Polski
Program nauczania (Szwajcaria)

Matematyka — klasa 9

Klasa 9 (Szwajcaria) — Bryły i funkcja liniowa

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Szwajcaria) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Działy tej klasy

Matematyka w klasie 9 (gimnazjum/liceum): równania kwadratowe, potęgi i pierwiastki, podobieństwo, ostrosłup, stożek i kula, wzrost wykładniczy. Do każdego tematu dostępne są przykładowe zadania na drukowane karty pracy z rozwiązaniami.

Uczniowie rozumieją i stosują pojęcia arytmetyczne oraz symbole. Czytają i zapisują liczby

Pierwiastki nieparzystego stopnia, także z liczb ujemnych

Dziecko uczy się obliczać pierwiastki nieparzystego stopnia, także z liczb ujemnych, i zauważa, że wynik może wtedy być ujemny.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie dziecko oblicza pierwiastki nieparzystego stopnia, na przykład pierwiastek sześcienny (sześcienny) z liczby. Obejmuje to także pierwiastek sześcienny z liczby ujemnej: ∛(-8) = -2, ponieważ (-2) · (-2) · (-2) = -8. Punkt podstawy programowej sformułowano na dłuższy okres. Co konkretnie dotyczy tej klasy, pokazują zadania: pierwiastki nieparzystego stopnia, także z liczb ujemnych.

Typowy błąd wynika z reguły dotyczącej pierwiastków kwadratowych. Wiele dzieci uważa, że z liczb ujemnych nie istnieje pierwiastek. Przy pierwiastkach nieparzystego stopnia nie jest to prawdą. Drugi błąd: zapomina się o znaku wyniku. Pomaga prosty sprawdzian: jeśli wynik pomnożymy trzykrotnie przez siebie, musi wyjść wyjściowa liczba, czyli (-2)³ = -8.

Karty pracy zawierają w tym zakresie trzy typy zadań:

  • Pierwiastek nieparzystego stopnia: Dziecko oblicza wartość, na przykład ∛(-27).
  • Pierwiastek nieparzystego stopnia: prawda czy fałsz: Dziecko sprawdza twierdzenia, takie jak „Pierwiastek sześcienny z -27 to -3”.
  • Kwadrat pierwiastka nieparzystego stopnia: wybierz odpowiedź: Dziecko określa na przykład (∛(-8))², a wynik to 4, ponieważ (-2)² jest dodatnie.

MA.1.A.1.k: rozumieją i stosują pojęcia: liczby naturalne, liczby całkowite, liczby wymierne, odwrotność, pierwiastek trzeciego stopnia. potrafią czytać i zapisywać liczby w zapisie wykładniczym, także z ujemnymi wykładnikami.

Typy zadań: Pierwiastek nieparzystego stopnia: prawda czy fałsz · Pierwiastek nieparzystego stopnia: znajdź błąd · Pierwiastek stopnia nieparzystego · Pierwiastki różnych stopni: porównaj · Pierwiastki różnych stopni: uporządkuj · Kwadrat pierwiastka nieparzystego: wybierz odpowiedź

Uczennice i uczniowie potrafią dodawać, odejmować, mnożyć, dzielić i potęgować

Obliczanie procentu liczby

Dziecko uczy się obliczać wartość procentową przy podanym procencie, na przykład ile wynosi 7% z 35, oraz rozpoznawać, jaka część liczby stanowi dany procent.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko rozumie wyrażenia procentowe jako stosunek: 7 % z 35 oznacza „7 setnych z 35”. Ponadto może zapytać odwrotnie, ile procent stanowi 7 z 35. Podstawa programowa nie podaje dla tych obliczeń stałego zakresu liczb, a jedynie przykład 7 z 35. Do obliczeń procentowych wolno używać kalkulatora.

Typowym błędem jest zamiana obu pytań: z „7 % z 35” wychodzi wtedy obliczenie „35 % z 7”. Powodem jest to, że nie jest jasne, która liczba jest całością. Dziecko musi najpierw rozpoznać, która liczba stanowi wartość podstawową, zanim zacznie liczyć.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Obliczanie wartości procentowej, na przykład 7 % z 35
  • Procent wielkości: zadanie z treścią, czyli rachunek procentowy w kontekście życiowym
  • Procent wielkości: procent jako ułamek, w którym procent zapisuje się jako ułamek
  • Procent liczby: zamiana procentu i liczby, w której procent i liczba podstawowa zamieniają się rolami
  • Procent liczby: prawda czy fałsz oraz Procent liczby: porównanie dwóch wyników

MA.1.A.3.h: potrafią wykonywać obliczenia procentowe za pomocą kalkulatora. Rozszerzenie: potrafią rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze.
MA.3.A.3.g: potrafią określać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. potrafią wykonywać obliczenia z zastosowaniem zależności odwrotnie proporcjonalnych (np. liczba kart przypadających na jednego gracza przy 72 kartach i x graczach). rozumieją podane w procentach wartości jako przyporządkowania proporcjonalne i wykonują obliczenia procentowe (np. Ile procent stanowi 7 z 35 oraz ile to 7% z 35?).

Typy zadań: Procent mniejszy niż 1 · Procent większy niż 100 · Oblicz procent liczby (kl. 6) · Procent liczby krok po kroku (kl. 6) · Procent liczby na modelu paskowym (kl. 6–7) · Procent liczby — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Procent liczby: dane zbędne (kl. 7–8) · Procent liczby: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Procent liczby: znajdź błąd (kl. 6–7) · Procent z liczby: procent jako ułamek (kl. 6–7) · Procenty dwóch liczb: porównaj (kl. 7–8) · Procenty różnych liczb: uporządkuj (kl. 7–8) · Procent liczby: dobierz wartości (kl. 6–8) · Procent liczby: dokończ zdanie (kl. 6–8) · Procent liczby: oceń dwa zdania (kl. 6–8) · Procent liczby: porównaj dwa wyniki (kl. 6–7) · Procent liczby w zadaniu tekstowym (kl. 6–7) · Procent liczby: zamiana procentu z liczbą (kl. 7–8) · Procent z reszty: ile osób przychodzi pieszo (kl. 7–8)

Uczennice i uczniowie potrafią porównywać i przekształcać wyrażenia algebraiczne, rozwiązywać równania, stosować prawa i reguły

Rozwiązywanie układów równań liniowych

Twoje dziecko uczy się rozwiązywać układy dwóch równań z dwiema niewiadomymi metodą dodawania (metoda przeciwnych współczynników) oraz rozpoznawać, ile rozwiązań ma dany układ.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby dzieci potrafiły rozwiązywać układy równań liniowych z dwiema niewiadomymi. Podaje jedynie liczbę niewiadomych, bez zakresu liczbowego. W tym dziale ćwiczy się w tym celu metodę przeciwnych współczynników: jedno z równań przekształca się tak, aby po dodaniu obu równań jedna zmienna się zredukowała. Pozostaje wtedy równanie z jedną niewiadomą, które łatwo rozwiązać.

Typowym błędem jest pomyłka ze znakiem przy dodawaniu lub odejmowaniu. Gdy znak jest błędny, zmienna nie znika, a obliczenia prowadzą do fałszywego równania. Często także mnoży się tylko jedno równanie przez liczbę, przez co współczynniki nie są zgodne. Kolejny błąd polega na tym, że dziecko oblicza tylko jedną z dwóch wartości i zapomina podstawić ją do jednego z równań wyjściowych, aby wyznaczyć drugą wartość.

W tym środowisku nauki dostępne są cztery typy zadań do kart pracy z rozwiązaniami:

  • Układ równań, metoda przeciwnych współczynników: Układ jest rozwiązywany w całości.
  • Liczba rozwiązań układu: Dziecko rozstrzyga, czy układ nie ma rozwiązań, ma dokładnie jedno rozwiązanie, czy nieskończenie wiele.
  • Układ równań, wartość x: wybierz: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość x.
  • Układ równań, wartość x: prawda/fałsz: Dziecko sprawdza, czy stwierdzenie dotyczące wartości x jest prawdziwe.

MA.1.A.4.m: Potrafią przekształcać wyrażenia wymierne z dwumianami. Potrafią stosować prawa działań w wyrażeniach z potęgami i pierwiastkami oraz w liczbach zapisanych w notacji wykładniczej. Potrafią rozwiązywać równania wymierne z niewiadomą w mianowniku (np. 3/x + 2 = 4/x + 3) i równania z parametrem (np. ax + a = 7). Potrafią rozwiązywać układy równań liniowych z 2 niewiadomymi.

Typy zadań: Liczba rozwiązań układu · Układ równań metodą przeciwnych współczynników krok po kroku · Układ równań — metoda przeciwnych współczynników · Układ równań, wartość x: prawda/fałsz · Układ równań, wartość x: wstaw znak · Układ równań, wartość x: wybierz · Układ równań, wartość x: znajdź błąd

Rozwiązywanie równań kwadratowych metodą rozkładu na czynniki

Dziecko uczy się rozwiązywać równania kwadratowe metodą rozkładu na czynniki, stosując przy tym wzory skróconego mnożenia oraz reguły potęgowania.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się rozwiązywać równania kwadratowe przez rozkład na czynniki. Przykładem jest x² − 4 = 0: wyrażenie zapisuje się jako (x − 2)(x + 2), a następnie każdy czynnik przyrównuje się do zera. Do tego należy przekształcanie wyrażeń za pomocą wzorów skróconego mnożenia, na przykład 4a² + 12ab² + 9b⁴ = (2a + 3b²)². Ponadto dziecko stosuje prawa potęg, na przykład a^x · a^y = a^(x+y), i przestrzega kolejności: potęga przed kropką przed kreską. Podstawy programowe nie podają osobnego zakresu liczbowego; przykłady pokazują rodzaj zadań.

Typowe błędy to:

  • Przy x² − 4 = 0 zapisuje się tylko rozwiązanie 2, ponieważ drugie rozwiązanie −2 zostaje pominięte podczas przekształcania.
  • Przy mnożeniu kwadratu zapomina się o wyrazie środkowym lub liczy się go błędnie: (2a + 3b²)² daje 12ab², a nie 12ab.
  • Przy „potęga przed kropką” mnoży się zbyt wcześnie: 2 · 3² liczy się jako 6² = 36 zamiast poprawnie 2 · 9 = 18.
  • Przy a^x · a^y mnoży się wykładniki zamiast je dodawać: a² · a³ zapisuje się jako a⁶ zamiast a⁵.

W ofercie tego działu są do tego trzy typy zadań z rozwiązaniami: Równanie kwadratowe (rozwiąż równanie), Równanie kwadratowe, większe rozwiązanie: wybierz (wybierz większe rozwiązanie spośród podanych odpowiedzi) oraz Równanie kwadratowe, większe rozwiązanie: prawda/fałsz (zdecyduj, czy podane większe rozwiązanie jest poprawne). Zadania pokazują, czy dziecko znajduje oba rozwiązania i czy poprawnie rozkłada równanie na czynniki.

MA.1.A.4.l: potrafią rozwiązywać równania kwadratowe metodą rozkładu na czynniki (np. x² - 4 = 0). potrafią przekształcać wyrażenia z dwumianami, stosując przy tym wzory skróconego mnożenia (np. 4a² + 12ab² + 9b⁴ = (2a + 3b²)²). potrafią stosować reguły działań na potęgach a^x · a^y = a^(x+y) oraz zasadę: potęgowanie przed mnożeniem i dzieleniem, mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem.

Typy zadań: Równanie kwadratowe · Równanie kwadratowe krok po kroku · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: prawda/fałsz · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wstaw znak · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wybierz · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: znajdź błąd

Stosowanie wzorów skróconego mnożenia w sposób pewny

Twoje dziecko uczy się mnożyć iloczyny oraz kwadraty sum i różnic za pomocą wzorów skróconego mnożenia oraz uzupełniać brakujące wyrazy.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się przekształcać wyrażenia w nawiasach, takie jak (a + b)(a − b), (a + b)² czy (a − b)², za pomocą wzorów skróconego mnożenia. Rozpoznaje także, kiedy wyrażenie typu 4a² + 12ab² + 9b⁴ ma postać kwadratu sumy, i potrafi zapisać je jako (2a + 3b²)². Przykłady z programu nauczania zaczynają się od obliczeń liczbowych, takich jak 18 · 22 = (20 − 2)(20 + 2). Zadania w tej klasie operują wyrażeniami zawierającymi zmienne.

Często pojawia się typowy błąd: przy podnoszeniu sumy do kwadratu zapisuje się tylko (a + b)² = a² + b², a zapomina się o podwojonym iloczynie 2ab. Także znak wyrazu środkowego przy (a − b)² bywa często ustawiany błędnie. Powodem jest to, że nawias traktuje się jak zwykłe mnożenie. Natomiast przy iloczynie sumy i różnicy wyraz środkowy znika, a dzieci czasem mimo to oczekują w tym miejscu jakiegoś wyrazu.

Zadanie na ten temat wygląda w praktyce tak:

  • Iloczyn sumy i różnicy: wymnożenie nawiasów takich jak (x + 3)(x − 3).
  • Kwadrat sumy lub różnicy: wymnożenie wyrażenia takiego jak (2x − 5)².
  • Kwadrat dwumianu: wybór współczynników przy x: na podstawie kilku danych określenie właściwego czynnika przed x.
  • Kwadrat dwumianu: brakujący wyraz środkowy: uzupełnienie wyrazu środkowego w wyrażeniu typu x² + ? + 16.
  • Suma razy różnica: wybór wyrazu wolnego: znalezienie odpowiedniego wyrazu stałego w postaci iloczynowej.

Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu Państwa dziecko może samodzielnie sprawdzić swoje wyniki.

MA.1.A.4.l: potrafią rozwiązywać równania kwadratowe metodą rozkładu na czynniki (np. x² - 4 = 0). potrafią przekształcać wyrażenia z dwumianami, stosując przy tym wzory skróconego mnożenia (np. 4a² + 12ab² + 9b⁴ = (2a + 3b²)²). potrafią stosować reguły działań na potęgach a^x · a^y = a^(x+y) oraz zasadę: potęgowanie przed mnożeniem i dzieleniem, mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem.
MA.1.B.2.k: potrafią uzasadniać wyniki przez uogólnianie (np. kwadrat liczby jest o 1 większy od iloczynu dwóch sąsiednich liczb: 4 · 4 -1 = 3 · 5 → a² - 1 = (a - 1)(a + 1)). potrafią sprawdzać przekształcenia wyrażeń i przekształcenia równoważne.
MA.1.C.1.h: potrafią przedstawiać i opisywać działania na liczbach i zmiennych (np. 18 · 22 = (20 - 2)(20 + 2) → (a - b)(a + b) jako pole) oraz uogólniać.

Typy zadań: Iloczyn sumy i różnicy · Kwadrat dwumianu: wybierz współczynnik przy x · Kwadrat sumy i różnicy · Suma razy różnica: wybierz wyraz wolny · Kwadrat dwumianu: brakujący wyraz środkowy

Rozkładanie wyrażeń algebraicznych na czynniki

Dziecko uczy się zapisywać wyrażenie z zmiennymi w postaci iloczynu, wyłączając wspólny czynnik przed nawias, i sprawdza wynik, wymnażając z powrotem.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi przekształcić wyrażenie z zmiennymi na iloczyn czynników. To odwrotność mnożenia przez nawias. Podstawa programowa nazywa to wyłączaniem przed nawias jako rozkładem na czynniki. Podstawa programowa nie podaje konkretnego zakresu liczbowego. Przykład: 6x + 9 zamienia się w 3(2x + 3). Dobrą kontrolą jest ponowne wymnożenie czynnika przed nawiasem przez nawias i sprawdzenie, czy wraca wyjściowe wyrażenie.

Typowe jest to, że wyciągnięta zostaje tylko część wspólnego czynnika, na przykład 6x + 9 = 3(2x + 9). Przy wyłączaniu liczby ujemnej często zmieniają się też znaki. Na przykład -4a + 8 = -4(a - 2) jest poprawne, ale -4(a + 2) po wymnożeniu daje -4a - 8 i jest błędne. Błąd powstaje zwykle dlatego, że patrzy się tylko na liczby, a nie na to, czy po wymnożeniu nawias daje z powrotem wyjściowe wyrażenie.

Karty pracy do tego tematu zawierają zadania, takie jak wyłączanie jednomianu (pojedynczy iloczyn, np. 6x), rozkładanie przez grupowanie oraz sumę i różnicę sześcianów. W wariantach ze współczynnikiem dziecko wybiera odpowiedni czynnik. W zadaniach prawda/fałsz decyduje, czy podany rozkład jest poprawny. Podstawa programowa wyraźnie wymienia tylko wyłączanie przed nawias. Czy w klasie 9 wymagane jest grupowanie i wzory na sześciany, nie wynika wprost z podstawy programowej i warto to zapytać nauczyciela.

MA.1.A.4.j: Rozszerzenie: potrafić rozwiązywać równania liniowe z jedną niewiadomą za pomocą przekształceń równoważnych (np. 5x + 3 = 7). Rozszerzenie: potrafić dodawać i odejmować wielomiany (np. 3(a² + 2b) - 2(a² + b) = a² + 4b). Rozszerzenie: potrafić wymnażać wyrażenia algebraiczne i wyłączać wspólny czynnik przed nawias (rozkład na czynniki). Rozszerzenie: potrafić interpretować słownie równania (np. x = y + 1 → x jest o 1 większe od y) oraz przekładać zapisy słowne na równania. Rozszerzenie: potrafić przekształcać wyrażenia z zmiennymi lub sensownie je upraszczać (wyłączanie przed nawias, wymnażanie, skracanie oraz reguły znaków).

Typy zadań: Wyłączanie jednomianu przed nawias · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: prawda/fałsz · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: wybierz · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: znajdź błąd · Rozkład przez grupowanie (kl. 10–11) · Suma i różnica sześcianów (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: wstaw znak (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: wybierz (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: znajdź błąd (kl. 10–11)

Uczniowie potrafią ilustrować, opisywać i uogólniać liczby, ciągi liczbowe oraz wyrażenia

Znajdowanie n-tego wyrazu ciągu liczbowego

Dziecko uczy się, jak dla ciągu liniowego lub kwadratowego ułożyć wyrażenie na n-ty wyraz i sprawdzić je na poszczególnych wyrazach.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko przekłada ciąg figur na wyrażenie algebraiczne. Program nauczania podaje na to przykład: ile zapałek potrzeba, aby ułożyć n trójkątów równobocznych jeden przy drugim? Odpowiedź 2n + 1 pokazuje, że każdy kolejny trójkąt wymaga dwóch nowych zapałek, a na początku jedna zapałka dochodzi jednorazowo. Przy tym n oznacza numer figury.

Typowym błędem jest zapisanie tylko przyrostu na figurę, czyli 2n zamiast 2n + 1, albo 3n, ponieważ pierwsza figura traktowana jest tak samo jak wszystkie następne. Próba z n = 1 i n = 2 od razu ujawnia ten błąd, bo wyrażenie musi dokładnie odpowiadać liczbie zapałek w figurze. Przy ciągach kwadratowych trudność polega przede wszystkim na tym, aby wyznaczyć właściwą liczbę przed n².

Punkt programu nauczania dotyczy liniowych ciągów figur; zadania dotyczące ciągów kwadratowych należą do szablonów, które są oferowane dla tego obszaru. Dostępne są następujące typy zadań:

  • Jawny wzór ciągu arytmetycznego: Dla ciągu liniowego szukany jest wyraz ogólny dla n-tego wyrazu.
  • Jawny wzór ciągu kwadratowego: Dla ciągu kwadratowego szukany jest wyraz ogólny dla n-tego wyrazu.
  • Wyrażenie na n-ty wyraz: brakująca stała: Wyrażenie jest podane z dokładnością do jednej liczby, którą trzeba uzupełnić.
  • Wyrażenie na n-ty wyraz: prawda czy fałsz: Podane wyrażenie sprawdza się pod kątem tego, czy pasuje do ciągu.
  • Ciąg kwadratowy: wybór współczynnika przy n²: Spośród kilku możliwości wybiera się liczbę przed n², która pasuje.

Zadania są dostępne jako karty pracy do wydrukowania z rozwiązaniami.

MA.1.C.2.j: potrafią geometrycznie interpretować wyrażenia algebraiczne (np. a² · b jako prostopadłościan o kwadratowej podstawie, a · b jako prostokąt o bokach a i b oraz a + b jako sumę dwóch odcinków). potrafią przekładać liniowe ciągi figur na wyrażenia algebraiczne (np. liczbę potrzebnych patyczków do ułożenia n trójkątów równobocznych w rząd jako 2n + 1).

Typy zadań: Wzór n-tego wyrazu: brakujący wyraz wolny · Wzór n-tego wyrazu: prawda czy fałsz · Wzór n-tego wyrazu: wstaw znak · Wzór n-tego wyrazu: znajdź błąd · Wzór ogólny ciągu arytmetycznego · n-ty wyraz ciągu arytmetycznego krok po kroku (kl. 8) · n-ty wyraz ciągu arytmetycznego: dane zbędne (kl. 8) · Ciąg kwadratowy: wybierz współczynnik przy n² (kl. 10–11) · Wzór ogólny ciągu kwadratowego (kl. 10–11)

Uczniowie rozumieją i stosują pojęcia oraz symbole

Podobne figury: obliczanie pól

Dzieci uczą się rozpoznawać figury podobne oraz obliczać długości i pola powierzchni w takich figurach, gdy zostaną powiększone lub pomniejszone.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Pod koniec 9. klasy dzieci potrafią rozpoznawać figury podobne i obliczać dla nich długości oraz pola powierzchni. Chodzi o to: jeśli figurę powiększa się lub pomniejsza o określony współczynnik, można obliczyć nowe długości i nowe pole. Punkty programu nauczania nie podają dla tego żadnego zakresu liczbowego; typy zadań pokazują, czego konkretnie wymaga się na tym poziomie.

Typowy błąd: jeśli figurę narysuje się dwa razy większą, pole nie podwaja się, lecz staje się czterokrotnie większe. Współczynnik trzeba więc podnieść do kwadratu. Wiele dzieci nadal liczy ze współczynnikiem dla długości, ponieważ najpierw myślą o powiększeniu jak o zwykłym wydłużeniu.

