę funkcję lub antecedens (argument) danej liczby.

Typy zadań: Miejsca zerowe z wykresu · Wartość funkcji odczytana z wykresu · Wartość funkcji z wykresu: prawda czy fałsz · Wartość funkcji z wykresu: wstaw znak · Wartość funkcji z wykresu: znajdź błąd · Dziedzina funkcji z wykresu · Funkcja określona kilkoma wzorami · Gdzie funkcja jest dodatnia — z wykresu · Miejsca zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź · Przedział, w którym funkcja maleje (z wykresu) · Przedział, w którym funkcja rośnie (z wykresu) · Wartość funkcji z wykresu: wybierz odpowiedź · Zbiór wartości funkcji z wykresu

Porównywanie dwóch danych funkcji na kilka sposobów

Uczeń uczy się porównywać dwie funkcje przedstawione w postaci wzoru, tabeli, wykresu lub programu obliczeniowego, aby stwierdzić, która z nich daje większą wartość.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga rozpoznawania tej samej funkcji pod różnymi postaciami: wyrażenia symbolicznego, tabeli wartości, reprezentacji graficznej i programu obliczeń. Nie określa tu konkretnego zakresu liczb dla tej umiejętności. W klasie 3 uczeń powinien więc umieć przechodzić od jednej postaci do drugiej i odczytywać przydatne informacje z każdej z nich.

Najczęstszy błąd polega na odczytywaniu wykresu w niewłaściwym miejscu, na przykład biorąc wysokość krzywej w innym punkcie niż ten, o który pytano, albo myląc dwie krzywe, gdy się przecinają. Inne częste nieporozumienie to przekonanie, że funkcja z największym współczynnikiem zawsze daje największe wartości, podczas gdy zależy to od rozpatrywanej wartości x.

Karty dla klasy 3 proponują w szczególności:

  • Porównywanie wartości: wykres i wzór, gdzie uczeń porównuje wartość odczytaną z wykresu z wartością obliczoną za pomocą wzoru;
  • Porównywanie wartości dwóch funkcji, w formie wyboru odpowiedzi, prawda czy fałsz, szukania błędu lub wstawiania znaku « < » lub « > »;
  • Maksimum funkcji: która jest większa? oraz Porównywanie maksimów funkcji, gdzie uczeń określa, która funkcja osiąga najwyższą wartość.

Powiązanie z podstawą programową: Różne sposoby przedstawiania funkcji (wyrażenie symboliczne, tabela wartości, wykres, program obliczeń).

Typy zadań: Maksimum funkcji: która ma większe? · Porównaj wartości funkcji: wykres i wzór · Porównanie wartości dwóch funkcji: prawda czy fałsz · Porównanie wartości dwóch funkcji: wstaw znak · Porównanie wartości dwóch funkcji: znajdź błąd · Porównanie maksimów funkcji: wybierz odpowiedź · Porównanie wartości dwóch funkcji: wybierz odpowiedź

Odczytywanie wykresu kołowego: kąty i liczebności

Uczeń uczy się obliczać kąt wycinka na podstawie liczebności lub procentu oraz wyznaczać liczebność na podstawie kąta.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń musi odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci wykresu kołowego. Wiąże wielkość wycinka z częścią, jaką on reprezentuje w całości: wycinek zajmujący połowę koła odpowiada połowie liczebności lub 50 %, a jego kąt wynosi połowę 360°.

Najczęstszym błędem jest mylenie kąta z liczebnością, na przykład odczytanie „90” jako liczby osób, podczas gdy jest to kąt w stopniach. Innym częstym błędem jest zamiana procentu na kąt przy użyciu 100 zamiast 360, co prowadzi do kątów, które nie sumują się do pełnego obrotu.

Zadania proponowane w kartach pracy dla klasy 3e dotyczą w szczególności:

  • obliczania kąta wycinka („Wykres kołowy: kąt wycinka”);
  • przejścia od kąta do liczebności („liczebność na podstawie kąta”) lub od procentu do liczebności;
  • wyznaczania brakującego procentu lub różnicy („brakujący procent”, „o ile więcej”);
  • sprawdzania błędnego obliczenia („znajdź błąd”, „prawda czy fałsz”).

Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli, diagramu (diagram słupkowy, diagram kołowy, histogram).

Typy zadań: Diagram kołowy – kąt wycinka z procentu: znajdź błąd · Diagram kołowy: kąt wycinka z procentu · Diagram kołowy: kąt wycinka z procentu: prawda czy fałsz · Diagram kołowy: kąt wycinka z procentu: wybierz wynik · Diagram kołowy: liczba ankietowanych z części · Diagram kołowy: brakujący procent (kl. 7–8) · Diagram kołowy: część jako ułamek (kl. 6–7) · Diagram kołowy: dwie części razem (kl. 6–7) · Diagram kołowy: kąt wycinka (kl. 7–8) · Wykres kołowy: wybierz kąt wycinka (kl. 7–8) · Diagram kołowy – liczebność z procentu: wstaw znak (kl. 7–8) · Diagram kołowy – liczebność z procentu: znajdź błąd (kl. 7–8) · Diagram kołowy – procent z liczby głosów: wstaw znak (kl. 7–8) · Diagram kołowy – procent z liczby głosów: znajdź błąd (kl. 7–8) · Diagram kołowy: brakująca liczba głosów (kl. 6–8) · Diagram kołowy: ile osób w dwóch częściach (kl. 7–8) · Diagram kołowy: ile osób w dwóch częściach: wybierz wynik (kl. 7–8) · Diagram kołowy: liczebność z kąta (kl. 7–8) · Diagram kołowy: liczebność z procentu (kl. 7–8) · Diagram kołowy: liczebność z procentu: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Diagram kołowy: o ile więcej osób (kl. 7–8) · Diagram kołowy: o ile więcej osób: wybierz wynik (kl. 7–8) · Diagram kołowy: procent z liczby głosów (kl. 7–8) · Diagram kołowy: procent z liczby głosów: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Diagram kołowy: procent z liczby głosów: wybierz wynik (kl. 7–8) · Liczebność z diagramu kołowego: wybierz wynik (kl. 7–8)

Obliczanie procentu danej wielkości

W klasie 3 (ostatniej klasie gimnazjum) uczeń uczy się obliczać procent danej wielkości w sytuacjach proporcjonalności.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń uczy się znajdować procent danej wielkości. Program nauczania zalicza tę umiejętność do zadań o proporcjonalności, obejmujących procenty, skale oraz powiększenia i pomniejszenia. Oficjalny tekst nie określa tu jednak konkretnego zakresu liczb dla tej klasy. Karty w tym dziale proponują jednak procenty większe niż 100% i mniejsze niż 1%.

Najczęstszy błąd polega na pomyleniu procentu z wielkością, do której on się odnosi. Przy zadaniu „30% z 200” uczeń może podzielić 200 przez 30 zamiast pomnożyć 200 przez 0,30, ponieważ zachowuje nawyk obliczeń związanych z dzieleniem na równe części. Inni po prostu zamieniają miejscami dwie liczby z treści zadania. Właśnie dlatego niektóre karty wymagają wskazania, która liczba jest procentem, a która jest wielkością wyjściową.

Wydrukowane karty w tym dziale zawierają kilka rodzajów ćwiczeń:

  • obliczanie procentu liczby, najpierw krok po kroku;
  • zapisywanie procentu w postaci ułamka;
  • rozwiązywanie zadania z życia codziennego, z użyciem modelu słupkowego do zobrazowania sytuacji;
  • wskazywanie zbędnych danych w treści zadania albo stwierdzanie, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe;
  • porównywanie dwóch wyników lub wybieranie poprawnej odpowiedzi spośród kilku propozycji.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie).

Typy zadań: Procent mniejszy niż 1 · Procent większy niż 100 · Oblicz procent liczby (kl. 6) · Procent liczby krok po kroku (kl. 6) · Procent liczby na modelu paskowym (kl. 6–7) · Procent liczby — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Procent liczby: dane zbędne (kl. 7–8) · Procent liczby: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Procent liczby: znajdź błąd (kl. 6–7) · Procent z liczby: procent jako ułamek (kl. 6–7) · Procenty dwóch liczb: porównaj (kl. 7–8) · Procenty różnych liczb: uporządkuj (kl. 7–8) · Procent liczby: dobierz wartości (kl. 6–8) · Procent liczby: dokończ zdanie (kl. 6–8) · Procent liczby: oceń dwa zdania (kl. 6–8) · Procent liczby: porównaj dwa wyniki (kl. 6–7) · Procent liczby w zadaniu tekstowym (kl. 6–7) · Procent liczby: zamiana procentu z liczbą (kl. 7–8) · Procent z reszty: ile osób przychodzi pieszo (kl. 7–8)

Wielkości i pomiary

Objętość walca, stożka i kuli

Uczeń uczy się obliczać objętość walca, stożka i kuli, a następnie wykrywać błędy w tego typu obliczeniach.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń powinien umieć obliczać objętość popularnych brył: walca, stożka i kuli. Program cyklu 4 nie określa zakresu liczb dla tego zagadnienia, więc oczekiwany poziom wynika przede wszystkim z rodzaju proponowanych zadań.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu wzoru na walec do stożka albo na pominięciu czynnika, który odróżnia te dwie bryły. Ponieważ stożek ma tę samą podstawę i tę samą wysokość co walec, jego objętość stanowi tylko część objętości walca. To nieporozumienie wyjaśnia, dlaczego ćwiczenie „prawda czy fałsz” oraz ćwiczenie „znajdź błąd” są przydatne: zmuszają ucznia do sprawdzania każdego etapu, zamiast tylko stosować wzór.

Karty w tym dziale proponują między innymi:

  • Objętość walca: pojemność zbiornika, gdzie objętość pozwala określić, ile litrów może pomieścić zbiornik;
  • Objętość walca: wybierz liczbę przed π, gdzie odpowiedź podana jest w postaci wielokrotności π;
  • Objętość stożka i Objętość stożka: prawda czy fałsz;
  • Objętość kuli.

Powiązanie z podstawą programową: Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli.

Typy zadań: Objętość kuli · Objętość stożka · Objętość stożka: prawda czy fałsz · Objętość stożka: znajdź błąd · Objętość walca · Objętość walca: wybierz liczbę przed π · Objętość walca: pojemność zbiornika

Pola figur podobnych

Twoje dziecko uczy się obliczać pole figury powiększonej lub pomniejszonej na podstawie skali, mnożąc pole pierwotne przez kwadrat tej skali.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń powinien wiedzieć, że powiększenie lub pomniejszenie zmienia długości i pola według określonych reguł. Jeśli skala wynosi k, każda długość (a więc także każdy obwód, który jest sumą długości) zostaje pomnożona przez k, a każde pole zostaje pomnożone przez k². Program nauczania wspomina także o kątach i objętościach, jednak drukowane ćwiczenia dla tej klasy dotyczą długości i pól figur podobnych.

Najczęstszy błąd polega na mnożeniu pola przez skalę k zamiast przez k². Na przykład, jeśli boki prostokąta zostaną podwojone, pole zostaje pomnożone przez 4, a nie przez 2. Uczeń stosuje wtedy do pola tę samą regułę co do długości, ponieważ oba te wielkości wydają się zmieniać w ten sam sposób.

Karty pracy zawierają między innymi zadania zatytułowane „Pole figury podobnej”, „Figury podobne: pole kopii w skali” oraz „Figury podobne: wybierz pole”. Dla długości dostępne jest zadanie „Trójkąty podobne: brakujący bok”. Zadania „Figury podobne: prawda czy fałsz” oraz „Figury podobne: znajdź błąd” pozwalają wychwycić błąd polegający na użyciu k zamiast k².

Powiązanie z podstawą programową: Wpływ przesunięcia, powiększenia lub pomniejszenia na długości, kąty, pola i objętości.
Powiązanie z podstawą programową: Używać skali pomniejszenia lub powiększenia (architektura, makiety) do obliczania długości, pól i objętości.

Typy zadań: Figury podobne: prawda czy fałsz · Figury podobne: wybierz pole · Figury podobne: znajdź błąd · Pole figury podobnej · Trójkąty podobne: brakujący bok · Figury podobne: pole kopii w skali

Trójkąty podobne: rozpoznawanie i obliczanie boku

Uczeń uczy się rozpoznawać dwa trójkąty podobne oraz obliczać brakującą długość dzięki proporcjonalności ich boków.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń poznaje, co oznacza bycie podobnym: dwa trójkąty mają ten sam kształt, ale niekoniecznie tę samą wielkość. Program wymaga znajomości definicji oraz cechy charakterystycznej trójkątów podobnych, a także powiązania proporcjonalności, powiększenia i pomniejszenia. Program nie określa tutaj konkretnego zakresu liczb dla tego pojęcia.

Najczęstszym błędem jest nieprawidłowe dopasowanie boków: uczeń porównuje dwa boki, które do siebie nie odpowiadają, na przykład krótszy bok jednego trójkąta z dłuższym bokiem drugiego, albo stosuje współczynnik tylko do jednego boku. Inne nieporozumienie polega na ocenianiu dwóch trójkątów podobnych „na oko”, bez sprawdzenia, czy odpowiadające sobie kąty są równe.

Karty do tego pojęcia występują w trzech formach: Trójkąty podobne: wybierz długość boku, Trójkąty podobne: prawda czy fałsz oraz Bok trójkąta podobnego. W ostatniej uczeń oblicza brakującą długość na podstawie stosunku boków dwóch trójkątów podobnych.

Powiązanie z podstawą programową: Powiązać proporcjonalność z niektórymi konfiguracjami lub przekształceniami geometrycznymi (powiększenie, pomniejszenie, trójkąty podobne, jednokładność).
Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Bok trójkąta podobnego · Trójkąty podobne: prawda czy fałsz · Trójkąty podobne: wstaw znak · Trójkąty podobne: wybierz długość boku · Trójkąty podobne: znajdź błąd

Twierdzenie Talesa w klasie 3e

Uczeń uczy się stosować twierdzenie Talesa do obliczania długości w trójkątach zagnieżdżonych lub w konfiguracji motyla, na podstawie równości stosunków.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń stosuje twierdzenie Talesa, aby wyznaczyć nieznaną długość w dwóch trójkątach, których boki leżą na prostych równoległych. Program cyklu 4 wymaga również znajomości twierdzenia odwrotnego oraz powiązania proporcjonalności z powiększeniami, pomniejszeniami i trójkątami podobnymi. Nie określa on zakresu liczb: oczekuje się zatem przede wszystkim dobrej metody, a nie konkretnych wartości.

Najczęstszy błąd polega na pomieszaniu długości. W konfiguracji motyla mały trójkąt i duży przecinają się w tym samym wierzchołku, a uczeń zapisuje stosunek łączący bok małego trójkąta z bokiem dużego, który do niego nie odpowiada. Często zapomina też sprawdzić, czy proste są rzeczywiście równoległe, zanim zastosuje twierdzenie.

Karty pracy dla klasy 3 proponują cztery typy zadań:

  • Twierdzenie Talesa: znajdź błąd : wskazać błędny rachunek w już zapisanym rozwiązaniu.
  • Twierdzenie Talesa: wybierz długość odcinka : określić właściwą długość spośród kilku propozycji.
  • Twierdzenie Talesa: prawda czy fałsz : rozstrzygnąć, czy równość stosunków jest poprawna.
  • Twierdzenie Talesa : obliczyć nieznaną długość na podstawie rysunku.

Powiązanie z podstawą programową: Powiązać proporcjonalność z niektórymi konfiguracjami lub przekształceniami geometrycznymi (powiększenie, pomniejszenie, trójkąty podobne, jednokładność).
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie Talesa i jego twierdzenie odwrotne (konfiguracje trójkątów zagnieżdżonych i motylek).

Typy zadań: Twierdzenie Talesa · Twierdzenie Talesa: prawda czy fałsz · Twierdzenie Talesa: wybierz długość odcinka · Twierdzenie Talesa: znajdź błąd

Przestrzeń i geometria

Kąty i przekątne równoległoboku

Twoje dziecko uczy się wykorzystywać własności równoległoboku: dwa przeciwległe kąty są równe, a przekątne mają wspólny środek.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program klasy 3 opiera się na definicji równoległoboku i na jego własności charakterystycznej, które pozwalają obliczać kąty i sprawdzać, czy czworokąt nim jest. Proponowane zadania nie podają konkretnego zakresu liczb: chodzi o rozumowanie na figurach, z miarami kątów w stopniach.

Najczęstszym błędem jest przypisywanie wszystkim równoległobokom własności, które należą tylko do niektórych czworokątów. Na przykład uczeń zakłada, że przekątne są równe lub prostopadłe, co jest prawdziwe tylko w szczególnych przypadkach, takich jak prostokąt lub romb. Może też mylić kąty przeciwległe z kątami sąsiednimi, które nie są sobie równe.

W kartach ćwiczeń znajdziemy zwłaszcza:

  • Kąty równoległoboku: obliczanie brakującego kąta na podstawie danego kąta oraz wybór poprawnego wyniku spośród podanych propozycji.
  • Przekątne równoległoboku: rozpoznawanie, że przekątne przecinają się we wspólnym środku.
  • Kąty w rombie i jego przekątnych oraz kąty trapezu równoramiennego: stosowanie pokrewnych własności do innych czworokątów, które są omawiane w tym samym dziale, mimo że punktem wyjścia jest własność równoległoboku.

Powiązanie z podstawą programową: Równoległobok (definicja i jedna cecha charakterystyczna).

Typy zadań: Kąt równoległoboku: wybierz wynik · Kąt trapezu równoramiennego: wybierz wynik · Kąty równoległoboku · Kąty trapezu równoramiennego · Przekątne równoległoboku: podział na połowy · Kąt w rombie z przekątnymi: wybierz wynik · Kąty w rombie z przekątnymi

Stosowanie sinusa, cosinusa i tangensa w trójkącie prostokątnym

Uczeń uczy się rozpoznawać przyprostokątną przyległą i przeciwprostokątną... Poprawka: w tym zdaniu chodzi o "przyprostokątną przyległą" (côté adjacent) i "przyprostokątną leżącą naprzeciw" (côté opposé), a nie o przeciwprostokątną. Uczeń uczy się rozpoznawać przyprostokątną przyległą do kąta i przyprostokątną leżącą naprzeciw kąta, a następnie wybierać właściwy stosunek spośród sinusa, cosinusa lub tangensa.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń powinien umieć używać funkcji trygonometrycznych: cosinus, sinus i tangens w trójkącie prostokątnym. Program nie określa zakresu liczb ani kątów dla tego zagadnienia, dlatego ten tekst nie ustala żadnych konkretnych wartości.

Najczęstszym błędem jest mylenie przyprostokątnej przyległej z przyprostokątną przeciwległą. Te nazwy zależą od wybranego kąta: ten sam bok może być „przeciwległy” dla jednego kąta, a „przyległy” dla drugiego. Zdarza się więc, że uczeń wybiera właściwy stosunek, ale z niewłaściwymi bokami, albo myli cosinus z sinusem.

Karty pracy w tej klasie proponują przede wszystkim wybór właściwej wartości lub wyszukiwanie błędu:

  • Przyprostokątna przyległa i Przyprostokątna przeciwległa: określanie boków względem danego kąta.
  • Sinus, cosinus lub tangens: wybór poprawnej wartości w trójkącie prostokątnym.
  • Prawda czy fałsz i Znajdź błąd: sprawdzanie stwierdzenia dotyczącego cosinusa i wykrywanie błędu w obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Funkcje trygonometryczne w trójkącie prostokątnym: cosinus, sinus, tangens

Typy zadań: Cosinus w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz · Cosinus w trójkącie prostokątnym: znajdź błąd · Przyprostokątna naprzeciw kąta · Przyprostokątna przy kącie · Sinus w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość · Tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość · Trygonometria w terenie: wysokość przy kącie 30°

Tak wygląda zadanie

Rozwiąż równanie kwadratowe. Podaj wszystkie rozwiązania.

-x² - 2x + 15 = 0

Odpowiedź: −5, 3

Na rysunku jest cały wykres funkcji f. Odczytaj jej zbiór wartości i zapisz go w postaci przedziału.

y = f(x)

Odpowiedź: (0; 1 ⟩

Kula ma promień r. Oblicz jej objętość — wpisz liczbę w okienko przed π.

r = 3 cm, □ π cm³

Odpowiedź: 36

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Nowa nazwa: Liczby przeciwne i oś liczbowa

Dziecko uczy się odczytywać i zaznaczać liczby dodatnie oraz ujemne na osi liczbowej, a następnie wyznaczać ich liczby przeciwne oraz odległość od zera.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na osi liczbowej uczeń zaznacza liczby dodatnie i ujemne, po obu stronach zera. Program cyklu 4 przewiduje pojęcie liczby przeciwnej oraz zaznaczanie liczb wymiernych na osi liczbowej. Ta karta opisuje jedynie to, co klasa 3 robi z proponowanymi modelami ćwiczeń: odczytuje liczbę całkowitą z osi, znajduje liczbę przeciwną, zaznacza punkt symetryczny lub środek odcinka.

Najczęstszy błąd wynika z porównywania liczb ujemnych. Wielu uczniów uważa, że -7 jest większe od -2, ponieważ 7 jest większe od 2. Na osi jest odwrotnie: im dalej od zera w lewo leży liczba ujemna, tym jest mniejsza. Inne nieporozumienie polega na przekonaniu, że liczba przeciwna do ujemnej jest także ujemna, podczas gdy liczbą przeciwną do -4 jest 4.

W kartach znajdziesz m.in.:

  • Odczytaj liczbę całkowitą na osi liczbowej oraz Oś liczbowa co 2: odczytaj liczbę całkowitą, aby określić położenie punktu między podziałkami;
  • Znajdź liczbę przeciwną oraz Symetria na osi liczbowej: wybierz liczbę, aby zaznaczyć punkt po drugiej stronie zera;
  • Środek na osi liczbowej: wybierz liczbę oraz Liczba w środku, aby znaleźć punkt leżący w połowie odległości między dwoma innymi;
  • Odległość od zera, Odległość od zera: prawda czy fałsz oraz Odległość od zera: znajdź błąd, aby zrozumieć, że odległość od zera jest zawsze dodatnia.

Powiązanie z podstawą programową: Liczby dziesiętne (dodatnie i ujemne), pojęcie liczby przeciwnej.
Powiązanie z podstawą programową: Odnajdywać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej.
Powiązanie z podstawą programową: (Się) określać położenie na osi liczbowej, w płaszczyźnie z prostokątnym układem współrzędnych, w prostopadłościanie, na sferze.

Typy zadań: Odczytaj liczbę całkowitą z osi (kl. 6–7) · Odległość od zera na osi (kl. 6–7) · Odległość od zera: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Odległość od zera: znajdź błąd (kl. 6–7) · Podaj liczbę przeciwną (kl. 6–7) · Oś liczbowa z podziałką co 2: odczytaj liczbę (kl. 6–7) · Punkt symetryczny na osi: wybierz liczbę (kl. 6–8) · Środek odcinka na osi: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczba w połowie drogi na osi (kl. 6–7) · Punkt symetryczny na osi (kl. 6–8)

Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych względnych

Uczeń uczy się dodawać i odejmować dodatnie oraz ujemne liczby dziesiętne, uwzględniając znaki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń oblicza sumy i różnice dodatnich i ujemnych liczb dziesiętnych, na przykład -3,5 + 2 lub 1,2 − (−0,8). Program cyklu 4 wymaga także obliczeń z ułamkami, jednak karty pracy dla klasy 3e przedstawione tutaj dotyczą wyłącznie liczb dziesiętnych.

Najczęstszy błąd polega na nieuwzględnianiu znaku. Dla -3,5 + 2 uczeń liczy 3,5 + 2 i zachowuje minus „z przyzwyczajenia” albo odejmuje mniejszą liczbę od większej, nie patrząc, która z nich ma znak. Inne pomylenie, typowe dla liczb dziesiętnych, polega na porównywaniu 0,45 i 0,5 jak liczb całkowitych. Te błędy wynikają często z zastosowania reguły znanej z liczb całkowitych bez uwagi na przecinek i znak.

Karty pracy dla klasy 3e obejmują w szczególności:

  • porządkowanie względnych liczb dziesiętnych od najmniejszej do największej;
  • dodawanie lub odejmowanie względnych liczb dziesiętnych;
  • znajdowanie brakującego składnika w sumie;
  • porównywanie sum względnych liczb dziesiętnych;
  • wybieranie poprawnej sumy spośród kilku propozycji;
  • określanie, czy dodawanie względnych liczb dziesiętnych jest prawdziwe, czy fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: Liczby dziesiętne (dodatnie i ujemne), pojęcie liczby przeciwnej.
Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.