W arkuszach do tego tematu występują przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Pole kopii w skali: Figura zostaje skopiowana w skali i oblicza się pole kopii.
  • Pole figury podobnej: Na podstawie pola figury i współczynnika wyznacza się pole figury podobnej.
  • Wybierz pole: Spośród kilku danych wybiera się właściwe pole.
  • Prawda czy fałsz: Ocenia się stwierdzenia dotyczące długości i pól figur podobnych.

MA.2.A.1.l: rozumieją i stosują pojęcia: czworościan, przekątna bryły, wysokość bryły, wysokość ściany bocznej, wycinek koła, wierzchołek, podobieństwo, przeciwprostokątna, przyprostokątna, styczna, cięciwa. potrafią opisywać bryły za pomocą ich własności (długości odcinków, równoległość odcinków, kąty między odcinkami a płaszczyznami, pole powierzchni, objętość, przekątne bryły, siatka, liczba i kształt ścian bocznych, wierzchołki i krawędzie).
MA.2.A.2.j: potrafią skalować figury i prostopadłościany przy danej skali i danym środku jednokładności. potrafią wykonywać odwzorowania w układzie współrzędnych zgodnie z poleceniami oraz je modyfikować (np. współrzędne x pozostają stałe, a współrzędne y są podwajane).
MA.2.A.3.k: potrafią rozpoznawać podobieństwa oraz w przypadku figur i brył podobnych obliczać długości, pola powierzchni i objętości

Typy zadań: Figury podobne: prawda czy fałsz · Figury podobne: wybierz pole · Figury podobne: znajdź błąd · Pole figury podobnej · Trójkąty podobne: brakujący bok · Figury podobne: pole kopii w skali

Uczniowie potrafią wyznaczać i obliczać długości, pola i objętości

Walce, stożki i kule: obliczanie objętości

Dziecko oblicza objętość walców, stożków i kul, poprawnie podstawiając promień, wysokość oraz liczbę π do odpowiedniego wzoru.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 9 dzieci mają obliczać objętość walców, stożków i kul, gdy znane są potrzebne wielkości, przede wszystkim promień i wysokość. Podstawy programowe nie podają dla tego zakresu żadnego przedziału liczbowego, dlatego opisujemy tutaj jedynie to, co pokazują szablony zadań z tego działu. Wzory brzmią: walec π·r²·h, stożek jedna trzecia tego wyrażenia, czyli (1/3)·π·r²·h, oraz kula (4/3)·π·r³.

Typowym błędem jest podstawienie średnicy zamiast promienia. Ponieważ promień występuje w kwadracie (w kuli w trzeciej potędze), wynik wychodzi wtedy wyraźnie za duży. Przy stożku często zapomina się też o czynniku jednej trzeciej, przez co liczy się go tak, jakby był walcem o tej samej podstawie i wysokości.

Zadanie na ten temat wygląda w praktyce tak:

  • Objętość walca: pojemność zbiornika – zadanie z kontekstem, w którym pytamy o objętość w litrach.
  • Objętość walca oraz Objętość stożka – bezpośrednie obliczanie przy danych wielkościach.
  • Objętość walca: wybierz liczbę przed π – dziecko rozpoznaje współczynnik przy π w wyniku, co pokazuje, czy wzór został zrozumiany.
  • Objętość stożka: prawda czy fałsz – sprawdzamy podane obliczenie, na przykład czy uwzględniono czynnik jednej trzeciej.
  • Objętość kuli – obliczenie z użyciem promienia.

Do każdego tematu są przykładowe zadania do wydrukowania, a rozwiązania znajdują się wraz z nimi.

MA.2.A.3.i: potrafią obliczać obwód i pole koła. potrafią obliczać długości krawędzi, pola powierzchni i objętości graniastosłupów prostych oraz walców. potrafią szacować objętość dowolnych brył przez podział na części lub porównanie ze znanymi bryłami.
MA.2.A.3.j: potrafią obliczać długości odcinków, pola i objętości w ostrosłupach, stożkach i kulach. potrafią wyznaczać kąty na podstawie sum kątów, twierdzenia Talesa, podobieństwa i przystawania.

Typy zadań: Objętość kuli · Objętość stożka · Objętość stożka: prawda czy fałsz · Objętość stożka: znajdź błąd · Objętość walca · Objętość walca: wybierz liczbę przed π · Objętość walca: pojemność zbiornika

Twierdzenie Pitagorasa w trójkątach prostokątnych

Twoje dziecko uczy się, jak za pomocą twierdzenia Pitagorasa obliczać brakujące boki w trójkątach prostokątnych oraz sprawdzać, czy trójkąt jest prostokątny.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Plan nauczania Lehrplan 21 wymaga, aby uczniowie za pomocą twierdzenia Pitagorasa obliczali długości i pola powierzchni. Ponadto powinni potrafić potwierdzić twierdzenie na przykładach i zrozumieć jego uzasadnienie. Plan nauczania wymienia również wzory i arkusze kalkulacyjne do obliczeń geometrycznych, jednak w tym obszarze nie ma dla nich osobnego szablonu zadania. Wytyczne programowe nie określają ponadto zakresu liczbowego.

Typowy błąd: gdy szukana jest przyprostokątna, dodaje się kwadraty zamiast je odejmować, czyli c² + a² zamiast c² − a². Często wynika to stąd, że wzór a² + b² = c² zapamiętano na pamięć, a następnie zastosowano go w złym kierunku. Nierzadko na końcu brakuje także pierwiastkowania albo nie rozpoznaje się najdłuższego boku jako przeciwprostokątnej, czyli boku leżącego naprzeciw kąta prostego.

Dla klasy 9. dostępne są następujące szablony zadań, każdy z rozwiązaniami:

  • Obliczanie przeciwprostokątnej: Najdłuższy bok wyznacza się na podstawie dwóch przyprostokątnych.
  • Obliczanie przyprostokątnej: Znane są przeciwprostokątna i jedna przyprostokątna, szukana jest brakująca przyprostokątna.
  • Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny: Sprawdza się, czy długości boków spełniają równanie.
  • Przeciwprostokątna – wybierz odpowiedź oraz Pitagoras: jedna przyprostokątna – prawda czy fałsz: Wybiera się pasującą odpowiedź lub ocenia stwierdzenia dotyczące twierdzenia.
  • Pitagoras w życiu codziennym: drabina, przekątna, lina: Zadania z treścią, w których najpierw trzeba rozpoznać trójkąt prostokątny.

MA.2.A.3.h: potrafią obliczać długości i pola powierzchni za pomocą twierdzenia Pitagorasa. potrafią w obliczeniach geometrycznych wykorzystywać wzory i arkusz kalkulacyjny.
MA.2.B.2.g: potrafią wyjaśnić wzory na objętość graniastosłupów i ostrosłupów (np. rozłożyć sześcian na ostrosłupy za pomocą przekrojów i wyznaczyć ich objętość). potrafią uzasadnić twierdzenia z geometrii płaszczyzny na przykładach i rozumieć ich uzasadnienia (np. twierdzenie Pitagorasa, twierdzenie o kącie wpisanym, twierdzenie Talesa).

Typy zadań: Oblicz przeciwprostokątną · Oblicz przyprostokątną · Przeciwprostokątna: dane zbędne · Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny · Pitagoras w praktyce: bok trójkąta prostokątnego · Długość przeciwprostokątnej: dane zbędne (kl. 7–8) · Przeciwprostokątna i liczba: porównaj (kl. 7–8) · Przeciwprostokątna — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa krok po kroku (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: oceń dwa zdania (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: przyprostokątna — prawda czy fałsz (kl. 8) · Twierdzenie Pitagorasa: znajdź błąd (kl. 8) · Trapez równoramienny: pole z wysokością z Pitagorasa (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: o ile krócej na skos (kl. 7–8)

Odległość dwóch punktów za pomocą twierdzenia Pitagorasa

Dziecko oblicza odległość między dwoma punktami, traktując odcinek łączący te punkty jako przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego i stosując twierdzenie Pitagorasa.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się obliczać odległość między dwoma punktami. W tym celu odczytuje różnice współrzędnych x i y, tworzy z nich dwie przyprostokątne trójkąta prostokątnego i oblicza długość odcinka za pomocą twierdzenia Pitagorasa. Podobnie wyznacza długości i pola powierzchni z użyciem tego twierdzenia. Program nauczania wymienia przy tym także współrzędne ujemne i niecałkowite. Dokładny zakres liczb obowiązujący w 9. klasie nie jest w materiale określony; podany zakres odnosi się do całego etapu kształcenia.

Typowy błąd pojawia się przy współrzędnych ujemnych: różnica zostaje źle obliczona, na przykład 3 − (−2) liczy się jako 1 zamiast 5. Przez to przyprostokątna jest niepoprawna i wynik jest błędny, mimo że tok rozumowania wygląda poprawnie. Drugim częstym błędem jest zapomnienie o pierwiastku po dodaniu kwadratów i pozostawienie wyniku jako odległości.

Zadania w tej klasie noszą następujące nazwy:

  • Odległość dwóch punktów za pomocą twierdzenia Pitagorasa: Dziecko oblicza odległość za pomocą trójkąta i twierdzenia Pitagorasa.
  • Odległość dwóch punktów oraz Odległość dwóch punktów: wybierz: Obliczane są odległości między punktami w układzie współrzędnych.
  • Kwadrat nad odcinkiem AB: wybierz pole: Najpierw wyznaczana jest długość odcinka AB, a następnie pole kwadratu, którego bokiem jest AB.

MA.2.A.3.h: potrafią obliczać długości i pola powierzchni za pomocą twierdzenia Pitagorasa. potrafią w obliczeniach geometrycznych wykorzystywać wzory i arkusz kalkulacyjny.
MA.2.C.4.i: potrafią przedstawiać figury w prostokątnym układzie współrzędnych (także o ujemnych i niecałkowitych współrzędnych). potrafią w układzie współrzędnych obliczać odległości i pola figur.

Typy zadań: Odległość punktów · Długości dwóch odcinków: porównaj · Odległość dwóch punktów krok po kroku · Odległość na mapie z Pitagorasa: zadanie tekstowe · Odległość punktów w układzie współrzędnych: zadanie tekstowe · Odległość punktów: dane zbędne (kl. 8) · Kwadrat na odcinku AB: wybierz pole (kl. 8) · Odległość punktów w układzie: wybierz (kl. 8) · Odległość punktów z twierdzenia Pitagorasa (kl. 8)

Twierdzenie o odcinkach proporcjonalnych (twierdzenie Talesa): obliczanie długości w figurach podobnych

Dziecko uczy się, jak za pomocą twierdzenia o proporcjonalności odcinków (tw. Talesa) obliczać brakujące długości odcinków w figurach podobnych oraz sprawdzać stwierdzenia dotyczące stosunków odcinków.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Wymagania programowe wymagają, aby odcinki i kąty wyznaczano za pomocą podobieństwa oraz aby twierdzenia geometrii płaszczyzny były potwierdzane i prześledzone na przykładach. Twierdzenie o promieniach (twierdzenie Talesa) jest jednym z narzędzi do tego celu: pozwala obliczyć brakującą długość na podstawie stosunku innych odcinków. Wymagania programowe nie podają konkretnego zakresu liczb; najważniejsze jest, aby dziecko rozumiało zależność między odcinkami i potrafiło ją zastosować.

Błąd często nie leży w rachunkach, lecz w ustawieniu proporcji. Typowe jest mieszanie odcinków należących do różnych promieni lub równoległych albo podstawianie całej długości wtedy, gdy zadanie wymaga odcinka cząstkowego. Pomocne jest, przed obliczeniami, wskazanie, które odcinki leżą na tym samym promieniu, a które należą do równoległych.

Zadania z tego działu, do których dostępne są arkusze do druku z rozwiązaniami, mają trzy formy:

  • Twierdzenie o promieniach: wybierz długość odcinka – dziecko wybiera odpowiednią długość odcinka spośród podanych możliwości.
  • Twierdzenie o promieniach: prawda czy fałsz – dziecko sprawdza, czy stwierdzenie dotyczące stosunku odcinków jest prawdziwe, i krótko je uzasadnia.
  • Twierdzenie o promieniach – dziecko oblicza brakującą długość w figurze z dwoma promieniami i równoległymi.

MA.2.A.3.j: potrafią obliczać długości odcinków, pola i objętości w ostrosłupach, stożkach i kulach. potrafią wyznaczać kąty na podstawie sum kątów, twierdzenia Talesa, podobieństwa i przystawania.
MA.2.B.2.g: potrafią wyjaśnić wzory na objętość graniastosłupów i ostrosłupów (np. rozłożyć sześcian na ostrosłupy za pomocą przekrojów i wyznaczyć ich objętość). potrafią uzasadnić twierdzenia z geometrii płaszczyzny na przykładach i rozumieć ich uzasadnienia (np. twierdzenie Pitagorasa, twierdzenie o kącie wpisanym, twierdzenie Talesa).

Typy zadań: Twierdzenie Talesa · Twierdzenie Talesa: prawda czy fałsz · Twierdzenie Talesa: wybierz długość odcinka · Twierdzenie Talesa: znajdź błąd

Uczniowie rozumieją i stosują pojęcia oraz symbole dotyczące wielkości, funkcji, danych i przypadku

Obliczanie masy na podstawie gęstości i wymiarów

Uczeń oblicza na podstawie gęstości i wymiarów bryły w kształcie prostopadłościanu jej masę, używając jednostek kg/dm³ lub g/cm³.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Lehrplan 21 wymaga, aby dzieci rozumiały pojęcie gęstości i potrafiły używać jednostek kg/dm³ oraz g/cm³ wraz z ich skrótami. W codziennym życiu oznacza to, że wykorzystują gęstość, aby na podstawie objętości ciała wyznaczyć jego masę. Lehrplan nie podaje dla tego punktu żadnego zakresu liczbowego; zadania w 9. klasie operują bryłami prostopadłościennymi, których długości krawędzi są podane.

Typowy błąd pojawia się wtedy, gdy długości krawędzi są podane w cm, a gęstość w kg/dm³. Jeśli obliczenia wykonuje się bez przeliczenia jednostek, wynik jest niepoprawny, ponieważ 1 dm³ odpowiada dokładnie 1000 cm³. Dzieci często nie zauważają tej różnicy, bo rachunek jest formalnie poprawny. Innym częstym błędem jest zamiana gęstości z objętością.

W szkolnej praktyce najczęściej pojawiają się następujące typy zadań:

  • Gęstość: masa prostopadłościennego bloku, w którym masę oblicza się na podstawie gęstości i długości krawędzi.
  • Masa prostopadłościanu z gęstości, w którym ten sam rachunek występuje w innym kontekście.
  • Masa z gęstości i wymiarów: prawda czy fałsz, w którym należy sprawdzić podane stwierdzenie.
  • Masa z gęstości i wymiarów: wybierz odpowiedź, w którym z kilku rozwiązań wybiera się właściwe.

MA.3.A.1.m: Rozumieją i stosują pojęcia: (liniowa) funkcja, zdarzenia pewne, możliwe, niemożliwe, schemat blokowy, bit, bajt. Potrafią rozumieć i stosować przedrostki: mikro, nano. Potrafią stosować jednostki miar i ich skróty: gęstość (kg/dm³, g/cm³).

Typy zadań: Masa klocka z gęstości · Masa z gęstości i wymiarów: prawda czy fałsz · Masa z gęstości i wymiarów: wybierz odpowiedź · Masa z gęstości i wymiarów: znajdź błąd · Gęstość: masa prostopadłościennego bloku

Obliczanie wartości funkcji wykładniczej

Pani/Pan dziecko uczy się obliczać wartość funkcji wykładniczej dla danego argumentu oraz interpretować wynik w kontekście.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi przy funkcji wykładniczej wyznaczyć wartość dla danego argumentu, na przykład f(3), gdy zmienna znajduje się w wykładniku. Należy do tego także wyznaczanie nowego stanu po kilku krokach przy wzroście wykładniczym. Punkt podstawy programowej nie określa konkretnego zakresu liczb; zadania pokazują, jakie liczby i sposoby zapisu się pojawiają.

Typowe jest pomylenie z funkcją liniową: liczy się 2·x zamiast 2x. Dla x = 3 daje to 6 zamiast 8, ponieważ podstawę trzeba pomnożyć przez siebie trzy razy. Przy funkcjach malejących, których podstawą jest ułamek, często nie zauważa się też, że wartości stają się mniejsze.

Typowe zadania w tym zakresie to:

  • Wartość funkcji wykładniczej: obliczanie wartości funkcji dla danego argumentu.
  • Wartość funkcji wykładniczej: wybierz odpowiedź oraz prawda lub fałsz: sprawdzanie wyników i uzasadnianie.
  • Malejąca funkcja wykładnicza oraz Funkcja wykładnicza: ułamek jako podstawa: wyznaczanie wartości przy malejącym przebiegu.
  • Wzrost wykładniczy: ile po kilku krokach: wyznaczanie wartości po kilku krokach wzrostu.

MA.3.A.1.n: rozumieją i stosują pojęcia wzrost wykładniczy, silnia.

Typy zadań: Wartość funkcji wykładniczej · Wartość funkcji wykładniczej: prawda czy fałsz · Wartość funkcji wykładniczej: znajdź błąd · Wartość funkcji wykładniczej: wybierz odpowiedź · Wzrost wykładniczy: ile po kilku krokach · Funkcja wykładnicza malejąca (kl. 10–11) · Funkcja wykładnicza: podstawa ułamkowa: wybierz odpowiedź (kl. 10–11)

Uczennice i uczniowie potrafią opisywać zależności funkcyjne i wyznaczać wartości funkcji

Odczytywanie własności funkcji z wykresu

Uczennica lub uczeń odczytuje z wykresu funkcji wartości funkcji, miejsca zerowe, przedziały wzrostu i spadku oraz dziedzinę i zbiór wartości.

typów zadań: 13Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W Lehrplan 21 jest zapisane, że dzieci potrafią wyznaczać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. Konkretnie oznacza to, że dla danej wartości x odczytują na wykresie odpowiadającą jej wartość y. Dla zakresu liczbowego plan nauczania nie podaje w tym miejscu osobnej informacji.

Typowym błędem jest pomylenie osi. Odczytuje się na przykład liczbę na osi x, mimo że pytanie dotyczy wartości y, albo przy miejscach zerowych bierze się punkt przecięcia z osią y. Obie osie wyglądają podobnie, dlatego wzrok łatwo przeskakuje na niewłaściwą linię.

Zadania w tej klasie dotyczą własności, które rozpoznaje się na wykresie. Typowe rodzaje zadań to:

  • odczytywanie wartości funkcji z wykresu oraz odczytywanie miejsc zerowych z wykresu
  • odczytywanie z wykresu, gdzie funkcja jest rosnąca lub malejąca
  • odczytywanie z wykresu dziedziny lub zbioru wartości
  • odczytywanie z wykresu znaku funkcji
  • funkcje określone w poszczególnych przedziałach
  • zadania wielokrotnego wyboru, w których wybiera się wartość funkcji lub miejsca zerowe albo ocenia się stwierdzenie jako prawdziwe lub fałszywe

MA.3.A.3.g: potrafią określać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. potrafią wykonywać obliczenia z zastosowaniem zależności odwrotnie proporcjonalnych (np. liczba kart przypadających na jednego gracza przy 72 kartach i x graczach). rozumieją podane w procentach wartości jako przyporządkowania proporcjonalne i wykonują obliczenia procentowe (np. Ile procent stanowi 7 z 35 oraz ile to 7% z 35?).
MA.3.C.2.h: potrafią przyporządkowywać do siebie i interpretować tabele wartości, diagramy, teksty użytkowe, wyrażenia i wykresy. potrafią analizować sytuacje praktyczne z punktu widzenia funkcyjnego, statystycznego i probabilistycznego, podejmować adekwatne decyzje oraz przedstawiać sposoby rozwiązań za pomocą tabel wartości, diagramów, tekstów, wyrażeń i wykresów.

Typy zadań: Miejsca zerowe z wykresu · Wartość funkcji odczytana z wykresu · Wartość funkcji z wykresu: prawda czy fałsz · Wartość funkcji z wykresu: wstaw znak · Wartość funkcji z wykresu: znajdź błąd · Dziedzina funkcji z wykresu · Funkcja określona kilkoma wzorami · Gdzie funkcja jest dodatnia — z wykresu · Miejsca zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź · Przedział, w którym funkcja maleje (z wykresu) · Przedział, w którym funkcja rośnie (z wykresu) · Wartość funkcji z wykresu: wybierz odpowiedź · Zbiór wartości funkcji z wykresu

Równanie prostej z punktów lub równoległej do danej

Twoje dziecko uczy się wyznaczać współczynnik kierunkowy (nachylenie) i wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) funkcji liniowej, na przykład na podstawie dwóch punktów lub dla prostej równoległej przechodzącej przez dany punkt.

typów zadań: 12Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się wyznaczać współczynnik kierunkowy i wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) funkcji liniowej oraz na tej podstawie tworzyć równanie prostej. Plan nauczania Lehrplan 21 (MA.3.A.3.k) wymaga, aby rysować wykresy funkcji oraz wyznaczać współczynnik kierunkowy, punkt przecięcia z osią y i miejsce zerowe. Nie podaje on konkretnego zakresu liczbowego. Zadania na tej stronie pokazują, co konkretnie ćwiczy się w 9. klasie.

Typowy błąd: przy dwóch danych punktach współczynnik kierunkowy oblicza się jako różnicę wartości y, bez dzielenia przez różnicę wartości x. Czasem myli się też kolejność współrzędnych, przez co znak wychodzi błędny. Przy prostej równoległej często dzieje się tak: współczynnik kierunkowy zostaje przepisany poprawnie, ale stary wyraz wolny pozostaje bez zmian. Prosta wtedy nie przechodzi przez podany punkt.

W praktyce zadania wyglądają tak:

  • Funkcja liniowa przez dwa punkty: na podstawie dwóch danych punktów wyznacza się równanie funkcji.
  • Prosta równoległa przez punkt: dla danej prostej tworzy się prostą równoległą przechodzącą przez nowy punkt.
  • Zadania wyboru dotyczące współczynnika kierunkowego i wyrazu wolnego („wybierz odpowiedź” lub „prawda czy fałsz”) sprawdzają poszczególne etapy osobno.

MA.3.A.3.k: potrafią dla funkcji liniowych narysować wykres funkcji, wyznaczyć współczynnik kierunkowy, wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) oraz miejsce zerowe.

Typy zadań: Współczynnik kierunkowy prostej: prawda czy fałsz · Współczynnik kierunkowy prostej: wstaw znak · Współczynnik kierunkowy prostej: znajdź błąd · Argument funkcji liniowej: pytanie odwrotne · Funkcja liniowa: brakujący współczynnik kierunkowy · Prosta równoległa przez punkt · Współczynnik kierunkowy prostej: dane zbędne · Współczynnik kierunkowy prostej: wybierz odpowiedź · Wzór funkcji liniowej z dwóch punktów · Prosta równoległa przez punkt: wybierz odpowiedź · Wyraz wolny prostej przez dwa punkty: wybierz odpowiedź · Funkcja liniowa w cenniku: dla jakiego argumentu

Gdzie przecinają się dwie proste

Dziecko uczy się wyznaczać punkt przecięcia dwóch prostych w układzie współrzędnych: rachunkowo, rozwiązując wspólnie oba równania, oraz graficznie, odczytując współrzędne z wykresu. Punkt programu nauczania nie określa dla tego żadnego konkretnego zakresu liczbowego.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Typowy błąd przy rachunkach: po obliczeniu współrzędnej x zapomina się o współrzędnej y, przez co pozostaje tylko połowa rozwiązania. Przy odczytywaniu z rysunku powstają niedokładności, zwłaszcza gdy siatka jest gruba. Przy postaci ogólnej ax + by = c często dochodzi do błędu znaku, ponieważ współczynnik kierunkowy wynosi −a/b i minus łatwo zgubić podczas przekształcania.

W materiałach ćwiczeniowych tego działu znajdują się m.in. zadania typu:

  • Punkt przecięcia dwóch prostych, a także wariant wybierz wartość
  • Prosta prostopadła przechodząca przez punkt
  • Współczynnik kierunkowy z postaci ogólnej, także jako zadanie wyboru

Dwa ostatnie typy zadań należą do tematu prostych, jednak w punkcie programu nauczania nie są wyraźnie wymienione. Arkusze z rozwiązaniami nadają się do samodzielnego sprawdzania.

MA.3.A.3.j: potrafią wyznaczyć punkt przecięcia dwóch prostych algebraicznie i graficznie.

Typy zadań: Współczynnik kierunkowy z postaci ogólnej: wybierz · Współczynnik kierunkowy z równania ogólnego · Przecięcie dwóch prostych: wybierz wartość · Punkt przecięcia prostych · Proste w cenniku: kiedy dwie oferty kosztują tyle samo · Prosta prostopadła przez punkt (kl. 10–11)

Uczniowie potrafią matematyzować sytuacje z życia, przedstawiać je, wykonywać obliczenia oraz interpretować i sprawdzać wyniki

Rozpoznawanie zależności jako funkcji liniowej

Dziecko rozpoznaje, kiedy dwie wielkości są ze sobą związane zależnością liniową, i przedstawia tę zależność w postaci tabeli wartości, wyrażenia lub wykresu.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się rozpoznawać w sytuacjach z życia codziennego, kiedy dwie wielkości są ze sobą powiązane liniowo, na przykład gdy stała opłata podstawowa i stała kwota za jednostkę składają się na całkowitą cenę. W tym celu wpisuje pary wartości do tabeli, rysuje zależność jako wykres w układzie współrzędnych i dobiera odpowiednie wielkości oraz jednostki miar. Program nauczania nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego; najważniejsze są same sytuacje z życia.

Typowym błędem jest traktowanie każdej zależności jako proporcjonalnej. Dziecko zakłada wtedy, że przy zerowej liczbie kilometrów nie trzeba zapłacić żadnych franków, i rysuje wykres przez punkt zerowy. Jeżeli jest jednak opłata podstawowa, wykres zaczyna się wyżej na osi cen. Podobnie często myli się kwotę za kilometr z ceną całkowitą.

Na kartach pracy tego poziomu najczęściej pojawiają się następujące typy zadań:

  • Koszty jako funkcja liniowa i jej wykres: Dziecko ustala koszty z danej sytuacji jako funkcję i rysuje odpowiadający jej wykres.
  • Zależność liniowa: koszty, wybierz: Dziecko wybiera z podanych możliwości odpowiedni zapis lub rozwiązanie.
  • Zależność liniowa: koszty, prawda/fałsz: Dziecko sprawdza stwierdzenia dotyczące zależności kosztów i decyduje, czy są prawdziwe.

Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo prześledzić kroki obliczeń.

MA.3.C.2.f: Rozpoznawać zależności proporcjonalne i liniowe (rozszerzenie: odwrotnie proporcjonalne) w sytuacjach praktycznych (np. cena przejazdu taksówką przy opłacie podstawowej i stałej cenie za kilometr). Potrafić przedstawiać pary wartości oraz wykresy funkcji w układzie współrzędnych (np. czasy pośrednie w biegach na 10'000 m; ciężar względnie masa i cena produktów spożywczych). Potrafić przekładać sytuacje z życia codziennego (np. pole powierzchni pokoju; prędkość samochodu; zużycie benzyny) na język matematyczny, określać właściwe wielkości i dobierać odpowiednie jednostki miar.
MA.3.C.2.h: potrafią przyporządkowywać do siebie i interpretować tabele wartości, diagramy, teksty użytkowe, wyrażenia i wykresy. potrafią analizować sytuacje praktyczne z punktu widzenia funkcyjnego, statystycznego i probabilistycznego, podejmować adekwatne decyzje oraz przedstawiać sposoby rozwiązań za pomocą tabel wartości, diagramów, tekstów, wyrażeń i wykresów.

Typy zadań: Koszt jako funkcja liniowa i jej wykres · Zależność liniowa: koszt: prawda/fałsz · Zależność liniowa: koszt: wybierz · Zależność liniowa: koszt: znajdź błąd

Pozostałe typy zadań

Pozostałe typy zadań

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Typy zadań: Kombinacje: ile różnych par można ułożyć? (kl. 2–4) · Ile różnych par: prawda czy fałsz (kl. 2–4) · Ile różnych par: wybierz poprawną odpowiedź (kl. 2–4) · Wypisz wszystkie kombinacje (kl. 2–4) · Kombinacje: ile kombinacji z trzech rodzajów? (kl. 3–4) · Kombinacje: ile par zostaje po wycofaniu jednej rzeczy? (kl. 3–4) · Kombinacje: o ile więcej par po dołożeniu rzeczy? (kl. 3–4) · Znana liczba par: ile było w drugim zbiorze (kl. 3–4) · Dzielenie ułamków: odwrotność ułamka (kl. 5–7) · Dzielenie ułamków: wybierz mnożnik (kl. 5–8) · Dzielenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7) · Podziel ułamek przez ułamek (kl. 5–8) · Cechy podzielności: przez 2, 5 i 10 (kl. 4–5) · Cechy podzielności: sprawdź podzielność (kl. 4–6) · Cechy podzielności: brakująca cyfra (kl. 5–6) · Cechy podzielności: przez 6, 12, 15, 18 (kl. 5–6) · Reszta z dzielenia przez 9: ile zostanie po pakowaniu (kl. 5–6) · Reszta z dzielenia przez 9 bez dzielenia (kl. 5–6) · Liczba pierwsza czy złożona? (kl. 4–6) · Liczba złożona: najmniejszy dzielnik (kl. 5–6) · Liczba złożona: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą (kl. 5–6) · Długość w jednej jednostce: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Długość w jednej jednostce: wstaw znak (kl. 4–5) · Długość w jednej jednostce: znajdź błąd (kl. 4–5) · Jednostki długości: porównaj (kl. 4–5) · Jednostki długości: wybierz wynik zamiany (kl. 4–5) · Zamień na mniejszą jednostkę długości (kl. 4–6) · Zamień na większą jednostkę długości (kl. 4–6) · Zapisz długość w jednej jednostce (kl. 4–6) · Dodawanie długości w dwóch jednostkach (kl. 4–5) · Diagram obrazkowy ze skalą: o ile więcej (kl. 7–8) · Diagram słupkowy – o ile więcej: znajdź błąd (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: o ile więcej — prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: porównaj słupki (kl. 4–6) · Odczyt z diagramu: wybierz sumę słupków (kl. 4–6) · Udział słupka w całości w procentach (kl. 7–8) · Średnia czterech słupków diagramu (kl. 7–8) · Średnia czterech słupków diagramu: wybierz wynik (kl. 7–8) · Średnia z wykresu kropkowego (kl. 7–8) · Droga, prędkość i czas: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Droga, prędkość i czas: znajdź błąd (kl. 6–7) · Czasy dwóch przejazdów: porównaj (kl. 7) · Droga w ruchu jednostajnym: dane zbędne (kl. 6) · Droga z prędkości i czasu: jaką drogę pokona (kl. 6) · Droga, prędkość i czas: wybierz czas (kl. 6–7) · Droga, prędkość i czas: wybierz drogę (kl. 6–7) · Droga, prędkość, czas: oblicz czas jazdy (kl. 6–7) · Prędkość średnia krok po kroku (kl. 7) · Droga, prędkość, czas: kto jechał szybciej? (kl. 6–7) · Prędkość z drogi i czasu: z jaką prędkością jechał (kl. 6) · Średnia prędkość na dwóch odcinkach trasy (kl. 7–8) · Pole równoległoboku (kl. 5–7) · Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik (kl. 6) · Pole równoległoboku: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm (kl. 6–7) · Pole równoległoboku: wysokość z pola (kl. 5–7) · Potęga o wykładniku ujemnym (kl. 7–8) · Potęga: ułamek jako potęga: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Potęga o wykładniku ujemnym: prawda czy fałsz (kl. 8) · Potęga o wykładniku ujemnym: znajdź błąd (kl. 8) · Częstość oczekiwana, kostka: ile razy wypadnie (kl. 7–8) · Częstość oczekiwana, urna: ile czerwonych (kl. 7–8) · Szóstki na kostce: wybierz liczbę rzutów (kl. 7–8) · Ile razy się spodziewać: wybierz (kl. 7–8) · Oczekiwana liczba wyników: ile rzutów (kl. 7–8) · Częstość oczekiwana, kostka: z treścią (kl. 7–8) · Częstość oczekiwana, losowanie: z treścią (kl. 7–8) · Objętości prostopadłościanu i sześcianu: porównaj (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego krok po kroku (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego: dane zbędne (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego: wybierz wynik (kl. 7–8) · Pole powierzchni graniastosłupa trójkątnego (kl. 7–8) · Pole powierzchni graniastosłupa: wybierz wynik (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego w praktyce (kl. 7–8) · Prostopadłościenny pojemnik: ile litrów wody (kl. 7–8) · Pudełko bez pokrywki: ile materiału (kl. 7–8) · Ściany sali w kształcie prostopadłościanu: pole do malowania (kl. 7–8) · Równanie: czy liczba jest rozwiązaniem (kl. 7–8) · Równanie: wskaż rozwiązanie: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Układ dwóch równań (kl. 8) · Układ równań: czy para jest rozwiązaniem? (kl. 8) · Układ równań: wstaw znak (kl. 8) · Układ równań: wybierz wartość x (kl. 8) · Układ równań: znajdź błąd (kl. 8) · Wartość funkcji liniowej (kl. 7–8) · Wartości dwóch funkcji liniowych: porównaj (kl. 7–8) · Wartość funkcji liniowej krok po kroku (kl. 7–8) · Wartość funkcji liniowej — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wartość funkcji liniowej: dane zbędne (kl. 7–8) · Wartość funkcji: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Wartość funkcji: znajdź błąd (kl. 7–8) · Funkcja liniowa w cenniku: ile trzeba zapłacić (kl. 7–8) · Kwadrat i sześcian liczby (kl. 4–6) · Kwadrat ułamka (kl. 5–6) · Potęga liczby naturalnej: wybierz wynik (kl. 5–6) · Potęga ułamka: wybierz mianownik (kl. 5–6) · Potęgi małych liczb: uporządkuj (kl. 4–6) · Potęga: brakująca podstawa (kl. 5–6) · Potęgi: porównaj a^b i b^a (kl. 5–6) · Wyrażenie słowne: o tyle mniej: wybierz odpowiedź (kl. 5–7) · Wyrażenie ze słów: oblicz wartość (kl. 5–7) · Zapisz wyrażenie dwóch zmiennych (kl. 7–8) · Zapisz wyrażenie: o ile większa od krotności (kl. 7–8) · Wyrażenie ze słów: wybierz wartość (kl. 5–7) · Na ile sposobów można to zestawić? (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: ile par (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: trzy wybory (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: wybierz liczbę par (kl. 7–8) · Każdy z każdym — ile razy? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: ile ich jest? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Uściski dłoni: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wybór dwóch różnych osób do ról (kl. 7–8) · Odczytaj kąt z kątomierza (kl. 4–5) · Kątomierz w zadaniu tekstowym: zmierz kąt (kl. 4–5) · Kątomierz – ile brakuje do 180°: wstaw znak (kl. 5–6) · Kątomierz – ile brakuje do 180°: znajdź błąd (kl. 5–6) · Kątomierz: ile brakuje do 180° (kl. 5–6) · Kątomierz: ile brakuje do 180°: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Kątomierz: ile brakuje do 180°: wybierz wynik (kl. 5–6) · Kątomierz: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Kątomierz: różnica od kąta prostego (kl. 5–6) · Kątomierz: wstaw znak (kl. 4–5) · Kątomierz: wybierz miarę kąta (kl. 4–5) · Kątomierz: znajdź błąd (kl. 4–5) · Wysokość trójkąta: czy to wysokość (kl. 5–6) · Wysokość trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–6) · Wysokość trójkąta: z pola i podstawy (kl. 5–6) · Graniastosłup: ile ma wierzchołków? (kl. 5–6) · Graniastosłup: wybierz liczbę wierzchołków (kl. 4–6) · Ostrosłup: ile ma ścian? (kl. 5–6) · Bryła z rysunku – ściany boczne: znajdź błąd (kl. 7–8) · Bryła z rysunku: ściany boczne (kl. 7–8) · Bryła z rysunku: ściany boczne: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Bryła z rysunku: ściany boczne: wybierz wynik (kl. 7–8) · Graniastosłup: ile ma krawędzi? (kl. 5–6) · Graniastosłup: podstawa z liczby krawędzi (kl. 5–6) · Graniastosłup: wybierz liczbę krawędzi (kl. 4–6) · Krawędzie bryły z rysunku (kl. 4–6) · Ostrosłup: ile ma krawędzi? (kl. 5–6) · Ostrosłup: podstawa z liczby krawędzi (kl. 5–6) · Ostrosłup: wybierz liczbę krawędzi (kl. 4–6) · Wierzchołki bryły z rysunku (kl. 4–6) · Wierzchołki bryły z rysunku: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Wierzchołki bryły z rysunku: wybierz wynik (kl. 4–6) · Wierzchołki bryły z rysunku: znajdź błąd (kl. 4–6) · Ściany bryły z rysunku (kl. 4–6) · Ściany bryły z rysunku: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ściany bryły z rysunku: wybierz wynik (kl. 4–6) · Ściany bryły z rysunku: znajdź błąd (kl. 4–6) · Symetria środkowa: czy figura ma środek symetrii? (kl. 6–8) · Odbicie względem punktu: wybierz współrzędną (kl. 7–8) · Punkt symetryczny względem punktu (kl. 7–8) · Symetria środkowa: środek symetrii pary punktów (kl. 6–8) · Mnożenie wyrażeń wymiernych · Wyrażenia wymierne, skracanie: wybierz · Odejmowanie wyrażeń wymiernych (kl. 10–11) · Ułamki algebraiczne, różnica: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Ułamki algebraiczne, różnica: wstaw znak (kl. 10–11) · Ułamki algebraiczne, różnica: wybierz (kl. 10–11) · Ułamki algebraiczne, różnica: znajdź błąd (kl. 10–11) · Równanie z pierwiastkiem (kl. 10–11) · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: wstaw znak (kl. 10–11) · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: wybierz (kl. 10–11) · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: znajdź błąd (kl. 10–11) · Równanie wymierne (kl. 10–11) · Równanie wymierne, wartość x: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Równanie wymierne, wartość x: wstaw znak (kl. 10–11) · Równanie wymierne, wartość x: wybierz (kl. 10–11) · Równanie wymierne, wartość x: znajdź błąd (kl. 10–11) · Równanie wymierne: ile lat ma dziś (kl. 10–11) · Pole powierzchni kuli (kl. 10–12) · Pole powierzchni walca (kl. 10–12) · Pole powierzchni walca: wybierz wynik (kl. 10–12) · Kąt rozwinięcia powierzchni bocznej stożka (kl. 10–12) · Pole powierzchni stożka (kl. 10–12) · Pole powierzchni stożka: wybierz wartość (kl. 10–12) · Współczynnik kierunkowy jako tempo zmian · Zmiana wartości funkcji liniowej: prawda czy fałsz · Zmiana wartości funkcji liniowej: znajdź błąd · Zmiana wartości funkcji liniowej: wybierz odpowiedź · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: prawda czy fałsz · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: znajdź błąd · Wzrost wykładniczy wyprzedza liniowy · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: wybierz odpowiedź · Kolejność działań na liczbach całkowitych (kl. 6–8) · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: prawda czy fałsz (kl. 6–8) · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: wstaw znak (kl. 6–8) · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: znajdź błąd (kl. 6–8) · Kolejność działań: ułamki dziesiętne ze znakiem (kl. 7–8) · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: wstaw nawiasy (kl. 7–8) · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: znajdź błąd (kl. 7–8) · Kolejność działań: ułamki zwykłe ze znakiem (kl. 7–8)

Tak wygląda zadanie

Oblicz wartość pierwiastka.

√[5]243 = □

Odpowiedź: 3

Oblicz procent liczby.

210% · 110 = □

Odpowiedź: 231

Rozwiąż układ równań.

{ 5x - y = -32; x + 3y = 0 }

Odpowiedź: −6; 2

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Zapisywanie ułamka w postaci liczby dziesiętnej

Twoje dziecko uczy się zapisywać ułamek, na przykład ¾, w postaci liczby dziesiętnej, tutaj 0,75.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się zapisywać ułamek, np. ¾, w postaci dziesiętnej, czyli jako 0,75. Plan nauczania Lehrplan 21 opisuje tę umiejętność dla ułamków o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 i 1'000. To ramy obejmujące kilka lat szkolnych. Jakie konkretnie mianowniki pojawiają się na karcie, wskazano przy poszczególnych zadaniach.

Typowym błędem jest zapisanie licznika i mianownika obok siebie jako cyfr: ¾ staje się wtedy 0,34. Innym przykładem jest odczytanie mianownika jak miejsca dziesiętnego: ⅕ zamienia się w 0,5 zamiast 0,2. Często za tym stoi pomieszanie obu zapisów. Liczba dziesiętna jest wartością ułamka, a nie połączeniem jego cyfr.

Na kartach pracy występują trzy typy zadań:

  • Zapisz ułamek jako liczbę dziesiętną: Dziecko samodzielnie przelicza ułamek na liczbę dziesiętną.
  • Ułamek w postaci dziesiętnej: wybierz liczbę dziesiętną: Spośród kilku podanych wartości wybiera się pasującą liczbę dziesiętną.
  • Ułamek w postaci dziesiętnej: prawda czy fałsz: Podana zamiana jest oceniana jako prawidłowa lub nieprawidłowa. Właśnie tutaj najlepiej widać typowe pomyłki.

Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo od razu sprawdzić wyniki.

MA.1.A.1.h: rozumieją i używają pojęć: równanie, nawias, liczba pierwsza. potrafią używać symboli +, -, /, *, =, x², (), ≠ i odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią przekształcać ułamki (mianowniki 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000), liczby dziesiętne i procenty każdy z nich na dwie pozostałe postacie zapisu.
MA.1.A.3.g: potrafią mnożyć liczby dziesiętne do 5 cyfr znaczących i sprawdzać wyniki (w pamięci lub zapisując własne sposoby obliczeń, np. 308 · 52; 12 · 0,3). potrafią mnożyć ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 na modelu prostokąta. potrafią zapisywać ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000 w postaci liczb dziesiętnych. potrafią określać, ile razy ułamki jednostkowe zawierają się w liczbach całkowitych (np. Ile razy ⅕ zawiera się w 2? → 2 : ⅕).

Typy zadań: Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień ułamek zwykły na dziesiętny (kl. 4–6)

Zapisywanie liczb dziesiętnych w postaci ułamka

Dziecko zamienia liczbę dziesiętną na ułamek, na przykład 0,4 na 4/10 lub 0,75 na 75/100. Program nauczania podaje do tego mianowniki takie jak 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 i 1000. Ta informacja dotyczy całego etapu, a nie tylko klasy 9. Jakie przemiany są wymagane w tej klasie, pokazują wzory zadań.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Typowy błąd pojawia się przy liczeniu miejsc po przecinku. Przy 0,07 często zapisuje się 7/10, ponieważ pomija się zero przed siódemką. Poprawnie jest 7/100. Dziecko musi zauważyć, że ostatnia cyfra po przecinku określa mianownik: jedno miejsce po przecinku oznacza dziesiąte (10), dwa miejsca oznaczają setne (100).

Typowe zadania na karcie pracy to:

  • Zapisz liczbę dziesiętną jako ułamek: Dziecko zapisuje podaną liczbę dziesiętną w postaci ułamka.
  • Liczba dziesiętna na ułamek: wybierz ułamek: Spośród kilku ułamków wybiera się ten, który odpowiada liczbie dziesiętnej.
  • Liczba dziesiętna na ułamek: prawda czy fałsz: Podana zamiana jest oceniana jako poprawna lub niepoprawna.