Typy zadań: Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem (kl. 6–8) · Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem: znajdź błąd (kl. 6–8) · Dziesiętne ze znakiem: wybierz wynik dodawania (kl. 6–8) · Odejmowanie ułamków dziesiętnych ze znakiem (kl. 6–8) · Prawda czy fałsz: dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem (kl. 6–8) · Brakujący składnik — ułamki dziesiętne ze znakiem (kl. 6–8) · Dziesiętne ze znakiem: uporządkuj od najmniejszej (kl. 6–8) · Sumy ułamków dziesiętnych ze znakiem: porównaj (kl. 6–8) · Ułamki dziesiętne ujemne: spadek temperatury (kl. 6–8) · Ułamki dziesiętne ujemne: wzrost temperatury (kl. 6–8)

Dzielenie ułamka przez ułamek

Uczeń uczy się dzielić ułamek przez inny ułamek, używając odwrotności drugiego z nich, aby zamienić dzielenie na mnożenie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń powinien umieć obliczyć iloraz jednego ułamka przez drugi, opierając się na pojęciu odwrotności. Program cyklu 4 wspomina o ułamkach i liczbach wymiernych oraz o rachunkach na ułamkach, nie określając tu żadnej konkretnej wielkości liczb. Wzory zadań pokazują przede wszystkim samą metodę.

Najczęstszym błędem jest dzielenie liczników przez siebie i mianowników przez siebie, tak jakby wykonywano mnożenie lub zwykłe dzielenie element po elemencie. Często wynika on z przekonania, że dzielenie przez ułamek to to samo, co dzielenie przez liczbę całkowitą. Trzeba natomiast zastąpić drugi ułamek jego odwrotnością, a następnie pomnożyć.

Karty pracy proponują kilka rodzajów zadań na ten temat:

  • Podziel ułamek przez ułamek: uczeń wykonuje pełne obliczenie.
  • Dzielenie ułamków: odwrotność: uczeń znajduje lub zapisuje odwrotność ułamka, przez który się dzieli.
  • Dzielenie ułamków: wybierz wynik: uczeń porównuje kilka odpowiedzi i wybiera poprawną.
  • Dzielenie ułamków: wybierz czynnik: uczeń wskazuje liczbę, przez którą trzeba pomnożyć, aby otrzymać iloraz.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.
Powiązanie z podstawą programową: Ułamki, liczby wymierne (dodatnie i ujemne), pojęcie odwrotności.

Typy zadań: Dzielenie ułamków: odwrotność ułamka (kl. 5–7) · Dzielenie ułamków: wybierz mnożnik (kl. 5–8) · Dzielenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7) · Podziel ułamek przez ułamek (kl. 5–8)

Mnożenie i dzielenie liczb względnych

Uczeń uczy się mnożyć i dzielić liczby dodatnie oraz ujemne, najpierw ustalając znak wyniku, a następnie obliczając jego wartość.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga wykonywania obliczeń z liczbami względnymi, ułamkami i liczbami dziesiętnymi, w tym iloczynów i ilorazów dwóch liczb wymiernych. W klasie 3e uczeń wykonuje te działania w ciągach mnożeń i dzieleń liczb względnych oraz musi umieć wybrać lub uzupełnić wynik z właściwym znakiem.

Najczęstszy błąd dotyczy znaku. Wielu uczniów stosuje reguły dodawania do mnożenia i zapisuje na przykład (−3) × (−4) = −12, ponieważ zachowuje znak pierwszej liczby. Inne nieporozumienie polega na przekonaniu, że iloczyn dwóch liczb ujemnych jest ujemny, lub na zapomnieniu, że przy dzieleniu dwóch liczb o tym samym znaku wynik jest dodatni.

W kartach ta umiejętność pojawia się w różnorodnych formach: mnożenie liczb względnych i dzielenie liczb względnych, znajdowanie brakującego czynnika wraz z jego znakiem, określanie znaku iloczynu lub prawda czy fałsz dotyczące znaku iloczynu. Niektóre zadania wymagają uzasadnienia reguły „minus razy minus daje plus” albo obliczenia ciągu działań × i ÷ w jednym zapisie.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.
Powiązanie z podstawą programową: Ułamki, liczby wymierne (dodatnie i ujemne), pojęcie odwrotności.

Typy zadań: Dzielenie liczb ujemnych (kl. 6–8) · Iloczyny liczb ze znakiem: uporządkuj (kl. 7–8) · Mnożenie liczb ujemnych (kl. 6–8) · Mnożenie liczb ze znakiem: wybierz wynik (kl. 6–8) · Prawda czy fałsz: znak iloczynu (kl. 6–8) · Znak iloczynu: wstaw znak (kl. 6–8) · Znak iloczynu: znajdź błąd (kl. 6–8) · Brakujący czynnik ze znakiem (kl. 6–8) · Iloczyny liczb ze znakiem: porównaj (kl. 6–8) · Mnożenie i dzielenie liczb ujemnych: oblicz łańcuch działań (kl. 6–8) · Mnożenie liczb ze znakiem: oceń dwa zdania (kl. 6–8) · Wzorzec: dlaczego minus razy minus daje plus (kl. 6–8) · Znak iloczynu bez liczenia (kl. 6–8) · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: wybierz wynik (kl. 6–8) · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: brakująca liczba (kl. 6–8)

Kwadraty i sześciany: obliczanie potęgi

Uczeń uczy się obliczać kwadrat liczby całkowitej, ułamka lub liczby dziesiętnej oraz poznaje kwadraty liczb doskonałych do 144.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga znajomości kwadratów liczb od 1 do 144, na przykład 12² = 144, oraz umiejętności ich wykorzystywania. Ten punkt odniesienia jest celem na koniec cyklu 4, czyli do końca klasy 3 (ostatnia klasa gimnazjum).

Najczęstszy błąd polega na myleniu podnoszenia do kwadratu z mnożeniem przez 2: uczeń zapisuje 5² = 10 zamiast 25. Przy ułamkach zdarza się też, że mnoży tylko licznik albo dodaje zamiast mnożyć, i zapisuje (2/3)² = 4/6 zamiast 4/9.

W tym dziale przykładowe karty ćwiczeń do wydrukowania na ten temat to m.in.:

  • Kwadrat i sześcian liczby: obliczanie 7² lub 2³ i porównywanie obu zapisów.
  • Kwadrat ułamka: obliczanie (3/4)² przez mnożenie licznika i mianownika.
  • Potęga ułamka: wybierz mianownik: znajdowanie mianownika, który daje podany wynik.
  • Potęga liczby całkowitej: wybierz wynik: rozpoznawanie poprawnego wyniku spośród kilku propozycji.
  • Potęga: brakująca podstawa: znajdowanie liczby, której kwadrat jest dany, na przykład x² = 81.

Powiązanie z podstawą programową: Liczby kwadratowe od 1 do 144.

Typy zadań: Kwadrat i sześcian liczby (kl. 4–6) · Kwadrat ułamka (kl. 5–6) · Potęga liczby naturalnej: wybierz wynik (kl. 5–6) · Potęga ułamka: wybierz mianownik (kl. 5–6) · Potęgi małych liczb: uporządkuj (kl. 4–6) · Potęga: brakująca podstawa (kl. 5–6) · Potęgi: porównaj a^b i b^a (kl. 5–6)

Pierwiastki kwadratowe w klasie 3: definicja i zadania

Uczeń uczy się obliczać pierwiastek kwadratowy i wykorzystywać go do rozwiązywania zadań, zwłaszcza z geometrii, na przykład do wyznaczania boku kwadratu na podstawie jego pola.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby uczeń znał definicję pierwiastka kwadratowego: pierwiastek kwadratowy z a to liczba nieujemna, która po pomnożeniu przez samą siebie daje a. Uczeń powinien też stosować pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, zwłaszcza geometrycznych, na przykład do wyznaczenia długości boku kwadratu na podstawie jego pola. Podstawa programowa nie określa tutaj zakresu liczb charakterystycznego dla klasy 8, dlatego ta karta nie podaje listy wartości do opanowania.

Typowym błędem jest mylenie pierwiastka kwadratowego z połową liczby lub przekonanie, że pierwiastek sumy jest sumą pierwiastków, jak w zapisie „√(9 + 16) = 3 + 4”. Ten odruch często wynika z przyzwyczajenia do rachunków na liczbach całkowitych. Pomaga go skorygować powrót do definicji („jaka nieujemna liczba po pomnożeniu przez samą siebie daje ten wynik?”).

Modele ćwiczeń w tym dziale to: Oblicz pierwiastek kwadratowy, Pierwiastek kwadratowy: wybierz wartość, Oblicz pierwiastek sześcienny oraz Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź. W dwóch ostatnich typach kart uczeń musi wskazać poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji, co pozwala sprawdzić wynik, mnożąc go przez siebie lub przez trzy.

Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, w tym geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Definicja pierwiastka kwadratowego.

Typy zadań: Oblicz pierwiastek kwadratowy (kl. 7–8) · Oblicz pierwiastek sześcienny (kl. 7–8) · Pierwiastek kwadratowy: wybierz wartość (kl. 7–8) · Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Bok kwadratu z pola: pytanie odwrotne (kl. 7–8) · Pierwiastki i potęgi: uporządkuj (kl. 7–8) · Pierwiastki: dobierz wartości (kl. 7–8) · Pierwiastki: oceń dwa zdania (kl. 7–8)

Zapisywanie liczby w notacji naukowej

Zapisywanie liczby w notacji naukowej Twoje dziecko uczy się zapisywać liczbę w postaci a × 10ⁿ, wybierając właściwy wykładnik i właściwy współczynnik, a następnie porównuje liczby zapisane za pomocą potęg dziesięciu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń powinien umieć zapisać liczbę w notacji naukowej, czyli w postaci liczby z przedziału od 1 do 10 pomnożonej przez potęgę dziesięciu. Program cyklu 4 wymaga także wykonywania prostych obliczeń liczbowych z potęgami, z użyciem tego zapisu. Program nie określa tutaj zakresu liczb charakterystycznego dla klasy trzeciej: poziom oczekiwany pokazują karty ćwiczeń.

Najczęstszy błąd polega na złym wyborze wykładnika. Dla bardzo małej liczby, takiej jak 0,004, uczeń czasem zapisuje 4 × 10³ zamiast 4 × 10⁻³, ponieważ zapomina, że potęga dziesięciu staje się ujemna, gdy liczba jest mniejsza od 1. Innym częstym błędem jest pozostawienie czynnika większego lub równego 10, na przykład 45 × 10³ zamiast 4,5 × 10⁴. W obu przypadkach uczeń rozumie ideę zapisu, ale nie sprawdza reguły dotyczącej czynnika.

Na kartach notacja naukowa pojawia się w kilku formach. Ćwiczenie Notacja naukowa wymaga zapisania liczby w tej postaci. Ćwiczenie wybierz wykładnik polega na wskazaniu właściwej potęgi dziesięciu dla danej liczby. Ćwiczenie czynnik: wybierz odpowiedź wymaga znalezienia poprawnej liczby z przedziału od 1 do 10, która towarzyszy potędze. Wreszcie ćwiczenie Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj polega na wskazaniu, która z dwóch liczb zapisanych z użyciem potęg dziesięciu jest większa. Aby pomóc dziecku w domu, możesz poprosić je, by sprawdziło, czy czynnik rzeczywiście mieści się między 1 a 10.

Powiązanie z podstawą programową: Przyporządkowywać obiektom rzędy wielkości (np. rozmiar atomu, bakterii, pęcherzyka płucnego, długość jelita, pojemność dysku twardego, prędkości dźwięku i światła, liczba ludności Francji i świata, odległość Ziemia–Księżyc, odległość Słońca od najbliższej gwiazdy itp.).
Powiązanie z podstawą programową: Notacja wykładnicza.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia liczbowe z potęgami, w szczególności z użyciem notacji naukowej.
Powiązanie z podstawą programową: Przedrostki od nano do giga.
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej).

Typy zadań: Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza: mantysa: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza: wybierz wykładnik (kl. 8) · Notacja wykładnicza w zadaniu: która potęga dziesięciu (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza: dobierz wartości (kl. 7–8)

Zapisywanie ułamka w postaci dziesiętnej

Uczeń uczy się przechodzić od ułamka do jego zapisu dziesiętnego oraz rozpoznawać, że dwa różne zapisy oznaczają tę samą liczbę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien umieć posługiwać się różnymi zapisami tej samej liczby, w tym zapisem dziesiętnym i zapisem ułamkowym, oraz przechodzić od jednego do drugiego (punkty C4.A.1.6 i C4.A.1.7 programu cyklu 4). Dokładne wskaźniki liczbowe znajdują się w programie całego cyklu, a ten dokument ich nie szczegółowo nie opisuje dla samej klasy 3. Na pewno można powiedzieć, że zadanie polega na zamianie ułamka na liczbę dziesiętną.

Błędem, na który trzeba zwracać uwagę, jest mylenie liczby z jej zapisem: ułamek i jego zapis dziesiętny przedstawiają tę samą wielkość, nawet jeśli wyglądają zupełnie inaczej. Uczeń może też sądzić, że liczba dziesiętna „dłuższa” jest koniecznie większa, albo mieć wątpliwości co do położenia przecinka. Są to przypuszczenia dotyczące częstych błędów, a nie dane liczbowe wynikające z tego dokumentu.

W kartach tego przedmiotu kompetencja pojawia się w czterech typach ćwiczeń:

  • Zapisz ułamek w postaci liczby dziesiętnej: uczeń wykonuje zamianę.
  • Ułamek na liczbę dziesiętną: wybierz zapis: uczeń wskazuje zapis dziesiętny odpowiadający danemu ułamkowi spośród kilku propozycji.
  • Ułamek na liczbę dziesiętną: prawda czy fałsz: uczeń sprawdza, czy równość między ułamkiem a liczbą dziesiętną jest poprawna.
  • Ułamek na liczbę dziesiętną: znajdź błąd: uczeń wykrywa błędną zamianę i ją poprawia.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej).
Powiązanie z podstawą programową: Przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej.

Typy zadań: Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień ułamek zwykły na dziesiętny (kl. 4–6)

Czytanie i zaznaczanie liczb dziesiętnych na osi liczbowej

W klasie 3e uczeń odczytuje liczbę dziesiętną na osi liczbowej, a następnie rozumuje o jej położeniu, aby znaleźć środek lub odległość między dwiema zaznaczonymi liczbami.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien umieć posługiwać się różnymi zapisami tej samej liczby, w tym odczytywać jej położenie na osi liczbowej. Program cyklu 4 nie określa tutaj konkretnego zakresu liczb właściwego dla tej klasy. Karty pracy dla klasy 3 koncentrują się głównie na odczytywaniu położenia liczby między dwiema podziałkami, a następnie na rozumowaniu o tym położeniu.

Częsty błąd polega na porównywaniu liczb dziesiętnych tak, jakby były liczbami całkowitymi: uczeń uważa na przykład, że 0,35 jest większe od 0,4, ponieważ 35 jest większe od 4. Na osi liczbowej widać, że 0,35 leży przed 0,4. Inna trudność wiąże się z liczeniem podziałek bez uwzględnienia wartości, jaką reprezentuje każdy przedział.

Typowe zadanie polega na odczytaniu liczby dziesiętnej wskazanej na osi liczbowej albo na wyborze środka między dwiema liczbami dziesiętnymi. Inne karty wymagają obliczenia odległości między dwiema zaznaczonymi liczbami lub wskazania właściwej odległości spośród kilku propozycji.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej).

Typy zadań: Liczby dziesiętne na osi: wybierz odległość (kl. 4–6) · Odczytaj ułamek dziesiętny z osi (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: odległość dwóch liczb (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: wybierz środek odcinka (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: liczba w połowie (kl. 4–6)

Zapisywanie liczby dziesiętnej w postaci ułamka

Twoje dziecko uczy się zapisywać liczbę dziesiętną, na przykład 0,7 lub 2,45, w postaci ułamka, odczytując rząd każdej cyfry po przecinku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga umiejętności przechodzenia od jednego zapisu liczby do innego (punkt C4.A.1.7). Tutaj chodzi o zamianę liczby zapisanej z przecinkiem na ułamek o tej samej wartości. Punkty programu nie określają konkretnego zakresu liczb, dlatego ta karta nie ustala żadnego ograniczenia: opisuje jedynie oczekiwane działanie.

Najczęstszy błąd polega na złym wyborze mianownika. Uczeń może zapisać 0,35 jako 35/10, ponieważ nie liczy poprawnie cyfr po przecinku. Dobry odruch to policzyć te cyfry: dwie cyfry po przecinku dają mianownik 100, czyli 35/100. Gdy ułamek jest już otrzymany, można go w razie potrzeby skrócić, ponieważ program klasy 3 obejmuje także ułamki nieskracalne.

W praktyce karty proponują cztery rodzaje zadań: zapisz liczbę dziesiętną w postaci ułamka, wybierz ułamek odpowiadający podanej liczbie dziesiętnej, prawda czy fałsz dla sprawdzenia równości oraz znajdź błąd w już wykonanym przekształceniu. Ta ostatnia forma jest szczególnie przydatna do wychwytywania źle dobranego mianownika.

Powiązanie z podstawą programową: Przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej.

Typy zadań: Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: znajdź błąd (kl. 4–6) · Zamień ułamek dziesiętny na zwykły (kl. 4–6)

Rozszerzanie ułamka: znajdowanie ułamka równego

Umieć rozszerzać ułamek oznacza zapisać ułamek równy danemu ułamkowi, ale o większym liczniku i większym mianowniku. Na przykład przechodzimy od 2/3 do 4/6, mnożąc licznik i mianownik przez tę samą liczbę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń musi wykazać lub sprawdzić, że dwa ułamki są równe, opierając się na tym, czym jest iloraz. Program nie precyzuje tu zakresu liczb, dlatego opieramy się na tym, co proponują karty pracy, czyli na prostych ułamkach, w których szuka się mianownika lub brakującego czynnika.

Najczęstszy błąd polega na dodawaniu tej samej liczby do licznika i mianownika zamiast ich mnożenia. Na przykład uczeń przekształca 2/3 w 4/5, ponieważ dodał 2 do każdego składnika. Tymczasem dodanie tej samej liczby nie zmienia wartości ułamka i dlatego ten błąd często pozostaje niezauważony. Inny błąd polega na pomnożeniu tylko licznika lub tylko mianownika.

Ćwiczenie na ten temat w kartach pracy wygląda zazwyczaj jak jeden z następujących wzorów:

  • Znajdź ułamek równy: uczeń uzupełnia ułamek równoważny.
  • Brakujący mianownik: podane są dwa równe ułamki, a uczeń znajduje brakującą liczbę.
  • Przez jaką liczbę rozszerzono?: uczeń określa użyty czynnik.
  • Prawda czy fałsz oraz Wybierz czynnik: uczeń sprawdza równość lub wybiera właściwy mnożnik.
  • Znajdź błąd: uczeń wskazuje błąd, najczęściej dodanie tej samej liczby, w już wykonanym przekształceniu.

Powiązanie z podstawą programową: Równość ułamków (możliwość wykazania na podstawie definicji ilorazu).

Typy zadań: Rozszerz ułamek (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: brakujący mianownik (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: przez jaką liczbę rozszerzono? (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: wybierz mnożnik (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: znajdź błąd (kl. 4–6)

Uproszczenie ułamka do postaci nieskracalnej

Uczeń uczy się upraszczać ułamek, dzieląc licznik i mianownik przez tę samą liczbę, aż do otrzymania ułamka nieskracalnego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń potrafi doprowadzić ułamek do postaci nieskracalnej, czyli skracać go tak długo, aż w liczniku i w mianowniku nie zostanie żaden wspólny dzielnik. Opiera się na idei, że ułamki równe mają tę samą wartość: podzielenie licznika i mianownika przez tę samą liczbę niezerową nie zmienia wartości ułamka. Program cyklu 4 obejmuje te pojęcia przez kilka lat, a kontekst nie określa zakresu liczb właściwego dla klasy 3; to karty ćwiczeń pokazują konkretnie, co jest ćwiczone.

Najczęstszy błąd polega na dzieleniu tylko licznika albo na zatrzymaniu się zbyt wcześnie, na przykład zamianie 12/18 na 6/9 bez dalszego skracania do 2/3. Wynika on często z pomylenia skracania ułamka, gdzie dzieli się całe góra i cały dół przez tę samą liczbę, ze skracaniem sumy lub różnicy, gdzie to nie działa.

Na kartach zadanie na ten temat zwykle przypomina jeden z tych wzorów:

  • Skróć ułamek: sprowadzić dany ułamek do postaci nieskracalnej.
  • Skracanie: przez jaką liczbę skrócono?: odnaleźć użyty wspólny dzielnik.
  • Skracanie ułamków: brakujący mianownik oraz Skracanie ułamka: wybierz brakujący mianownik (lub licznik): uzupełnić równość ułamków.

Powiązanie z podstawą programową: Równość ułamków (możliwość wykazania na podstawie definicji ilorazu).
Powiązanie z podstawą programową: Skracać ułamek do postaci nieskracalnej.
Powiązanie z podstawą programową: Ułamki nieskracalne.

Typy zadań: Skracanie ułamków: brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: przez jaką liczbę skrócono? (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz licznik wyniku (kl. 4–6) · Skróć ułamek (kl. 4–6)

Porównywanie ułamków

Twoje dziecko uczy się określać, która z dwóch ułamków jest większa, nawet gdy nie mają one tego samego licznika ani tego samego mianownika.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W ramach cyklu 4 uczeń powinien umieć porządkować, porównywać i ujmować w przedziały liczby wymierne zapisane w postaci ułamkowej, dziesiętnej lub w notacji naukowej. Dla klasy 3e karty ćwiczeń w tym dziale dotyczą trzech sytuacji: ułamków o różnych mianownikach, ułamków o tym samym liczniku oraz porównywania ułamków do jednej drugiej.

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że duży mianownik daje dużego ułamka. Uczeń myśli na przykład, że 1/5 jest większe niż 1/3, ponieważ 5 jest większe od 3, podczas gdy pięć mniejszych części tworzy mniejszą część. Inne zamieszanie pojawia się, gdy liczniki są równe: 3/7 wydaje się większe od 3/5 z tego samego powodu. Trzeba wtedy wyjaśnić, że przy równym liczniku im większy mianownik, tym mniejsze części.

W praktyce zadanie na ten temat często przybiera następującą postać:

  • Ułamki o różnych mianownikach: porównaj, aby wskazać, który ułamek jest większy.
  • Ułamki o tym samym liczniku: porównaj, aby zauważyć wpływ mianownika.
  • Ułamki: porównaj z jedną drugą, aby określić położenie ułamka względem 1/2.
  • Ułamki równe: prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, aby sprawdzić rozumowanie i wykryć błąd w porównaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym
Powiązanie z podstawą programową: Porządek liczb wymiernych w zapisie dziesiętnym lub ułamkowym.

Typy zadań: Ułamki o tym samym liczniku: porównaj (kl. 4–5) · Ułamki równe: brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamki równe: wybierz brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: znajdź błąd (kl. 4–6) · Ułamki: porównaj z połową (kl. 4–5) · Ułamki o różnych mianownikach: porównaj (kl. 4–6) · Ułamki równoważne: tyle samo z innego podziału (kl. 4–6)

Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych

W 3. klasie uczeń uczy się mówić, która z dwóch liczb całkowitych względnych jest większa, porządkować kilka liczb całkowitych oraz porównywać liczbę z jej przeciwnością.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 karty ćwiczeń dotyczą liczb całkowitych, czyli liczb dodatnich i ujemnych, takich jak -7, -3, 0 lub 5. Uczeń powinien umieć porównywać dwie takie liczby, porządkować je od najmniejszej do największej oraz porównywać liczbę ze swoją przeciwną (na przykład -4 i 4). Punkty programu dotyczące porównywania i porządkowania odnoszą się także do innych rodzajów liczb na całym cyklu 4; karty z klasy 3 przedstawione tutaj ograniczają się do liczb całkowitych.

Najczęstszy błąd polega na porównywaniu liczb ujemnych tak, jakby były dodatnie: uczeń twierdzi, że -7 jest większe od -3, „ponieważ 7 jest większe od 3”. Myli wtedy odległość od zera (wartość bezwzględną) z położeniem na osi liczbowej. Aby tego uniknąć, warto wyobrazić sobie liczby na osi: im liczba ujemna jest dalej od zera, tym jest mniejsza.

Karty proponują na przykład:

  • Liczby całkowite: porównaj: wpisanie znaku < lub > między dwiema liczbami całkowitymi.
  • Liczby całkowite: uporządkuj: ustawienie listy liczb całkowitych w kolejności.
  • Liczby całkowite: porównaj z przeciwną: porównanie liczby z jej przeciwną.
  • Liczby całkowite: ile pomiędzy dwiema oraz Liczby całkowite między dwiema liczbami: wybierz ile: wyszukiwanie liczb całkowitych zawartych między dwiema granicami.
  • Wartość bezwzględna: ile liczb spełnia nierówność, Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: prawda czy fałsz oraz Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: znajdź błąd: łączenie wartości bezwzględnej z porządkiem liczb.

Powiązanie z podstawą programową: Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym
Powiązanie z podstawą programową: Porządek liczb wymiernych w zapisie dziesiętnym lub ułamkowym.

Typy zadań: Liczby całkowite między dwiema liczbami: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj (kl. 6–7) · Liczby całkowite: uporządkuj (kl. 6–7) · Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: prawda czy fałsz (kl. 6–8) · Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: znajdź błąd (kl. 6–8) · Liczby całkowite: ile leży pomiędzy (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj z liczbą przeciwną (kl. 6–7) · Wartość bezwzględna: ile liczb spełnia nierówność (kl. 6–8)

Porównywanie liczb dziesiętnych

Uczeń uczy się mówić, która liczba dziesiętna jest większa, a która mniejsza, a następnie układać kilka liczb w kolejności.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4, od klasy 6. do klasy 3., wymaga porównywania, porządkowania i ujmowania w przedziały liczb wymiernych zapisanych w postaci dziesiętnej, ułamkowej lub w notacji naukowej. W klasie 3. proponowane karty pracy dotyczą porównywania liczb dziesiętnych.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu cyfr po przecinku jak liczby całkowitej. Na przykład uczeń może twierdzić, że 2,35 jest większe od 2,7, ponieważ 35 jest większe od 7. Należy najpierw porównać część całkowitą, potem dziesiąte, a potem setne, odczytując każdą cyfrę na jej miejscu.

Wydrukowane ćwiczenia na ten temat są czterech typów:

  • Liczby dziesiętne: porównaj: wstawić znak < lub > między dwiema liczbami.
  • Liczby dziesiętne: uporządkuj od najmniejszej: ustawić kilka liczb od najmniejszej do największej.
  • Porównywanie liczb dziesiętnych: wybierz największą: wskazać największą liczbę spośród kilku propozycji.
  • Porównywanie liczb dziesiętnych: prawda czy fałsz: określić, czy stwierdzenie dotyczące porównania jest poprawne, i je uzasadnić.

Powiązanie z podstawą programową: Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym

Typy zadań: Porównywanie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Porównywanie ułamków dziesiętnych: wybierz największą (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne: porównaj (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne: uporządkuj od najmniejszego (kl. 4–6)

Zaznaczanie ułamka na osi liczbowej

Uczeń uczy się wskazywać liczbę ułamkową na osi liczbowej: potrafi znaleźć punkt odpowiadający ułamkowi oraz określić ułamek związany z danym punktem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien rozpoznawać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej. Punkty programu nie określają tu zakresu liczb właściwego dla klasy, dlatego ograniczamy się do tego, co pokazują typy zadań proponowane w kartach.

Najczęstszy błąd polega na podzieleniu odcinka na liczbę części, która nie odpowiada mianownikowi. Na przykład, aby zaznaczyć 3/4 między 0 a 1, uczeń liczy wyświetlone kreski bez sprawdzenia, czy jest rzeczywiście cztery równe części, albo odczytuje „3” zamiast 3/4, myląc licznik z mianownikiem. Uzyskany punkt wygląda wtedy wiarygodnie, ale jest błędny.

Karty proponują trzy typy zadań:

  • Odczytaj ułamek na osi liczbowej: uczeń podaje ułamek odpowiadający zaznaczonemu punktowi.
  • Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek: uczeń wybiera spośród kilku ułamków ten, który odpowiada punktowi.
  • Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz: uczeń wskazuje, czy stwierdzenie dotyczące położenia ułamka jest poprawne.

Powiązanie z podstawą programową: Odnajdywać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej.

Typy zadań: Odczytaj ułamek z osi liczbowej (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek (kl. 3–6)

Mnożenie ułamków

Uczeń uczy się mnożyć dwa ułamki: mnoży się liczniki przez siebie, a następnie mianowniki przez siebie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 (klasy 6–3) wymaga umiejętności obliczania iloczynu liczb wymiernych, w tym ułamków. W klasie 3 karty pracy proponują iloczyn dwóch ułamków, a uczeń musi umieć go obliczyć i podać wynik w postaci ułamka.

Najczęstszy błąd polega na myleniu mnożenia z dodawaniem: uczeń dodaje mianowniki, na przykład zapisując 2/3 × 1/4 = 3/7 zamiast 2/12, czyli 1/6. Stosuje wtedy metodę dodawania, która wymaga wspólnego mianownika, do działania, które go nie potrzebuje.

W praktyce ćwiczenia z tej serii wyglądają następująco:

  • Mnożenie ułamków: bezpośrednie obliczanie iloczynu dwóch ułamków.
  • Mnożenie ułamków: pole prostokąta: oblicza się pole prostokąta, którego wymiary są ułamkami, co nadaje iloczynowi konkretny sens.
  • Mnożenie ułamków: wybierz wynik: uczeń wskazuje poprawny wynik spośród kilku propozycji, w tym tych, które wynikają z opisanego wyżej błędu.
  • Mnożenie ułamków: wybierz mianownik: uczeń uzupełnia brakujący mianownik tak, aby iloczyn był poprawny.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.

Typy zadań: Mnożenie ułamków: pole prostokąta (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków: wybierz mianownik (kl. 5–8) · Mnożenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pomnóż ułamki (kl. 5–8)

Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach

Twoje dziecko uczy się dodawać i odejmować dwie ułamki o różnych mianownikach, otrzymując wynik dokładny i, w razie potrzeby, skrócony.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga umiejętności obliczania sumy i różnicy liczb wymiernych, do których należą ułamki. Nie określa tu zakresów liczb właściwych dla klasy 3e: ćwiczenia z tej karty pracują na ułamkach o różnych mianownikach, a następnie wymagają podania wyniku w postaci ułamka, czasem skróconego.

Najczęstszy błąd polega na osobnym dodawaniu liczników i mianowników, na przykład zapisaniu, że 1/2 + 1/3 = 2/5. Często wynika on z przekonania, że „dodaje się góre i dół”. Trzeba natomiast sprowadzić oba ułamki do wspólnego mianownika, co pozwala dodawać części tej samej wielkości.

W kartach to pojęcie pojawia się w kilku postaciach: bezpośrednie obliczenia („Dodaj ułamki o różnych mianownikach”, „Odejmij ułamki o różnych mianownikach”), pytania wielokrotnego wyboru („wybierz sumę” lub „Odejmowanie różnych ułamków: wybierz”), stwierdzenia do oceny („prawda czy fałsz”), zadania z kontekstem oraz ćwiczenia, w których uczeń ma wskazać błąd w obliczeniu („znajdź błąd”). Niektóre karty wymagają także zapisania licznika wyniku po skróceniu.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.

Typy zadań: Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dodaj ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią (kl. 5–6) · Odejmij ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę (kl. 5–6)

Kolejność działań z liczbami względnymi

W klasie 3 (ostatniej klasie gimnazjum) uczeń uczy się obliczać wyrażenie zawierające liczby ujemne, ułamki lub liczby dziesiętne, zachowując kolejność działań.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkty programu, o których mowa, obejmują cały cykl 4: dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie liczb dziesiętnych oraz liczb wymiernych, a także rachunki z liczbami względnymi, ułamkami i dziesiętnymi. W klasie 3e karty ćwiczeń proponują wyrażenia łączące liczby całkowite względne, ułamki względne i dziesiętne względne, w których uczeń musi stosować kolejność działań: najpierw nawiasy, potem mnożenie i dzielenie, a następnie dodawanie i odejmowanie.

Najczęstszy błąd polega na wykonywaniu działań od lewej do prawej bez uwzględnienia kolejności działań, na przykład obliczaniu 3 + 4 × (−2) jako 7 × (−2). Inna trudność wynika ze znaków: uczeń zapomina, że minus przed nawiasem zmienia znak każdego składnika, albo mnoży dwie liczby ujemne, zapominając, że wynik jest dodatni.

W praktyce ćwiczenie na ten temat może przybierać różne formy spośród dostępnych wzorów: obliczenie wyrażenia z liczbami całkowitymi względnymi, z ułamkami względnymi lub z dziesiętnymi względnymi; znalezienie błędu w już wykonanym rachunku; wstawienie nawiasów tak, aby równość była prawdziwa; określenie, czy równość jest prawdziwa, czy fałszywa; albo uzupełnienie brakujących znaków w wyrażeniu całkowitym.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.

Typy zadań: Kolejność działań na liczbach całkowitych (kl. 6–8) · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: prawda czy fałsz (kl. 6–8) · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: wstaw znak (kl. 6–8) · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: znajdź błąd (kl. 6–8) · Kolejność działań: ułamki dziesiętne ze znakiem (kl. 7–8) · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: wstaw nawiasy (kl. 7–8) · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: znajdź błąd (kl. 7–8) · Kolejność działań: ułamki zwykłe ze znakiem (kl. 7–8)

Obliczanie potęg liczb wymiernych

Uczeń uczy się obliczać wartość potęgi liczby całkowitej, ułamka lub liczby ujemnej, z wykładnikiem całkowitym dodatnim lub ujemnym.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Programy cyklu 4 wymagają umiejętności posługiwania się potęgami o wykładniku całkowitym, dodatnim lub ujemnym, oraz wykonywania prostych obliczeń liczbowych z użyciem tych potęg, w razie potrzeby z wykorzystaniem zapisu naukowego. Te oczekiwania dotyczą całego cyklu 4: tekst nie określa zakresu liczb właściwego dla klasy 3e, a niniejszy opis również takiego zakresu nie podaje.

Najczęstszy błąd dotyczy znaków. Uczeń często pisze, że (−2)4 i −24 dają ten sam wynik, podczas gdy pierwsze wyrażenie równa się 16, a drugie −16, ponieważ przy braku nawiasów znak minus nie jest objęty potęgowaniem. Przy wykładniku ujemnym myli również 2−3 z −8: potęga o ujemnym wykładniku daje odwrotność, tutaj 1/8, a nie liczbę ujemną.

Na karcie pracy takie ćwiczenia przybierają postać zadań w rodzaju „Oblicz potęgę liczby całkowitej”, „Oblicz potęgę ułamka” (gdzie licznik i mianownik są podnoszone do potęgi) oraz „Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu”. Zadania wielokrotnego wyboru, takie jak „Wartość potęgi” lub „Potęga z minusem: wartość”, pozwalają szybko wychwycić te pomyłki dotyczące znaku i odwrotności.

Powiązanie z podstawą programową: Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne).
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia liczbowe z potęgami, w szczególności z użyciem notacji naukowej.

Typy zadań: Dwie potęgi: porównaj (kl. 7–8) · Oblicz potęgę liczby całkowitej (kl. 7–8) · Oblicz potęgę ułamka (kl. 7–8) · Potęga z minusem: wartość wyrażenia: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wartość potęgi — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu (kl. 7–8) · Potęgi: dobierz wartości (kl. 7–8) · Potęgi: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Potęgi: oceń dwa zdania (kl. 7–8)

Potęgi o wykładniku ujemnym w klasie 3e

W klasie 3 (ostatniej klasie gimnazjum) dziecko uczy się odczytywać i przekształcać potęgę o ujemnym wykładniku, na przykład na ułamek, oraz rozpoznawać częste błędy.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program czwartego etapu edukacyjnego przewiduje pracę nad potęgami liczby o wykładnikach całkowitych, dodatnich lub ujemnych. Karty pracy dla klasy 3 proponują potęgi o ujemnym wykładniku i wymagają, aby uczeń je zrozumiał i umiał nimi operować, w szczególności zapisywał je w postaci ułamka.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że znak minus sprawia, iż wynik jest ujemny. Uczeń zapisuje wtedy, że 2-3 równa się -8, podczas gdy ujemny wykładnik oznacza odwrotność: wynikiem jest dodatni ułamek, tutaj 1/8. Ta pomyłka wynika często z nawyku odczytywania znaku minus jako znaku wyniku.

W praktyce karty pracy dla klasy 3 zawierają cztery rodzaje ćwiczeń:

  • Potęga o ujemnym wykładniku : obliczyć lub przekształcić potęgę o ujemnym wykładniku.
  • Ujemny wykładnik: prawda czy fałsz : zdecydować, czy podana równość jest poprawna.
  • Ujemny wykładnik: znajdź błąd : wskazać błąd w już wykonanym obliczeniu i go poprawić.
  • Potęga: ułamek w potędze: wybierz odpowiedź : wybrać spośród kilku odpowiedzi zapis równoważny ułamka podniesionego do potęgi.

Powiązanie z podstawą programową: Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne).

Typy zadań: Potęga o wykładniku ujemnym (kl. 7–8) · Potęga: ułamek jako potęga: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Potęga o wykładniku ujemnym: prawda czy fałsz (kl. 8) · Potęga o wykładniku ujemnym: znajdź błąd (kl. 8)

Brakujący wykładnik, iloczyn potęg, potęga potęgi

Uczeń uczy się stosować reguły działań na potęgach, aby znaleźć brakujący wykładnik w równości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń pracuje nad potęgami liczby oraz regułami pozwalającymi je łączyć. Punkt programu dotyczący wykładników całkowitych, dodatnich lub ujemnych, sformułowany jest dla całego cyklu 4: nie opisuje więc wszystkiego, czego oczekuje się wyłącznie w klasie 3. Ćwiczenia drukowane w tym dziale dotyczą trzech typów zadań opisanych poniżej.

Najczęstszy błąd polega na pomieszaniu dwóch reguł. Na przykład uczeń zapisuje 23 × 24 = 47 lub 212, albo (32)4 = 36. Traktuje wykładniki jak liczby, które dodaje lub mnoży przypadkowo, podczas gdy iloczyn potęg o tej samej podstawie dodaje wykładniki, a potęga potęgi je mnoży.

W tym dziale ćwiczenia wyglądają następująco:

  • Iloczyn potęg: wybierz wykładnik: uczeń musi znaleźć wykładnik wyniku iloczynu potęg o tej samej podstawie.
  • Potęga potęgi: wybierz wykładnik: uczeń wybiera poprawny wykładnik potęgi zapisanej w postaci (am)n.
  • Brakujący wykładnik: reguły potęg: uczeń uzupełnia równość, w której wykładnik został zastąpiony pustym polem.

Powiązanie z podstawą programową: Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne).

Typy zadań: Brakujący wykładnik — działania na potęgach (kl. 7–8) · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Potęga potęgi: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Działania na potęgach: dokończ zdanie (kl. 7–8)

Szacowanie wyniku przed obliczeniem

Twoje dziecko uczy się sprawdzać, czy wynik jest prawdopodobny, szacując jego rząd wielkości, czyli zaokrąglając liczby, aby uzyskać wynik przybliżony przed wykonaniem dokładnego obliczenia lub po nim.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga sprawdzania prawdopodobieństwa wyniku, w szczególności poprzez szacowanie jego rzędu wielkości. Nie podaje zakresu liczb dla tej umiejętności. W klasie 3 (gimnazjum) w drukowanych ćwiczeniach chodzi przede wszystkim o szacowanie sumy przez zaokrąglanie każdej liczby do setek: na przykład 2 870 + 4 310 staje się w przybliżeniu 2 900 + 4 300, czyli około 7 200.

Najczęstszym błędem jest zaokrąglenie jednej liczby, a drugiej nie, albo zaokrąglanie w różnych kierunkach bez zdawania sobie z tego sprawy. Wynik szacunkowy znacznie wtedy odbiega od dokładnego obliczenia, a dziecko błędnie uważa, że jego obliczenie jest złe, lub przeciwnie, nie zauważa rażącego błędu, bo nie ma punktu odniesienia.

W praktyce karty pracy proponują kilka typów ćwiczeń:

  • Oszacuj sumę: dziecko zaokrągla liczby i oblicza wartość przybliżoną.
  • Oszacować sumę: wybierz oszacowanie: spośród kilku proponowanych odpowiedzi dziecko wskazuje tę, która jest bliska wynikowi.
  • Oszacuj: wybierz zaokrąglenie do setek: dziecko określa poprawne zaokrąglenie każdej liczby do setek.

Powiązanie z podstawą programową: Sprawdzać wiarygodność wyniku, w szczególności szacując jego rząd wielkości.

Typy zadań: Oszacuj sumę (kl. 4–6) · Szacowanie sumy w zadaniu tekstowym: zaokrąglij do setek (kl. 4–6) · Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie (kl. 4–6) · Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek (kl. 4–6)

Obliczanie ułamka tego, co pozostało

Nauka rozwiązywania zadań wieloetapowych, w których najpierw bierze się ułamek danej wielkości, a następnie ułamek tego, co pozostało.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga, aby uczniowie „wykonywali obliczenia i porównania w celu rozwiązywania problemów”. W klasie 3 oznacza to zadania, w których dziecko musi wykonać kilka kolejnych obliczeń na ułamkach. Program nie określa tutaj precyzyjnego zakresu liczb dla tego zagadnienia: karty pracy proponują sytuacje typu „ułamek danej ilości, a potem ułamek reszty”.

Najczęstszym błędem jest obliczenie drugiego ułamka od ilości początkowej zamiast od ilości pozostałej. Na przykład po wzięciu jednej trzeciej sumy uczeń oblicza następnie jedną czwartą całej sumy, podczas gdy czwartą część należy obliczyć od tego, co zostało. Ta pomyłka wynika często z odruchu: szukania „ułamka czego” bez zastanowienia się, jaka jest nowa wielkość odniesienia.

W kartach pracy spotyka się m.in. następujące schematy: „Ułamek tego, co zostało”, „Jedna część, potem część reszty: co zostało?”, „Ułamek reszty: wybierz wynik” oraz „Ułamek reszty: drugi etap: wybierz odpowiedź”. Ćwiczenia te pomagają na każdym etapie określić wielkość odniesienia przed wykonaniem obliczenia.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia i porównania w celu rozwiązywania problemów.

Typy zadań: Ułamek reszty: drugi krok: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Ułamek reszty: wybierz wynik (kl. 7–8) · Ułamek tego, co zostało (kl. 7–8) · Część, a potem część reszty — ile zostało? (kl. 7–8)

Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej

Uczeń uczy się rozpoznawać, czy liczba całkowita jest wielokrotnością lub dzielnikiem innej liczby, oraz znajdować wszystkie dzielniki danej liczby. Punkty odniesienia dotyczące systemu liczbowego, zakres liczb oraz dokładne metody są opisane w programie dla całego cyklu 4, a nie tylko dla klasy 3e.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga umiejętności określania, czy liczba całkowita jest, czy nie jest wielokrotnością lub dzielnikiem innej liczby całkowitej, oraz znajdowania dzielników liczby ręcznie, za pomocą arkusza kalkulacyjnego lub kalkulatora. Dokładne wartości liczbowe nie są podane w tym programie: najważniejsza jest metoda, która pozostaje taka sama niezależnie od liczby.

Najczęstszym błędem jest pominięcie dzielników. Często myśli się o 1 i o samej liczbie, po czym się zatrzymuje. Na przykład dla 36 łatwo zapomnieć o parach 2 i 18, 3 i 12, 4 i 9. Inne częste pomylenie to mieszanie pojęć „wielokrotność” i „dzielnik”: 12 jest wielokrotnością 3, ponieważ 3 dzieli 12, ale 3 nie jest wielokrotnością 12.

W kartach do przedmiotu można znaleźć między innymi takie wzory zadań:

  • Zapisz wszystkie dzielniki liczby: uczeń szuka par dzielników aż do pierwiastka z liczby, a następnie zapisuje je wszystkie w kolejności.
  • Dzielniki: ile ich jest?: liczy się liczbę dzielników, bez konieczności zapisywania wszystkich.
  • Dzielniki liczby: wybierz, ile: wybiera się liczbę dzielników do osiągnięcia i szuka liczb, które spełniają warunek.
  • Dzielniki: najmniejsza liczba z k dzielnikami oraz prawda czy fałsz: uczeń szuka najmniejszej liczby, która ma podaną liczbę dzielników, a następnie sprawdza twierdzenia dotyczące tych liczb.

Powiązanie z podstawą programową: Wielokrotności i dzielniki.
Powiązanie z podstawą programową: Określać, czy liczba całkowita jest lub nie jest wielokrotnością albo dzielnikiem innej liczby całkowitej.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać dzielniki liczby ręcznie, za pomocą arkusza kalkulacyjnego, kalkulatora.

Typy zadań: Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest (kl. 5–6) · Wypisz wszystkie dzielniki liczby (kl. 4–6) · Dzielniki: ile ich jest? (kl. 5–6) · Dzielniki: na ile sposobów ustawić w równych rzędach (kl. 5–6) · Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: znajdź błąd (kl. 6–7)

Kryteria podzielności: 2, 3, 5, 9 i 10

Uczeń uczy się rozpoznawać, czy liczba dzieli się dokładnie przez 2, 3, 5, 9 lub 10, patrząc na jej cyfry, bez wykonywania dzielenia.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń stosuje cechy podzielności przez 2, 3, 5, 9 i 10: odczytuje cyfry liczby, aby sprawdzić, czy dzieli się ona dokładnie, bez wykonywania dzielenia. Te cechy należą do cyklu 4; zakres programu nie podaje konkretnego przedziału liczb właściwego dla klasy 3e, dlatego ta karta nie określa żadnego limitu.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu niewłaściwej cechy. Na przykład sprawdza się podzielność przez 9, patrząc tylko na ostatnią cyfrę, albo uważa się, że liczba podzielna przez 3 jest na pewno podzielna przez 9. Cecha podzielności przez 9 opiera się na sumie cyfr, podobnie jak cecha podzielności przez 3, ale suma musi być podzielna przez 9, a nie tylko przez 3: 12 dzieli się przez 3, ale nie dzieli się przez 9.

W kartach dla klasy 3e znajdują się m.in.: „Sprawdź podzielność” (określ, czy liczba dzieli się przez 2, 3, 5, 9 lub 10), „Brakująca cyfra” (znajdź cyfrę, którą trzeba wpisać, aby liczba była podzielna), „Reszta z dzielenia przez 9 bez dzielenia” (znajdź resztę, dodając cyfry) oraz „Przez 2, 5 i 10”. Są też karty łączące kilka cech, „przez 6, 12, 15, 18”, które wymagają opanowania powyższych cech.

Powiązanie z podstawą programową: Kryteria podzielności przez 2, 3, 5, 9.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować cechy podzielności przez 2, 3, 5, 9, 10.

Typy zadań: Cechy podzielności: przez 2, 5 i 10 (kl. 4–5) · Cechy podzielności: sprawdź podzielność (kl. 4–6) · Cechy podzielności: brakująca cyfra (kl. 5–6) · Cechy podzielności: przez 6, 12, 15, 18 (kl. 5–6) · Reszta z dzielenia przez 9: ile zostanie po pakowaniu (kl. 5–6) · Reszta z dzielenia przez 9 bez dzielenia (kl. 5–6)

Dzielenie pisemne przez jednocyfrową liczbę z resztą

Dziecko uczy się wykonywać dzielenie przez liczbę jednocyfrową oraz znajdować iloraz i resztę, przy czym reszta jest mniejsza od dzielnika.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Ta umiejętność odpowiada dzieleniu z resztą (dzieleniu euklidesowym): dla liczby dzielnej i dzielnika jednocyfrowego uczeń znajduje iloraz i resztę. Reszta musi być ściśle mniejsza od dzielnika. Program cyklu 4 wspomina o tym pojęciu (iloraz, reszta), nie określając tutaj zakresu liczb, a karty z klasy 3 pokazują tylko przypadki opisane poniżej.

Częstym błędem jest zatrzymanie się zbyt wcześnie albo pomylenie ilorazu z resztą na końcu działania. Jeśli otrzymana reszta jest większa lub równa dzielnikowi, oznacza to, że dzielenie nie zostało zakończone.

Karty z klasy 3 proponują w szczególności:

  • Dzielenie pisemne przez jednocyfrową liczbę: bezpośrednie obliczenie ilorazu i reszty.
  • Dzielenie pisemne: brakujaca dzielna oraz Dzielenie pisemne: wybierz dzielną: odnajdywanie lub wybieranie liczby dzielnej.
  • Dzielenie pisemne: zero w ilorazie: przypadek, w którym jedna z cyfr ilorazu jest równa 0.
  • Dzielenie pisemne w zadaniu: interpretacja ilorazu i reszty w konkretnej sytuacji.

Karta Ilorazy bez reszty przedstawia przypadek, w którym reszta jest równa zero, co pozwala porównać go z dzieleniami, które mają resztę.

Powiązanie z podstawą programową: Dzielenie z resztą (iloraz, reszta).