Do kart pracy dostępne są rozwiązania, dzięki którym mogą Państwo sprawdzić odpowiedzi dziecka.

MA.1.A.1.h: rozumieją i używają pojęć: równanie, nawias, liczba pierwsza. potrafią używać symboli +, -, /, *, =, x², (), ≠ i odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią przekształcać ułamki (mianowniki 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000), liczby dziesiętne i procenty każdy z nich na dwie pozostałe postacie zapisu.

Typy zadań: Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: znajdź błąd (kl. 4–6) · Zamień ułamek dziesiętny na zwykły (kl. 4–6)

Potęgi z ułamkami i liczbami ujemnymi

Potęgi uczniowie obliczają dla liczb całkowitych, ułamków i liczb ujemnych, na przykład (2/3)² lub (−4)³, zawsze z liczbą naturalną jako wykładnikiem. Punkty programu nauczania opisują cel etapowy obejmujący kilka lat szkolnych; w 9. klasie szablony zadań pokazują, czego faktycznie się wymaga. Program przewiduje ponadto, by potęgi i pierwiastki obliczać za pomocą kalkulatora, na przykład 4³ · 4³ = 4'096.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Typowy błąd przy liczbach ujemnych: bez nawiasów wykładnik dotyczy tylko liczby, a nie znaku minus. Dlatego −3² jest równe −9, ale (−3)² równa się 9. Przy potęgowaniu ułamka trzeba podnieść do potęgi zarówno licznik, jak i mianownik: (2/3)² = 4/9, a nie 4/6.

W zadaniach z tej klasy zazwyczaj pojawiają się:

  • Obliczanie potęgi liczby całkowitej
  • Obliczanie potęgi ułamka
  • Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu
  • Wartość potęgi oraz Potęga z minusem jako zadania wyboru, w których poprawną odpowiedź wybiera się spośród kilku. Warto tu szczególnie zwracać uwagę na znaki i nawiasy.

MA.1.A.1.i: rozumieją i stosują pojęcia: wyrażenie, zmienna, niewiadoma, do potęgi, potęga, potęga dziesięciu, znak liczby, liczby dodatnie, liczby ujemne, pierwiastek (kwadratowy). Rozszerzenie: rozumieją i stosują pojęcia: podstawa, wykładnik. potrafią używać symboli √, ≤, ≥ oraz odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią czytać i zapisywać liczby do 1 miliarda.
MA.1.A.1.j: potrafią odczytywać i zapisywać liczby w notacji wykładniczej z dodatnimi wykładnikami (np. 1.32 · 10⁸ = 132 000 000). potrafią odczytywać i zapisywać potęgi o podstawie wymiernej i wykładniku naturalnym.
MA.1.A.3.i: potrafią wykonywać działania podstawowe na liczbach wymiernych. potrafią obliczać pierwiastki i potęgi za pomocą kalkulatora (np. 4³ · 4³ = 4'096; 4³ + 4³ = 128; ³√8000). Rozszerzenie: potrafią wykonywać działania podstawowe na ułamkach zwykłych ze zmiennymi i podstawiać liczby za zmienne: a/b + c/d; a/b − c/d; a/b · c/d; a : c/b : d = a/c · b/d.

Typy zadań: Dwie potęgi: porównaj (kl. 7–8) · Oblicz potęgę liczby całkowitej (kl. 7–8) · Oblicz potęgę ułamka (kl. 7–8) · Potęga z minusem: wartość wyrażenia: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wartość potęgi — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu (kl. 7–8) · Potęgi: dobierz wartości (kl. 7–8) · Potęgi: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Potęgi: oceń dwa zdania (kl. 7–8)

Zrozumienie pierwiastków kwadratowych i sześciennych

Dziecko uczy się obliczać pierwiastki kwadratowe i sześcienne, poprawnie zapisywać znak pierwiastka √ oraz rozpoznawać odpowiedni pierwiastek dla danego zadania.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W planie nauczania Lehrplan 21 chodzi o zrozumienie i stosowanie pojęcia pierwiastka (kwadratowego), o poprawne zapisywanie symbolu √ oraz o odpowiednie korzystanie z kalkulatora. W rozszerzeniu pojawiają się pojęcia podstawy i wykładnika. Punkt planu nauczania nie podaje konkretnego zakresu liczb dla pierwiastków. Określenie „liczby do 1 miliarda” odnosi się do czytania i zapisywania liczb. To, co konkretnie ćwiczy się w tym zakresie, pokazują szablony zadań.

Typowym błędem jest traktowanie pierwiastka jak dzielenia na pół, czyli zapisywanie na przykład √16 = 8. Równie często myli się pierwiastek kwadratowy z sześciennym, np. podając, że pierwiastek sześcienny z 27 to 9. Powód: pierwiastek pyta, jaka liczba, pomnożona przez siebie (w przypadku pierwiastka sześciennego trzy razy), daje podaną wartość. Kto myśli o „dzieleniu”, nie odpowiada na pytanie.

Zadania na ten temat wyglądają tak:

  • Obliczanie pierwiastka kwadratowego: Dziecko wyznacza pierwiastek kwadratowy z podanej liczby.
  • Obliczanie pierwiastka sześciennego: Dziecko wyznacza pierwiastek sześcienny z podanej liczby.
  • Pierwiastek kwadratowy: wybór wartości: Dziecko wybiera odpowiednią wartość pierwiastka kwadratowego.
  • Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź: Dziecko wybiera z podanych odpowiedzi prawidłowy pierwiastek sześcienny.

Zadania dostępne są jako wydrukowalne karty pracy z rozwiązaniami.

MA.1.A.1.i: rozumieją i stosują pojęcia: wyrażenie, zmienna, niewiadoma, do potęgi, potęga, potęga dziesięciu, znak liczby, liczby dodatnie, liczby ujemne, pierwiastek (kwadratowy). Rozszerzenie: rozumieją i stosują pojęcia: podstawa, wykładnik. potrafią używać symboli √, ≤, ≥ oraz odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią czytać i zapisywać liczby do 1 miliarda.

Typy zadań: Oblicz pierwiastek kwadratowy (kl. 7–8) · Oblicz pierwiastek sześcienny (kl. 7–8) · Pierwiastek kwadratowy: wybierz wartość (kl. 7–8) · Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Bok kwadratu z pola: pytanie odwrotne (kl. 7–8) · Pierwiastki i potęgi: uporządkuj (kl. 7–8) · Pierwiastki: dobierz wartości (kl. 7–8) · Pierwiastki: oceń dwa zdania (kl. 7–8)

Odczytywanie liczb całkowitych na osi liczbowej i tworzenie liczb przeciwnych

Twoje dziecko uczy się odczytywać liczby całkowite na osi liczbowej i podawać liczbę przeciwną do danej liczby.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 9. klasie Państwa dziecko pracuje na osi liczbowej z liczbami całkowitymi, czyli z liczbami dodatnimi i ujemnymi oraz zerem. Zadania z tego tematu wymagają dwóch umiejętności: odczytania liczby całkowitej z osi liczbowej oraz podania liczby przeciwnej do danej. Liczba przeciwna to ta sama liczba ze zmienionym znakiem, czyli punkt po drugiej stronie zera, równie daleko od niego.

Typowym błędem przy porównywaniu liczb ujemnych jest błędne odczytywanie wielkości. Ktoś, kto uważa, że -7 jest większe od -3, bo 7 jest większe od 3, nie zauważa, że -3 leży na osi liczbowej bardziej w prawo. Przy tworzeniu liczby przeciwnej czasem zostaje znak minus: liczbą przeciwną do -4 jest jednak 4, a nie -4. Również przy odczytywaniu warto dokładnie sprawdzić, jaka odległość obowiązuje między dwiema opisanymi kreskami, bo nie każda kreska oznacza 1.

Zadanie z tego tematu w praktyce wygląda mniej więcej tak:

  • Odczytanie liczby całkowitej z osi liczbowej: Na opisanej osi liczbowej zaznaczony jest punkt, a Państwa dziecko podaje liczbę całkowitą, która mu odpowiada.
  • Podanie liczby przeciwnej: Do liczby takiej jak -6 lub 9 należy podać liczbę przeciwną.

MA.1.A.1.i: rozumieją i stosują pojęcia: wyrażenie, zmienna, niewiadoma, do potęgi, potęga, potęga dziesięciu, znak liczby, liczby dodatnie, liczby ujemne, pierwiastek (kwadratowy). Rozszerzenie: rozumieją i stosują pojęcia: podstawa, wykładnik. potrafią używać symboli √, ≤, ≥ oraz odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią czytać i zapisywać liczby do 1 miliarda.
MA.1.A.2.j: potrafią uporządkować dodatnie i ujemne liczby wymierne na osi liczbowej.

Typy zadań: Odczytaj liczbę całkowitą z osi (kl. 6–7) · Odległość od zera na osi (kl. 6–7) · Odległość od zera: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Odległość od zera: znajdź błąd (kl. 6–7) · Podaj liczbę przeciwną (kl. 6–7) · Oś liczbowa z podziałką co 2: odczytaj liczbę (kl. 6–7) · Punkt symetryczny na osi: wybierz liczbę (kl. 6–8) · Środek odcinka na osi: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczba w połowie drogi na osi (kl. 6–7) · Punkt symetryczny na osi (kl. 6–8)

Duże liczby w zapisie naukowym

Dziecko uczy się zapisywać duże liczby, takie jak 132 000 000, jako iloczyn czynnika i potęgi liczby 10 oraz zamieniać takie zapisy z powrotem na zwykłe liczby.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkty podstawy programowej opisują etap obejmujący kilka lat. W klasie 9. najważniejsze jest, aby dziecko potrafiło czytać i zapisywać duże liczby w notacji wykładniczej (standardowej), na przykład 1.32 · 108 = 132 000 000. Chodzi więc o dodatnie wykładniki. Liczba w notacji wykładniczej składa się z czynnika między 1 a 10 oraz potęgi liczby 10.

Typowe jest to, że wykładnik nie odpowiada przesunięciu przecinka. Wykładnik wskazuje, o ile miejsc przesunięty zostanie przecinek. W liczbie 132 000 000 jest to 8 miejsc, a nie 9. Często czynnik nie jest też wybrany w postaci standardowej, na przykład 13.2 · 107 zamiast 1.32 · 108. Liczba wtedy wprawdzie się zgadza, ale nie jest zapisana w notacji wykładniczej.

W zadaniach tej klasy dziecko spotyka przede wszystkim trzy typy:

  • Notacja wykładnicza: Liczba zostaje przekształcona do postaci czynnik razy potęga liczby 10.
  • Notacja wykładnicza: wybór wykładnika: Do danej liczby szukany jest odpowiedni wykładnik.
  • Notacja wykładnicza: czynnik, wybierz odpowiedź: Spośród podanych odpowiedzi wybierany jest właściwy czynnik.

Do tego tematu dostępne są karty pracy do druku wraz z rozwiązaniami.

MA.1.A.1.j: potrafią odczytywać i zapisywać liczby w notacji wykładniczej z dodatnimi wykładnikami (np. 1.32 · 10⁸ = 132 000 000). potrafią odczytywać i zapisywać potęgi o podstawie wymiernej i wykładniku naturalnym.
MA.1.A.3.j: potrafią przekształcać i obliczać wyrażenia z potęgami i pierwiastkami kwadratowymi (np. √2 + √2 = 2√2 = √8; √(2³) · √3 = √24 = 2√6). potrafią dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić liczby zapisane w notacji wykładniczej.
MA.3.A.2.j: potrafią korzystać z dziesiętnego układu jednostek miar (układu SI) i przyporządkowywać przedrostki mega, kilo, decy, centy i mili do potęg dziesięciu.

Typy zadań: Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza: mantysa: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza: wybierz wykładnik (kl. 8) · Notacja wykładnicza w zadaniu: która potęga dziesięciu (kl. 7–8) · Notacja wykładnicza: dobierz wartości (kl. 7–8)

Szacowanie i zaokrąglanie pierwiastków kwadratowych

Pani/Pan dziecko uczy się umieszczać pierwiastek kwadratowy między dwiema sąsiednimi liczbami kwadratowymi oraz decydować, czy odpowiedni jest dokładny wynik, taki jak √2, czy zaokrąglony, taki jak 1,41.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się szacować wartość pierwiastka kwadratowego. W tym celu szuka kwadratu liczby tuż poniżej i tuż powyżej i w ten sposób rozpoznaje, między którymi dwoma liczbami całkowitymi leży pierwiastek. Ponadto rozróżnia, kiedy wystarczy wartość dokładna, jak √2, a kiedy potrzebna jest wartość zaokrąglona, jak 1.41. Podstawy programowe nie podają dla tego osobnego zakresu liczbowego, ale przykład √2 ≈ 1.41 pokazuje tę zasadę.

Typowym błędem jest traktowanie wartości zaokrąglonej jak dokładnej albo zaokrąglanie zbyt wcześnie, zanim dalej się liczy. Częsty jest też wybór niewłaściwego kwadratu jako punktu wyjścia, co prowadzi do błędnej liczby całkowitej. Dzieje się tak zwykle dlatego, że kwadraty liczb nie są jeszcze pewnie przywoływane z pamięci. Wtedy warto sprawdzić oba sąsiednie kwadraty tej liczby, zamiast tylko zgadywać.

Odpowiednie zadania z tego zakresu to:

  • Szacowanie pierwiastka: Dziecko umieszcza pierwiastek między dwiema liczbami całkowitymi.
  • Szacowanie pierwiastka: wybór części całkowitej: Dziecko wybiera właściwą liczbę całkowitą.
  • Pierwiastek: kwadrat liczby mniejszej: Dziecko rozpoznaje kwadrat liczby leżący poniżej danej liczby i wybiera odpowiedź.

MA.1.A.1.l: rozumieją i stosują pojęcia liczb rzeczywistych, liczb niewymiernych.
MA.1.C.1.i: potrafią odróżniać wyniki dokładne od zaokrąglonych. w zależności od sytuacji decydują, czy operować wartościami zaokrąglonymi, czy dokładnymi (np. √2 lub 1.41).

Typy zadań: Oszacuj pierwiastek (kl. 7–8) · Pierwiastek i liczba: porównaj (kl. 7–8) · Pierwiastek: kwadrat poniżej liczby: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Szacowanie pierwiastka: wybierz część całkowitą (kl. 8) · Szacowanie pierwiastków: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Pierwiastek w zadaniu tekstowym: bok kwadratu z pola (kl. 7–8)

Szacowanie: wstępne oszacowanie wyników

Dziecko uczy się wstępnie w przybliżeniu oszacować wynik działania, zaokrąglając liczby w sensowny sposób, i dzięki temu sprawdzać dokładny wynik.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi szacować wyniki działań: zaokrągla liczby tak, by można było liczyć w pamięci, i dzięki temu otrzymuje orientacyjny wynik. W planie nauczania Lehrplan 21 to szacowanie rozwija się na kilku etapach. Przykłady obejmują liczby całkowite zaokrąglane do tysięcy (np. 13'567 + 28'902 ≈ 40'000), aż po liczby dziesiętne. Iloczyny i ilorazy liczb dziesiętnych są podane jako rozszerzenie. W 9. klasie, zgodnie z dostępnymi zadaniami, najważniejsze są przede wszystkim sumy oraz zaokrąglanie do setek.

Typowym błędem jest po prostu obcinanie liczb zamiast ich zaokrąglania. Z 4'785 wychodzi wtedy 4'000 zamiast 5'000. Obcinanie wydaje się prostsze, ale przesuwa szacowanie w jednym kierunku przy każdej liczbie, przez co oszacowanie systematycznie wypada za nisko. Przy liczbach dziesiętnych często pojawia się podobny błąd: w działaniu 0.723 - 0.04 liczba 0.04 bywa odczytywana jako 0.4 i szacowanie przestaje się zgadzać.

Na lekcjach dziecko spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Szacowanie sumy: Dziecko szacuje wynik sumy przed jej dokładnym obliczeniem lub po nim.
  • Szacowanie sumy: wybór oszacowania: Dziecko decyduje, które z kilku podanych oszacowań pasuje do działania.
  • Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek: Dziecko zaokrągla liczby do setek i dalej liczy z tymi wartościami.

MA.1.A.2.g: potrafią liczyć w przód i w tył od dowolnych liczb dziesiętnych, w odpowiednich krokach (np. od 0.725 w krokach po 0.005). potrafią porządkować ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100. potrafią porządkować liczby dziesiętne (np. 1.043; 1.43; 1.05; 1.5; 1.403). potrafią szacować wyniki działań podstawowych na liczbach naturalnych (np. 13'567 + 28'902 ≈ 40'000; 592'000 : 195 ≈ 600'000 : 200).
MA.1.A.2.h: potrafią szacować sumy i różnice z liczbami dziesiętnymi (np. 0.723 - 0.04 ≈ 0.7; 23'268 + 4'785 ≈ 28'000). potrafią w obliczeniach procentowych szacować wyniki (np. 263 z 830 to około 30%; 45% z 13'000 to więcej niż 5'000).
MA.1.A.2.i: Rozszerzenie: umieć szacować iloczyny i ilorazy liczb dziesiętnych (np. 0.382 : 42.8 → 0.4 : 40 = 0.4 : 4 : 10 = 0.01; 32.7 : 0.085 → 30 : 0.1 = 300 : 1 = 300).
MA.1.B.2.f: potrafią sprawdzać wyniki za pomocą obliczeń szacunkowych. potrafią badać i uzasadniać liczbę cyfr iloczynów i ilorazów.

Typy zadań: Oszacuj sumę (kl. 4–6) · Szacowanie sumy w zadaniu tekstowym: zaokrąglij do setek (kl. 4–6) · Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie (kl. 4–6) · Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek (kl. 4–6)

Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych

Twoje dziecko uczy się porównywać dodatnie i ujemne liczby całkowite oraz ustawiać je we właściwej kolejności, również z pomocą osi liczbowej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 9 Twoje dziecko potrafi porównywać dodatnie i ujemne liczby całkowite oraz ustawiać je w kolejności, na przykład od najmniejszej do największej. Pomaga w tym oś liczbowa: im dalej w prawo leży liczba, tym jest większa. Punkt programu nauczania mówi ogólnie o dodatnich i ujemnych liczbach wymiernych na osi liczbowej. Drukowane zadania na tym etapie operują liczbami całkowitymi.

Typowy błąd: przy liczbach ujemnych patrzy się tylko na cyfrę. Wtedy powstaje stwierdzenie „-7 jest większe niż -3”, bo 7 jest większe od 3. Poprawnie jest tak, że -3 leży dalej w prawo na osi liczbowej, dlatego jest większe. Błąd bierze się stąd, że w liczbach naturalnych większa cyfra zawsze oznacza większą wartość. Podobnie często myli się wartość bezwzględną (odległość od zera) z wielkością liczby: -7 ma wprawdzie większą wartość bezwzględną, ale jest mniejszą liczbą.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Porównywanie liczb całkowitych oraz porządkowanie liczb całkowitych.
  • Porównywanie z liczbą przeciwną: liczba zostaje zestawiona ze swoją liczbą przeciwną.
  • Liczby całkowite między dwiema liczbami: wybór lub zliczenie, ile liczb leży pomiędzy nimi.
  • Wartość bezwzględna: ocena stwierdzeń jako prawdziwych lub fałszywych oraz ustalenie, ile liczb całkowitych spełnia nierówność z wartością bezwzględną.

MA.1.A.2.j: potrafią uporządkować dodatnie i ujemne liczby wymierne na osi liczbowej.

Typy zadań: Liczby całkowite między dwiema liczbami: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj (kl. 6–7) · Liczby całkowite: uporządkuj (kl. 6–7) · Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: prawda czy fałsz (kl. 6–8) · Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: znajdź błąd (kl. 6–8) · Liczby całkowite: ile leży pomiędzy (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj z liczbą przeciwną (kl. 6–7) · Wartość bezwzględna: ile liczb spełnia nierówność (kl. 6–8)

Mnożenie liczb dziesiętnych: prawidłowe ustawienie przecinka

Dziecko uczy się mnożyć liczby dziesiętne przez siebie i przez liczby całkowite oraz sprawdzać wynik za pomocą szacowania.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko mnoży liczby dziesiętne, na przykład 0,3 · 12, i oblicza długości pomnożone przez liczbę, na przykład 2,5 m · 4. Program nauczania podaje jako cel liczby dziesiętne o do 5 cyfrach znaczących. To wymaganie dotyczy całego etapu. To, co konkretnie ćwiczy się w 9. klasie, pokazują poniższe typy zadań.

Najczęstszy błąd polega na tym, że mnoży się cyfry tak, jakby przecinka nie było, a potem przecinek stawia się na oko. W ten sposób powstają wyniki takie jak 0,36 albo 36 zamiast 3,6. Oszacowanie temu zapobiega: 0,3 to około jedna trzecia z 1, więc 0,3 · 12 jest w przybliżeniu równe 0,3 · 10 = 3. Wynik musi zatem być bliski 3, a nie 0,36 ani 36.

Na kartach pracy występują dwa typy zadań:

  • Mnożenie liczb dziesiętnych: pomnożyć dwie liczby dziesiętne albo liczbę dziesiętną przez liczbę całkowitą, a następnie oszacować wynik.
  • Mnożenie długości przez liczbę: na przykład pomnożyć 2,5 m lub 0,75 m przez liczbę i zachować jednostkę w wyniku.

MA.1.A.3.g: potrafią mnożyć liczby dziesiętne do 5 cyfr znaczących i sprawdzać wyniki (w pamięci lub zapisując własne sposoby obliczeń, np. 308 · 52; 12 · 0,3). potrafią mnożyć ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 na modelu prostokąta. potrafią zapisywać ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000 w postaci liczb dziesiętnych. potrafią określać, ile razy ułamki jednostkowe zawierają się w liczbach całkowitych (np. Ile razy ⅕ zawiera się w 2? → 2 : ⅕).
MA.1.B.2.h: potrafią badać, uzasadniać lub obalać stwierdzenia dotyczące prawidłowości arytmetycznych (np. suma nieparzysta powstaje przez dodanie liczby parzystej i nieparzystej; iloczyny czterech kolejnych liczb są podzielne przez 24). potrafią badać i uzasadniać liczbę cyfr po przecinku w iloczynach i ilorazach liczb dziesiętnych (np. z kalkulatorem).