Typy zadań: Dzielenie pisemne: brakująca dzielna (kl. 4–5) · Dzielenie pisemne: wybierz dzielną (kl. 4–5) · Ilorazy bez reszty: uporządkuj (kl. 4–6) · Dzielenie pisemne w zadaniu tekstowym (kl. 4–5) · Dzielenie pisemne: zero w wyniku — wybierz (kl. 4–5) · Podziel pisemnie przez liczbę jednocyfrową (kl. 4–6)

Liczby pierwsze i liczby złożone

Uczeń uczy się rozpoznawać, czy liczba jest pierwsza, czy złożona, badając jej dzielniki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Liczba pierwsza ma tylko dwa dzielniki: 1 i samą siebie. Liczba złożona ma ich więcej. Na przykład 7 jest pierwsza, a 12 jest złożona, ponieważ dzieli się także przez 2, 3, 4 i 6. Program klasy 4 (cycle 4) wyznacza jako punkty odniesienia listę liczb pierwszych do 30, a następnie umiejętność wyznaczania liczb pierwszych do 100. Te punkty odniesienia dotyczą całego cyklu; w klasie 3e proponowane ćwiczenia koncentrują się na zadaniach opisanych poniżej.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że każda liczba nieparzysta jest koniecznie pierwsza. Liczby takie jak 9, 15, 21 czy 25 są nieparzyste, ale złożone, ponieważ mają dzielnik inny niż 1 i one same (na przykład 9 = 3 × 3). Kolejną częstą pomyłką jest uznawanie 1 za liczbę pierwszą, podczas gdy nią nie jest, gdyż ma tylko jeden dzielnik.

W praktyce karty pracy proponują kilka rodzajów zadań: „Pierwsza czy złożona?”, gdzie uczeń klasyfikuje każdą liczbę; „Liczba złożona: najmniejszy dzielnik”, gdzie szuka najmniejszego dzielnika liczby złożonej innej niż 1; „Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą”, gdzie wskazuje liczbę lub liczby pierwsze na liście; oraz „Liczba złożona: prawda czy fałsz”, gdzie sprawdza twierdzenia dotyczące liczb złożonych.

Powiązanie z podstawą programową: Definicja liczby pierwszej; lista liczb pierwszych mniejszych lub równych 30.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać liczby pierwsze mniejsze lub równe 100.

Typy zadań: Liczba pierwsza czy złożona? (kl. 4–6) · Liczba złożona: najmniejszy dzielnik (kl. 5–6) · Liczba złożona: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą (kl. 5–6)

Rozkład liczby na czynniki pierwsze

Uczeń uczy się zapisywać liczbę całkowitą jako iloczyn liczb pierwszych, ręcznie lub za pomocą oprogramowania.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga, aby rozłożyć liczbę całkowitą na iloczyn czynników pierwszych, ręcznie lub za pomocą oprogramowania. Nie określa zakresu liczb, więc dziecko musi umieć rozpoznawać liczby pierwsze i używać ich do rozkładu danej liczby, bez oczekiwania konkretnego poziomu wielkości liczby.

Najczęstszym błędem jest zatrzymanie się za wcześnie: na przykład zapisuje się 36 = 4 × 9, podczas gdy 4 i 9 nie są liczbami pierwszymi. Trzeba dalej rozkładać każdy czynnik, aż otrzymamy wyłącznie liczby pierwsze, czyli 36 = 2 × 2 × 3 × 3. Inną częstą pomyłką jest uznanie 1 za liczbę pierwszą, co nie jest prawdą.

W kartach ćwiczeń dla tej klasy występują m.in.: Rozłóż na czynniki pierwsze, gdzie dziecko wykonuje pełny rozkład; brakujący czynnik, gdzie uzupełnia iloczyn, np. 2 × ? × 5 = 30; jaka to liczba, gdzie odtwarza liczbę na podstawie jej czynników; wybierz liczbę oraz ile czynników, które pozwalają sprawdzić rozkład, wybierając poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji.

Powiązanie z podstawą programową: Rozkładać liczbę całkowitą na iloczyn czynników pierwszych (ręcznie lub za pomocą oprogramowania).

Typy zadań: Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik (kl. 5–6) · Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: jaka to liczba (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze (kl. 5–6)

Znajdowanie NWD dwóch liczb

Umiejętność obliczania NWD polega na znalezieniu największej liczby, która dzieli dokładnie dwie dane liczby, co pozwala skrócić ułamek lub podzielić przedmioty na jednakowe paczki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń powinien umieć uprościć ułamek, aby stał się nieskracalny oraz modelować i rozwiązywać zadania dotyczące podzielności. NWD jest narzędziem, które pozwala zrobić jedno i drugie. Punkty programu nie podają precyzyjnego zakresu liczb: proponowane ćwiczenia dotyczą dwóch liczb całkowitych.

Najczęstszy błąd polega na zatrzymaniu się przy wspólnym dzielniku, który nie jest największy. Dla 12 i 18 uczeń podaje 2, które rzeczywiście dzieli obie liczby, ale nie szuka 6. Ułamek uproszczony tylko przez 2, jak 12/18 zamienione na 6/9, nie jest jeszcze nieskracalny, a uczeń czasem myśli, że już skończył.

Karty proponowane w tym przedmiocie rozwijają tę umiejętność za pomocą sześciu typów ćwiczeń:

  • NWD w zadaniu : dzielenie przedmiotów na jednakowe paczki, szukając maksymalnej możliwej liczby paczek.
  • Oblicz NWD dwóch liczb : obliczenie bezpośrednie.
  • Wyłącz wspólny czynnik : rozkład sumy na czynniki przy użyciu NWD.
  • Wybierz największy wspólny dzielnik : spośród kilku podanych wspólnych dzielników wskaż właściwy.
  • Prawda czy fałsz : ocena twierdzeń dotyczących wspólnych dzielników.
  • Znajdź błąd : wykrycie błędnego rozumowania, na przykład przedwczesnego zakończenia upraszczania.

Powiązanie z podstawą programową: Skracać ułamek do postaci nieskracalnej.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować i rozwiązywać problemy dotyczące podzielności (np. przekładnie zębate, łączne występowanie zjawisk itp.).

Typy zadań: NWD: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWD: wybierz największy wspólny dzielnik (kl. 5–6) · NWD: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWD w zadaniu: podział na jednakowe paczki (kl. 5–6) · NWD: wyłącz wspólny czynnik przed nawias (kl. 6–7) · Oblicz NWD dwóch liczb (kl. 5–6)

NWW: znajdowanie momentu, w którym dwa cykle się spotykają

Uczeń uczy się znajdować najmniejszą wspólną wielokrotność dwóch liczb i wykorzystywać to pojęcie do rozwiązywania zadań z podzielnością, na przykład dotyczących zdarzeń, które powtarzają się w różnym rytmie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e program wymaga modelowania i rozwiązywania problemów dotyczących podzielności, na przykład kół zębatych lub nakładania się zjawisk okresowych. Najmniejsza wspólna wielokrotność (NWW) jest narzędziem pozwalającym odpowiedzieć na pytanie „kiedy te dwa rytmy po raz pierwszy się pokrywają?”. Program nie określa tutaj zakresu liczb: nacisk kładziony jest na rozumowanie.

Najczęstszym błędem jest mnożenie dwóch liczb, aby otrzymać NWW. Działa to tylko wtedy, gdy liczby nie mają wspólnego dzielnika; w przeciwnym razie otrzymujemy wspólną wielokrotność, ale nie najmniejszą. Inną częstą pomyłką jest mieszanie NWW i NWD, które oblicza się różnymi metodami i które odpowiadają na różne pytania.

Karty pracy proponują m.in.: „Oblicz NWW dwóch liczb”, „NWW w zadaniu: kiedy się spotykają?”, „NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność”, „NWD i NWW: znajdź drugą liczbę”, „NWW: prawda czy fałsz” oraz „NWW: znajdź błąd”. Ćwiczenia te prowadzą od bezpośredniego obliczenia do krytycznego czytania rozumowania, co pomaga uczniowi zrozumieć, dlaczego odpowiedź jest poprawna.

Powiązanie z podstawą programową: Modelować i rozwiązywać problemy dotyczące podzielności (np. przekładnie zębate, łączne występowanie zjawisk itp.).

Typy zadań: NWW: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność (kl. 5–6) · NWW: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWW w zadaniu: kiedy znów razem (kl. 5–6) · Oblicz NWW dwóch liczb (kl. 5–6) · NWD i NWW: znajdź drugą liczbę (kl. 6–7)

Sprawdzanie, czy liczba jest rozwiązaniem równania

Uczeń uczy się podstawiać za niewiadomą podaną liczbę, aby sprawdzić, czy równość staje się prawdziwa.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń musi znać pojęcia niewiadomej i równania, przewidziane przez program cyklu 4. Program nie określa tutaj konkretnego zakresu liczb dla tej kompetencji. Karty proponują podane liczby, a uczeń po prostu sprawdza, czy dana liczba czyni równość prawdziwą.

Czynność jest za każdym razem taka sama: zastępujemy niewiadomą proponowaną liczbą, obliczamy każdą stronę równości, a następnie porównujemy oba wyniki. Jeśli są równe, liczba jest rozwiązaniem. W przeciwnym razie nim nie jest.

Typowym błędem jest zastąpienie niewiadomej tylko w jednym miejscu równości albo błędne obliczenie jednej strony, na przykład przez pominięcie znaku minus lub nieprzestrzeganie kolejności działań. Inną częstą pomyłką jest próba rozwiązywania równania, podczas gdy wystarczy sprawdzić daną liczbę.

W praktyce proponowane są dwa typy ćwiczeń. Przy „Równanie: czy liczba jest rozwiązaniem?” uczeń sprawdza jedną liczbę i odpowiada tak lub nie. Przy „Równanie: znajdź rozwiązanie: wybierz odpowiedź” porównuje kilka proponowanych liczb i wybiera tę, która pasuje.

Powiązanie z podstawą programową: Pojęcia niewiadomej, równania, indeterminaty, tożsamości.

Typy zadań: Równanie: czy liczba jest rozwiązaniem (kl. 7–8) · Równanie: wskaż rozwiązanie: wybierz odpowiedź (kl. 7–8)

Rozdzielność: rozwijanie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias

Twoje dziecko uczy się rozwijać wyrażenie takie jak 3(x + 2), mnożąc każdy składnik w nawiasie, a następnie wykonuje drogę odwrotną, czyli wyłącza wspólny czynnik przed nawias.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń stosuje rozdzielność mnożenia względem dodawania, prostą i podwójną, aby rozwijać i rozkładać na czynniki wyrażenia algebraiczne. Program wymaga tych przekształceń w bardzo prostych przypadkach, a karty pracy w klasie ćwiczą je na podstawie trzech rodzajów zadań: rozwijanie wyrażenia, rozkładanie wyrażenia na czynniki oraz uzupełnianie obliczenia z wykorzystaniem rozdzielności.

Najczęstszy błąd polega na pomnożeniu tylko pierwszego wyrazu w nawiasie. W wyrażeniu 3(x + 2) uczeń czasem zapisuje 3x + 2 zamiast 3x + 6, ponieważ zapomina, że czynnik przed nawiasem dotyczy także drugiego wyrazu. Podczas rozkładu na czynniki trudność polega na dostrzeżeniu wspólnego czynnika, który występuje we wszystkich wyrazach.

W praktyce można spotkać:

  • Rozwijanie nawiasu: uczeń wybiera współczynnik, przez który mnożony jest nawias.
  • Rozdzielność: brakujący współczynnik: uczeń odnajduje czynnik, którego brakuje w już rozpoczętym obliczeniu.
  • Rozdzielność: wyraz stały: uczeń wybiera poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji, sprawdzając wyraz bez litery.

Powiązanie z podstawą programową: Własności rozdzielności (prostej i podwójnej).
Powiązanie z podstawą programową: Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach.

Typy zadań: Mnożenie jednomianu przez sumę (kl. 7–8) · Rozdzielność: wyraz wolny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Mnożenie przez nawias: wybierz współczynnik (kl. 7–8) · Mnożenie przez sumę: brakujący współczynnik (kl. 7–8) · Wyłączanie czynnika przed nawias (kl. 7–8)

Rozwinięcie iloczynu dwóch dwumianów

Twoje dziecko uczy się przekształcać iloczyn dwóch dwuskładnikowych wyrażeń, na przykład (x + a)(x + b), na sumę bez nawiasów.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń stosuje podwójną dystrybutywność, aby rozwinąć iloczyn dwóch dwumianów, w bardzo prostych przypadkach, tak jak precyzuje program. Mnoży każdy wyraz pierwszego nawiasu przez każdy wyraz drugiego, a następnie redukuje wyrazy podobne. Program nie określa tutaj precyzyjnego zakresu liczb: trudność wynika przede wszystkim ze struktury rachunku.

Najczęstszym błędem jest pominięcie jednego z czterech iloczynów, często wyrazu środkowego, i zapisanie na przykład (x + 3)(x + 2) = x² + 6. Inny częsty błąd dotyczy znaków, gdy jeden wyraz jest ujemny, na przykład w (x − 4)(x + 1), gdzie „minus” bywa pominięty lub źle zastosowany.

W kartach ćwiczeń spotyka się w szczególności:

  • Rozwiń (x + a)(x + b): pełny rachunek iloczynu.
  • Iloczyn dwóch dwumianów: wybierz wyraz środkowy: uczeń wskazuje poprawnie rozwinięte wyrażenie.
  • Iloczyn dwumianów: brakujący wyraz środkowy: trzeba odnaleźć brakujący wyraz z x.
  • Iloczyn dwumianów: wyraz stały: wybierz odpowiedź: trzeba zauważyć wyraz stały wyniku.

Powiązanie z podstawą programową: Własności rozdzielności (prostej i podwójnej).
Powiązanie z podstawą programową: Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach.

Typy zadań: Kafelki algebraiczne: współczynnik przy x (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów: kafelki algebraiczne (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów (x + a)(x + b) (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów: wybierz wyraz środkowy (kl. 8) · Iloczyn dwumianów: wyraz wolny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów: brakujący wyraz środkowy (kl. 8)

Równania w postaci iloczynowej: iloczyn równy zeru

Twoje dziecko uczy się rozwiązywać równanie już zapisane jako iloczyn równy zeru, szukając wartości, które zerują każdy czynnik.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga, aby uczeń wiedział, że iloczyn jest równy zeru wtedy i tylko wtedy, gdy jeden z jego czynników jest równy zeru, a następnie rozwiązywał algebraicznie równania pierwszego stopnia, lub sprowadzalne do nich, w szczególności równania postaci x² = a. Konkretnie, gdy równanie zapisano w postaci (x − 2)(x + 3) = 0, uczeń przyrównuje każdy czynnik do zera, rozwiązuje każde z tych małych równań, a następnie zbiera rozwiązania. Programy nie określają zakresu liczb charakterystycznego dla klasy 3 gimnazjum: liczy się metoda.

Najczęstszy błąd polega na zapomnieniu jednego z dwóch rozwiązań, gdy rozwiązuje się tylko jeden czynnik, albo na zmianie znaku przy przejściu od (x + 3) do x = 3 zamiast x = −3. Zdarza się też, że uczeń próbuje wymnażać iloczyn, podczas gdy postać iloczynowa pozwala odpowiedzieć od razu.

W kartach do druku dla klasy 3 gimnazjum znajdują się równania wielomianowe w postaci iloczynowej do rozwiązania, a następnie ćwiczenia, w których uczeń ma wskazać największy pierwiastek: prawda czy fałsz, ustalić znak, znaleźć błąd w już wykonanym rozwiązaniu albo wybrać poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji. Wśród proponowanych wzorów znajduje się również równanie dwukwadratowe.

Powiązanie z podstawą programową: Zerowanie się iloczynu (możliwe przeprowadzenie dowodu przez rozpatrzenie przypadków).
Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a.

Typy zadań: Równanie wielomianowe w postaci iloczynowej (kl. 10–11) · Równanie wielomianowe, pierwiastek: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Równanie wielomianowe, pierwiastek: wstaw znak (kl. 10–11) · Równanie wielomianowe, pierwiastek: wybierz (kl. 10–11) · Równanie wielomianowe, pierwiastek: znajdź błąd (kl. 10–11) · Równanie dwukwadratowe (kl. 10–12)

Redukcja wyrazów podobnych w klasie 3e

Twoje dziecko uczy się grupować wyrazy podobne w prostym wyrażeniu literowym, na przykład 3x + 2x, i zapisywać je w krótszej postaci.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien umieć uprościć wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach: grupować wyrazy z tą samą częścią literową i dodawać ich współczynniki. Na przykład w 4x + 3x otrzymuje 7x. Program cyklu 4 przewiduje tę pracę na prostych wyrażeniach; ta karta opisuje jedynie to, co powtarza klasa 3.

Najczęstszy błąd polega na dodawaniu wyrazów podobnych. Na przykład uczeń zapisuje 3x + 2y = 5xy, ponieważ nie widzi, że x i y to różne litery i nie można ich zgrupować. Innym częstym nieporozumieniem jest zachowanie znaku minus przy wyrazie ujemnym, jak w 5x − 2x, zapisując 7x.

Karty proponują kilka typów ćwiczeń:

  • Wyrazy podobne z dwiema zmiennymi: wskazanie, które wyrazy można zgrupować, na przykład w wyrażeniu zawierającym jednocześnie x i y.
  • Redukcja wyrazów podobnych: zapisanie wyrażenia zredukowanego.
  • Redukcja wyrazów podobnych: wybierz współczynnik oraz brakujący współczynnik: znalezienie liczby, która brakuje, aby redukcja była poprawna.
  • Wyrazy podobne: stała: wybierz odpowiedź: grupowanie samych liczb, bez litery, spośród wyrazów wyrażenia.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach.

Typy zadań: Redukcja wyrazów podobnych (kl. 7–8) · Redukcja wyrazów podobnych z dwiema zmiennymi (kl. 7–8) · Wyrazy podobne: wyraz wolny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Redukcja wyrazów podobnych: brakujący współczynnik (kl. 7–8) · Redukcja wyrazów podobnych: wybierz współczynnik (kl. 7–8)

Ułożenie równania do zadania tekstowego

Uczeń uczy się przekładać treść zadania zapisaną słownie na równanie, a następnie rozwiązywać je, aby znaleźć niewiadomą.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien ułożyć równanie z treści zadania, aby je następnie rozwiązać. Konkretnie: zauważa niewiadomą w zadaniu, oznacza ją literą, a potem zapisuje równość, która odzwierciedla informacje z tekstu. Programy nie określają tu zakresu liczb: oczekuje się przede wszystkim, że równanie zostanie ułożone poprawnie.

Najczęstszym błędem jest tłumaczenie słów w złej kolejności, na przykład zapisanie „dwukrotność liczby plus 5” jako 2 + x + 5 zamiast 2x + 5. Inną pułapką jest mylenie wielkości początkowej z wielkością końcową albo pominięcie części treści zadania. Są to wskazówki do obserwacji, a nie liczbowe wymagania programu.

W kartach ćwiczeń tego typu zadania przyjmują kilka form:

  • Równanie z treści zadania: jaka to była liczba, w którym uczeń musi zapisać równanie, zanim znajdzie szukaną liczbę.
  • Równanie dla wielkości początkowej: zadanie, w którym wychodzimy od konkretnej sytuacji, aby odtworzyć wielkość początkową.
  • Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, które pozwalają sprawdzić już zapisane ułożenie równania.

Powiązanie z podstawą programową: Ułożenie równania do rozwiązania problemu.

Typy zadań: Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6)

Rozwiązywanie równania w dwóch krokach

Twoje dziecko uczy się znajdować nieznaną wartość x w równaniu typu ax + b = c, odwracając działania po kolei.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga algebraicznego rozwiązywania równań pierwszego stopnia lub sprowadzalnych do nich, takich jak równania typu iloczyn równy zero. W klasie 9 (3e) proponowane karty dotyczą równań typu ax + b = c, czasem z nawiasami, jak a(x + b) = c, albo z niewiadomą x po obu stronach. Uczeń musi znaleźć liczbę x, która sprawia, że równość jest prawdziwa.

Najczęstszym błędem jest przeniesienie liczby b na drugą stronę bez zmiany jej znaku albo zapomnienie o podzieleniu obu stron przez a na końcu. W a(x + b) = c typowym błędem jest pomnożenie a przez x, ale nie przez b. Te pomyłki często wynikają z pośpiesznego czytania równości, która na każdym etapie musi pozostawać zrównoważona.

Konkretnie zadanie może polegać na bezpośrednim rozwiązaniu ax + b = c, na ułożeniu równania do zadania z treścią (« pomyślałem o liczbie… ») lub na wyborze właściwego rozwiązania spośród kilku propozycji. Karty „krok po kroku” pokazują każde przekształcenie, co pomaga zauważyć, w którym miejscu rozumowanie zbacza z właściwej drogi.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a.

Typy zadań: Waga: worki i odważniki (kl. 6–7) · Pomyślałem liczbę — ułóż i rozwiąż równanie (kl. 6–8) · Rozwiązanie równania — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Równanie ax + b = c (kl. 7–8) · Równanie dwukrokowe krok po kroku (kl. 6) · Równanie z nawiasem krok po kroku (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach krok po kroku (kl. 7–8) · Równanie: przeniesienie wyrazu wolnego: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Brakujący współczynnik równania (kl. 7–8) · Równanie z jedną niewiadomą: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Równanie z nawiasem a(x + b) = c (kl. 7–8) · Równanie z treści: ax + b = c (kl. 7–8) · Dwa równania o tym samym rozwiązaniu (kl. 7–8) · Równanie z treścią: dwie ilości i ich suma (kl. 7–8)

Równania z x po obu stronach

Uczeń uczy się rozwiązywać równanie, w którym niewiadoma x występuje po obu stronach znaku równości, grupując x po jednej stronie, a liczby po drugiej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tym pojęciu uczeń rozwiązuje równania pierwszego stopnia, w których niewiadoma x występuje po lewej i po prawej stronie znaku równości, na przykład równanie postaci 5x + 3 = 2x + 9. Program nauczania w cyklu 4 wymaga rozwiązywania takich równań algebraicznie lub sprowadzania ich do tej postaci. Wspomina też o równaniach typu x² = a, których modele z tej karty bezpośrednio nie wykorzystują.

Najczęstszy błąd pojawia się wtedy, gdy przenosi się wyraz z jednej strony na drugą. Uczeń zapisuje na przykład 5x − 2x = 9 + 3 zamiast 5x − 2x = 9 − 3, zapominając zmienić znak liczby 3 w chwili jej przenoszenia. Trzeba więc sprawdzać każdy przeniesiony wyraz, a na końcu podstawić znalezione rozwiązanie za x, aby sprawdzić, czy obie strony są równe.

W kartach to pojęcie przyjmuje kilka form:

  • Równanie z x po obu stronach: rozwiąż całe równanie.
  • Wstaw znak: wybierz, gdzie umieścić brakujący znak w rozwiązaniu.
  • Wybierz odpowiedź: wskaż rozwiązanie spośród kilku propozycji.
  • Prawda czy fałsz: powiedz, czy dany krok obliczeń jest poprawny.
  • Znajdź błąd: wskaż błędny krok w już zapisanym rozwiązaniu.
  • Porównaj: sprawdź, czy rozwiązanie równania jest równe podanej liczbie.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a.

Typy zadań: Rozwiązanie równania i liczba: porównaj (kl. 7–8) · Równanie z niewiadomą po obu stronach (kl. 7–8) · Waga: worki x po obu stronach (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: wstaw znak (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: znajdź błąd (kl. 7–8)

Obliczanie, jaki procent stanowi dana część

Twoje dziecko uczy się mówić, jaką częścią całości jest dana liczba, wyrażoną w procentach, w powiązaniu z liczebnościami i częstościami.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń powinien umieć obliczać liczności i częstości, a następnie wyrażać je w procentach. Konkretnie chodzi o porównywanie części z całością: ile uczniów z klasy, jaką część całości stanowi dana kategoria. Punkty programu cyklu 4 dotyczące tego tematu nie określają zakresu liczb właściwego dla klasy trzeciej; to, czego się oczekuje, wynika zatem przede wszystkim z rodzajów proponowanych ćwiczeń.

Najczęstszym błędem jest odwrócenie dzielenia, czyli obliczenie całości podzielonej przez część zamiast części podzielonej przez całość. Innym częstym przeoczeniem jest brak mnożenia przez 100 po dzieleniu, co daje wynik zapisany jako ułamek dziesiętny zamiast procentu.

W kartach do tego przedmiotu spotyka się w szczególności:

  • Quel pourcentage est-ce ? i Quel pourcentage du total est-ce ?: znajdowanie części całości.
  • Quel pourcentage : compare deux parts: porównywanie dwóch części między sobą.
  • Quel pourcentage : écris la fraction en pourcentage: przechodzenie od ułamka do procentu.
  • Quel pourcentage : choisis le résultat i Pourcentage : le reste : choisis la réponse: sprawdzanie wyniku spośród kilku propozycji lub znajdowanie tego, co zostaje po odjęciu części.

Powiązanie z podstawą programową: liczebności, częstości.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać liczebności, częstości.

Typy zadań: Jakim procentem jest liczba? (kl. 7–8) · Jakim procentem: zamień ułamek na procent (kl. 6–7) · Procent: reszta całości: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Jaki to procent: wybierz wynik (kl. 6–7) · Jakim procentem: porównaj dwa udziały (kl. 7–8) · Jaki to procent całości? (kl. 7–8)

Średnia: obliczanie i interpretacja

Twoje dziecko uczy się obliczać średnią z zestawu liczb, a następnie wyjaśniać, co ta liczba oznacza.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń ma obliczać i interpretować wskaźniki położenia serii statystycznej, w tym średnią i medianę. Programy nauczania nie podają tutaj dokładnego zakresu liczb dla tego poziomu. To, co uczeń konkretnie robi, wynika zatem z proponowanych kart ćwiczeń: obliczanie średniej kilku liczb oraz wyznaczanie brakującej wartości na podstawie podanej średniej.

Najczęstszy błąd polega na dzieleniu sumy wartości przez liczbę, która nie jest liczbą wartości, na przykład przez pominięcie jednej danej lub policzenie jednej wartości dwa razy. Inną częstą pomyłką jest traktowanie średniej jako wartości występującej najczęściej albo mylenie jej z medianą, czyli wartością środkową po uporządkowaniu danych.

W kartach ćwiczeń znajdują się zadania typu „Oblicz średnią”, „Średnia z czterech liczb: dane zbędne”, „Średnia na podstawie diagramu słupkowego” lub „Brakująca liczba na podstawie średniej: zadanie odwrotne”. W tym ostatnim typie uczeń wychodzi od średniej, aby odnaleźć nieznaną wartość, co dobrze pokazuje, co ta liczba naprawdę oznacza.

Powiązanie z podstawą programową: Miary położenia: średnia, mediana.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Oblicz średnią arytmetyczną (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna krok po kroku (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: wybierz wynik (kl. 5–6) · Średnia czterech liczb: dane zbędne (kl. 5–6) · Średnia z diagramu: wybierz wartość (kl. 5–6) · Średnie dwóch zestawów liczb: porównaj (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: dokończ zdanie (kl. 5–8) · Średnia i mediana: oceń dwa zdania (kl. 5–8) · Średnia w życiu codziennym (kl. 5–6) · Średnia z diagramu słupkowego (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: jaki wynik podniósł średnią (kl. 7–8)

Mediana zbioru danych

Twoje dziecko uczy się znajdować medianę zestawu wartości i ją interpretować, czyli mówić, co ona mówi o całym zbiorze danych.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń musi umieć obliczać i interpretować wskaźniki położenia w szeregu statystycznym, wśród których są średnia i mediana. Mediana to wartość, która dzieli szereg na dwie części o tej samej liczebności: połowa wartości jest mniejsza lub równa jej, a druga połowa jest od niej większa lub równa. Program nie określa tutaj żadnego konkretnego zakresu liczb dla tego zadania.

Najczęstszy błąd polega na szukaniu wartości środkowej bez wcześniejszego uporządkowania szeregu rosnąco. Uczniowie biorą wtedy wartość znajdującą się w środku listy tak, jak jest zapisana, co nie daje mediany. Inną częstą pomyłką jest mylenie mediany ze średnią, ponieważ w języku potocznym obie są „wartościami środkowymi”.

W kartach ćwiczeń w tej klasie mediana pojawia się w kilku formach:

  • Znajdź medianę: obliczyć medianę danego szeregu.
  • Mediana: wybierz wartość: wskazać właściwą wartość spośród kilku propozycji.
  • Mediana: prawda czy fałsz: określić, czy twierdzenie o medianie jest poprawne, i je uzasadnić.
  • Mediana: znajdź błąd: wykryć błąd w już wykonanym obliczeniu mediany.
  • Mediana: wstaw znak: uzupełnić porównanie, na przykład między medianą a inną wartością szeregu.

Aby pomóc dziecku w domu, możecie poprosić je, by najpierw uporządkowało wartości, a następnie wyjaśniło Wam własnymi słowami, co oznacza znaleziona wartość.

Powiązanie z podstawą programową: Miary położenia: średnia, mediana.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6) · Mediana: dobierz wartości (kl. 5–8)

Rozstęp zbioru danych: maksimum minus minimum

Obliczenie rozstępu serii statystycznej polega na znalezieniu różnicy między największą a najmniejszą wartością.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W serii danych (ocen, temperatur, wzrostów…) rozstęp mierzy rozproszenie: pokazuje różnicę między największą a najmniejszą wartością. Program klasy 3 (ostatniej klasy gimnazjum) wymaga obliczania tego wskaźnika rozproszenia oraz jego interpretacji, czyli wyjaśnienia, co ta liczba oznacza dla danej serii. Mały rozstęp oznacza, że wartości są blisko siebie; duży rozstęp oznacza, że są bardziej rozproszone.

Najczęstszy błąd polega na wzięciu pierwszej i ostatniej wartości z listy bez ich porównania, co daje fałszywy wynik, gdy lista nie jest uporządkowana. Inną częstą pomyłką jest obliczenie średniej zamiast rozstępu. Najpierw trzeba wskazać minimum i maksimum, a dopiero potem wykonać odejmowanie.

Na kartach ćwiczeń spotyka się kilka typów zadań: Oblicz rozstęp, w którym uczeń wyznacza różnicę dla danej serii; Rozstęp: znajdź błąd, w którym uczeń wykrywa błędne obliczenie i je poprawia; Rozstęp: wybierz wartość, w którym uczeń określa, jaką wartość dodać lub usunąć, aby otrzymać podany rozstęp; Rozstęp: prawda czy fałsz, które wymaga uzasadnienia twierdzenia o serii; oraz Rozstęp danych: dane zbędne, w których niektóre wartości nie są potrzebne do obliczenia rozstępu.

Powiązanie z podstawą programową: Miara rozproszenia: rozstęp.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Oblicz rozstęp danych (kl. 5–6) · Rozstęp: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Rozstęp: znajdź błąd (kl. 5–6) · Rozstęp danych: dane zbędne (kl. 5–6) · Rozstęp: wybierz wartość (kl. 5–6)

Odczytywanie i porównywanie danych na wykresie

Uczeń uczy się odczytywać dane z diagramu lub tabeli, porównywać je ze sobą, a następnie obliczać liczebności i procenty na podstawie tych danych.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń powinien umieć odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli lub wykresu, czy to wykresu słupkowego, kołowego, czy histogramu. Powinien także obliczać liczebności i częstości. Punkty programu nie podają dokładnego zakresu liczb: o oczekiwanym poziomie świadczą przede wszystkim rodzaje zadań.

Najczęstszy błąd polega na odczytaniu wysokości słupka bez sprawdzenia skali lub podziałki. W piktogramie uczeń często zapomina, że jeden symbol może oznaczać kilka jednostek, i wtedy liczy symbole zamiast je mnożyć. Przy obliczaniu procentu czasem dzieli przez niewłaściwą wartość, na przykład przez wartość innego słupka, zamiast dzielić przez sumę.

Karty z tego przedmiotu obejmują w szczególności: porównywanie słupków na wykresie słupkowym; stwierdzanie, czy twierdzenie typu „ile więcej” jest prawdziwe, czy fałszywe, na podstawie wykresu słupkowego; wybór sumy odpowiadającej odczytowi z wykresu; obliczanie średniej na podstawie wykresu punktowego lub czterech słupków; wyznaczanie udziału słupka w sumie w procentach; odpowiadanie na pytanie „ile więcej” na piktogramie z podziałką; wykrywanie błędu w obliczeniu różnicy na wykresie słupkowym.

Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli, diagramu (diagram słupkowy, diagram kołowy, histogram).
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać liczebności, częstości.

Typy zadań: Diagram obrazkowy ze skalą: o ile więcej (kl. 7–8) · Diagram słupkowy – o ile więcej: znajdź błąd (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: o ile więcej — prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: porównaj słupki (kl. 4–6) · Odczyt z diagramu: wybierz sumę słupków (kl. 4–6) · Udział słupka w całości w procentach (kl. 7–8) · Średnia czterech słupków diagramu (kl. 7–8) · Średnia czterech słupków diagramu: wybierz wynik (kl. 7–8) · Średnia z wykresu kropkowego (kl. 7–8)

Obliczanie średniej ważonej (oceny ze współczynnikami)

Dziecko uczy się obliczać średnią, gdy każda wartość występuje inną liczbę razy, na przykład oceny z różnymi wagami (współczynnikami), oraz mówić, co oznacza uzyskany wynik.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie uczeń musi obliczyć średnią ważoną, czyli średnią, w której niektóre wartości mają większe znaczenie niż inne. Program wymaga obliczania i interpretowania miar położenia lub rozproszenia serii statystycznej. Ten punkt obejmuje cały cykl 4; to, co uczeń musi opanować w klasie 3., wynika więc przede wszystkim z proponowanych ćwiczeń, opisanych poniżej.

Najczęstszym błędem jest obliczenie zwykłej średniej wartości bez uwzględnienia współczynników lub wag. Innym częstym błędem jest dzielenie sumy iloczynów przez liczbę wartości zamiast przez sumę współczynników. Wynik wygląda wiarygodnie, dlatego ten błąd trudno zauważyć.

Karty pracy na tym poziomie proponują kilka rodzajów ćwiczeń: obliczanie średniej ważonej, ustalanie oceny końcowej z kilku części, porównywanie średnich dwóch serii, znajdowanie brakującej wartości lub liczby wartości na podstawie średniej oraz wskazywanie danej zbędnej. Niektóre karty wymagają także określenia, czy stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe, wybrania poprawnego wyniku spośród kilku propozycji lub znalezienia błędu w już wykonanym obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Średnia ważona (kl. 11–12) · Średnia ważona: wybierz wynik (kl. 11–12) · Liczba danych ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 11–12) · Średnia arytmetyczna: dane zbędne (kl. 11–12) · Średnia ważona: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Średnia ważona: znajdź błąd (kl. 11–12) · Średnia: brakująca wartość (kl. 11–12) · Średnie dwóch zestawów danych: porównaj (kl. 11–12) · Średnia ważona: wynik końcowy z kilku części (kl. 11–12)

Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia

Nauka obliczania prawdopodobieństwa zdarzenia w prostym doświadczeniu, na przykład w rzucie kostką lub w losowaniu kuli, oraz zapisywania go w postaci ułamka, liczby dziesiętnej lub procentu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3., uczeń pracuje nad prawdopodobieństwem zdarzenia w prostym doświadczeniu losowym: rzut kostką, losowanie ponumerowanej karty lub wylosowanie kuli z pudełka. Wie, że prawdopodobieństwo jest liczbą z przedziału od 0 do 1, że prawdopodobieństwo zdarzenia pewnego wynosi 1, a zdarzenia niemożliwego wynosi 0, oraz potrafi powiązać prawdopodobieństwo zdarzenia z prawdopodobieństwem zdarzenia przeciwnego. Potrafi zapisać wynik w postaci ułamka, liczby dziesiętnej lub procentu.

Najczęstszym błędem jest wpisanie w mianowniku złej liczby: na przykład liczenie tylko wyników, które nas interesują, zamiast wszystkich możliwych wyników (sześć ścianek kostki, wszystkie kule w pudełku). Inną pułapką jest otrzymanie prawdopodobieństwa większego od 1 lub ujemnego, co oznacza, że rachunek jest błędny.

W kartach pracy w tej klasie ćwiczenie może polegać na rzucie kostką i podaniu prawdopodobieństwa wyrzucenia liczby parzystej, na wylosowaniu ponumerowanej karty albo na określeniu, ile kul danego koloru trzeba dodać do pudełka. Inne zadania wymagają obliczenia prawdopodobieństwa zdarzenia przeciwnego, wybrania właściwego wyniku, stwierdzenia, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, porównania szans w dwóch woreczkach lub znalezienia błędu w rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo z zakresu prawdopodobieństwa.
Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie prawdopodobieństwa; prawdopodobieństwo zdarzenia zawiera się między 0 a 1.
Powiązanie z podstawą programową: Prawdopodobieństwo zdarzeń pewnych, niemożliwych, przeciwnych.
Powiązanie z podstawą programową: Poruszać zagadnienia dotyczące przypadku na podstawie prostych problemów.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze).
Powiązanie z podstawą programową: Wyrażanie prawdopodobieństw w różnych postaciach (dziesiętnej, ułamkowej, procentowej).

Typy zadań: Koło losujące: liczba większa niż k (kl. 7–8) · Koło losujące: pola zacieniowane (kl. 7–8) · Losowanie kuli z pudełka (kl. 7–8) · Rzut kostką (kl. 7–8) · Losowanie kartki z liczbą (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: wybierz wynik (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: znajdź błąd (kl. 7–8) · Szanse w dwóch urnach: porównaj (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: ile jest kul danego koloru (kl. 7–8) · Losowanie bez patrzenia — jakie prawdopodobieństwo? (kl. 7–8)

Przewidywanie wyniku w grze losowej

Uczeń uczy się określać, ile razy można oczekiwać danego wyniku przy określonej liczbie prób, na przykład z kostką lub z urną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń zajmuje się zagadnieniami przypadkowości na podstawie prostych problemów, takich jak rzuty kostką czy losowanie kul z urny. Program nauczania dla cyklu 4 przewiduje takie podejście, nie podając tutaj zakresu liczbowego właściwego dla klasy trzeciej. To, co ćwiczą karty z tego działu, opisano poniżej.

Częsty błąd polega na przekonaniu, że przewidywany wynik musi wystąpić dokładnie. Uczeń może myśleć, że przy 12 rzutach kostką szóstka na pewno pojawi się dokładnie dwa razy. Przypadek wyznacza tendencję: mówi się o wyniku oczekiwanym lub o częstości, a rzeczywiste wyniki mogą się od niej różnić.

W praktyce karty zawierają między innymi:

  • Wyniki oczekiwane: ustalanie, ile rzutów jest potrzebnych lub wchodzi w grę, aby uzyskać dany wynik.
  • Oczekiwana częstość, kostka: obliczanie, ile razy dany wynik można oczekiwać przy określonej liczbie rzutów, na podstawie zadania tekstowego.
  • Oczekiwana częstość, urna: obliczanie, ile czerwonych kul można oczekiwać w losowaniu, na podstawie zadania tekstowego.
  • Szóstka na kostce oraz Ile razy można się spodziewać: wybieranie liczby rzutów lub poprawnej odpowiedzi spośród podanych propozycji.

Powiązanie z podstawą programową: Poruszać zagadnienia dotyczące przypadku na podstawie prostych problemów.

Typy zadań: Częstość oczekiwana, kostka: ile razy wypadnie (kl. 7–8) · Częstość oczekiwana, urna: ile czerwonych (kl. 7–8) · Szóstki na kostce: wybierz liczbę rzutów (kl. 7–8) · Ile razy się spodziewać: wybierz (kl. 7–8) · Oczekiwana liczba wyników: ile rzutów (kl. 7–8) · Częstość oczekiwana, kostka: z treścią (kl. 7–8) · Częstość oczekiwana, losowanie: z treścią (kl. 7–8)

Tytuł: Prawdopodobieństwo przy dwóch losowaniach lub dwóch kostkach

Twoje dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwo wyniku po dwóch kolejnych doświadczeniach, na przykład przy sumie oczek na dwóch kostkach albo przy dwóch losowaniach ze zwracaniem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej program cyklu 4 wymaga obliczania prawdopodobieństw w prostych przypadkach, na przykład aby ocenić szanse na wygraną w grze. Sytuacje z dwoma doświadczeniami są omawiane na konkretnych przykładach: dwie kostki lub dwa kolejne losowania z urny. Uczeń musi najpierw ustalić wszystkie możliwe wyniki, a następnie policzyć te, które odpowiadają temu, czego szuka.

Najczęstszy błąd polega na wypisaniu możliwych sum dwóch kostek (od 2 do 12) i założeniu, że wszystkie są jednakowo prawdopodobne. Tymczasem sumę 7 można uzyskać na kilka sposobów (1+6, 2+5, 3+4 oraz ich odwrotności), a sumę 2 tylko na jeden sposób (1+1). Trzeba więc liczyć pary, a nie tylko sumy. W przypadku losowań z powtórzeniami kolejnym częstym błędem jest zapomnienie, że wylosowana kula wraca do urny, co zmienia prawdopodobieństwa przy drugim losowaniu.

Karty pracy dla klasy 3 obejmują m.in.: Suma dwóch kostek, Dwa losowania ze zwracaniem, Dwie kostki: która suma jest najbardziej prawdopodobna, Dwa losowania: prawda czy fałsz, Dwa losowania: znajdź błąd oraz Suma dwóch kostek: wybierz prawdopodobieństwo. W tych ćwiczeniach dziecko może sporządzić tabelę wyników, sprawdzić twierdzenie lub wychwycić błąd w rozumowaniu, zanim wybierze właściwe prawdopodobieństwo.

Powiązanie z podstawą programową: Model ciągu niezależnych doświadczeń: prawdopodobieństwo wyniku (x1,…,xn) jest równe iloczynowi prawdopodobieństw składowych xi. Przedstawianie za pomocą iloczynu kartezjańskiego, za pomocą drzewa.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze).

Typy zadań: Suma oczek na dwóch kostkach (kl. 8) · Dwa losowania ze zwracaniem (kl. 8) · Dwa losowania: prawda czy fałsz (kl. 8) · Dwa losowania: znajdź błąd (kl. 8) · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna (kl. 8) · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik (kl. 8)

Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą częstości

Uczeń uczy się szacować prawdopodobieństwo zdarzenia na podstawie częstości zaobserwowanej podczas powtarzanego doświadczenia, a następnie wyznaczać na tej podstawie prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń łączy zaobserwowaną częstość wyniku z jego prawdopodobieństwem. Gdy doświadczenie powtarza się wielokrotnie (rzut kostką, losowanie kul, sondaż), częstość każdego wyniku służy jako oszacowanie jego prawdopodobieństwa. Program cyklu 4 wskazuje ten związek między częstością a prawdopodobieństwem; szczegóły liczb użytych w zadaniach zależą od proponowanych kart pracy.

Najczęstszy błąd polega na myleniu częstości uzyskanej na niewielkiej liczbie prób z samym prawdopodobieństwem. Na przykład po 10 rzutach uzyskanie 4 razy „orła” nie oznacza, że prawdopodobieństwo wynosi 4/10: uczeń musi zrozumieć, że oszacowanie staje się bardziej wiarygodne, gdy liczba prób rośnie. Zdarza się też, że zapomina, iż częstości są liczbami z przedziału od 0 do 1, a ich suma dla wszystkich wyników wynosi 1.

Na kartach pracy dla klasy 3e typowe zadanie nosi tytuł „Oszacuj prawdopodobieństwo na podstawie doświadczenia”: uczeń odczytuje wyniki serii prób, oblicza częstość badanego zdarzenia, a następnie formułuje jego oszacowanie. Inne karty, „Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo”, polegają na wybraniu wartości najbliższej zaobserwowanej częstości. Karta „Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo przeciwne” prowadzi ucznia do obliczenia prawdopodobieństwa zdarzenia przeciwnego na podstawie prawdopodobieństwa badanego zdarzenia.

Powiązanie z podstawą programową: Dostrzegać związek między częstością a prawdopodobieństwem.

Typy zadań: Oszacuj prawdopodobieństwo z doświadczenia (kl. 7–8) · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 7–8) · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo przeciwne (kl. 7–8)

Znajdowanie wartości dla jednej jednostki

Uczeń uczy się obliczać wartość jednej jednostki, na przykład cenę jednego artykułu, na podstawie sytuacji proporcjonalnej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń pracuje nad proporcjonalnością i współczynnikiem proporcjonalności, pojęciem, które pojawia się już w cyklu 4. Na podstawie sytuacji, w której kilka wielkości jest proporcjonalnych, musi znaleźć wartość odpowiadającą jednej jednostce. Dokumenty referencyjne nie określają tutaj zakresu liczb do opanowania, dlatego ta strona go nie podaje.

Częsty błąd polega na dzieleniu w złym kierunku: zamiast dzielić cenę całkowitą przez liczbę artykułów, uczeń dzieli liczbę artykułów przez cenę. Wynik wydaje się wtedy prawdopodobny, ale nie ma konkretnego sensu, dlatego warto sprawdzić odpowiedź z użyciem żądanej jednostki.

W kartach do wydruku spotyka się w szczególności następujące typy ćwiczeń: wartość jednostkowa: zadanie, ile za jedną sztukę, cena jednostkowa: gdzie jest taniej?, cena za jednostkę krok po kroku oraz cena za jednostkę: dane zbędne, w których uczeń musi wskazać informację, która nie jest potrzebna. Ćwiczenia prawda czy fałsz, wybierz wynik i znajdź błąd pozwalają sprawdzić obliczenie, które zostało już wykonane.

Powiązanie z podstawą programową: Współczynnik proporcjonalności.

Typy zadań: Wartość dla jednej jednostki: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Wartość dla jednej jednostki: znajdź błąd (kl. 5–6) · Cena jednostkowa: z treścią, ile na jedną sztukę (kl. 5–6) · Cena za sztukę krok po kroku (kl. 5–6) · Cena za sztukę: dane zbędne (kl. 5–6) · Wartość dla jednej jednostki: wybierz wynik (kl. 5–6) · Cena za sztukę: gdzie taniej? (kl. 5–7)

WZROSTY I SPADKI PROCENTOWE

Twoje dziecko uczy się obliczać wzrost lub spadek procentowy, a następnie odtwarzać wartość początkową lub procent zmiany.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń pracuje nad wskaźnikami zmian procentowych oraz współczynnikami mnożnikowymi. Współczynnik mnożnikowy pozwala bezpośrednio obliczyć nową kwotę: wzrost o 20 % odpowiada mnożeniu przez 1,2, a spadek o 20 % mnożeniu przez 0,8. Programy łączą tę pracę z proporcjonalnością w zadaniach z procentami. Dokładne liczby nie są podane w punktach programu; zależą od proponowanych ćwiczeń.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu kolejnych zmian tak, jakby po prostu się sumowały. Uczeń może sądzić, że wzrost o 10 %, po którym następuje spadek o 10 %, prowadzi do kwoty początkowej, podczas gdy wynik jest nieznacznie niższy. Inną częstą pomyłką jest obliczanie procentu z nowej wartości zamiast z wartości wyjściowej, gdy szukamy liczby sprzed zmiany.

W kartach pracy to pojęcie pojawia się w kilku postaciach:

  • Zwiększyć lub zmniejszyć o procent, a następnie obliczyć nową kwotę, w jednym kroku lub krok po kroku.
  • Znaleźć liczbę sprzed spadku albo procent wzrostu lub spadku.
  • Wzrost, a potem spadek: obliczyć łączną zmianę, wskazać błąd w rozumowaniu lub stwierdzić, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: Stopa zmiany, współczynnik mnożnikowy.
Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie).

Typy zadań: Cena po podwyżce i po obniżce: porównaj (kl. 7–8) · Cena przed obniżką: pytanie odwrotne (kl. 7–8) · Obniżka procentowa krok po kroku (kl. 7–8) · Podwyżka o procent — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Podwyżka procentowa krok po kroku (kl. 7–8) · Zmniejsz o procent (kl. 7–8) · Zwiększ o procent (kl. 7–8) · Obniżka: o ile procent zmalała liczba? (kl. 7–8) · Podwyżka: o ile procent wzrosła liczba? (kl. 7–8) · Zmiana o procent: podwyżka i obniżka — prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Zmiana o procent: znajdź błąd (kl. 7–8) · Obniżka o procent: jaka była liczba przed obniżką? (kl. 7–8) · Zmiana o procent: najpierw podwyżka, potem obniżka (kl. 7–8) · Obniżka procentowa: z treścią, ile po obniżce (kl. 7–8) · Podwyżka, potem obniżka o procent: cena końcowa (kl. 7–8) · Wzrost procentowy: z treścią, ile po wzroście (kl. 7–8)

Uproszczenie ułamka do najprostszej postaci

Uczeń uczy się zapisywać stosunek w jego najprostszej postaci, dzieląc oba jego wyrazy przez tę samą liczbę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Pojęcie stosunku (proporcji) znajduje się w programie klasy 8 (punkt C4.B.3.3). W klasie 3e proponowane karty pracy wymagają uproszczenia stosunku, czyli zapisania go za pomocą jak najmniejszych liczb, podobnie jak skracamy ułamek do postaci nieskracalnej.