Typy zadań: Mnożenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: czy iloczyn jest większy? (kl. 5–6) · Pomnóż długość przez liczbę sztuk (kl. 5–6) · Pomnóż ułamki dziesiętne (kl. 5–6)

Mnożenie ułamków na prostokącie

Twoje dziecko uczy się mnożyć dwa ułamki i może zilustrować wynik za pomocą pola prostokąta oraz sprawdzić go.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Lehrplanpunkte zu diesem Thema beschreiben einen Zeitraum von mehreren Schuljahren, nicht nur die 9. Klasse. Für die ganze Stufe gilt: Brüche mit den Nennern 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50 und 100 am Rechteckmodell multiplizieren und als Dezimalzahlen schreiben. Für die 9. Klasse beschreibe ich nur, was die Aufgabenvorlagen dieses Bereichs zeigen: das Multiplizieren von Brüchen, die Fläche eines Rechtecks als Modell und das Auswählen von Ergebnis oder Nenner.

Ein typischer Fehler: Das Produkt zweier Brüche wird größer erwartet, weil Multiplizieren im Alltag oft „mehr“ bedeutet. Bei ⅓ von ¾ ist das Ergebnis aber kleiner als beide Brüche. Das Rechteckmodell macht sichtbar, warum: Man nimmt einen Teil von einem Teil, und dabei wird die Fläche kleiner.

In den Aufgaben zeigt sich das so:

  • Brüche multiplizieren: Die Rechnung wird direkt gestellt, zum Beispiel ⅔ · ¾.
  • Brüche multiplizieren: Fläche eines Rechtecks: Ein Rechteck wird in Teile zerlegt, und das Kind bestimmt den gefärbten Anteil.
  • Brüche multiplizieren: wähle das Ergebnis: Aus mehreren Lösungsvorschlägen wird das richtige Produkt ausgewählt.
  • Brüche multiplizieren: wähle den Nenner: Das Kind ergänzt den fehlenden Nenner, damit das Produkt stimmt.

MA.1.A.3.g: potrafią mnożyć liczby dziesiętne do 5 cyfr znaczących i sprawdzać wyniki (w pamięci lub zapisując własne sposoby obliczeń, np. 308 · 52; 12 · 0,3). potrafią mnożyć ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 na modelu prostokąta. potrafią zapisywać ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000 w postaci liczb dziesiętnych. potrafią określać, ile razy ułamki jednostkowe zawierają się w liczbach całkowitych (np. Ile razy ⅕ zawiera się w 2? → 2 : ⅕).
MA.1.C.1.g: potrafią przedstawiać i opisywać za pomocą odpowiednich modeli sumy, różnice i iloczyny ułamków oraz liczb dziesiętnych (np. iloczyn: ⅓ z ¾ z użyciem modelu prostokątnego; suma: ½ + ¼ z użyciem modelu kołowego).

Typy zadań: Mnożenie ułamków: pole prostokąta (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków: wybierz mianownik (kl. 5–8) · Mnożenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pomnóż ułamki (kl. 5–8)

Ile procent stanowi jedna liczba z innej?

Dziecko uczy się, jak dla dwóch liczb określić, jaki procent jednej z nich stanowi druga, na przykład 7 z 35, oraz jak wykonywać obliczenia procentowe także za pomocą kalkulatora.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi podać, ile procent jedna liczba stanowi z drugiej. Program nauczania podaje na to przykład „Ile procent stanowi 7 z 35?” i traktuje podawanie procentów jako przyporządkowania proporcjonalne: 7 z 35 odpowiada 20 % całości. Ten cel program opisuje dla całego etapu. W 9. klasie szablony zadań pokazują, co faktycznie zostaje wydrukowane. Obliczenia procentowe mogą przy tym być wykonywane także na kalkulatorze.

Typowa jest pomyłka między dwoma pytaniami z programu nauczania. W pytaniu „Ile procent stanowi 7 z 35?” szukamy udziału. Natomiast w pytaniu „Ile wynosi 7 % z 35?” obliczamy część. Wiele dzieci dzieli większą liczbę przez mniejszą i otrzymuje np. 500 %. Powodem jest zwykle to, że nie widzą wyraźnie, która liczba jest całością, do której odnoszą się procenty.

Zadanie może wyglądać na przykład tak: Ile procent to jest? lub Ile procent całości to jest? Do tego dochodzą:

  • zamiana ułamka na procenty, na przykład 3/5 = 60 %
  • porównanie dwóch udziałów
  • Wybierz wynik, czyli zadanie wyboru
  • Reszta, czyli to, co pozostaje po odjęciu części

MA.1.A.3.h: potrafią wykonywać obliczenia procentowe za pomocą kalkulatora. Rozszerzenie: potrafią rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze.
MA.3.A.2.i: potrafią szacować pola powierzchni i objętości [m³] w odpowiedniej jednostce miary oraz zamieniać je na sąsiednie jednostki miary. potrafią porównywać wielkości w sposób bezwzględny i względny (np. 120 sztuk lub 60% albo ⅗ danej ilości). potrafią mierzyć odległości i czas trwania do obliczeń prędkości.
MA.3.A.3.g: potrafią określać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. potrafią wykonywać obliczenia z zastosowaniem zależności odwrotnie proporcjonalnych (np. liczba kart przypadających na jednego gracza przy 72 kartach i x graczach). rozumieją podane w procentach wartości jako przyporządkowania proporcjonalne i wykonują obliczenia procentowe (np. Ile procent stanowi 7 z 35 oraz ile to 7% z 35?).

Typy zadań: Jakim procentem jest liczba? (kl. 7–8) · Jakim procentem: zamień ułamek na procent (kl. 6–7) · Procent: reszta całości: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Jaki to procent: wybierz wynik (kl. 6–7) · Jakim procentem: porównaj dwa udziały (kl. 7–8) · Jaki to procent całości? (kl. 7–8)

Rozkład na czynniki pierwsze

Dziecko uczy się zapisywać liczbę naturalną jako iloczyn liczb pierwszych, czyli rozkładać ją na czynniki pierwsze.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi rozłożyć liczbę naturalną na czynniki tak, aby na końcu pozostały tylko liczby pierwsze, i zapisać ten rozkład jako iloczyn. Plan nauczania Lehrplan 21 wprowadza to jako rozszerzenie tematu procentów z kalkulatorem (MA.1.A.3.h). Zakres liczb dla tego zagadnienia nie jest określony w planie nauczania. Szablony zadań w tym obszarze pokazują, jakie liczby są konkretnie używane w klasie 9.

Typowy błąd: dziecko przerywa rozkład zbyt wcześnie. Dla 36 zapisuje np. 36 = 4 · 9 i uznaje, że to już koniec. Oba czynniki dają wprawdzie iloczyn 36, ale 4 i 9 nie są liczbami pierwszymi. Trzeba rozkładać dalej, aż zostaną same liczby pierwsze, czyli 36 = 2 · 2 · 3 · 3.

Zadania w tym obszarze noszą następujące nazwy:

  • Primfaktorzerlegung: w pełni rozłożyć daną liczbę na czynniki pierwsze.
  • Primfaktorzerlegung: wähle die Zahl: rozpoznać, jaka liczba odpowiada podanemu rozkładowi.
  • Primfaktorzerlegung: der fehlende Faktor: w iloczynie czynników pierwszych znaleźć brakujący czynnik.
  • Primfaktorzerlegung: welche Zahl ist es: na podstawie rozkładu określić liczbę.
  • Primfaktorzerlegung: wie viele Faktoren: wähle die Antwort: w zadaniach wyboru określić liczbę czynników pierwszych.

MA.1.A.3.h: potrafią wykonywać obliczenia procentowe za pomocą kalkulatora. Rozszerzenie: potrafią rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze.

Typy zadań: Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik (kl. 5–6) · Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: jaka to liczba (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze (kl. 5–6)

Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych z znakiem

Twoje dziecko uczy się bezpiecznie dodawać i odejmować liczby dziesiętne ze znakami, czyli rozwiązywać działania z dodatnimi i ujemnymi liczbami z przecinkiem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na koniec klasy 9 Twoje dziecko potrafi wykonywać dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych ze znakami, na przykład −2,4 + 1,5 lub 3,2 − (−1,8). Punkt programu nauczania opisuje podstawowe działania na liczbach wymiernych w wieloletnim zakresie etapów i nie podaje konkretnego zakresu liczb dziesiętnych. Dlatego w tej klasie liczy się to, co pokazują zadania tego obszaru. Ułamki zwykłe należą w programie nauczania do rozszerzenia i nie występują w szablonach zadań tego obszaru.

Typowe są błędy ze znakami. Przy −4 − (−3) często liczy się −7, ponieważ wartości bezwzględne po prostu się dodaje, a znak zostaje. Poprawny wynik to −1, bo odejmowanie liczby ujemnej oznacza dodawanie. Przy −2,4 + 1,5 pojawia się podobny błąd, gdy przejmuje się znak liczby o większej wartości bezwzględnej, bez obliczenia różnicy wartości bezwzględnych. Przy liczbach z przecinkiem dochodzi jeszcze to, że cyfry nie są równo zapisane jedna pod drugą, przez co myli się dziesiąte i setne.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Dodawanie liczb dziesiętnych ze znakami
  • Odejmowanie liczb dziesiętnych ze znakami
  • Znajdowanie brakującego składnika
  • Porównywanie sum liczb dziesiętnych ze znakami
  • Wybieranie pasującej sumy
  • Prawda czy fałsz: sprawdzanie stwierdzeń dotyczących sum
  • Porządkowanie liczb dziesiętnych ze znakami według wielkości

Te zadania są dostępne jako drukowane karty pracy z rozwiązaniami.

MA.1.A.3.i: potrafią wykonywać działania podstawowe na liczbach wymiernych. potrafią obliczać pierwiastki i potęgi za pomocą kalkulatora (np. 4³ · 4³ = 4'096; 4³ + 4³ = 128; ³√8000). Rozszerzenie: potrafią wykonywać działania podstawowe na ułamkach zwykłych ze zmiennymi i podstawiać liczby za zmienne: a/b + c/d; a/b − c/d; a/b · c/d; a : c/b : d = a/c · b/d.

Typy zadań: Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem (kl. 6–8) · Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem: znajdź błąd (kl. 6–8) · Dziesiętne ze znakiem: wybierz wynik dodawania (kl. 6–8) · Odejmowanie ułamków dziesiętnych ze znakiem (kl. 6–8) · Prawda czy fałsz: dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem (kl. 6–8) · Brakujący składnik — ułamki dziesiętne ze znakiem (kl. 6–8) · Dziesiętne ze znakiem: uporządkuj od najmniejszej (kl. 6–8) · Sumy ułamków dziesiętnych ze znakiem: porównaj (kl. 6–8) · Ułamki dziesiętne ujemne: spadek temperatury (kl. 6–8) · Ułamki dziesiętne ujemne: wzrost temperatury (kl. 6–8)

Mnożenie i dzielenie liczb ze znakami

Uczysz się mnożyć i dzielić liczby całkowite z znakami oraz pewnie określać znak wyniku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania opisuje podstawowe działania na liczbach wymiernych dla całego etapu, nie tylko dla 9. klasy. Na tym poziomie arkusze konkretnie pokazują mnożenie i dzielenie liczb całkowitych, czyli liczb dodatnich i ujemnych, np. 6 · (−4) lub (−36) : (−9). Dziecko ma przy tym ustalić znak i poprawnie obliczyć wartość bezwzględną.

Typowy błąd pojawia się przy dwóch ujemnych czynnikach: wiele dzieci przenosi regułę dodawania, w której jednakowe znaki się zachowują, i zapisuje (−3) · (−4) = −12. Kolejny częsty błąd to poprawne obliczenie wartości bezwzględnej, ale uwzględnienie znaku dopiero na końcu albo wcale. Zadanie „Wzór: dlaczego minus razy minus daje plus” pomaga zrozumieć regułę, zamiast uczyć się jej tylko na pamięć.

Na arkuszach z tego działu pojawiają się m.in. następujące typy zadań:

  • Mnożenie i dzielenie liczb całkowitych
  • Mnożenie, dzielenie liczb całkowitych: ciąg działań
  • Znalezienie brakującego czynnika ze znakiem
  • Ciąg działań ze znakami: brakująca liczba
  • Porównywanie iloczynów ze znakami
  • Iloczyn ze znakiem: wybór wyniku oraz Ciąg działań ze znakami: wybór wyniku
  • Prawda czy fałsz: znak iloczynu oraz Znak iloczynu bez liczenia

Ostatnie typy zadań sprawdzają, czy uczeń rozpoznaje znak, nie obliczając iloczynu w całości. Ułamki z zmiennymi program nauczania wymienia jako rozszerzenie; takich zadań nie ma w szablonach tego działu.

MA.1.A.3.i: potrafią wykonywać działania podstawowe na liczbach wymiernych. potrafią obliczać pierwiastki i potęgi za pomocą kalkulatora (np. 4³ · 4³ = 4'096; 4³ + 4³ = 128; ³√8000). Rozszerzenie: potrafią wykonywać działania podstawowe na ułamkach zwykłych ze zmiennymi i podstawiać liczby za zmienne: a/b + c/d; a/b − c/d; a/b · c/d; a : c/b : d = a/c · b/d.

Typy zadań: Dzielenie liczb ujemnych (kl. 6–8) · Iloczyny liczb ze znakiem: uporządkuj (kl. 7–8) · Mnożenie liczb ujemnych (kl. 6–8) · Mnożenie liczb ze znakiem: wybierz wynik (kl. 6–8) · Prawda czy fałsz: znak iloczynu (kl. 6–8) · Znak iloczynu: wstaw znak (kl. 6–8) · Znak iloczynu: znajdź błąd (kl. 6–8) · Brakujący czynnik ze znakiem (kl. 6–8) · Iloczyny liczb ze znakiem: porównaj (kl. 6–8) · Mnożenie i dzielenie liczb ujemnych: oblicz łańcuch działań (kl. 6–8) · Mnożenie liczb ze znakiem: oceń dwa zdania (kl. 6–8) · Wzorzec: dlaczego minus razy minus daje plus (kl. 6–8) · Znak iloczynu bez liczenia (kl. 6–8) · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: wybierz wynik (kl. 6–8) · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: brakująca liczba (kl. 6–8)

Dzielenie liczb dziesiętnych

Twoje dziecko uczy się dzielić liczby dziesiętne, na przykład dzielić 4,8 przez 2. Podstawa programowa opisuje ogólnie działania podstawowe na liczbach wymiernych i nie podaje odrębnego zakresu liczb dla dzielenia liczb dziesiętnych. Zadania pokazują przede wszystkim dzielenie przez liczbę naturalną oraz dzielenie, w którym także liczba, przez którą się dzieli, jest liczbą dziesiętną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się dzielić liczby dziesiętne, na przykład dzielić 4,8 przez 2. Program nauczania opisuje działania na liczbach wymiernych ogólnie i nie podaje osobnego zakresu liczb dla dzielenia liczb dziesiętnych. Zadania pokazują przede wszystkim dzielenie przez liczbę naturalną oraz dzielenie, w którym także liczba, przez którą się dzieli, jest liczbą dziesiętną.

Typowe jest to, że przesuwa się tylko jeden przecinek, choć obie liczby trzeba przesunąć o tyle samo miejsc, albo że przecinek w wyniku zostaje postawiony źle. Kolejną pułapką jest przekonanie, że dzielenie zawsze zmniejsza liczbę. Kto dzieli przez liczbę mniejszą od 1, otrzymuje większy wynik. Dokładnie to rozumienie sprawdza zadanie „czy iloraz jest większy?”.

Wydrukowane karty pracy z rozwiązaniami zawierają do tego tematu następujące typy zadań:

  • Dzielenie liczb dziesiętnych
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: przez liczbę naturalną
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: przesunięcie przecinka w obu liczbach
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: czy iloraz jest większy?
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: wybierz wynik
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: prawda czy fałsz

MA.1.A.3.i: potrafią wykonywać działania podstawowe na liczbach wymiernych. potrafią obliczać pierwiastki i potęgi za pomocą kalkulatora (np. 4³ · 4³ = 4'096; 4³ + 4³ = 128; ³√8000). Rozszerzenie: potrafią wykonywać działania podstawowe na ułamkach zwykłych ze zmiennymi i podstawiać liczby za zmienne: a/b + c/d; a/b − c/d; a/b · c/d; a : c/b : d = a/c · b/d.

Typy zadań: Dzielenie dziesiętnych: przecinek w obu liczbach (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: przez liczbę naturalną (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: czy iloraz jest większy? (kl. 5–6) · Podziel ułamki dziesiętne (kl. 5–6)

Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek

Dziecko uczy się przekształcać wyrażenia z pierwiastkami, na przykład upraszczać √8 do 2√2, oraz łączyć takie same pierwiastki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa Lehrplan 21 wymaga, aby wyrażenia zawierające potęgi i pierwiastki kwadratowe były przekształcane i obliczane. Jako przykłady podaje √2 + √2 = 2√2 = √8 oraz √(2³) · √3 = √24 = 2√6. W 9. klasie ćwiczenia z tego działu pokazują przede wszystkim, jak wyciągnąć czynnik kwadratowy przed pierwiastek, na przykład jak zapisać √8 w postaci 2√2.

Typowe błędy wynikają z tego, że dziecko liczy z liczbami pod pierwiastkiem, zamiast zauważyć pierwiastek jako wspólny czynnik:

  • Błędnie obliczony pierwiastek z czynnika: √24 zostaje przekształcone w 4√6. Poprawnie jest 2√6, ponieważ √4 = 2, a nie 4.
  • Błędne dodawanie tych samych pierwiastków: √2 + √2 zostaje zsumowane jako √4. Poprawnie jest 2√2, ponieważ pierwiastek traktuje się jak wspólny czynnik.

Zadania w tym dziale występują w czterech formach:

  • Częściowe wyciąganie pierwiastka: Dziecko upraszcza pojedynczy pierwiastek, na przykład √8 do 2√2.
  • Wyciąganie czynnika przed pierwiastek: wybierz odpowiedź: Spośród kilku przekształceń wybiera się poprawne.
  • Wyciąganie czynnika przed pierwiastek: prawda czy fałsz: Dziecko ocenia podane przekształcenie, na przykład czy √24 = 4√6 jest prawdziwe.
  • Częściowe wyciąganie pierwiastka: brakujący czynnik: W równaniu typu √24 = 2√□ uzupełnia się brakującą liczbę, tutaj 6.

Do każdego tematu dostępne są drukowane karty pracy z rozwiązaniami, dzięki którym te formy zadań można w domu dobrze przećwiczyć.

MA.1.A.3.j: potrafią przekształcać i obliczać wyrażenia z potęgami i pierwiastkami kwadratowymi (np. √2 + √2 = 2√2 = √8; √(2³) · √3 = √24 = 2√6). potrafią dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić liczby zapisane w notacji wykładniczej.
MA.1.A.4.m: Potrafią przekształcać wyrażenia wymierne z dwumianami. Potrafią stosować prawa działań w wyrażeniach z potęgami i pierwiastkami oraz w liczbach zapisanych w notacji wykładniczej. Potrafią rozwiązywać równania wymierne z niewiadomą w mianowniku (np. 3/x + 2 = 4/x + 3) i równania z parametrem (np. ax + a = 7). Potrafią rozwiązywać układy równań liniowych z 2 niewiadomymi.

Typy zadań: Wyłącz czynnik przed pierwiastek (kl. 7–8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: prawda czy fałsz (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: wybierz odpowiedź (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: znajdź błąd (kl. 8) · Wyłączanie czynnika spod pierwiastka: brakujący czynnik (kl. 8)

Prawa potęg: poprawne przekształcanie wykładników

Uczysz się, jak za pomocą praw potęgowych znajdować brakujące wykładniki oraz mnożyć i potęgować potęgi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Lehrplan 21 wymaga stosowania praw działań na potęgach w wyrażeniach z potęgami oraz przekształcania takich wyrażeń. Punkty programu nauczania obejmują dłuższy etap. Dla klasy 9. szablony zadań w tym obszarze pokazują, co konkretnie się ćwiczy:

  • Mnożenie potęg: dobrać odpowiedni wykładnik.
  • Potęga potęgi: dobrać odpowiedni wykładnik.
  • Brakujący wykładnik: w prawie potęgowym wyznaczyć nieznany wykładnik.

Inne części punktów programu nauczania, na przykład pierwiastki kwadratowe lub liczby w zapisie wykładniczym, nie mają w tym obszarze osobnego szablonu.

Typowym błędem jest pomylenie obu reguł lub mechaniczne działanie na wykładnikach. Przy mnożeniu potęg o tej samej podstawie wykładniki się dodaje: a² · a³ = a⁵. Przy potęgowaniu potęgi wykładniki się mnoży: (a²)³ = a⁶. Kto liczy „jakoś na liczbach”, szybko napisze a² · a³ = a⁶ lub (a²)³ = a⁵. Pomocne jest sprawdzenie reguły na rozpisanym przykładzie, na przykład a² · a³ = (a·a)·(a·a·a).

Zadanie może wyglądać tak: W 2⁴ · 2ⁿ = 2⁹ należy wyznaczyć brakujący wykładnik n (tutaj n = 5). Przy potędze potęgi dobiera się taki wykładnik, aby (x^?)³ = x¹² było prawdziwe (tutaj 4). Te przykłady mają jedynie zilustrować szablony, a nie oddawać ich dokładne brzmienie.

MA.1.A.3.j: potrafią przekształcać i obliczać wyrażenia z potęgami i pierwiastkami kwadratowymi (np. √2 + √2 = 2√2 = √8; √(2³) · √3 = √24 = 2√6). potrafią dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić liczby zapisane w notacji wykładniczej.
MA.1.A.4.m: Potrafią przekształcać wyrażenia wymierne z dwumianami. Potrafią stosować prawa działań w wyrażeniach z potęgami i pierwiastkami oraz w liczbach zapisanych w notacji wykładniczej. Potrafią rozwiązywać równania wymierne z niewiadomą w mianowniku (np. 3/x + 2 = 4/x + 3) i równania z parametrem (np. ax + a = 7). Potrafią rozwiązywać układy równań liniowych z 2 niewiadomymi.