Najczęstszy błąd polega na podzieleniu tylko jednego z dwóch wyrazów stosunku albo na użyciu dzielnika, który nie dzieli obu wyrazów jednocześnie. Kolejna trudność pojawia się, gdy dwie wielkości mają różne jednostki (na przykład metry i centymetry): uczeń upraszcza wtedy liczby, nie sprowadziwszy wcześniej obu wielkości do tej samej jednostki, i wynik jest błędny.

Gotowe do wydruku wzory ćwiczeń odpowiadają następującym typom:

  • Uprość stosunek: bezpośrednio skróć podany stosunek.
  • Uprość stosunek: różne jednostki: najpierw sprowadź obie wielkości do tej samej jednostki, a następnie uprość.
  • Uprość stosunek: prawda czy fałsz: określ, czy podany zapis jest poprawnie uproszczony.
  • Uprość stosunek: wybierz dzielnik: znajdź liczbę, która dzieli oba wyrazy stosunku.
  • Uprość stosunek: znajdź błąd: znajdź i popraw błędne uproszczenie.

Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie stosunku.

Typy zadań: Skracanie stosunku: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skracanie stosunku: wybierz dzielnik (kl. 6) · Skracanie stosunku: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skróć stosunek (kl. 6) · Skracanie stosunku: różne jednostki (kl. 6–7)

Znajdowanie brakującej wartości w proporcji

Uczeń uczy się rozpoznawać sytuację proporcjonalności i obliczać brakujący wyraz czwartej proporcjonalnej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Oczekiwane umiejętności w tym zakresie obejmują cały cykl 4: rozpoznawanie, czy sytuacja jest proporcjonalna, czy nie, a następnie obliczanie czwartej proporcjonalnej. W klasie 3 karty proponują przede wszystkim uzupełnianie równości stosunków lub tabeli, aby znaleźć brakującą wartość.

Najczęstszy błąd polega na rozumowaniu przez dodawanie: uczeń dodaje do znanej liczby tę samą różnicę, jaką zaobserwowano gdzie indziej, zamiast mnożyć przez ten sam współczynnik. Trzeba zatem pomóc mu dostrzec stały stosunek między dwiema wielkościami, a następnie go zastosować.

W praktyce ćwiczenia przedstawiają się następująco:

  • Proporcja: brakująca wartość oraz Proporcja: brakujący trzeci wyraz, gdzie trzeba obliczyć jedną nieznaną liczbę w równości stosunków.
  • Proporcjonalność: uzupełnij tabelę, gdzie trzeba wypełnić kilka pól na podstawie stałego stosunku.
  • Proporcja w zadaniu: obliczenie dla innej liczby, gdzie obliczenie wykonuje się w konkretnym kontekście.
  • Proporcja: wybierz brakujący wyraz, Proporcja: prawda czy fałsz oraz Proporcja: znajdź błąd, które pozwalają sprawdzić rozumowanie.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać sytuację proporcjonalności lub nieproporcjonalności.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać czwarty proporcjonalny.

Typy zadań: Proporcja: brakująca wartość (kl. 5–6) · Proporcja: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Proporcja: wybierz brakujący wyraz (kl. 5–6) · Proporcja: znajdź błąd (kl. 5–6) · Proporcja w zadaniu: przeliczenie na inną liczbę sztuk (kl. 5–6) · Proporcja: brakujący trzeci wyraz (kl. 5–6) · Proporcjonalność prosta: uzupełnij tabelę (kl. 6–7)

Podział sumy według stosunku

Podzielenie ilości, na przykład sumy pieniędzy, na dwie lub trzy części zgodnie z podanym stosunkiem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń uczy się dzielić wielkość, na przykład sumę pieniędzy, na dwie lub trzy części zgodnie z podanym stosunkiem. Program nie precyzuje zakresu liczb dla tej umiejętności: opisuje rodzaj podziału, który należy wykonać.

Najczęstszy błąd polega na dzieleniu sumy bezpośrednio według liczb ze stosunku, bez uwzględnienia łącznej liczby części. Aby podzielić 100 € w stosunku 2 : 3, uczeń może zapisać 2 € i 3 €, podczas gdy najpierw trzeba policzyć 2 + 3 = 5 części, następnie obliczyć wartość jednej części (100 ÷ 5 = 20 €), a dopiero potem podzielić (40 € i 60 €).

W kartach pracy ta umiejętność występuje w kilku formach:

  • Podział w danym stosunku: bezpośrednie obliczenie części.
  • Podział zgodnie z tym stosunkiem: model paskowy: przedstawienie całkowitej wielkości za pomocą paska podzielonego na części, aby zobrazować podział.
  • Podział w stosunku: wybierz część oraz Podział proporcjonalny: jedna część: wybierz odpowiedź: wskazanie poprawnej części spośród podanych propozycji.
  • Podział zgodnie z tym stosunkiem (zadanie tekstowe): rozwiązanie opisanej sytuacji, często z sumą pieniędzy.

Powiązanie z podstawą programową: Dzielić wielkość (np. sumę pieniędzy) na dwie lub trzy części zgodnie z danym stosunkiem.

Typy zadań: Podział w danym stosunku (kl. 7–8) · Podział w stosunku: jedna część: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Podział w stosunku: model paskowy (kl. 6–7) · Podział w danym stosunku: wybierz część (kl. 7–8) · Podział w stosunku: o ile więcej dostał największy (kl. 7–8) · Podział w danym stosunku — zadanie z treścią (kl. 7–8)

Odległość, prędkość i czas: połączyć wszystkie trzy

Uczeń uczy się korzystać z zależności między drogą, prędkością i czasem, aby obliczyć jedną z tych wielkości, podając wynik w odpowiednich jednostkach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń stosuje wzór łączący odległość, prędkość i czas przy stałej prędkości (odległość = prędkość × czas). Używa go do obliczenia jednej z trzech wielkości na podstawie dwóch pozostałych. Musi również wyrazić wynik w odpowiednich jednostkach, na przykład w km/h lub w godzinach i minutach. To pojęcie opiera się na pojęciu wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej.

Najczęstszym błędem jest mieszanie jednostek: mnożenie prędkości podanej w km/h przez czas podany w minutach albo odczytanie „1 h 30” jako „1,30 h”. Obliczenie wygląda na poprawne, ale wynik jest błędny. Inna pomyłka polega na odwróceniu wzoru, czyli dzieleniu odległości przez czas zamiast dzielenia odległości przez prędkość, aby wyznaczyć czas.

Karty pracy proponują na przykład obliczenie czasu przejazdu, odległości pokonanej przy danej prędkości, prędkości, z jaką ktoś jechał, albo porównanie czasów dwóch przejazdów. Inne wymagają obliczenia średniej prędkości krok po kroku, wskazania zbędnej danej, wyboru właściwego wzoru, stwierdzenia, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, lub znalezienia błędu w już wykonanym obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Używać wzoru łączącego dwie wielkości w sytuacji proporcjonalności (np. długość okręgu w zależności od jego promienia, prawo Ohma wyrażające napięcie w zależności od natężenia, przebytą drogę w zależności od czasu przy stałej prędkości itd.).
Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z udziałem wielkości mierzalnych, w szczególności wielkości złożonych, wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach.

Typy zadań: Droga, prędkość i czas: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Droga, prędkość i czas: znajdź błąd (kl. 6–7) · Czasy dwóch przejazdów: porównaj (kl. 7) · Droga w ruchu jednostajnym: dane zbędne (kl. 6) · Droga z prędkości i czasu: jaką drogę pokona (kl. 6) · Droga, prędkość i czas: wybierz czas (kl. 6–7) · Droga, prędkość i czas: wybierz drogę (kl. 6–7) · Droga, prędkość, czas: oblicz czas jazdy (kl. 6–7) · Prędkość średnia krok po kroku (kl. 7) · Droga, prędkość, czas: kto jechał szybciej? (kl. 6–7) · Prędkość z drogi i czasu: z jaką prędkością jechał (kl. 6) · Średnia prędkość na dwóch odcinkach trasy (kl. 7–8)

Obwód i pole koła: używanie π

Uczeń uczy się korzystać ze wzoru łączącego promień okręgu z jego długością lub polem, pozostawiając π w obliczeniach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga stosowania wzoru łączącego dwie wielkości w sytuacji proporcjonalności, na przykład długość okręgu w zależności od jego promienia. Nie podaje on konkretnego zakresu liczb dla tej klasy, dlatego opisujemy tutaj jedynie to, co proponują karty pracy dla klasy 3.

Częsty błąd, obserwowany w praktyce i niewspomniany w programie, polega na pomyleniu promienia ze średnicą lub na użyciu niewłaściwego wzoru na pole i obwód. Uczeń może też zapomnieć o π i podać wartość przybliżoną, nie zaznaczając wyraźnie, że tak zrobił.

Dostępne karty do tego tematu to:

  • Obwód koła: obliczanie długości okręgu na podstawie jego promienia lub średnicy.
  • Pole koła: obliczanie pola koła.
  • Pole koła: wybierz wynik: wybór poprawnego wyniku spośród kilku propozycji.
  • Okrąg: wybierz liczbę przed π: wskazanie liczby, która mnoży π we wzorze na długość okręgu.

Powiązanie z podstawą programową: Używać wzoru łączącego dwie wielkości w sytuacji proporcjonalności (np. długość okręgu w zależności od jego promienia, prawo Ohma wyrażające napięcie w zależności od natężenia, przebytą drogę w zależności od czasu przy stałej prędkości itd.).

Typy zadań: Długość okręgu (kl. 7–8) · Pole koła (kl. 7–8) · Pole koła: wybierz wynik (kl. 7–8) · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π (kl. 7–8)

Korzystanie ze skali mapy

Uczeń uczy się przeliczać odległość zmierzoną na mapie na rzeczywistą odległość i odwrotnie, za pomocą skali.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń wykorzystuje skalę mapy, aby przejść od odległości zmierzonej na planie lub mapie do rzeczywistej odległości w terenie i odwrotnie. Program cyklu 4 łączy tę umiejętność z rozwiązywaniem zadań z proporcjonalności, do których należą także skale. Dostarczone teksty nie określają zakresu liczb właściwego dla klasy 3 w odniesieniu do tej umiejętności, dlatego trzymamy się tego, co modele ćwiczeń dla tej klasy pozwalają przećwiczyć.

Najczęstszym błędem jest zapominanie o jednostkach: uczeń odczytuje 4 cm na mapie, przy skali 1/50 000, i od razu zapisuje „200 000 km” zamiast poprawnie zamienić centymetry na kilometry. Inną pułapką jest mnożenie tam, gdzie należy dzielić, lub odwrotnie, gdy przechodzimy z mapy do rzeczywistości. Te błędy często wynikają z pomylenia sensu proporcjonalności z zamianą jednostek.

Praktycznie karty pracy proponują na przykład: zmierzyć odległość na mapie w centymetrach, a następnie obliczyć rzeczywistą długość na podstawie skali, krok po kroku; wyrazić wynik w kilometrach; wyznaczyć skalę na podstawie dwóch znanych odległości; a także wskazać, spośród kilku stwierdzeń, to, które jest prawdziwe lub fałszywe, albo błąd w już wykonanym obliczeniu. Niektóre karty zawierają też informacje zbędne, które trzeba zignorować, jak w planie z nadmiarowymi danymi.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie).
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się skalą mapy.

Typy zadań: Rzeczywista długość ze skali krok po kroku (kl. 5–6) · Skala liczbowa i mianowana: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skala liczbowa i mianowana: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skala mapy: wybierz odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala planu: dane zbędne (kl. 5–6) · Odległość na mapie i w terenie (kl. 5–6) · Skala mapy: odległość na mapie w centymetrach (kl. 6–7) · Skala mapy: odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala mapy: wyznacz skalę (kl. 6–7) · Skala: z liczbowej na mianowaną (kl. 6–7) · Skala planu: rzeczywiste pole obszaru (kl. 7–8)

Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby

Twoje dziecko uczy się obliczać wartość funkcji liniowej lub afinicznej dla danej liczby, na podstawie wzoru lub reprezentacji.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń powinien umieć wyznaczyć obraz liczby przez funkcję liniową lub afiniczną oraz odczytać obraz lub antecedent na podstawie reprezentacji. Posługuje się zapisem f(x) i odczytem przyporządkowania x ↦ f(x). Program cyklu 4 nie podaje dla tego pojęcia zakresu liczb właściwego dla klasy trzeciej: poniżej opisano to, co proponują karty pracy dla tej klasy.

Najczęstszy błąd polega na myleniu obrazu z antecedentem. Dla f(x) = 2x + 3 pytamy o obraz liczby 4: uczeń powinien zastąpić x liczbą 4 i obliczyć 2 × 4 + 3. Często myli się, szukając x takiego, że 2x + 3 = 4, a to jest wyszukiwanie antecedentu, czyli inne pytanie.

W praktyce karty pracy dla tej klasy proponują kilka typów ćwiczeń:

  • Wartość funkcji afinicznej oraz Wartość funkcji afinicznej krok po kroku: obliczanie obrazu liczby, przy czym szczegóły kroków są podpowiadane w drugiej wersji.
  • Wartość funkcji — wybierz odpowiedź oraz Wartość funkcji: prawda czy fałsz: sprawdzanie wyniku spośród kilku propozycji.
  • Wartości dwóch funkcji afinicznych: porównaj: porównywanie obrazów tej samej liczby przez dwie funkcje.
  • Wartość funkcji afinicznej: dane zbędne: wskazywanie informacji, które nie są potrzebne do obliczeń.
  • Wartość funkcji: znajdź błąd: wykrywanie błędu rachunkowego w już napisanej odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość.
Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać zadania modelowane za pomocą funkcji.
Powiązanie z podstawą programową: Oznaczenia f(𝑥) i 𝑥 ↦ f(𝑥).
Powiązanie z podstawą programową: Funkcja liniowa, funkcja afiniczna.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać, na podstawie danego sposobu przedstawienia funkcji, obraz liczby przez tę funkcję lub antecedens (argument) danej liczby.
Powiązanie z podstawą programową: Modelowanie sytuacji proporcjonalnej za pomocą funkcji liniowej.

Typy zadań: Wartość funkcji liniowej (kl. 7–8) · Wartości dwóch funkcji liniowych: porównaj (kl. 7–8) · Wartość funkcji liniowej krok po kroku (kl. 7–8) · Wartość funkcji liniowej — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wartość funkcji liniowej: dane zbędne (kl. 7–8) · Wartość funkcji: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Wartość funkcji: znajdź błąd (kl. 7–8) · Funkcja liniowa w cenniku: ile trzeba zapłacić (kl. 7–8)

Uzupełnianie tabeli funkcji: reguła maszyny

W klasie 3 uczeń uczy się wypełniać tabelę wartości, stosując regułę obliczeniową, albo odtwarzać liczbę początkową lub regułę na podstawie wyników.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tabeli funkcji każda wprowadzona liczba (argument) jest przyporządkowana do liczby wyjściowej (obrazu) za pomocą reguły. Program klasy 3e wymaga znajomości tego słownictwa, zapisu f(x) oraz przechodzenia od jednej reprezentacji do drugiej. Program nie określa tutaj zakresu liczb: ćwiczenia wykonuje się z liczbami wybranymi przez nauczyciela na karcie.

Ćwiczenia z cyklu 4 przyjmują kilka konkretnych form:

  • Tabela reguły: uzupełnienie wyników maszyny, wybór właściwego wyniku, znalezienie wprowadzonej liczby albo poprawienie błędu w już wypełnionej tabeli.
  • Program obliczeń: wykonanie kolejnych kroków obliczenia, aby wypełnić wiersz wyników.
  • Tabela odpowiedniości: znalezienie reguły łączącej dwa wiersze.
  • Mnożenie lub odejmowanie: uzupełnienie kolumny przez zastosowanie „×” lub „−” do liczby początkowej.

Często obserwowaną trudnością, o której program nie wspomina, jest mylenie argumentu z obrazem, na przykład stosowanie reguły do wyniku zamiast do wprowadzonej liczby. Zadania typu „popraw błąd” służą właśnie do wykrywania tego rodzaju pomyłek.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość.
Powiązanie z podstawą programową: Oznaczenia f(𝑥) i 𝑥 ↦ f(𝑥).
Powiązanie z podstawą programową: Przechodzić z jednego sposobu przedstawienia funkcji na inny.

Typy zadań: Maszyna liczbowa: co wyjdzie (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: program obliczeń (kl. 4–6) · Maszyna liczbowa: brakująca liczba w maszynie (kl. 2–3) · Maszyna liczbowa: co weszło (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: uzupełnij według reguły mnożenia (kl. 2–4) · Tabelka z regułą odejmowania: uzupełnij wyniki (kl. 2–4) · Maszyna liczbowa: dwie maszyny, co weszło (kl. 3–4) · Reguła maszyny: wybierz liczbę (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: jaka liczba weszła (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: popraw błąd (kl. 3–4) · Tabelka z regułą: wybierz wynik z maszyny (kl. 2–4) · Tabelka zależności: odkryj regułę (kl. 2–4)

Współczynnik kierunkowy i wyraz wolny

Uczeń uczy się odczytywać z wykresu lub na podstawie dwóch punktów współczynnik kierunkowy oraz wyraz wolny prostej, która przedstawia funkcję liniową.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń powinien znać funkcje liniowe i afiniczne oraz umieć przedstawiać je graficznie. W przypadku funkcji afinicznej należy odczytać z prostej dwie liczby: wyraz wolny, czyli punkt, w którym prosta przecina oś pionową, oraz współczynnik kierunkowy, który wskazuje, o ile prosta rośnie lub maleje. Programy nie podają tu konkretnego zakresu liczb dla tej klasy i ten tekst go nie wymyśla.

Najczęstszym błędem jest odwrócenie obliczenia współczynnika kierunkowego na podstawie dwóch punktów: uczeń dzieli przyrost odciętych przez przyrost rzędnych zamiast zrobić odwrotnie. Inne częste pomylenie polega na uznaniu wyrazu wolnego za współczynnik kierunkowy, ponieważ obie liczby występują w tym samym równaniu.

W kartach do tego przedmiotu ta umiejętność pojawia się w różnorodnych zadaniach:

  • odczytać wyraz wolny z wykresu;
  • odczytać współczynnik kierunkowy z wykresu;
  • obliczyć współczynnik kierunkowy prostej przechodzącej przez dwa dane punkty;
  • wybrać poprawny wynik dla współczynnika kierunkowego;
  • wybrać prawidłową odpowiedź dla wyrazu wolnego w funkcji afinicznej.

Powiązanie z podstawą programową: Funkcja liniowa, funkcja afiniczna.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać graficznie funkcję proporcjonalną, funkcję liniową.

Typy zadań: Funkcja liniowa: wyraz wolny z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 8) · Wyraz wolny z wykresu (kl. 8) · Współczynnik kierunkowy z wykresu (kl. 8) · Współczynnik kierunkowy prostej przez dwa punkty (kl. 8) · Współczynnik kierunkowy: wybierz wynik (kl. 8)

Odczytywanie wykresu droga-czas

Uczeń uczy się odczytywać wykres, który pokazuje, jak zmienia się odległość w czasie, aby wyciągać z niego informacje o trasie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3e uczeń potrafi odczytać wykres przedstawiający zmianę wielkości w czasie, na przykład przebytą odległość podczas podróży. Ćwiczenia polegają na znalezieniu na wykresie konkretnego momentu, odczytaniu odpowiadającej mu odległości, a następnie wyciągnięciu z tego informacji: czasu trwania postoju, całkowitej odległości lub prędkości na danym etapie.

Najczęstszym błędem jest mylenie kształtu wykresu z rzeczywistą drogą. Odcinek poziomy oznacza, że odległość się nie zmienia, czyli postój, a nie zwolnienie; bardziej stromy odcinek oznacza większą prędkość. Wielu uczniów odczytuje też oś poziomą i pionową na odwrót, co fałszuje całe odczytanie.

W praktyce karty pracy proponują na przykład: „Wykres podróży: prędkość na pierwszym etapie”, „Wykres podróży: jaka jest łączna odległość?”, „Wykres podróży: ile trwał postój?”, „Wykres droga-czas: prawda czy fałsz” oraz „Prędkość z wykresu: wybierz wynik”. Zanim odpowiesz, poproś dziecko, aby nazwało, co przedstawia każda oś.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać zadania modelowane za pomocą funkcji.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować zjawisko ciągłe za pomocą funkcji.

Typy zadań: Wykres podróży: jak długo trwał postój? (kl. 7–8) · Wykres drogi: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Wykres drogi: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wykres podróży: ile przejechano łącznie? (kl. 7–8) · Wykres podróży: prędkość w pierwszym etapie (kl. 7–8) · Podróż na wykresie: cała przebyta droga (kl. 7–8) · Podróż na wykresie: jak długi postój (kl. 7–8) · Prędkość z wykresu ruchu: wybierz wynik (kl. 7–8) · Podróż na wykresie: prędkość na pierwszym odcinku (kl. 7–8)

Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień

Uczysz się zmieniać jednostki wielkości złożonych, takich jak prędkość, gęstość czy ciśnienie, bez zmiany ich wartości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń pracuje z wielkościami złożonymi: wielkościami uzyskanymi przez podzielenie jednej wielkości przez drugą, jak prędkość (odległość podzielona przez czas trwania) lub gęstość (masa podzielona przez objętość). Program nauczania wymaga wykonywania obliczeń z tymi wielkościami i wyrażania wyniku w odpowiednich jednostkach, co wymaga umiejętności zamiany jednostek.

Najczęstszym błędem jest zamiana tylko jednej z dwóch jednostek. Na przykład przy przejściu z km/h na m/s uczeń zamienia kilometry na metry, ale zapomina, że godzina także musi zostać zamieniona na sekundy. Przy gęstościach wielu uczniów uważa, że metr sześcienny to 100 cm³, podczas gdy to 1 000 000 cm³. Te błędy wynikają z tego, że zamiany jednostek długości lub masy nie przenoszą się bezpośrednio na jednostki złożone.

W kartach pracy tej klasy znajdziesz między innymi:

  • zamianę km/h na m/s;
  • zamianę prędkości między km/h a m/s;
  • zamianę g/cm³ na kg/m³ (pytania wielokrotnego wyboru);
  • zamianę N/cm² na N/m² (prawda lub fałsz);
  • zamianę gęstości i ciśnień.

Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z udziałem wielkości mierzalnych, w szczególności wielkości złożonych, wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać zamiany jednostek.

Typy zadań: Zamiana jednostek gęstości i ciśnienia (kl. 10–11) · Zamiana jednostek prędkości: km/h i m/s (kl. 10–11) · Zamiana prędkości km/h na m/s: wybierz odpowiedź (kl. 10–11) · Prędkość: zamiana km/h na m/s (kl. 10–11) · Zamiana N/cm² na N/m²: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Zamiana N/cm² na N/m²: znajdź błąd (kl. 10–11) · Zamiana g/cm³ na kg/m³: wybierz odpowiedź (kl. 10–11)

Pole równoległoboku: podstawa i wysokość

Twoje dziecko uczy się obliczać pole równoległoboku, mnożąc podstawę przez odpowiadającą jej wysokość, przy jednoczesnym wyszukiwaniu właściwych danych.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wskazuje, że pole równoległoboku wyznacza się na podstawie pola prostokąta, poprzez wycięcie części równoległoboku i przyklejenie jej w innym miejscu. Uczeń musi więc zrozumieć, że pole jest równe podstawa × wysokość, przy czym wysokość mierzy się prostopadle do podstawy. Program nie określa zakresu liczb dla tego pojęcia.

Najczęstszy błąd polega na mnożeniu podstawy przez bok pochyły zamiast przez wysokość. Bok pochyły jest dłuższy od wysokości, więc wynik jest błędny. Kolejna trudność pojawia się, gdy długości podano w dm i w cm: przed obliczeniem trzeba sprowadzić je do tej samej jednostki.

W klasie 3 ćwiczenia drukowane mają następującą formę:

  • obliczyć pole danego równoległoboku;
  • wybrać poprawny wynik spośród kilku propozycji;
  • wskazać zbędną daną w treści zadania;
  • pracować z podstawą podaną w dm, a wysokością w cm, lub odwrotnie;
  • wyznaczyć wysokość na podstawie pola i podstawy.

Powiązanie z podstawą programową: Pole równoległoboku (otrzymane z pola prostokąta przez wycinanie i ponowne składanie).

Typy zadań: Pole równoległoboku (kl. 5–7) · Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik (kl. 6) · Pole równoległoboku: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm (kl. 6–7) · Pole równoległoboku: wysokość z pola (kl. 5–7)

Objętość i pole powierzchni graniastosłupa prostego

Uczeń uczy się obliczać objętość graniastosłupa prostego, na przykład graniastosłupa o podstawie trójkąta, korzystając z pola jego podstawy i wysokości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 program wymaga umiejętności obliczania objętości graniastosłupa, jak również ostrosłupa, walca, stożka czy kuli. Punkty programu nie określają zakresu liczb dla tego pojęcia, więc ten tekst nie ustala poziomu liczbowego. Karty dla klasy trzeciej proponują przede wszystkim graniastosłupy o podstawie trójkąta oraz prostopadłościany i sześciany do porównywania objętości.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu jednego etapu: pomnożeniu pola podstawy przez wysokość i zapomnieniu o czynniku jedna druga pola trójkąta będącego podstawą. Niektórzy uczniowie mylą też pole podstawy z objętością lub używają długości, która nie jest wysokością graniastosłupa. Sprawdzenie jednostki (cm³, a nie cm²) pomaga wychwycić te przeoczenia.

W kartach znajdziemy na przykład „Objętość graniastosłupa o podstawie trójkąta”, wersję „krok po kroku”, która prowadzi przez każde obliczenie, wersję „w sytuacji” opartą na konkretnym kontekście oraz ćwiczenia „dane zbędne”, w których uczeń musi wybrać właściwe miary. Ćwiczenia „Objętości prostopadłościanu i sześcianu: porównaj” wymagają porównania dwóch objętości. Karty dotyczące pola, takie jak „Pole graniastosłupa” czy „Pole całkowite graniastosłupa o podstawie trójkąta”, opracowują inne pojęcie, które często pojawia się w tym samym rozdziale.

Powiązanie z podstawą programową: Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli.

Typy zadań: Objętości prostopadłościanu i sześcianu: porównaj (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego krok po kroku (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego: dane zbędne (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego: wybierz wynik (kl. 7–8) · Pole powierzchni graniastosłupa trójkątnego (kl. 7–8) · Pole powierzchni graniastosłupa: wybierz wynik (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego w praktyce (kl. 7–8) · Prostopadłościenny pojemnik: ile litrów wody (kl. 7–8) · Pudełko bez pokrywki: ile materiału (kl. 7–8) · Ściany sali w kształcie prostopadłościanu: pole do malowania (kl. 7–8)

Objętość i pole powierzchni ostrosłupa

Uczeń uczy się obliczać objętość ostrosłupa na podstawie pola jego podstawy i wysokości, stosując wzór objętość = (pole podstawy × wysokość) ÷ 3.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga umiejętności obliczania objętości ostrosłupa, podobnie jak objętości graniastosłupa, walca, stożka czy kuli. Tekst nie określa zakresu liczb dla tego pojęcia. Zadania z tej klasy dotyczą ostrosłupów, dla których znana jest podstawa i wysokość, i polegają na obliczeniu ich objętości.

Najczęstszym błędem jest zapomnienie o czynniku 1/3. Uczeń liczy „pole podstawy × wysokość”, jak w przypadku graniastosłupa, i otrzymuje objętość trzy razy za dużą. Inna trudność wynika z doboru danych: ostrosłup często podaje kilka długości, a trzeba rozpoznać wysokość ostrosłupa, a nie krawędź ani wysokość ściany bocznej.

W tej klasie dostępne są modele: „Objętość ostrosłupa”, „Objętość ostrosłupa krok po kroku”, „Objętość ostrosłupa: dane zbędne” oraz „Objętość ostrosłupa: wybierz wynik”. „Ostrosłup: brakująca wysokość” wymaga najpierw wyznaczenia wysokości, a dopiero potem obliczenia objętości. Istnieją też modele „Pole powierzchni bocznej ostrosłupa” i „Pole powierzchni całkowitej ostrosłupa”, jednak wskazany punkt programu dotyczy objętości.

Powiązanie z podstawą programową: Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli.

Typy zadań: Objętość ostrosłupa (kl. 8) · Objętość ostrosłupa krok po kroku (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: dane zbędne (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa (kl. 8) · Ostrosłup: brakująca wysokość (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8)

Zamiana jednostek pola powierzchni i objętości

Uczeń uczy się zamieniać jednostki pola (m², dm²…) i objętości (m³, dm³) oraz wiązać objętość z litrami.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Zagadnienia programowe objęte tym tematem dotyczą całego cyklu 4. W klasie 3 uczeń zamienia jednostki pola, przechodząc na większą lub mniejszą jednostkę, oraz wykorzystuje związek między objętością a pojemnością: 1 l = 1 dm³ oraz 1 000 l = 1 m³.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu do pól reguły obowiązującej dla długości. Aby przejść z m² na dm², trzeba mnożyć przez 100, a nie przez 10: kwadrat o boku 1 m zawiera 10 × 10 = 100 kwadratów o boku 1 dm. W przypadku objętości rozumowanie z sześcianami daje 1 m³ = 1 000 dm³.

Proponowane karty obejmują m.in.:

  • zamianę na większą jednostkę pola lub na mniejszą jednostkę pola;
  • zamianę na mniejszą jednostkę objętości;
  • porównywanie wielkości pola, wybór właściwej zamiany, stwierdzanie, czy równość jest prawdziwa, czy fałszywa, oraz znajdowanie błędu w podanym obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Związek między jednostkami objętości i pojemości (1 L = 1 dm³, 1 000 L = 1 m³).
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać zamiany jednostek.

Typy zadań: Jednostki pola: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Jednostki pola: wybierz zamianę (kl. 5–6) · Jednostki pola: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień na mniejszą jednostkę objętości (kl. 5–6) · Zamień na mniejszą jednostkę pola (kl. 5–6) · Zamień na większą jednostkę pola (kl. 5–6) · Jednostki pola: porównaj wielkości (kl. 5–6)

Zamiana jednostek pojemności

Twoje dziecko uczy się przechodzić od jednej jednostki pojemności do innej, takiej jak litr, decymetr sześcienny i metr sześcienny.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczeń opiera się na zależnościach między objętością a pojemnością: 1 l = 1 dm³ oraz 1 000 l = 1 m³. Program cyklu 4 ustala te zależności, ale nie określa zakresu liczb właściwego dla klasy 3, a ta strona go nie wymyśla.

Częsty błąd, obserwowany ogólnie i niewymagany przez program, polega na stosowaniu do objętości współczynnika 10 lub 100, używanego dla długości, zamiast współczynnika 1 000 między metrem sześciennym a decymetrem sześciennym.

Karty z tego przedmiotu proponują zadania typu: zamiana na jednostkę mniejszą lub większą, porównanie dwóch pojemności, stwierdzenie, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe, wybór właściwego wyniku spośród kilku propozycji lub wskazanie błędu w już wykonanej zamianie.

Powiązanie z podstawą programową: Związek między jednostkami objętości i pojemości (1 L = 1 dm³, 1 000 L = 1 m³).

Typy zadań: Jednostki pojemności: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Jednostki pojemności: znajdź błąd (kl. 4–5) · Jednostki pojemności: porównaj (kl. 4–5) · Pojemność na mniejszą jednostkę: wybierz wynik (kl. 4–6) · Zamień na mniejszą jednostkę pojemności (kl. 4–6) · Zamień na większą jednostkę pojemności (kl. 4–5)

Zamienianie jednostek długości

Uczeń uczy się wyrażać długość w innej jednostce, na przykład w metrach lub w centymetrach, oraz porównywać długości zapisane w różnych jednostkach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga wykonywania zamiany jednostek. W klasie 3e ćwiczenia dotyczą jednostek długości: uczeń musi umieć zapisać daną długość w jednej jednostce, zamienić ją na jednostkę większą lub mniejszą oraz porównać lub dodać długości podane w różnych jednostkach. Dokładne wartości różnią się w zależności od karty.

Częstym błędem jest mnożenie zamiast dzielenia lub odwrotnie, gdy przechodzi się na jednostkę mniejszą lub większą. Na przykład można napisać, że metr to 10 centymetrów zamiast 100. Karta „Długość w jednej jednostce: znajdź błąd” służy właśnie do wychwytywania tego typu pomyłek.

W praktyce zadanie na ten temat wygląda jak jeden z poniższych wzorów:

  • Zapisz długość w jednej jednostce: na przykład zamień długość podaną w metrach i centymetrach na jedną wartość.
  • Zamień na jednostkę długości większą lub mniejszą: zmień jednostkę podanej wartości.
  • Jednostki długości: wybierz przeliczoną wartość: spośród kilku propozycji znajdź poprawną zamianę.
  • Jednostki długości: porównaj: ustaw długości w kolejności po ich wcześniejszym przeliczeniu.
  • Dodawanie długości w dwóch jednostkach: dodaj dwie długości wyrażone w różnych jednostkach.
  • Długość w jednej jednostce: prawda czy fałsz oraz wstaw znak: sprawdź równość długości lub wstaw odpowiedni symbol między dwiema długościami.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać zamiany jednostek.

Typy zadań: Długość w jednej jednostce: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Długość w jednej jednostce: wstaw znak (kl. 4–5) · Długość w jednej jednostce: znajdź błąd (kl. 4–5) · Jednostki długości: porównaj (kl. 4–5) · Jednostki długości: wybierz wynik zamiany (kl. 4–5) · Zamień na mniejszą jednostkę długości (kl. 4–6) · Zamień na większą jednostkę długości (kl. 4–6) · Zapisz długość w jednej jednostce (kl. 4–6) · Dodawanie długości w dwóch jednostkach (kl. 4–5)

Przekształcanie punktów w układzie współrzędnych

Uczeń uczy się przesuwać punkt w układzie współrzędnych za pomocą przesunięcia, obrotu o 90° lub 180° wokół początku układu albo jednokładności o środku w początku układu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń uczy się używać przekształceń (translacja, obrót, homotetia), aby zrozumieć, jak figura zmienia położenie lub wielkość, oraz obliczać przy ich pomocy wielkości geometryczne. Punkty programu nie określają zakresu liczb właściwego dla klasy 3e. Dlatego to, co następuje, ogranicza się do tego, co proponują modele ćwiczeń dla tej klasy.

Według tych modeli uczeń powinien umieć przesunąć punkt w prawo i w górę albo w lewo i w dół, zmieniając jego współrzędne. Powinien też umieć obrócić punkt o 90° lub 180° wokół początku układu współrzędnych oraz zastosować homotetię o środku w początku układu do punktu.

Najczęstszy błąd dotyczy znaków. Przy translacji w lewo lub w dół uczeń czasem dodaje wartość zamiast ją odjąć. Przy obrocie o 90° myli kierunek obrotu lub zamienia współrzędne, nie uwzględniając znaku. Przy homotetii ujemny współczynnik umieszcza obraz po drugiej stronie początku układu, a często to właśnie zmiana strony zostaje pominięta.

Na karcie zadania te czynności przybierają formę pytań do uzupełnienia: wybierz współrzędną przy translacji lub obrocie o 90°, postaw znak przy homotetii, a także prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, aby wskazać źle wykonane przekształcenie.

Powiązanie z podstawą programową: Używać przekształceń do obliczania wielkości geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć efekt translacji, symetrii (osiowej i środkowej), obrotu, jednokładności na figurze.

Typy zadań: Przesunięcie punktu w lewo i w dół (kl. 7–8) · Przesunięcie punktu w prawo i w górę (kl. 7–8) · Przesunięcie punktu: wybierz współrzędną (kl. 7–8) · Jednokładność o środku w początku układu (kl. 8) · Jednokładność punktu: prawda czy fałsz (kl. 8) · Jednokładność punktu: wstaw znak (kl. 8) · Jednokładność punktu: znajdź błąd (kl. 8) · Obrót punktu o 180° wokół początku układu (kl. 8) · Obrót punktu o 90° wokół początku układu (kl. 8) · Obrót punktu o 90°: wybierz współrzędną (kl. 8)

Odczytywanie i zaznaczanie punktu w układzie współrzędnych

Uczeń uczy się odczytywać współrzędne punktu w układzie odniesienia, odróżniać odciętą od rzędnej oraz uwzględniać znaki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na płaszczyźnie wyposażonej w prostokątny układ współrzędnych uczeń uczy się wskazywać punkt za pomocą jego współrzędnych: odciętej (pierwszej współrzędnej, odczytywanej na osi poziomej) i rzędnej (drugiej, odczytywanej na osi pionowej). Programy klasy 8 poruszają także temat osi liczbowej i innych obiektów w przestrzeni, ale ćwiczenia w tej klasie dotyczą płaszczyzny.

Najczęstszy błąd polega na zamianie obu współrzędnych, czyli zapisaniu rzędnej przed odciętą lub odczytaniu punktu na niewłaściwej osi. Innym częstym błędem są znaki: punkt położony na lewo od początku układu lub pod osią poziomą ma ujemną współrzędną, a uczniowie często zapominają o tym znaku.

W kartach pracy tej klasy znajdziemy m.in.:

  • Odczytaj współrzędne punktu: podany jest punkt zaznaczony w układzie, a uczeń zapisuje jego współrzędne.
  • Współrzędna punktu: wybierz pierwszą i wybierz drugą: uczeń wskazuje najpierw odciętą, a potem rzędną.
  • Współrzędna punktu: uzupełnij znak: uczeń uzupełnia znak każdej współrzędnej zależnie od położenia punktu.
  • Współrzędna punktu: prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: uczeń sprawdza podane twierdzenie lub wskazuje błąd w już zapisanej odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: Odcięta, rzędna, wysokość.
Powiązanie z podstawą programową: (Się) określać położenie na osi liczbowej, w płaszczyźnie z prostokątnym układem współrzędnych, w prostopadłościanie, na sferze.

Typy zadań: Odczytaj współrzędne punktu (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wstaw znak (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz drugą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz pierwszą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Układ współrzędnych na mapie: odczytaj położenie (kl. 5–6)

Rozpoznawanie brył: prostopadłościany, graniastosłupy, ostrosłupy, stożki, kule

Twoje dziecko uczy się rozpoznawać bryły (prostopadłościan, graniastosłup, ostrosłup, walec, stożek, kula) i opisywać ich krawędzie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga rozpoznawania typowych brył: prostopadłościanu, sześcianu, graniastosłupa, walca, ostrosłupa, stożka i kuli. Nie podaje on zakresu liczb dla tej umiejętności. W klasie 3 (ostatniej klasie gimnazjum) to, czego można oczekiwać, widać w typach proponowanych zadań: rozpoznać bryłę na podstawie jej kształtu, a następnie rozumować o jej krawędziach.

Częstym błędem jest mylenie brył, które są do siebie podobne, na przykład stożka z ostrosłupem albo walca z graniastosłupem. Uczeń może też liczyć krawędzie na zakrzywionej ścianie, chociaż walec lub stożek nie mają takich samych krawędzi jak prostopadłościan. Te błędy wynikają często z patrzenia na sylwetkę zamiast zastanowienia się, które ściany są płaskie, a które zakrzywione.

Wydrukowane ćwiczenia są czterech typów: Jaka to bryła? (rozpoznawanie kształtu), Jaka to bryła? Wybierz nazwę (przyporządkowanie kształtu do nazwy), Krawędzie bryły: prawda czy fałsz (potwierdzanie lub odrzucanie twierdzenia o krawędziach) oraz Krawędzie bryły: znajdź błąd (wskazywanie i poprawianie błędnej odpowiedzi). Aby pomóc w domu, możesz poprosić dziecko, by uzasadniło swój wybór: „Dlaczego mówisz, że to ostrosłup?”

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać bryły (prostopadłościan, sześcian, graniastosłup, walec, ostrosłup, stożek, kula).

Typy zadań: Jaka to bryła? (kl. 4–5) · Jaka to bryła? Wybierz nazwę (kl. 4–5) · Krawędzie bryły: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Krawędzie bryły: znajdź błąd (kl. 4–5)

Wzory brył: znajdowanie ściany przeciwległej do sześcianu

Chodzi o to, aby połączyć sześcian z jego siatką, czyli płaskim rozwinięciem uzyskanym przez rozłożenie jego ścian, oraz ustalić, które ściany znajdą się naprzeciwko siebie po ponownym złożeniu sześcianu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń łączy bryłę z jej siatką. Program wymaga budowania różnych reprezentacji bryły (perspektywa, widoki, przekroje płaskie, siatki) i łączenia ich ze sobą. Na kartach dla klasy 3 ta praca przybiera postać siatki sześcianu: na podstawie siatki uczeń określa, która ściana będzie przeciwległa danej ścianie po złożeniu sześcianu.

Najczęstszy błąd polega na uznawaniu za przeciwległe dwóch ścian, które leżą obok siebie na kartce, albo na sugerowaniu się ich położeniem na rysunku zamiast sposobem, w jaki się składają. Dwie przeciwległe ściany nigdy się nie stykają po zamknięciu sześcianu. Aby to sprawdzić, trzeba wyobrazić sobie składanie i mentalnie przechodzić od jednej ściany do następnej, przekraczając krawędź.

W praktyce ćwiczenia pokazują siatkę sześcianu z jedną zaznaczoną ścianą i pytają, która ściana jest jej przeciwległa. Dostępne szablony to: „Siatka sześcianu: prawda czy fałsz”, „Siatka sześcianu: ściana przeciwległa” (z wyborem wyniku), „Siatka sześcianu: ściana przeciwległa: prawda czy fałsz” oraz „Siatka sześcianu – ściana przeciwległa: znajdź błąd”. Te karty pozwalają sprawdzić rozumowanie ucznia, a nie tylko jego odpowiedź.

Powiązanie z podstawą programową: Konstruowanie i wzajemne powiązywanie reprezentacji tych brył (widoki w rzucie ukośnym, z przodu, z góry, przekroje płaskie, siatki itp.).

Typy zadań: Siatka sześcianu – ściana naprzeciw: znajdź błąd (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: czy to siatka? (kl. 5–6) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: wybierz wynik (kl. 5–7) · Siatka sześcianu w zadaniu tekstowym: kostka do gry (kl. 5–7)

Przecinanie bryły płaszczyzną

Uczeń uczy się przedstawiać figurę powstającą, gdy płaszczyzna przecina bryłę, w szczególności płaszczyznę równoległą lub prostopadłą do podstawy.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga konstruowania i łączenia reprezentacji brył, w szczególności przekrojów płaskich. W klasie 3 uczeń konkretnie pracuje z przekrojami równoległymi i prostopadłymi do podstawy: musi umieć powiedzieć, jak wygląda figura powstała w przekroju, i poprawnie ją narysować.

Najczęstszym błędem jest mylenie kształtu przekroju z kształtem bryły widzianej z boku. Na przykład uczeń może narysować prostokąt jako poziomy przekrój walca albo sądzić, że pionowy przekrój ostrosłupa zawsze daje trójkąt, nie sprawdzając, gdzie przechodzi płaszczyzna. Trzeba wtedy wrócić do pytania: czy płaszczyzna jest równoległa do podstawy i co wtedy dzieje się z podstawą?

W kartach ćwiczeń spotykamy dwa typy zadań: opisanie lub narysowanie przekroju równoległego do podstawy oraz wybranie spośród kilku figur tej, która odpowiada przekrojowi równoległemu lub prostopadłemu do podstawy. Te wzory można od razu wydrukować i pozwalają dziecku porównać swoje odpowiedzi z proponowanymi przedstawieniami.

Powiązanie z podstawą programową: Konstruowanie i wzajemne powiązywanie reprezentacji tych brył (widoki w rzucie ukośnym, z przodu, z góry, przekroje płaskie, siatki itp.).

Typy zadań: Przekrój prostopadły do podstawy (kl. 7) · Przekrój prostopadły do podstawy: wybierz figurę (kl. 7) · Przekrój równoległy do podstawy (kl. 7) · Przekrój równoległy do podstawy: wybierz figurę (kl. 7)

Znajdowanie brakującego kąta

Uczeń uczy się obliczać brakującą miarę kąta na podstawie znanych kątów, w kącie pełnym lub w trójkącie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń powinien umieć obliczyć brakującą część kąta, korzystając z zależności między kątami. Program cyklu 4 wymaga wykorzystania wiedzy o figurach do wyznaczania wielkości geometrycznych oraz znajomości kątowej charakteryzacji równoległości (kąty naprzemianległe, kąty odpowiadające). Karty dla klasy trzeciej proponowane tutaj wykorzystują przede wszystkim kąt pełny i trójkąt.

Najczęstszym błędem jest odejmowanie znanych kątów od niewłaściwej sumy. Na przykład uczeń odejmuje dwa kąty trójkąta od 360° zamiast od 180° albo odejmuje tylko jeden z dwóch znanych kątów. Należy najpierw określić całość (kąt pełny lub trójkąt), a następnie odjąć wszystkie już znane części.

Typowe zadania wyglądają następująco:

  • Trzeci kąt kąta pełnego: uczeń wybiera miarę, która uzupełnia dwa podane kąty do kąta pełnego.
  • Brakujący kąt spośród trzech kątów: uczeń znajduje nieznany kąt w kącie pełnym podzielonym na trzy części.
  • Brakująca część kąta oraz Znajdź brakującą część kąta: uczeń uzupełnia kąt podzielony na dwie części.
  • Trzeci kąt trójkąta, krok po kroku, oraz z danymi zbędnymi: uczeń wskazuje przydatne kąty, a następnie oblicza ostatni kąt.

Powiązanie z podstawą programową: Charakterystyka kątowa równoległości: kąty naprzemianległe wewnętrzne, kąty odpowiadające.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych.

Typy zadań: Brakująca część kąta (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: wybierz miarę (kl. 4–6) · Proste równoległe i sieczna: brakujący kąt (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta krok po kroku (kl. 4–6) · Trzeci kąt trójkąta: dane zbędne (kl. 4–6) · Trzeci kąt w kącie pełnym: wybierz miarę (kl. 4–6)

Dodawanie kątów trójkąta i czworokąta

Uczeń poznaje fakt, że suma kątów trójkąta wynosi 180° i wykorzystuje go do obliczania brakującego kąta, także w czworokącie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania w klasie 3 wymaga od ucznia znajomości sumy kątów trójkąta, która wynosi 180°. Program wskazuje, że tę własność można wykazać za pomocą kątów odpowiadających, ale nie określa zakresu wartości liczbowych: uczeń pracuje z kątami w stopniach, których suma musi wynosić 180°.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu jednego z trzech kątów albo na obliczeniu „180° minus jeden kąt”, podczas gdy trzeba odjąć dwa znane kąty. Inną częstą pomyłką jest zastosowanie sumy kątów trójkąta do czworokąta, bez uwzględnienia tego, że ma on cztery kąty i inną sumę.

W kartach z działu matematyki klasy 3 ta umiejętność pojawia się w różnych formach: „Trzeci kąt trójkąta”, „Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry”, „Kąty trójkąta równoramiennego: kąt przy wierzchołku”, „Kąty trójkąta w danym stosunku”, a także „Czwarty kąt czworokąta” oraz „Suma kątów wielokąta krok po kroku”. Ćwiczenia typu „Czy istnieje taki trójkąt?” wymagają sprawdzenia, czy podane trzy kąty rzeczywiście dają sumę 180°.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Czwarty kąt czworokąta (kl. 5–7) · Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry (kl. 5–6) · Kąty trójkąta: czy taki trójkąt istnieje? (kl. 5–7) · Suma kątów wielokąta krok po kroku (kl. 5–6) · Suma kątów wielokąta: porównaj (kl. 5–6) · Trzeci kąt trójkąta (kl. 5–7) · Trzeci kąt trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–7) · Kąty trójkąta równoramiennego: kąt między ramionami (kl. 5–7) · Kąty w trójkącie: oceń dwa zdania (kl. 5–8) · Kąty trójkąta w danym stosunku (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta w praktyce (kl. 5–7)

Rozpoznawanie wysokości trójkąta

Uczeń uczy się wskazywać w trójkącie odcinek będący wysokością poprowadzoną z wierzchołka oraz wykorzystywać ją do obliczania pola.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej uczeń powinien rozpoznawać wysokość trójkąta: odcinek, który wychodzi z wierzchołka i dochodzi do przeciwległego boku (lub jego przedłużenia), tworząc z tym bokiem kąt prosty. Wysokości są częścią nauki o trójkącie w cyklu 4; program nie określa tutaj konkretnego zakresu liczb, ponieważ pojęcie dotyczy samej figury.

Najczęstszym błędem jest uznanie za wysokość odcinka, który wygląda na „pionowy” albo wychodzi z wierzchołka bez bycia prostopadłym do przeciwległego boku. Inne częste nieporozumienie to przekonanie, że wysokość zawsze leży wewnątrz trójkąta: w trójkącie z kątem rozwartym znajduje się ona na zewnątrz. Trzeba więc sprawdzić kąt prosty, a nie tylko położenie na rysunku.