Typy zadań: Brakujący wykładnik — działania na potęgach (kl. 7–8) · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Potęga potęgi: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Działania na potęgach: dokończ zdanie (kl. 7–8)

Rozwiąż równanie z x

Twoje dziecko uczy się rozwiązywać równanie z jedną zmienną, na przykład x + 5 = 12, wyznaczając x przez zastosowanie odpowiedniego działania odwrotnego, oraz sprawdzać rozwiązanie przez podstawienie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi rozwiązać równanie z jedną zmienną, zwykle x, względem x. Do tego używa działań odwrotnych: dodawanie cofa się odejmowaniem, mnożenie dzieleniem i odwrotnie. Dla kontroli może podstawić znalezioną liczbę z powrotem do równania. Program nauczania nie określa dla tego punktu zakresu liczb. Zadania na tym etapie pokazują przede wszystkim podstawowe postacie równań z jednym krokiem rachunkowym.

Typowy błąd: w równaniu x + 5 = 12 liczba 5 nie jest cofana, lecz znów dodawana, czyli x = 12 + 5. Często liczba jest postrzegana tylko jako coś, co „przechodzi” na drugą stronę, a nie jako działanie odwrotne, które trzeba wykonać po obu stronach tak samo, aby równanie pozostało w równowadze. W zadaniach ze zmianą po obu stronach dlatego czasem zmienia się tylko jedną stronę.

Zadania na ten temat wyglądają na przykład tak:

  • x : a = b, np. rozwiązywanie dzielenia względem x
  • a · x = b, rozwiązywanie mnożenia względem x
  • x − a = b oraz x + a = b, rozwiązywanie dodawania lub odejmowania
  • x + a = b: zmiana po obu stronach, w której działanie odwrotne wykonuje się po obu stronach
  • a · x = b: czy ta liczba jest rozwiązaniem?, w której liczbę podstawia się i sprawdza
  • x − a = b: wybierz rozwiązanie, w której spośród podanych liczb wybiera się właściwą

MA.1.A.4.h: potrafią rozwiązywać równania z niewiadomymi przez podstawianie lub działania odwrotne. potrafią stosować reguły kolejności działań (mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem) oraz reguły dotyczące nawiasów (np. 4 + 8 - 2 · 3 = 6; (4 + 8 - 2) · 3 = 30; 4 + (8 - 2) · 3 = 22). Rozszerzenie: potrafią stosować cechy podzielności przez 3, 4, 6, 8, 9, 25, 50 oraz wyznaczać dzielniki liczb naturalnych.

Typy zadań: Równanie a · x = b (kl. 4–6) · Równanie a · x = b: czy liczba jest rozwiązaniem? (kl. 4–6) · Równanie a · x = b: znajdź błąd (kl. 4–6) · Równanie x + a = b (kl. 4–6) · Równanie x : a = b (kl. 4–6) · Równanie x − a = b (kl. 4–6) · Równanie x − a = b: wybierz rozwiązanie (kl. 4–6) · Równanie x + a = b: zmiana po obu stronach (kl. 4–6)

Punkt przed kreską i nawiasy

Twoje dziecko uczy się obliczać wyrażenia z nawiasami we właściwej kolejności: najpierw działanie w nawiasie, potem mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko potrafi poprawnie obliczać wyrażenia z nawiasami oraz działania punktowe i kreskowe. Podstawa programowa podaje do tego przykłady z małymi liczbami naturalnymi. Pokazują one, jak bardzo nawias zmienia wynik: 4 + 8 − 2 · 3 = 6, ale (4 + 8 − 2) · 3 = 30 oraz 4 + (8 − 2) · 3 = 22.

Typowy błąd: obliczenia wykonuje się po prostu od lewej do prawej i ignoruje się zasadę „mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem”. Z 4 + 8 − 2 · 3 powstaje wtedy 12 − 2 = 10 oraz 10 · 3 = 30, mimo że wynik to 6. Kto nie przestrzega kolejności działań, otrzymuje więc wynik, który odpowiada innemu ustawieniu nawiasów.

W tym dziale są trzy typy zadań, które znajdują się także na drukowanych kartach pracy z rozwiązaniami:

  • Obliczanie wyrażenia z nawiasem: Państwa dziecko w całości oblicza wyrażenie z nawiasami.
  • Kolejność działań z nawiasami: wybierz wynik: Dziecko decyduje, który z kilku podanych wyników pasuje do wyrażenia.
  • Kolejność działań z nawiasami: prawda czy fałsz: Dziecko sprawdza, czy podane obliczenie jest poprawne, a w przypadku błędnych obliczeń uzasadnia popełniony błąd.

MA.1.A.4.h: potrafią rozwiązywać równania z niewiadomymi przez podstawianie lub działania odwrotne. potrafią stosować reguły kolejności działań (mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem) oraz reguły dotyczące nawiasów (np. 4 + 8 - 2 · 3 = 6; (4 + 8 - 2) · 3 = 30; 4 + (8 - 2) · 3 = 22). Rozszerzenie: potrafią stosować cechy podzielności przez 3, 4, 6, 8, 9, 25, 50 oraz wyznaczać dzielniki liczb naturalnych.

Typy zadań: Dwa wyrażenia z nawiasem: porównaj (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem krok po kroku (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: wybierz wynik (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: znajdź błąd (kl. 4–6) · Oblicz wartość wyrażenia z nawiasem (kl. 4–6) · Te same liczby, inna kolejność działań: uporządkuj (kl. 4–6)

Dzielniki i wielokrotności liczby

Twoje dziecko uczy się znajdować wszystkie dzielniki liczby całkowitej, określać ich liczbę oraz odróżniać dzielniki od wielokrotności.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi podać dla liczby całkowitej wszystkie dzielniki, czyli wszystkie liczby, które dzielą ją bez reszty. Podstawa programowa podaje do tego przykład 16 z dzielnikami 1, 2, 4, 8 i 16. Opisuje ona materiał w kilku latach szkolnych; konkretne liczby w zadaniach pokazują karty pracy tego działu.

Typowe jest pomijanie dzielników: brakuje liczby 1 lub samej liczby, albo para taka jak 2 · 8 i 4 · 4 nie zostaje sprawdzona w całości. Częstą pomyłką jest mylenie dzielników z wielokrotnościami. Dzielniki liczby 16 to liczby, które dzielą 16 (1, 2, 4, 8, 16). Wielokrotności liczby 16 powstają przez mnożenie przez liczby całkowite (16, 32, 48, ...). W zadaniu „najmniejsza liczba o k dzielnikach” często zgaduje się zamiast sprawdzać systematycznie.

Zadania w tym dziale mają taką postać:

  • Podaj wszystkie dzielniki liczby
  • Dzielniki: ile ich jest?
  • Dzielniki liczby: wybierz liczbę
  • Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach
  • Najmniejsza liczba o k dzielnikach: prawda czy fałsz

Wskazówka do ćwiczenia w domu, która nie jest częścią podstawy programowej: szukaj dzielników parami, na przykład 1 · 16, 2 · 8, 4 · 4. Dzięki temu widać, kiedy liczba jest sprawdzona w całości. Cechy podzielności, na przykład dla 3, 4, 6, 8 lub 9, podstawa programowa podaje tylko jako rozszerzenie i nie należą one do wymienionych wyżej form zadań.

MA.1.A.1.g: rozumieją i używają pojęć: ułamek, procent, dzielnik, wielokrotności, licznik, mianownik, szacować, zaokrąglać. używają symboli %, ≈. potrafią czytać i zapisywać liczby dziesiętne oraz ułamki.
MA.1.A.4.h: potrafią rozwiązywać równania z niewiadomymi przez podstawianie lub działania odwrotne. potrafią stosować reguły kolejności działań (mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem) oraz reguły dotyczące nawiasów (np. 4 + 8 - 2 · 3 = 6; (4 + 8 - 2) · 3 = 30; 4 + (8 - 2) · 3 = 22). Rozszerzenie: potrafią stosować cechy podzielności przez 3, 4, 6, 8, 9, 25, 50 oraz wyznaczać dzielniki liczb naturalnych.
MA.1.C.2.g: potrafią na przykładach konkretyzować prawidłowości w zbiorze liczb naturalnych (np. liczby kwadratowe mają nieparzystą liczbę dzielników → 16: 1, 2, 4, 8, 16). potrafią przedstawiać i porównywać ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10 oraz interpretować ich przedstawienia (np. model kołowy, model prostokątny, oś liczbowa). potrafią opisywać ciągi liczb wymiernych dodatnich (np. ½, ¼, ⅛, ...; 0.7, 0.77, 0.777, ...).

Typy zadań: Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest (kl. 5–6) · Wypisz wszystkie dzielniki liczby (kl. 4–6) · Dzielniki: ile ich jest? (kl. 5–6) · Dzielniki: na ile sposobów ustawić w równych rzędach (kl. 5–6) · Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: znajdź błąd (kl. 6–7)

Rozwijanie nawiasów i wyłączanie wspólnego czynnika

Dzieci uczą się usuwać nawiasy (mnożyć na zewnątrz) oraz wyciągać wspólne czynniki przed nawias (wyłączać przed nawias).

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Pod koniec 8. klasy uczniowie mają stosować prawo rozdzielności mnożenia względem dodawania przy przekształcaniu wyrażeń. Oznacza to: mnożą czynnik przed nawiasem przez każdy składnik w nawiasie, na przykład 3(4 + 5) = 3·4 + 3·5 lub a(b + c) = ab + ac. Wyciąganie wspólnego czynnika przed nawias, jako odwrotność tej operacji, jest w programie nauczania wskazane jako rozszerzenie. Plany nauczania nie podają dla tego kroku stałego zakresu liczb; dlatego decydujące są formaty zadań podane poniżej. Prawo to można pokazać poglądowo za pomocą prostokąta: prostokąt o bokach a i (b + c) ma takie samo pole jak dwa prostokąty cząstkowe o polach ab i ac.

Typowym błędem jest pomnożenie przez czynnik tylko pierwszego składnika w nawiasie. Z 3(x + 4) powstaje wtedy 3x + 4 zamiast 3x + 12. Wyraz wolny zostaje pominięty, ponieważ nawias zostaje odczytany tylko z przodu. Podobnie dzieje się przy wyciąganiu wspólnego czynnika, jeśli nie wszystkie wyrazy zostaną podzielone przez ten czynnik. Również znaki przed nawiasem często prowadzą do błędów.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Mnożenie nawiasów: w pełni rozwinąć nawiasy i uprościć wyrażenie.
  • Wyciąganie przed nawias: wyciągnąć wspólny czynnik przed nawias.
  • Mnożenie nawiasu: wybierz współczynnik: określić właściwy czynnik przed nawiasem.
  • Mnożenie: brakujący współczynnik: uzupełnić brakującą liczbę w częściowo rozwiniętym wyrażeniu.
  • Prawo rozdzielności: wyraz wolny: wybierz odpowiedź: spośród kilku propozycji wybrać właściwy wyraz wolny.

MA.1.A.4.i: potrafią zapisać iloczyn równych czynników w postaci potęgi i odwrotnie (np. 15 · 15 · 15 = 15³ ; a · a · a · a = a⁴). potrafią stosować prawo rozdzielności mnożenia względem dodawania przy przekształcaniu wyrażeń (np. a · (b + c) = a · b + a · c = ab + ac). potrafią sensownie zaokrąglać wyniki obliczeń. Rozszerzenie: rozumieją konwencje dotyczące zapisu wyrażeń algebraicznych (np. abc = a · b · c, ale 789 ≠ 7 · 8 · 9).
MA.1.A.4.j: Rozszerzenie: potrafić rozwiązywać równania liniowe z jedną niewiadomą za pomocą przekształceń równoważnych (np. 5x + 3 = 7). Rozszerzenie: potrafić dodawać i odejmować wielomiany (np. 3(a² + 2b) - 2(a² + b) = a² + 4b). Rozszerzenie: potrafić wymnażać wyrażenia algebraiczne i wyłączać wspólny czynnik przed nawias (rozkład na czynniki). Rozszerzenie: potrafić interpretować słownie równania (np. x = y + 1 → x jest o 1 większe od y) oraz przekładać zapisy słowne na równania. Rozszerzenie: potrafić przekształcać wyrażenia z zmiennymi lub sensownie je upraszczać (wyłączanie przed nawias, wymnażanie, skracanie oraz reguły znaków).
MA.1.C.2.i: potrafią opisywać zależności między wyrażeniami a figurami (np. interpretować n(n+1) jako prostokąt; przedstawiać sumę pierwszych n liczb nieparzystych jako kwadrat: 1 + 3 + 5 + 7 = 4 · 4). potrafią tworzyć wyrażenia opisujące długości odcinków, pola powierzchni i objętości oraz interpretować odpowiadające im wyrażenia. potrafią ilustrować wyrażenia arytmetyczne i algebraiczne, zwłaszcza za pomocą tekstu, symboli i szkiców (np. iloczyn dwóch dwumianów, sumę trzech kolejnych liczb). potrafią uogólniać prawidłowości arytmetyczne za pomocą wyrażeń literowych (np. 3(4 + 5) = 3 · 4 + 3 · 5 → a(b + c) = ab + ac). Rozszerzenie: potrafią formułować struktury arytmetyczne w postaci algebraicznej (np. iloczyny 2 · 3 · 4 / 3 · 4 · 5 / 5 · 6 · 7, ... są podzielne przez 6 → a(a + 1) · (a + 2) · ⅙ jest liczbą całkowitą).

Typy zadań: Mnożenie jednomianu przez sumę (kl. 7–8) · Rozdzielność: wyraz wolny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Mnożenie przez nawias: wybierz współczynnik (kl. 7–8) · Mnożenie przez sumę: brakujący współczynnik (kl. 7–8) · Wyłączanie czynnika przed nawias (kl. 7–8)

Zaokrąglanie liczb dziesiętnych do dziesiątych i setnych

Twoje dziecko uczy się zaokrąglać liczby dziesiętne do miejsca dziesiątego lub setnego, sprawdzając cyfrę znajdującą się za tym miejscem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi zaokrąglać liczby dziesiętne do określonego miejsca, w tej klasie do dziesiątych i setnych. W tym celu patrzy na cyfrę znajdującą się bezpośrednio za żądanym miejscem: jeśli jest to 5 lub więcej, zaokrągla się w górę, jeśli jest mniejsza niż 5, cyfra na tym miejscu pozostaje bez zmian. Zatem 1,745 zaokrąglone do dziesiątych to 1,7, ponieważ następna cyfra to 4, a zaokrąglone do setnych to 1,75.

Typowym błędem jest podwójne zaokrąglanie: dziecko zaokrągla 1,745 najpierw do 1,75, a potem do dziesiątych do 1,8. Poprawny wynik to 1,7, ponieważ zawsze zaokrągla się liczbę pierwotną. Ponadto czasem znika zero na końcu. Jeśli wynik zaokrąglony do setnych brzmi 2,40, zero pozostaje.

Zadania na ten temat występują w czterech formach:

  • Zaokrąglanie do dziesiątych: zaokrąglanie liczb do jednego miejsca po przecinku.
  • Zaokrąglanie do setnych: zaokrąglanie liczb do dwóch miejsc po przecinku.
  • Zaokrąglanie do dziesiątych: wybierz wynik: wybór poprawnego rozwiązania spośród kilku podanych.
  • Zaokrąglanie do dziesiątych: prawda czy fałsz: sprawdzenie, czy podany zaokrąglony wynik jest poprawny, oraz znalezienie błędu.

MA.1.A.4.g: rozpoznawać liczby podzielne przez 2, 5, 10, 100, 1'000. potrafić zaokrąglać liczby dziesiętne (np. 17'456 do setek; 1.745 do dziesiątych).
MA.1.A.4.i: potrafią zapisać iloczyn równych czynników w postaci potęgi i odwrotnie (np. 15 · 15 · 15 = 15³ ; a · a · a · a = a⁴). potrafią stosować prawo rozdzielności mnożenia względem dodawania przy przekształcaniu wyrażeń (np. a · (b + c) = a · b + a · c = ab + ac). potrafią sensownie zaokrąglać wyniki obliczeń. Rozszerzenie: rozumieją konwencje dotyczące zapisu wyrażeń algebraicznych (np. abc = a · b · c, ale 789 ≠ 7 · 8 · 9).
MA.1.C.1.i: potrafią odróżniać wyniki dokładne od zaokrąglonych. w zależności od sytuacji decydują, czy operować wartościami zaokrąglonymi, czy dokładnymi (np. √2 lub 1.41).

Typy zadań: Zaokrąglanie do części dziesiątych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Zaokrąglanie do części dziesiątych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Zaokrąglanie do części dziesiątych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zaokrąglij do części dziesiątych (kl. 5–6) · Zaokrąglij do części setnych (kl. 5–6)

Rozwiązywanie równań dwuetapowych

Dziecko uczy się rozwiązywać równania, takie jak 5x + 3 = 7, odsłaniając zmienną krok po kroku i wykonując każde przekształcenie po obu stronach w taki sam sposób.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko rozwiązuje równania liniowe z jedną niewiadomą, które wymagają dwóch kroków obliczeniowych. Przykład w programie nauczania brzmi 5x + 3 = 7. Dziecko korzysta przy tym z zasady, że po obu stronach równania można wykonać to samo działanie, na przykład odjąć 3, a następnie podzielić obie strony przez liczbę przy x. Dzięki temu równanie pozostaje prawdziwe.

Typowym błędem jest pomyłka ze znakiem przy przenoszeniu wyrazów: z 5x + 3 = 7 powstaje 5x = 10, ponieważ 3 zostaje dodane zamiast odjęte. Kolejny błąd pojawia się przy dzieleniu. Dziecko dzieli przez 5 tylko jedną część równania i rozwiązanie przestaje być poprawne. W równaniach z nawiasami, jak 2(x + 3) = 10, często mnoży się przez 2 tylko x. Poprawnie byłoby 2x + 6 = 10, a nie 2x + 3 = 10.

Na lekcjach dziecko spotyka między innymi następujące typy zadań, do których istnieją karty pracy z rozwiązaniami:

  • Rozwiązywanie równania ax + b = c
  • Równanie z nawiasem a(x + b) = c
  • Myślę sobie liczbę: ułożyć i rozwiązać równanie
  • Równanie z zadania tekstowego: ax + b = c
  • Znalezienie brakującego współczynnika
  • Dwa równania o tym samym rozwiązaniu
  • Rozwiązanie równania lub Przeniesienie wyrazu wolnego: wybierz odpowiedź

MA.1.A.4.j: Rozszerzenie: potrafić rozwiązywać równania liniowe z jedną niewiadomą za pomocą przekształceń równoważnych (np. 5x + 3 = 7). Rozszerzenie: potrafić dodawać i odejmować wielomiany (np. 3(a² + 2b) - 2(a² + b) = a² + 4b). Rozszerzenie: potrafić wymnażać wyrażenia algebraiczne i wyłączać wspólny czynnik przed nawias (rozkład na czynniki). Rozszerzenie: potrafić interpretować słownie równania (np. x = y + 1 → x jest o 1 większe od y) oraz przekładać zapisy słowne na równania. Rozszerzenie: potrafić przekształcać wyrażenia z zmiennymi lub sensownie je upraszczać (wyłączanie przed nawias, wymnażanie, skracanie oraz reguły znaków).

Typy zadań: Waga: worki i odważniki (kl. 6–7) · Pomyślałem liczbę — ułóż i rozwiąż równanie (kl. 6–8) · Rozwiązanie równania — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Równanie ax + b = c (kl. 7–8) · Równanie dwukrokowe krok po kroku (kl. 6) · Równanie z nawiasem krok po kroku (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach krok po kroku (kl. 7–8) · Równanie: przeniesienie wyrazu wolnego: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Brakujący współczynnik równania (kl. 7–8) · Równanie z jedną niewiadomą: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Równanie z nawiasem a(x + b) = c (kl. 7–8) · Równanie z treści: ax + b = c (kl. 7–8) · Dwa równania o tym samym rozwiązaniu (kl. 7–8) · Równanie z treścią: dwie ilości i ich suma (kl. 7–8)

Rozwiązywanie równań z x po obu stronach

Państwa dziecko uczy się rozwiązywać równania, w których x występuje po obu stronach znaku równości, wykonując tę samą operację po obu stronach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Plan nauczania opisuje dla całego etapu, że równania liniowe z jedną zmienną rozwiązuje się za pomocą przekształceń równoważnych, czyli kroków rachunkowych wykonywanych po obu stronach w ten sam sposób, które zachowują prawdziwość równania. Jako przykład podaje 5x + 3 = 7. W klasie 9. konkretnym krokiem jest to, że x występuje także po prawej stronie, na przykład w 5x + 3 = 2x + 9. Plan nauczania nie podaje dla tej postaci odrębnego zakresu liczbowego.

Typowym błędem jest liczenie z x tylko po jednej stronie. Przy 5x + 3 = 2x + 9 dziecko odejmuje na przykład 2x tylko od lewej strony i otrzymuje 3x + 3 = 2x + 9. Za tym często stoi wyobrażenie, że znak równości jest znakiem do dalszego liczenia, a nie wagą, na której obie strony muszą pozostać w równowadze.

Zadania z tego działu dla klasy 9. są dostępne jako arkusze do druku z rozwiązaniami, w trzech formach:

  • Równanie z x po obu stronach: równanie rozwiązuje się krok po kroku względem x.
  • Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź: spośród podanych wartości wybiera się poprawne rozwiązanie.
  • Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz: sprawdza się, czy podane przekształcenie lub rozwiązanie jest poprawne, co dobrze uwidacznia typowy błąd.

MA.1.A.4.j: Rozszerzenie: potrafić rozwiązywać równania liniowe z jedną niewiadomą za pomocą przekształceń równoważnych (np. 5x + 3 = 7). Rozszerzenie: potrafić dodawać i odejmować wielomiany (np. 3(a² + 2b) - 2(a² + b) = a² + 4b). Rozszerzenie: potrafić wymnażać wyrażenia algebraiczne i wyłączać wspólny czynnik przed nawias (rozkład na czynniki). Rozszerzenie: potrafić interpretować słownie równania (np. x = y + 1 → x jest o 1 większe od y) oraz przekładać zapisy słowne na równania. Rozszerzenie: potrafić przekształcać wyrażenia z zmiennymi lub sensownie je upraszczać (wyłączanie przed nawias, wymnażanie, skracanie oraz reguły znaków).
MA.1.A.4.m: Potrafią przekształcać wyrażenia wymierne z dwumianami. Potrafią stosować prawa działań w wyrażeniach z potęgami i pierwiastkami oraz w liczbach zapisanych w notacji wykładniczej. Potrafią rozwiązywać równania wymierne z niewiadomą w mianowniku (np. 3/x + 2 = 4/x + 3) i równania z parametrem (np. ax + a = 7). Potrafią rozwiązywać układy równań liniowych z 2 niewiadomymi.

Typy zadań: Rozwiązanie równania i liczba: porównaj (kl. 7–8) · Równanie z niewiadomą po obu stronach (kl. 7–8) · Waga: worki x po obu stronach (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: wstaw znak (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Równanie z x po obu stronach: znajdź błąd (kl. 7–8)

Upraszczanie wyrażeń z zmiennymi

Twoje dziecko uczy się upraszczać wyrażenia z zmiennymi, dodając lub odejmując wyłącznie wyrazy podobne, takie jak 2a i 5a.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi dodawać i odejmować wyrażenia z zmiennymi, grupując wyrazy podobne. Podobne oznacza: ta sama zmienna, na przykład 2a i 5a, albo liczby bez zmiennej, na przykład ¼ i ⅜. Program nauczania pokazuje to na przykładzie a + 2a + b + 3b + ¼ + ⅜ = 3a + 4b + ⅝, czyli działa to także wtedy, gdy częścią liczbową są ułamki.

Typowym błędem jest dodawanie niepodobnych wyrazów, na przykład 3a + 2b = 5ab. Często zdarza się też błąd ze znakiem przy odejmowaniu: przed nawiasem z minusem znak bywa zmieniany tylko na pierwszym wyrazie, a pozostałe wyrazy pozostają bez zmian. Kwadraty, takie jak a², program nauczania podaje jedynie jako rozszerzenie; szablony zadań w tym dziale ich nie obejmują.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Upraszczanie wyrazów podobnych, z jedną zmienną
  • Upraszczanie wyrazów podobnych z dwiema zmiennymi, na przykład utrzymywanie a i b osobno
  • Wybór współczynnika, czyli wybór z odpowiedzi poprawnej liczby przed zmienną
  • Uzupełnianie brakującego współczynnika, na przykład 4a + ? a = 7a
  • Wybór wyrazu wolnego, czyli wybór z odpowiedzi poprawnej liczby bez zmiennej

MA.1.A.4.j: Rozszerzenie: potrafić rozwiązywać równania liniowe z jedną niewiadomą za pomocą przekształceń równoważnych (np. 5x + 3 = 7). Rozszerzenie: potrafić dodawać i odejmować wielomiany (np. 3(a² + 2b) - 2(a² + b) = a² + 4b). Rozszerzenie: potrafić wymnażać wyrażenia algebraiczne i wyłączać wspólny czynnik przed nawias (rozkład na czynniki). Rozszerzenie: potrafić interpretować słownie równania (np. x = y + 1 → x jest o 1 większe od y) oraz przekładać zapisy słowne na równania. Rozszerzenie: potrafić przekształcać wyrażenia z zmiennymi lub sensownie je upraszczać (wyłączanie przed nawias, wymnażanie, skracanie oraz reguły znaków).
MA.1.A.4.k: potrafią dodawać i odejmować wyrażenia zawierające zmienne (np. a + 2a + b + 3b + ¼ + ⅜ = 3a + 4b + ⅝).

Typy zadań: Redukcja wyrazów podobnych (kl. 7–8) · Redukcja wyrazów podobnych z dwiema zmiennymi (kl. 7–8) · Wyrazy podobne: wyraz wolny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Redukcja wyrazów podobnych: brakujący współczynnik (kl. 7–8) · Redukcja wyrazów podobnych: wybierz współczynnik (kl. 7–8)

Wymnażanie dwóch nawiasów

Dziecko uczy się w pełni wymnażać dwa nawiasy, takie jak (x + a)(x + b), mnożąc każdy wyraz jednego nawiasu przez każdy wyraz drugiego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 9. klasie uczniowie mnożą dwa nawiasy, z których każdy składa się z dwóch wyrazów, na przykład (x + a)(x + b). Mnożą przy tym każdy wyraz pierwszego nawiasu przez każdy wyraz drugiego i następnie upraszczają wynik. To przekształcenie wiąże się z rozwiązywaniem równań kwadratowych metodą rozkładu na czynniki oraz ze wzorami skróconego mnożenia.

Typowy błąd: Często mnoży się tylko pierwsze i ostatnie wyrazy, dzięki czemu (x + a)(x + b) zapisuje się jako x² + ab. Iloczyny mieszane x·b i a·x wtedy znikają. Przy kwadratach, takich jak (x + a)², często zapisuje się tylko x² + a², a brakuje wyrazu środkowego 2ax. Kolejny błąd pojawia się przy ujemnych znakach: z (x − 3)(x + 2) powstaje wtedy x² − 6 zamiast x² − x − 6.

Typowe zadania to szablony „Wymnóż dwa nawiasy” oraz „Wymnóż (x + a)(x + b)”. Nawiasy zawierają litery lub liczby jako symbole zastępcze, a wynik podaje się jako sumę z uproszczonymi wyrazami. Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu każdy rachunek można sprawdzić krok po kroku.

MA.1.A.4.l: potrafią rozwiązywać równania kwadratowe metodą rozkładu na czynniki (np. x² - 4 = 0). potrafią przekształcać wyrażenia z dwumianami, stosując przy tym wzory skróconego mnożenia (np. 4a² + 12ab² + 9b⁴ = (2a + 3b²)²). potrafią stosować reguły działań na potęgach a^x · a^y = a^(x+y) oraz zasadę: potęgowanie przed mnożeniem i dzieleniem, mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem.

Typy zadań: Kafelki algebraiczne: współczynnik przy x (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów: kafelki algebraiczne (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów (x + a)(x + b) (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów: wybierz wyraz środkowy (kl. 8) · Iloczyn dwumianów: wyraz wolny: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów (kl. 7–8) · Mnożenie dwumianów: brakujący wyraz środkowy (kl. 8)

Udowadnianie fałszywości stwierdzeń za pomocą kontrprzykładów

Twoje dziecko uczy się sprawdzać stwierdzenie dotyczące podzielności i, jeśli nie jest prawdziwe, obalać je za pomocą jednej odpowiedniej liczby.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko może sprawdzić zdanie o liczbach i ocenić, czy zawsze jest prawdziwe. Jeśli nie, znajduje liczbę, dla której zdanie się nie sprawdza. Przykładem takiego zdania jest: „Każda liczba podzielna przez 6 jest też podzielna przez 4.“ Liczba 6 je obala, ponieważ 6 dzieli się przez 6, ale nie dzieli się przez 4. W programie nauczania należy to do prawidłowości arytmetycznych, które bada się, uzasadnia lub obala.

Często przeocza się, że wystarczy jeden kontrprzykład. Kto sprawdza kilka liczb pasujących do zdania, szybko uznaje regułę za prawdziwą. Z kolei do obalenia wystarczy jeden przypadek, który nie pasuje. Kolejną pułapką jest to, że sprawdza się przede wszystkim liczby, które przychodzą na myśl, i przez to nie zauważa się przypadku, który obala zdanie.

W szablonach zadań dotyczących tego tematu widać to w trzech formach:

  • Podzielność: znajdź kontrprzykład – Podane jest zdanie, a dziecko szuka liczby, która je obala.
  • Kontrprzykład dla podzielności: wybierz odpowiedź – Spośród kilku liczb wybiera się pasujący kontrprzykład.
  • Kontrprzykład dla podzielności: prawda czy fałsz – Dziecko decyduje, czy zdanie jest prawdziwe; fałszywe zdanie zostaje poparte kontrprzykładem.

MA.1.B.1.l: Potrafią systematycznie zmieniać liczby, cyfry i działania, formułować obserwacje i odnosić je do wyrażeń literowych (np. Kiedy zachodzi: a · b · c < 100a + 10b + c? Znajdź przykłady i kontrprzykłady).
MA.1.B.2.h: potrafią badać, uzasadniać lub obalać stwierdzenia dotyczące prawidłowości arytmetycznych (np. suma nieparzysta powstaje przez dodanie liczby parzystej i nieparzystej; iloczyny czterech kolejnych liczb są podzielne przez 24). potrafią badać i uzasadniać liczbę cyfr po przecinku w iloczynach i ilorazach liczb dziesiętnych (np. z kalkulatorem).

Typy zadań: Podzielność: znajdź kontrprzykład (kl. 7–8) · Kontrprzykład w podzielności: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Kontrprzykład w podzielności: wstaw znak (kl. 7–8) · Kontrprzykład w podzielności: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Kontrprzykład w podzielności: znajdź błąd (kl. 7–8)

Wyrażenia: podstawianie wartości i obliczanie

Obliczanie wartości wyrażeń: podstawiasz liczbę za literę i obliczasz dokładną wartość, także przy porównywaniu dwóch wyrażeń.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Term taki jak a³ + 5a otrzymuje wartość liczbową, gdy za a podstawimy liczbę. Dziecko uczy się dokładnie obliczać tę wartość. Przykłady w planie nauczania operują liczbami całkowitymi, na przykład a = 4: 4³ + 5 · 4 = 64 + 20 = 84. Jakie dalsze zakresy liczb obowiązują, nie wynika z podanych informacji. Obliczona wartość służy następnie do sprawdzenia pewnego stwierdzenia, na przykład czy a³ + 5a dzieli się przez 6.

Typowy błąd pojawia się przy podstawianiu. Potęgę odczytuje się jako mnożenie, dlatego 4³ staje się 4 · 3 = 12. Albo podstawioną liczbę dopisuje się do liczby stojącej przed nią, więc 5a dla a = 4 zapisuje się jako 54. Zapis literowy skraca mnożenie, a dziecko nie zauważa wtedy, że 5a i 5 · a oznaczają to samo.

W kartach pracy do tego tematu występują cztery typy zadań:

  • Obliczanie wartości termu: Term oblicza się dla podanej wartości x.
  • Porównywanie wartości termów: Dwa termy wylicza się dla tej samej wartości i porównuje się wyniki.
  • Wartość termu, wybór wyniku: Spośród kilku odpowiedzi wybiera się poprawną wartość.
  • Różnica dwóch termów dla x: Wyznacza się różnicę obu termów dla stałej wartości x i wybiera się pasującą odpowiedź.

MA.1.B.1.l: Potrafią systematycznie zmieniać liczby, cyfry i działania, formułować obserwacje i odnosić je do wyrażeń literowych (np. Kiedy zachodzi: a · b · c < 100a + 10b + c? Znajdź przykłady i kontrprzykłady).
MA.1.B.2.j: potrafią sprawdzać zdania algebraiczne przez podstawianie liczb (np. a³ + 5a jest podzielne przez 6: 4³ + 5⋅4 = 84 → 84 : 6 = 14; a^(2b) = (a²)^b; 2⁶ = (2²)³ = 2²˙³ = 4³; 2⁸ = 4⁴; 3⁴ = 9²).
MA.1.C.2.i: potrafią opisywać zależności między wyrażeniami a figurami (np. interpretować n(n+1) jako prostokąt; przedstawiać sumę pierwszych n liczb nieparzystych jako kwadrat: 1 + 3 + 5 + 7 = 4 · 4). potrafią tworzyć wyrażenia opisujące długości odcinków, pola powierzchni i objętości oraz interpretować odpowiadające im wyrażenia. potrafią ilustrować wyrażenia arytmetyczne i algebraiczne, zwłaszcza za pomocą tekstu, symboli i szkiców (np. iloczyn dwóch dwumianów, sumę trzech kolejnych liczb). potrafią uogólniać prawidłowości arytmetyczne za pomocą wyrażeń literowych (np. 3(4 + 5) = 3 · 4 + 3 · 5 → a(b + c) = ab + ac). Rozszerzenie: potrafią formułować struktury arytmetyczne w postaci algebraicznej (np. iloczyny 2 · 3 · 4 / 3 · 4 · 5 / 5 · 6 · 7, ... są podzielne przez 6 → a(a + 1) · (a + 2) · ⅙ jest liczbą całkowitą).
MA.1.C.2.k: potrafią liczbowo potwierdzać lub ilustrować stwierdzenia dotyczące ciągów liczbowych i wyrażeń (np. ½n(n+1) + ½(n+1)(n+2) jest liczbą kwadratową; n = 1 → 1 + 3 = 4, n = 2 → 3 + 6 = 9, ... n = 6 → 21 + 28 = 49). potrafią rozpoznawać wzrost liniowy, kwadratowy i wykładniczy w wyrażeniach, ciągach liczbowych i wykresach oraz opisywać różnice między nimi.

Typy zadań: Wartości dwóch wyrażeń: porównaj (kl. 7–8) · Wartości wyrażeń dla tego samego x: uporządkuj (kl. 7–8) · Wartość wyrażenia algebraicznego (kl. 7–8) · Różnica wyrażeń dla podanego x: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wartość wyrażenia: dobierz wartości (kl. 7–8) · Wartość wyrażenia: oceń dwa zdania (kl. 7–8) · Wartość wyrażenia: porównaj dwa wyrażenia (kl. 7–8) · Wartość wyrażenia: wybierz wynik (kl. 7–8)

Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach

Dziecko uczy się najpierw sprowadzać ułamki o różnych mianownikach do wspólnego mianownika, a następnie dodawać lub odejmować je.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi dodawać i odejmować ułamki o różnych mianownikach. W tym celu najpierw sprowadza ułamki do wspólnego mianownika, a następnie wykonuje działania tylko na licznikach, na przykład ½ + ¼ = 2/4 + 1/4 = 3/4. Plan nauczania Lehrplan 21 podaje dla tego obszaru mianowniki 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50 i 100 oraz modele prostokątne i kołowe jako pomoce do przedstawiania ułamków. Te wskazówki dotyczą całego etapu, a nie tylko klasy 9.

Typowym błędem jest dodawanie liczników i mianowników osobno: z ½ + ⅓ powstaje wtedy 2/5. Dziecko traktuje części ułamka jak liczby całkowite i nie zauważa, że najpierw części muszą być jednakowej wielkości. Drugim częstym błędem jest rozszerzenie mianownika bez rozszerzenia licznika. Z ½ robi się wtedy błędnie 1/4, a ½ + ¼ daje w ten sposób 2/4 zamiast 3/4.

Szablony zadań w tym obszarze pokazują, jak wyglądają takie zadania w klasie 9:

  • Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach
  • Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu do wspólnego mianownika, w którym wyznacza się tylko nowy licznik
  • Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: zadanie z życia codziennego, w którym działanie wynika z sytuacji z życia
  • Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę oraz prawda czy fałsz, aby sprawdzać wyniki
  • Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach w wariantach licznik, wybierz i prawda/fałsz

Do każdego szablonu istnieją przykładowe zadania w formie arkusza do wydruku z rozwiązaniami.

MA.1.A.3.f: potrafią dodawać i odejmować liczby dziesiętne do 5 cyfr znaczących (w pamięci lub z zapisywaniem własnych sposobów obliczeń, np. 30.8 + 5.6). potrafią skracać, rozszerzać, dodawać i odejmować ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 na modelu prostokątnym. potrafią wykonywać działania podstawowe za pomocą kalkulatora.
MA.1.C.1.g: potrafią przedstawiać i opisywać za pomocą odpowiednich modeli sumy, różnice i iloczyny ułamków oraz liczb dziesiętnych (np. iloczyn: ⅓ z ¾ z użyciem modelu prostokątnego; suma: ½ + ¼ z użyciem modelu kołowego).

Typy zadań: Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dodaj ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią (kl. 5–6) · Odejmij ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę (kl. 5–6)

Tłumaczenie zadań tekstowych na równania

Twoje dziecko uczy się przekładać zadanie z treści na równanie z jedną niewiadomą i rozwiązywać je.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się przekładać zadanie opisane słowami na równanie z jedną niewiadomą i rozwiązywać je. Program nauczania podaje do tego zagadki liczbowe z liczbami całkowitymi, na przykład: Jeśli liczbę potroimy i powiększymy o 3, otrzymamy 33. Do tego należy równanie 3x + 3 = 33, gdzie x jest szukaną liczbą. Punkt programu jest sformułowany dla kilku lat nauki; dla klasy 9 poniższe typy zadań pokazują, co konkretnie się tutaj ćwiczy.

Typowy błąd pojawia się przy kolejności działań. Zdanie „potroimy i powiększymy o 3” zapisuje się jako 3 · (x + 3) zamiast jako 3x + 3. Dziecko przejmuje wtedy kolejność słów w zdaniu, zamiast wyprowadzić kolejność działań z tekstu: najpierw liczbę potrajamy, a potem dodajemy 3.

Do tej umiejętności w tym obszarze istnieją następujące typy zadań, dostępne jako arkusze do wydrukowania z rozwiązaniami:

  • Równanie z tekstu: Z zagadki liczbowej układa się równanie; pytanie brzmi, jaka liczba została pomyślana.
  • Równanie dla wartości początkowej: Zadanie tekstowe tłumaczy się na równanie, za pomocą którego oblicza się wartość początkową.
  • Równanie z niewiadomą, wybierz odpowiedź: Spośród kilku równań wybiera się to, które pasuje do tekstu.
  • Równanie z niewiadomą, prawda czy fałsz: Sprawdza się, czy podane równanie pasuje do tekstu.

MA.1.C.2.h: potrafią matematyzować i wymyślać zagadki liczbowe (np. jeśli liczbę potroimy i powiększymy o 3, otrzymamy 33). potrafią numerycznie opisywać ciągi figur (np. liczbę widocznych ścian w wieżach z 1, 2, 3, 4, ... kostek).
MA.3.C.3.g: Rozszerzenie: potrafią konkretyzować wyrażenia algebraiczne, wzory i równania funkcji liniowych w sytuacjach praktycznych (np. równanie funkcji y = 2x + 3 z cena = 2 · liczba + 3).

Typy zadań: Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6)

Kontynuowanie ciągów liczbowych według reguły

Dziecko rozpoznaje regułę ciągu liczbowego lub wzoru figur i kontynuuje ciąg, na przykład ze stałym krokiem lub z tym samym czynnikiem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko rozpoznaje regułę ciągu liczbowego i kontynuuje ciąg, na przykład w ciągu o stałym kroku lub w ciągu, w którym zawsze mnoży się przez tę samą liczbę. Punkty programu nauczania opisują obszar obejmujący kilka lat szkolnych i wymieniają także ciągi nieliniowe, takie jak 90, 81, 70, 57 lub 1, 4, 9, 16. W 9. klasie zadania z tego obszaru dotyczą przede wszystkim ciągów o stałym kroku, ciągów o tym samym czynniku oraz wzorów figur.

Typowym błędem jest założenie, że krok pozostaje taki sam, mimo że się zmienia. W przypadku 90, 81, 70, 57 często odejmuje się zawsze 9, tymczasem różnice 9, 11, 13 rosną. Przy ciągach z mnożeniem często dodaje się zamiast mnożyć: w ciągu 2, 4, 8, 16 reguła „plus 4” daje jako następny wyraz 20 zamiast 32. Przy pytaniach typu „który to wyraz” często liczy się od złego początku, a przy wzorach figur czasem liczy się tylko nowo dołączone elementy zamiast całkowitej liczby.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Rozpoznawanie reguły i kontynuowanie ciągu
  • Ciąg: zawsze dodawać tyle samo oraz Ciąg: zawsze mnożyć przez tę samą liczbę
  • Ciąg o stałym kroku: pierwszy wyraz, który to wyraz, wybór wyrazu, prawda czy fałsz
  • Wzory figur: ile kwadratów ma figura n

MA.1.B.3.d: potrafią postępować według instrukcji dotyczących sekwencji działań (np. w schematach blokowych) oraz wykorzystywać je przy badaniu struktur arytmetycznych (np. 1. Zacznij od liczby dwucyfrowej / 2. Jeżeli liczba jest parzysta: podziel przez 2, w przeciwnym razie: pomnóż przez 3 i dodaj 1 / 3. Powtórz 2.).
MA.1.C.2.f: potrafią przedstawiać na rysunku ciągi liczbowe i iloczyny (np. 14 · 14 za pomocą krzyża mnożenia; ciąg liczb 1, 3, 6, 10, ... za pomocą kropek).
MA.1.C.2.g: potrafią na przykładach konkretyzować prawidłowości w zbiorze liczb naturalnych (np. liczby kwadratowe mają nieparzystą liczbę dzielników → 16: 1, 2, 4, 8, 16). potrafią przedstawiać i porównywać ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10 oraz interpretować ich przedstawienia (np. model kołowy, model prostokątny, oś liczbowa). potrafią opisywać ciągi liczb wymiernych dodatnich (np. ½, ¼, ⅛, ...; 0.7, 0.77, 0.777, ...).
MA.1.C.2.h: potrafią matematyzować i wymyślać zagadki liczbowe (np. jeśli liczbę potroimy i powiększymy o 3, otrzymamy 33). potrafią numerycznie opisywać ciągi figur (np. liczbę widocznych ścian w wieżach z 1, 2, 3, 4, ... kostek).
MA.3.A.3.c: potrafią kontynuować liniowe i nieliniowe ciągi liczbowe (np. 90, 81, 70, 57, ...; 1, 4, 9, 16, ...; 1, 3, 6, 10, 15, ...).