W kartach ćwiczeń ta umiejętność pojawia się w trzech formach: „Wysokość trójkąta: wybierz wynik”, gdzie uczeń wybiera właściwą wysokość spośród kilku podanych odcinków; „Wysokość trójkąta: z pola i podstawy”, gdzie wysokość wyznacza się z pola i długości jednego boku; oraz „Wysokość trójkąta: czy to wysokość?”, gdzie uczeń ma ocenić, czy dany odcinek jest wysokością, i uzasadnić swoją odpowiedź.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Wysokość trójkąta: czy to wysokość (kl. 5–6) · Wysokość trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–6) · Wysokość trójkąta: z pola i podstawy (kl. 5–6)

Symetralna i dwusieczna: rozpoznawanie i stosowanie

W klasie 3 (ostatniej klasie gimnazjum) uczeń uczy się rozpoznawać i wykorzystywać symetralną odcinka oraz dwusieczną kąta, zwłaszcza w obliczeniach obwodu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga znajomości symetralnych i wysokości trójkąta, i robi to dla całego cyklu, od klasy 6 do klasy 3. Nie podaje on zakresu liczb właściwego dla klasy 3. To, co jest realizowane w klasie 3, pojawia się we wzorcach zadań w tej przestrzeni: symetralna odcinka, dwusieczna kąta, pytania prawda lub fałsz dotyczące dwusiecznej oraz obliczenia obwodu z wykorzystaniem symetralnej.

Najczęstszy błąd polega na myleniu obu tych obiektów z innymi prostymi na rysunku. Symetralna to prosta prostopadła do odcinka, która przechodzi przez jego środek. Dwusieczna dzieli kąt na dwa kąty o tej samej mierze. Uczeń może więc uznać za symetralną dowolną prostą prostopadłą albo zapomnieć, że symetralna przechodzi przez środek odcinka, a nie przez jego koniec.

Typowe zadanie polega na stwierdzeniu, czy twierdzenie o dwusiecznej jest prawdziwe, czy fałszywe, na uzupełnieniu rysunku lub znalezieniu miary kąta na podstawie dwusiecznej, albo na wybraniu poprawnego wyniku w obliczeniu obwodu, w którym odcinek leży na symetralnej. Aby sprawdzić odpowiedź, uczeń opiera się na definicji: środek i prostopadłość w przypadku symetralnej, równość dwóch powstałych kątów w przypadku dwusiecznej.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Dwusieczna kąta (kl. 7–8) · Dwusieczna kąta: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Dwusieczna kąta: znajdź błąd (kl. 7–8) · Symetralna odcinka (kl. 7–8) · Obwód z symetralną: wybierz wynik (kl. 7–8)

Jaka jest długość 3. boku?

Uczeń uczy się stwierdzać, czy trzy długości mogą tworzyć trójkąt, oraz wyznaczać możliwe długości trzeciego boku dzięki nierówności trójkąta.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczeń uczy się, jakie długości mogą tworzyć trójkąt. Stosowana reguła to nierówność trójkąta: w trójkącie każdy bok jest ściśle krótszy od sumy dwóch pozostałych.

Program nie podaje tutaj zakresu liczb dla klasy 3e. Wskazuje jedynie nierówność trójkąta wśród pojęć dotyczących trójkąta omawianych w cyklu 4.

Najczęstszy błąd polega na sprawdzeniu tylko jednej sumy. Na przykład dla długości 3 cm, 4 cm i 9 cm uczeń może zapomnieć, że 3 + 4 = 7 nie jest większe od 9. Trzeba sprawdzić wszystkie trzy warunki.

Karty pracy dla klasy 3e proponują m.in.:

  • Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz: powiedzieć, czy trzy długości tworzą trójkąt;
  • Trzeci bok trójkąta: wybierz, ile: wskazać wartości, które pasują jako trzeci bok;
  • Nierówność trójkąta: ile długości, trzeci bok: policzyć możliwe długości;
  • Najdłuższy możliwy trzeci bok: znaleźć wartość maksymalną, która pozostaje ściśle mniejsza od sumy dwóch pozostałych boków;
  • Nierówność trójkąta: znajdź błąd: wskazać błędne rozumowanie.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Najdłuższy możliwy trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: ile długości ma trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: znajdź błąd (kl. 5–6) · Trzeci bok trójkąta: wybierz liczbę możliwości (kl. 5–6)

Trójkąty przystające: kąty równe

Znajdowanie równych kątów w trójkątach przystających

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń poznaje przede wszystkim przypadki przystawania trójkątów oraz ich związek z konstruowaniem trójkąta na podstawie długości boków lub miar kątów. W klasie 3e ćwiczenia dotyczą kątów: uczeń wie, że jeśli dwa trójkąty są przystające, to ich odpowiadające sobie kąty mają tę samą miarę, i wykorzystuje tę własność do obliczania brakującego kąta.

Najczęstszy błąd polega na dobieraniu kątów na podstawie ich położenia na rysunku, zamiast wychodzić od wierzchołków, które odpowiadają sobie w przystawaniu trójkątów. Na przykład uczeń może uznać, że dwa kąty znajdujące się „u góry” są równe, mimo że w oznaczeniu trójkątów nie odpowiadają sobie. Trzeba więc najpierw odczytać kolejność wierzchołków, a dopiero potem porównywać kąty.

W kartach dla klasy 3e zagadnienie jest ćwiczone na czterech typach zadań: Kąt w trójkącie przystającym (obliczanie kąta), wybierz miarę (wskazanie właściwej wartości), prawda czy fałsz (potwierdzenie lub odrzucenie stwierdzenia) oraz znajdź błąd (wykrycie niepoprawnego rozumowania). Te ćwiczenia pozwalają uczniowi sprawdzić, czy umie dopasować wierzchołki, zanim przystąpi do obliczeń.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).
Powiązanie z podstawą programową: Wskazywanie związku między cechami przystawania trójkątów a konstrukcją trójkąta na podstawie danych długości boków i/lub miar kątów.

Typy zadań: Kąt w trójkącie przystającym (kl. 7–8) · Kąt w trójkącie przystającym: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Kąt w trójkącie przystającym: wybierz miarę (kl. 7–8) · Kąt w trójkącie przystającym: znajdź błąd (kl. 7–8)

Symetria środkowa względem punktu

Twoje dziecko uczy się znajdować punkt symetryczny do danego punktu lub środek figury względem wskazanego punktu, korzystając z pojęcia środka odcinka.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga zrozumienia wpływu symetrii środkowej na figurę. W klasie trzeciej karty skupiają się przede wszystkim na dwóch czynnościach: znajdowaniu symetrycznego punktu względem danego punktu oraz rozpoznawaniu, czy figura ma środek symetrii. Program nie określa tutaj zakresu liczbowego; celem jest zrozumienie samego przekształcenia.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu symetrii środkowej jak symetrii osiowej, czyli szukaniu „lustra” lub prostej, podczas gdy wszystko dzieje się wokół jednego punktu. Uczeń może też umieścić punkt symetryczny przypadkowo, w tej samej odległości, ale w dowolnym kierunku. Pomaga to, że środek jest środkiem odcinka łączącego punkt z jego symetrycznym.

W kartach pojawiają się ćwiczenia typu „Czy figura ma środek?”, w których trzeba powiedzieć, czy figura pozostaje identyczna po półobrocie wokół punktu. Spotyka się też „Symetryczny punkt względem punktu”, „Symetria środkowa: środek pary punktów” oraz „Symetria środkowa: wybierz współrzędną”, gdzie dziecko uzupełnia jedną współrzędną punktu symetrycznego.

Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć efekt translacji, symetrii (osiowej i środkowej), obrotu, jednokładności na figurze.

Typy zadań: Symetria środkowa: czy figura ma środek symetrii? (kl. 6–8) · Odbicie względem punktu: wybierz współrzędną (kl. 7–8) · Punkt symetryczny względem punktu (kl. 7–8) · Symetria środkowa: środek symetrii pary punktów (kl. 6–8)

Więcej o tej klasie

Czego uczy się uczeń w klasie 3e z matematyki?

W klasie 3e uczeń doprowadza ułamki do postaci nieskracalnej, rozkłada liczby całkowite na czynniki pierwsze, wykonuje obliczenia na potęgach o wykładniku ujemnym oraz w notacji wykładniczej. Przekształca i rozkłada wyrażenia na czynniki za pomocą podwójnej rozdzielności oraz wzorów skróconego mnożenia, rozwiązuje równania iloczynowe, równania postaci 𝑥² = a oraz nierówności pierwszego stopnia. W geometrii pojawiają się twierdzenie Talesa, trójkąty podobne, cosinus, sinus i tangens w trójkącie prostokątnym, objętość kuli oraz przekroje brył. Uczeń posługuje się funkcjami liniowymi i afinicznymi (wartość, argument, wykres), kwartylami, medianą oraz prawdopodobieństwem doświadczeń dwuetapowych.

Informacje o programie: w roku szkolnym 2026–2027 klasa ta realizuje jeszcze program cyklu 4 opublikowany w BOEN nr 31 z 30 lipca 2020 r. Określa on oczekiwane osiągnięcia na koniec cyklu łącznie dla klas 5e, 4e i 3e; poniższy podział zagadnień na poszczególne lata to nasz wybór, oparty na nowym programie wchodzącym w życie w tej klasie w roku szkolnym 2028–2029. Oczekiwane osiągnięcia, zacytowane dosłownie, znajdują się w poniższej sekcji.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
Liczby i obliczenia
Używać liczb do porównywania, obliczania i rozwiązywania zadań.
Liczby dziesiętne (dodatnie i ujemne), pojęcie liczby przeciwnej. Nowa nazwa: Liczby przeciwne i oś liczbowa · Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych względnych
Ułamki, liczby wymierne (dodatnie i ujemne), pojęcie odwrotności. Dzielenie ułamka przez ułamek · Mnożenie i dzielenie liczb względnych
Liczby kwadratowe od 1 do 144. Kwadraty i sześciany: obliczanie potęgi
Definicja pierwiastka kwadratowego. Pierwiastki kwadratowe w klasie 3: definicja i zadania
Przedrostki od nano do giga. Zapisywanie liczby w notacji naukowej
Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej). Zapisywanie ułamka w postaci dziesiętnej · Zapisywanie liczby w notacji naukowej · Czytanie i zaznaczanie liczb dziesiętnych na osi liczbowej
Przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej. Zapisywanie ułamka w postaci dziesiętnej · Zapisywanie liczby dziesiętnej w postaci ułamka
Równość ułamków (możliwość wykazania na podstawie definicji ilorazu). Rozszerzanie ułamka: znajdowanie ułamka równego · Uproszczenie ułamka do postaci nieskracalnej
Porządek liczb wymiernych w zapisie dziesiętnym lub ułamkowym. Porównywanie ułamków · Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych
Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym Porównywanie ułamków · Porównywanie liczb dziesiętnych · Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych
Odnajdywać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej. Nowa nazwa: Liczby przeciwne i oś liczbowa · Zaznaczanie ułamka na osi liczbowej
Przyporządkowywać obiektom rzędy wielkości (np. rozmiar atomu, bakterii, pęcherzyka płucnego, długość jelita, pojemność dysku twardego, prędkości dźwięku i światła, liczba ludności Francji i świata, odległość Ziemia–Księżyc, odległość Słońca od najbliższej gwiazdy itp.). Zapisywanie liczby w notacji naukowej · Zaokrąglanie do określonej liczby cyfr znaczących
Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych. Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych względnych · Mnożenie i dzielenie liczb względnych · Mnożenie ułamków · Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach · Kolejność działań z liczbami względnymi
Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne). Obliczanie potęg liczb wymiernych · Potęgi o wykładniku ujemnym w klasie 3e · Brakujący wykładnik, iloczyn potęg, potęga potęgi
Notacja wykładnicza. Zapisywanie liczby w notacji naukowej
Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi. Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych względnych · Mnożenie i dzielenie liczb względnych · Dzielenie ułamka przez ułamek · Kolejność działań z liczbami względnymi
Sprawdzać wiarygodność wyniku, w szczególności szacując jego rząd wielkości. Szacowanie wyniku przed obliczeniem
Wykonywać proste obliczenia liczbowe z potęgami, w szczególności z użyciem notacji naukowej. Obliczanie potęg liczb wymiernych · Zapisywanie liczby w notacji naukowej
Wykorzystywać pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, w tym geometrycznych. Pierwiastki kwadratowe w klasie 3: definicja i zadania · Twierdzenie Pitagorasa w klasie 3.
Wykonywać obliczenia i porównania w celu rozwiązywania problemów. Obliczanie ułamka tego, co pozostało
Rozumieć i stosować pojęcia podzielności oraz liczb pierwszych.
Wielokrotności i dzielniki. Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej
Kryteria podzielności przez 2, 3, 5, 9. Kryteria podzielności: 2, 3, 5, 9 i 10
Dzielenie z resztą (iloraz, reszta). Dzielenie pisemne przez jednocyfrową liczbę z resztą
Definicja liczby pierwszej; lista liczb pierwszych mniejszych lub równych 30. Liczby pierwsze i liczby złożone
Ułamki nieskracalne. Uproszczenie ułamka do postaci nieskracalnej
Określać, czy liczba całkowita jest lub nie jest wielokrotnością albo dzielnikiem innej liczby całkowitej. Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej
Wyznaczać liczby pierwsze mniejsze lub równe 100. Liczby pierwsze i liczby złożone
Stosować cechy podzielności przez 2, 3, 5, 9, 10. Kryteria podzielności: 2, 3, 5, 9 i 10
Wyznaczać dzielniki liczby ręcznie, za pomocą arkusza kalkulacyjnego, kalkulatora. Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej
Rozkładać liczbę całkowitą na iloczyn czynników pierwszych (ręcznie lub za pomocą oprogramowania). Rozkład liczby na czynniki pierwsze
Skracać ułamek do postaci nieskracalnej. Uproszczenie ułamka do postaci nieskracalnej · Znajdowanie NWD dwóch liczb
Modelować i rozwiązywać problemy dotyczące podzielności (np. przekładnie zębate, łączne występowanie zjawisk itp.). NWW: znajdowanie momentu, w którym dwa cykle się spotykają · Znajdowanie NWD dwóch liczb
Posługiwać się rachunkiem literowym.
Pojęcia niewiadomej, równania, indeterminaty, tożsamości. Sprawdzanie, czy liczba jest rozwiązaniem równania
Własności rozdzielności (prostej i podwójnej). Rozdzielność: rozwijanie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias · Rozwinięcie iloczynu dwóch dwumianów
Zerowanie się iloczynu (możliwe przeprowadzenie dowodu przez rozpatrzenie przypadków). Równania w postaci iloczynowej: iloczyn równy zeru
Rozkładanie a² – b² na czynniki. Tożsamości wyjątkowe: iloczyny i kwadraty
Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach. Rozdzielność: rozwijanie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias · Redukcja wyrazów podobnych w klasie 3e · Rozwinięcie iloczynu dwóch dwumianów
Używać rachunku algebraicznego do zapisania ogólnej własności (na przykład prostej rozdzielności), do wykazania ogólnego wyniku (na przykład że suma trzech kolejnych liczb całkowitych jest wielokrotnością liczby trzy), do potwierdzania lub obalania przypuszczenia, do modelowania sytuacji.
Ułożenie równania do rozwiązania problemu. Ułożenie równania do zadania tekstowego
Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a. Rozwiązywanie równania w dwóch krokach · Równania z x po obu stronach · Równania w postaci iloczynowej: iloczyn równy zeru · Rozwiązywanie równań kwadratowych
Organizacja i analiza danych, funkcje
Interpretować, przedstawiać i przetwarzać dane.
liczebności, częstości. Obliczanie, jaki procent stanowi dana część
Miary położenia: średnia, mediana. Średnia: obliczanie i interpretacja · Mediana zbioru danych
Miara rozproszenia: rozstęp. Rozstęp zbioru danych: maksimum minus minimum
Zbierać dane, organizować je.
Odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli, diagramu (diagram słupkowy, diagram kołowy, histogram). Odczytywanie i porównywanie danych na wykresie · Odczytywanie wykresu kołowego: kąty i liczebności
Używać arkusza kalkulacyjnego z funkcją tworzenia wykresów do przedstawiania danych w postaci tabeli lub diagramu.
Obliczać liczebności, częstości. Obliczanie, jaki procent stanowi dana część · Odczytywanie i porównywanie danych na wykresie
Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego. Średnia: obliczanie i interpretacja · Mediana zbioru danych · Rozstęp zbioru danych: maksimum minus minimum · Obliczanie średniej ważonej (oceny ze współczynnikami)
Rozumieć i stosować podstawowe pojęcia z zakresu prawdopodobieństwa.
Słownictwo z zakresu prawdopodobieństwa. Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia
Pojęcie prawdopodobieństwa; prawdopodobieństwo zdarzenia zawiera się między 0 a 1. Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia
Prawdopodobieństwo zdarzeń pewnych, niemożliwych, przeciwnych. Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia
Poruszać zagadnienia dotyczące przypadku na podstawie prostych problemów. Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia · Przewidywanie wyniku w grze losowej
Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze). Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia · Tytuł: Prawdopodobieństwo przy dwóch losowaniach lub dwóch kostkach
Wyrażanie prawdopodobieństw w różnych postaciach (dziesiętnej, ułamkowej, procentowej). Obliczanie prawdopodobieństwa prostego zdarzenia
Dostrzegać związek między częstością a prawdopodobieństwem. Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą częstości
Rozwiązywać zadania z proporcjonalnością.
Współczynnik proporcjonalności. Znajdowanie wartości dla jednej jednostki
Stopa zmiany, współczynnik mnożnikowy. WZROSTY I SPADKI PROCENTOWE
Pojęcie stosunku. Uproszczenie ułamka do najprostszej postaci
Rozpoznawać sytuację proporcjonalności lub nieproporcjonalności. Znajdowanie brakującej wartości w proporcji
Obliczać czwarty proporcjonalny. Znajdowanie brakującej wartości w proporcji
Dzielić wielkość (np. sumę pieniędzy) na dwie lub trzy części zgodnie z danym stosunkiem. Podział sumy według stosunku
Używać wzoru łączącego dwie wielkości w sytuacji proporcjonalności (np. długość okręgu w zależności od jego promienia, prawo Ohma wyrażające napięcie w zależności od natężenia, przebytą drogę w zależności od czasu przy stałej prędkości itd.). Odległość, prędkość i czas: połączyć wszystkie trzy · Obwód i pole koła: używanie π
Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie). Obliczanie procentu danej wielkości · Korzystanie ze skali mapy · WZROSTY I SPADKI PROCENTOWE
Rozumieć i stosować pojęcie funkcji.
Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość. Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby · Odczytywanie wartości funkcji z wykresu · Uzupełnianie tabeli funkcji: reguła maszyny
Różne sposoby przedstawiania funkcji (wyrażenie symboliczne, tabela wartości, wykres, program obliczeń). Porównywanie dwóch danych funkcji na kilka sposobów · Odczytywanie wartości funkcji z wykresu
Oznaczenia f(𝑥) i 𝑥 ↦ f(𝑥). Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby · Uzupełnianie tabeli funkcji: reguła maszyny
Funkcja liniowa, funkcja afiniczna. Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby · Współczynnik kierunkowy i wyraz wolny
Przechodzić z jednego sposobu przedstawienia funkcji na inny. Uzupełnianie tabeli funkcji: reguła maszyny
Wyznaczać, na podstawie danego sposobu przedstawienia funkcji, obraz liczby przez tę funkcję lub antecedens (argument) danej liczby. Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby · Odczytywanie wartości funkcji z wykresu
Przedstawiać graficznie funkcję proporcjonalną, funkcję liniową. Współczynnik kierunkowy i wyraz wolny
Modelować zjawisko ciągłe za pomocą funkcji. Odczytywanie wykresu droga-czas
Modelowanie sytuacji proporcjonalnej za pomocą funkcji liniowej. Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby
Rozwiązywać zadania modelowane za pomocą funkcji. Obliczanie wartości funkcji liniowej dla danej liczby · Odczytywanie wykresu droga-czas
Wielkości i pomiary
Wykonywać obliczenia z wielkościami mierzalnymi; wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach.
Pojęcie wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej. Odległość, prędkość i czas: połączyć wszystkie trzy · Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień
Pole równoległoboku (otrzymane z pola prostokąta przez wycinanie i ponowne składanie). Pole równoległoboku: podstawa i wysokość
Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli. Objętość i pole powierzchni graniastosłupa prostego · Objętość i pole powierzchni ostrosłupa · Objętość walca, stożka i kuli
Związek między jednostkami objętości i pojemości (1 L = 1 dm³, 1 000 L = 1 m³). Zamiana jednostek pola powierzchni i objętości · Zamiana jednostek pojemności
Wykonywać obliczenia z udziałem wielkości mierzalnych, w szczególności wielkości złożonych, wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach. Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień · Odległość, prędkość i czas: połączyć wszystkie trzy
Sprawdzanie spójności wyników z punktu widzenia jednostek.
Wykonywać zamiany jednostek. Zamiana jednostek pola powierzchni i objętości · Zamienianie jednostek długości · Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień
Zrozumienie wpływu kilku przekształceń na figury geometryczne.
Wpływ przesunięcia, powiększenia lub pomniejszenia na długości, kąty, pola i objętości. Pola figur podobnych
Używać skali pomniejszenia lub powiększenia (architektura, makiety) do obliczania długości, pól i objętości. Pola figur podobnych
Posługiwać się skalą mapy. Korzystanie ze skali mapy
Używać przekształceń do obliczania wielkości geometrycznych. Przekształcanie punktów w układzie współrzędnych
Powiązać proporcjonalność z niektórymi konfiguracjami lub przekształceniami geometrycznymi (powiększenie, pomniejszenie, trójkąty podobne, jednokładność). Trójkąty podobne: rozpoznawanie i obliczanie boku · Twierdzenie Talesa w klasie 3e
Przestrzeń i geometria
Przedstawianie przestrzeni.
Odcięta, rzędna, wysokość. Odczytywanie i zaznaczanie punktu w układzie współrzędnych
Szerokość geograficzna, długość geograficzna.
(Się) określać położenie na osi liczbowej, w płaszczyźnie z prostokątnym układem współrzędnych, w prostopadłościanie, na sferze. Odczytywanie i zaznaczanie punktu w układzie współrzędnych · Nowa nazwa: Liczby przeciwne i oś liczbowa
Rozpoznawać bryły (prostopadłościan, sześcian, graniastosłup, walec, ostrosłup, stożek, kula). Rozpoznawanie brył: prostopadłościany, graniastosłupy, ostrosłupy, stożki, kule
Konstruowanie i wzajemne powiązywanie reprezentacji tych brył (widoki w rzucie ukośnym, z przodu, z góry, przekroje płaskie, siatki itp.). Wzory brył: znajdowanie ściany przeciwległej do sześcianu · Przecinanie bryły płaszczyzną
Używać programu do dynamicznej geometrii do przedstawiania brył.
Używać pojęć geometrii płaskiej do dowodzenia.
Charakterystyka kątowa równoległości: kąty naprzemianległe wewnętrzne, kąty odpowiadające. Znajdowanie brakującego kąta
Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna). Dodawanie kątów trójkąta i czworokąta · Rozpoznawanie wysokości trójkąta · Symetralna i dwusieczna: rozpoznawanie i stosowanie · Jaka jest długość 3. boku? · Trójkąty przystające: kąty równe · Trójkąty podobne: rozpoznawanie i obliczanie boku
Równoległobok (definicja i jedna cecha charakterystyczna). Kąty i przekątne równoległoboku
Twierdzenie Talesa i jego twierdzenie odwrotne (konfiguracje trójkątów zagnieżdżonych i motylek). Twierdzenie Talesa w klasie 3e
Twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie odwrotne do niego. Twierdzenie Pitagorasa w klasie 3.
Funkcje trygonometryczne w trójkącie prostokątnym: cosinus, sinus, tangens Stosowanie sinusa, cosinusa i tangensa w trójkącie prostokątnym
Stosować lub zapisywać protokół konstrukcji figury geometrycznej.
Wskazywanie związku między cechami przystawania trójkątów a konstrukcją trójkąta na podstawie danych długości boków i/lub miar kątów. Trójkąty przystające: kąty równe
Rozumieć efekt translacji, symetrii (osiowej i środkowej), obrotu, jednokładności na figurze. Przekształcanie punktów w układzie współrzędnych · Symetria środkowa względem punktu
Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych. Twierdzenie Pitagorasa w klasie 3. · Twierdzenie Talesa w klasie 3e · Znajdowanie brakującego kąta
Prowadzić rozumowania i zapoznawać się z dowodzeniem, wykorzystując właściwości figur, konfiguracji i przekształceń.
Algorytmika i programowanie
Pisać, debugować i uruchamiać prosty program.
Pojęcia algorytmu i programu.
Pojęcie zmiennej informatycznej.
Uruchamianie działania przez zdarzenie.
Sekwencje poleceń, pętle, instrukcje warunkowe.
Pisać, dopracowywać (testować, poprawiać) i uruchamiać program w odpowiedzi na zadany problem.

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.