Typy zadań: Ciąg o stałym kroku: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ciąg o stałym kroku: wybierz wyraz (kl. 4–6) · Ciąg o stałym kroku: znajdź błąd (kl. 4–6) · Ciąg: dodawaj ten sam krok (kl. 4–6) · Ciąg: mnóż przez tę samą liczbę (kl. 4–6) · Ciąg o stałym kroku: który to wyraz (kl. 5–6) · Ciąg o stałym kroku: pierwszy wyraz (kl. 5–6) · Odczytaj regułę ciągu i licz dalej (kl. 4–6) · Wzór z figur: ile kwadracików w figurze n (kl. 4–6)

Odczytywanie punktów w układzie współrzędnych

Dziecko uczy się odczytywać współrzędne punktu w układzie współrzędnych oraz rozróżniać, która liczba należy do osi x, a która do osi y.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W układzie współrzędnych dziecko może podać położenie punktu jako parę liczb: najpierw współrzędną x (pozioma), a potem współrzędną y (pionowa). Punkty programu nauczania opisują ponadto rysowanie figur według współrzędnych oraz punkty o ujemnych i niecałkowitych współrzędnych. Te wymagania obowiązują na całym etapie. Szablony zadań w tym dziale dla klasy 9 ćwiczą przede wszystkim odczytywanie i przyporządkowywanie.

Typowym błędem jest zamiana współrzędnej x z y. Dziecko odczytuje najpierw wartość najbliższą lub podaje najpierw liczbę pionową. Kolejność (najpierw pozioma, potem pionowa) trzeba świadomie ćwiczyć, inaczej para liczb będzie błędna.

Zadania w tym dziale zwykle wyglądają tak:

  • Odczytywanie współrzędnych punktu: Dziecko określa pełną parę liczb zaznaczonego punktu.
  • Współrzędne punktu: prawda czy fałsz: Dziecko sprawdza, czy podana para liczb pasuje do punktu.
  • Współrzędne punktu: wybierz pierwszą: Dziecko wybiera współrzędną x.
  • Współrzędne punktu: wybierz drugą: Dziecko wybiera współrzędną y.

Rysowanie punktów nie jest w szablonach zadań tego działu przewidziane jako osobne zadanie.

MA.2.A.1.h: rozumieją i stosują pojęcia: współrzędne, widok, widok z boku, widok z góry, widok z przodu.
MA.2.A.1.j: rozumieją i używają pojęć: współrzędna x, współrzędna y, oś x, oś y, odcinek jednostkowy, pole powierzchni bocznej, graniastosłup, walec. potrafią charakteryzować trójkąty i czworokąty ze względu na kąty, równoległość, przekątne, długości boków.
MA.2.C.4.d: potrafią rysować figury w układzie współrzędnych, przesuwać je poziomo i pionowo oraz podawać współrzędne wierzchołków.
MA.2.C.4.f: potrafią rysować figury na podstawie współrzędnych oraz określać współrzędne punktów (np. rozpinać i rysować figury na geotablicy według współrzędnych).
MA.2.C.4.h: potrafią w skali przedstawiać wzajemne położenie obiektów w układzie współrzędnych (np. plac szkolny).
MA.2.C.4.i: potrafią przedstawiać figury w prostokątnym układzie współrzędnych (także o ujemnych i niecałkowitych współrzędnych). potrafią w układzie współrzędnych obliczać odległości i pola figur.
MA.3.A.1.j: rozumieją i stosują pojęcia: układ współrzędnych, waluta, średnia arytmetyczna (rozszerzenie: proporcjonalność odwrotna). potrafią używać jednostek miar i ich skrótów oraz orientować się w wielkościach referencyjnych: miary powierzchni (km², ha, a, m², dm², cm², mm²), miary objętości (km³, m³, dm³, cm³, mm³), pieniądze (CHF, €, $).

Typy zadań: Odczytaj współrzędne punktu (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wstaw znak (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz drugą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz pierwszą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Układ współrzędnych na mapie: odczytaj położenie (kl. 5–6)

Klasyfikacja trójkątów według boków i kątów

Dziecko uczy się nazywać trójkąty według ich boków i kątów, na przykład jako równoboczne, równoramienne, ostrokątne lub rozwartokątne.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się klasyfikować trójkąty według ich boków i według kątów. Należą do tego pojęcia ostrokątny i rozwartokątny dla kątów oraz równoramienny i równoboczny dla boków. Przy tym poprawnie oznacza się wierzchołki, boki i kąty, na przykład trójkąt ABC z kątem przy B. Plan nauczania nie podaje zakresu liczbowego; w centrum są pojęcia i ich znaczenie.

Typowym błędem jest klasyfikowanie trójkąta według wyglądu rysunku. Szkice często nie są w skali: dwa boki wyglądają na równe, choć nimi nie są, albo kąt wygląda na ostry, chociaż jest większy niż 90 stopni. Drugim częstym błędem jest rozumienie tych pojęć jako wzajemnie się wykluczających. Trójkąt równoboczny jest jednak także równoramienny, ponieważ co najmniej dwa boki są równe.

Zadania do tego tematu są dostępne jako drukowane karty pracy z rozwiązaniami. Istnieją dwa szablony:

  • Rodzaj trójkąta według kątów: trójkąty są klasyfikowane według swoich kątów, na przykład jako ostrokątne lub rozwartokątne.
  • Rodzaj trójkąta według boków: trójkąty są klasyfikowane według swoich boków, na przykład jako równoramienne lub równoboczne.

Rozwiązania na karcie pomagają sprawdzić własną klasyfikację.

MA.2.A.1.i: rozumieją i stosują pojęcia: środkowa boku, dwusieczna kąta, wysokość, prostopadła, podstawa, podstawa (figury przestrzennej), symetralna, ramię, siatka (rozwinięcie), okrąg opisany, okrąg wpisany, czworokąt, wielokąt, romb, równoległobok, deltoid, trapez, równoramienny, równoboczny, rozwartokątny, ostrokątny, symetria środkowa, obrót, punkt oryginalny, punkt obrazu, przystający, układ współrzędnych, dwuwymiarowy, trójwymiarowy. potrafią poprawnie oznaczać obiekty geometryczne: punkty, punkty obrazów, boki i kąty trójkątów i czworokątów.
MA.2.A.1.j: rozumieją i używają pojęć: współrzędna x, współrzędna y, oś x, oś y, odcinek jednostkowy, pole powierzchni bocznej, graniastosłup, walec. potrafią charakteryzować trójkąty i czworokąty ze względu na kąty, równoległość, przekątne, długości boków.

Typy zadań: Rodzaj trójkąta ze względu na boki (kl. 4–6) · Rodzaj trójkąta ze względu na kąty (kl. 4–6) · Rodzaje trójkątów: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Rodzaje trójkątów: zawieranie nazw (kl. 4–6)

Rozpoznawanie symetralnej odcinka i dwusiecznej kąta

Państwa dziecko nauczy się poprawnie używać pojęć symetralna odcinka i dwusieczna kąta oraz prawidłowo oznaczać punkty, boki i kąty trójkątów i czworokątów na rysunkach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczniowie uczą się rozumieć i stosować pojęcia symetralna odcinka oraz dwusieczna kąta. Obejmuje to poprawne nazywanie punktów, punktów obrazu, boków i kątów trójkątów oraz czworokątów na rysunku. Chodzi więc przede wszystkim o dokładne zrozumienie pojęć i poprawne oznaczenia.

Często myli się pokrewne pojęcia. Symetralna odcinka jest prostopadła do boku i przechodzi przez jego środek. Dwusieczna kąta dzieli kąt na dwie równe części. Oba pojęcia zawierają „dzielenie na pół”, ale oznaczają co innego. Typowa jest pomyłka symetralnej z środkową boku, która prowadzi od wierzchołka do środka przeciwległego boku, albo dwusiecznej z wysokością. Nazwy brzmią podobnie, a linie na rysunkach często wyglądają tak samo, dlatego warto dokładnie sprawdzać definicję.

W tej klasie pojęcia ćwiczy się na zadaniach z następujących szablonów. Do kart pracy są dostępne rozwiązania.

  • Dwusieczna kąta: prawda czy fałsz – Stwierdzenia dotyczące dwusiecznej kąta ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
  • Dwusieczna kąta – Zadania dotyczące dwusiecznej kąta na rysunku.
  • Symetralna odcinka – Zadania dotyczące symetralnej odcinka na rysunku.
  • Obwód z symetralną: wybierz wynik – Na podstawie kilku danych wybiera się pasujący obwód, przy czym symetralna odgrywa rolę w położeniu odcinków.

MA.2.A.1.i: rozumieją i stosują pojęcia: środkowa boku, dwusieczna kąta, wysokość, prostopadła, podstawa, podstawa (figury przestrzennej), symetralna, ramię, siatka (rozwinięcie), okrąg opisany, okrąg wpisany, czworokąt, wielokąt, romb, równoległobok, deltoid, trapez, równoramienny, równoboczny, rozwartokątny, ostrokątny, symetria środkowa, obrót, punkt oryginalny, punkt obrazu, przystający, układ współrzędnych, dwuwymiarowy, trójwymiarowy. potrafią poprawnie oznaczać obiekty geometryczne: punkty, punkty obrazów, boki i kąty trójkątów i czworokątów.
MA.2.C.2.h: potrafią rysować proste prostopadłe, dwusieczne kątów i symetralne odcinków za pomocą ekierki. potrafią konstruować dwusieczne kątów, symetralne odcinków i trójkąt równoboczny cyrklem i linijką. potrafią rysować figury na komputerze.

Typy zadań: Dwusieczna kąta (kl. 7–8) · Dwusieczna kąta: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Dwusieczna kąta: znajdź błąd (kl. 7–8) · Symetralna odcinka (kl. 7–8) · Obwód z symetralną: wybierz wynik (kl. 7–8)

Trójkąty przystające: znajdowanie równych kątów

Dziecko rozpoznaje, że w przystających trójkątach odpowiadające sobie kąty są równej wielkości, i znajduje je w zadaniach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dwa trójkąty są przystające, jeśli zgadzają się kształtem i wielkością, czyli można je dokładnie nałożyć jeden na drugi. Wtedy także odpowiadające sobie kąty mają tę samą miarę. Dziecko uczy się rozumieć i stosować pojęcia przystawania oraz odwzorowania przystającego. Program nauczania nie podaje dla tego zakresu konkretnego przedziału liczbowego.

Częstym źródłem błędów jest przyporządkowanie według położenia na rysunku zamiast według wierzchołków, które sobie odpowiadają. Wtedy kąt zostaje przeniesiony przy złym wierzchołku. Często myli się również przystawanie z podobieństwem: trójkąty podobne mają jednakowe kąty, ale niekoniecznie jednakowo długie boki.

W zadaniach objawia się to w trzech formach:

  • Kąt w trójkącie przystającym: wybierz miarę, w której spośród kilku danych trzeba wybrać właściwą.
  • Kąt w trójkącie przystającym: prawda czy fałsz, w której sprawdza się stwierdzenia o równych kątach.
  • Kąt w trójkącie przystającym, w której szukany kąt trzeba obliczyć lub podać.

MA.2.A.1.k: rozumieją i stosują pojęcia: przystawanie (przekształcenie przystające), podstawa, stożek, graniastosłup, ostrosłup, π.

Typy zadań: Kąt w trójkącie przystającym (kl. 7–8) · Kąt w trójkącie przystającym: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Kąt w trójkącie przystającym: wybierz miarę (kl. 7–8) · Kąt w trójkącie przystającym: znajdź błąd (kl. 7–8)

Symetria osiowa: odbijanie punktów i figur

Twoje dziecko nauczy się odbijać punkty i figury względem osi, szkicować ich odbicia lustrzane oraz rozpoznawać, czy figura jest symetryczna osiowo.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawy programowe wymagają, aby figury odbijać względem osi i szkicować ich odbicia, również z użyciem ekierki. Należą do tego pojęcia odbicia osiowego i symetrii. Podstawy programowe obejmują ten materiał w ciągu kilku lat szkolnych i nie podają zakresu liczbowego. To, co konkretnie ćwiczy się w klasie 9, pokazują szablony zadań w tym dziale.

Typowy błąd: punkt obrazu rysuje się po tej samej stronie osi albo po właściwej stronie, lecz w złej odległości od osi. Dzieje się tak często wtedy, gdy odległości nie mierzy się prostopadle do osi, lecz ukośnie albo od innego punktu. Przy osiach pionowych dochodzi jeszcze to, że zmienia się niewłaściwą współrzędną.

Typowe zadania w tym dziale to:

  • Odbicie punktu względem prostej: Dla danego punktu szuka się jego obrazu względem prostej i rysuje go.
  • Symetria osiowa: prawda czy fałsz: Rozstrzyga się, czy figura jest symetryczna względem osi.
  • Symetria osiowa: ile osi symetrii: Liczy się wszystkie osie symetrii danej figury.
  • Symetria osiowa: oś pary punktów: Dla dwóch punktów, które wzajemnie się odbijają, wyznacza się odpowiednią oś.
  • Odbicie względem prostej pionowej: wybierz współrzędną: Rozstrzyga się, która współrzędna zmienia się przy odbiciu względem prostej pionowej.
  • Symetria osiowa: odbicie względem prostej pionowej: Punkt lub figurę odbija się względem pionowej osi.

MA.2.A.1.g: rozumieją i używają pojęć: bok, przekątna, średnica, promień, pole powierzchni, środek, równoległa, linia, prosta, odcinek, siatka, punkt przecięcia, przecinać, prostopadła, symetria, symetria osiowa, obwód, kąt, prostokątny, przesunięcie, geotrójkąt. posługują się symbolami kątów prostych i linii równoległych.
MA.2.A.2.e: potrafią za pomocą figur podstawowych układać różne parkiety (np. z trójkątów lub pentomin). potrafią odbijać figury w osiach i szkicować ich odbicia lustrzane.
MA.2.A.2.g: potrafią za pomocą ekierki powiększać, pomniejszać, odbijać i przesuwać linie i figury oraz rozpoznają odpowiadające im przekształcenia.
MA.2.A.2.i: potrafią za pomocą ekierki kreślarskiej odbijać figury względem osi lub punktu, przesuwać je oraz za pomocą cyrkla i ekierki obracać je o 90°, 180° i 270°.

Typy zadań: Odbicie w prostej pionowej: wybierz współrzędną (kl. 5–7) · Punkt symetryczny względem prostej (kl. 5–8) · Symetria osiowa: ile osi symetrii ma figura (kl. 4–6) · Symetria osiowa: odbicie względem pionowej prostej (kl. 5–7) · Symetria osiowa: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Symetria osiowa: znajdź błąd (kl. 5–7) · Oś symetrii w zadaniu tekstowym: gdzie stoi lustro (kl. 5–7) · Symetria osiowa w zadaniu tekstowym: gdzie jest odbicie (kl. 5–7) · Symetria osiowa: oś pary punktów (kl. 5–7)

Przesuwanie, obracanie i rozciąganie figur w układzie współrzędnych

Twoje dziecko uczy się przesuwać punkty i figury w układzie współrzędnych w poziomie i w pionie, podawać współrzędne wierzchołków, obracać o 90° i 180° wokół początku układu oraz rozciągać względem początku układu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi przesuwać punkty i figury w układzie współrzędnych poziomo i pionowo, podawać współrzędne wierzchołków oraz obracać figury o 90° i 180° wokół początku układu. Dochodzi do tego skalowanie środkowe względem początku układu z danym współczynnikiem skali. Podstawa programowa nie podaje stałego zakresu liczb. Zadania operują pojedynczymi punktami, których współrzędne trzeba odczytać i przeliczyć.

Często pojawiają się przy tym błędy rachunkowe ze znakami lub z rodzajem działania:

  • Skalowanie: Zamiast mnożyć przez współczynnik, dodaje się go. Przy współczynniku 2 punkt (3|1) zamienia się wtedy w (5|3) zamiast w (6|2).
  • Przesuwanie: Przy „w lewo” lub „w dół” liczba jest dodawana zamiast odejmowana. Liczba jest wtedy odczytywana jako położenie zamiast jako zmiana.
  • Obracanie: Współrzędne są zamieniane miejscami bez dostosowania znaku. Przy obrocie o 90° punkt (3|1) zamienia się wtedy w (1|3) zamiast w (−1|3).

Na wydrukowanych kartach pracy z rozwiązaniami zadania te pojawiają się jako szablony, na przykład:

  • Przesunięcie punktu w lewo i w dół oraz przesunięcie punktu w prawo i w górę
  • Przesunięcie punktu: wybór właściwej współrzędnej
  • Obrót punktu o 90° wokół początku układu oraz obrót punktu o 180° wokół początku układu
  • Obrót o 90°: wybór właściwej współrzędnej
  • Skalowanie środkowe względem początku układu
  • Skalowanie środkowe punktu: prawda czy fałsz

Symetrie osiowe, które podstawa programowa również wymienia, nie występują w tych szablonach.

MA.2.A.2.h: potrafią obracać figury na kratkowanej siatce o 90°, 180° (symetria środkowa) i 270° oraz rozpoznawać odpowiadające im przekształcenia.
MA.2.A.2.j: potrafią skalować figury i prostopadłościany przy danej skali i danym środku jednokładności. potrafią wykonywać odwzorowania w układzie współrzędnych zgodnie z poleceniami oraz je modyfikować (np. współrzędne x pozostają stałe, a współrzędne y są podwajane).
MA.2.C.4.d: potrafią rysować figury w układzie współrzędnych, przesuwać je poziomo i pionowo oraz podawać współrzędne wierzchołków.
MA.2.C.4.j: potrafią przedstawiać przekształcenia geometryczne w układzie współrzędnych (np. odbicie trójkąta względem prostej x = 2).

Typy zadań: Przesunięcie punktu w lewo i w dół (kl. 7–8) · Przesunięcie punktu w prawo i w górę (kl. 7–8) · Przesunięcie punktu: wybierz współrzędną (kl. 7–8) · Jednokładność o środku w początku układu (kl. 8) · Jednokładność punktu: prawda czy fałsz (kl. 8) · Jednokładność punktu: wstaw znak (kl. 8) · Jednokładność punktu: znajdź błąd (kl. 8) · Obrót punktu o 180° wokół początku układu (kl. 8) · Obrót punktu o 90° wokół początku układu (kl. 8) · Obrót punktu o 90°: wybierz współrzędną (kl. 8)

Obliczanie objętości prostopadłościanu

Dziecko oblicza objętość prostopadłościanu na podstawie jego trzech krawędzi i zauważa, jak zmienia się objętość, gdy zmieniamy wszystkie krawędzie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi obliczyć objętość prostopadłościanu, mnożąc długość, szerokość i wysokość. Dodatkowo powinno formułować zależności: gdy wszystkie krawędzie zostaną podwojone, objętość nie wzrasta dwukrotnie, lecz ośmiokrotnie. Program nauczania nie podaje dla tego zagadnienia konkretnego zakresu liczbowego, dlatego nie jest on tutaj określany.

Typowy błąd: wielu uczniów przenosi logikę pola powierzchni na bryłę. Mnożą tylko dwie krawędzie albo przy podwajaniu liczą czynnikiem 2 lub 4, jak w przypadku prostokąta. W prostopadłościanie jednak każda z trzech krawędzi wpływa na wynik: przy podwojeniu wszystkich krawędzi otrzymujemy 2 · 2 · 2 = 8. Ten czynnik nawiązuje do tematu potęg.

W tym przedmiocie zadania przedstawiają objętość najczęściej w kontekstach praktycznych lub z sześcianami jako jednostką. Odpowiednie typy zadań to:

  • Objętość prostopadłościanu oraz objętość sześcianu
  • Objętość z sześcianów jednostkowych, gdzie objętość wyznacza się przez przeliczanie lub budowanie z sześcianów
  • Objętość prostopadłościanu: brakująca krawędź, gdzie jedna krawędź obliczana jest z danej objętości
  • Objętość: krawędzie k razy dłuższe do porównania, jak zmienia się objętość
  • Objętość prostopadłościanu: zadanie tekstowe (pudełko) oraz porównanie dwóch pudełek
  • Objętość bryły złożonej z dwóch prostopadłościanów, prawda czy fałsz oraz wybierz wynik

MA.2.A.3.e: potrafią mierzyć i obliczać obwód wielokątów. potrafią obliczać pole powierzchni kwadratów i prostokątów. potrafią budować prostopadłościany z danej liczby sześcianów i rozkładać prostopadłościany na określoną liczbę prostopadłościanów.
MA.2.A.3.f: potrafią obliczać objętość prostopadłościanów. potrafią w przybliżeniu wyznaczać pole figur nieprostokątnych na siatce kwadratowej (np. zliczając kwadraty jednostkowe w kole).
MA.2.B.1.k: potrafią systematycznie zmieniać kąty, odcinki i pola na figurach oraz bryłach i formułować przypuszczenia (np. kąt oparty na cięciwie w okręgu, stosunek średnicy okręgu do jego obwodu). potrafią systematycznie zmieniać długości krawędzi, pole powierzchni lub objętość brył i formułować zależności (np. zmiana długości krawędzi, pól powierzchni i objętości prostopadłościanu przy zmniejszeniu o połowę / podwojeniu wszystkich krawędzi). potrafią konstrukcyjnie rozwiązywać problemy geometryczne za pomocą dynamicznego oprogramowania geometrycznego oraz systematycznie zmieniać figury i zależności (np. porównywać kwadraty zbudowane na dwóch krótszych bokach trójkąta z kwadratem zbudowanym na najdłuższym boku).

Typy zadań: Objętość z sześcianów jednostkowych (kl. 5) · Plan budowli: ile sześcianów (kl. 4–5) · Budowla z sześcianów: ile sześcianów (kl. 4–5) · Objętość prostopadłościanu (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu krok po kroku (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: dane zbędne (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: wybierz wynik (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Objętość sześcianu (kl. 5–6) · Wysokość prostopadłościanu z objętości: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Budowla z sześcianów: ile dołożyć do prostopadłościanu (kl. 5–6) · Objętość bryły z dwóch prostopadłościanów (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: brakująca krawędź (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: porównaj dwa pudełka (kl. 5–6) · Plan budowli: widok z boku (kl. 5–6) · Plan budowli: widok z przodu (kl. 5–6) · Prostopadłościan: dobierz wartości (kl. 5–8) · Prostopadłościan: dokończ zdanie (kl. 5–8) · Prostopadłościan: oceń dwa zdania (kl. 5–8) · Objętość prostopadłościanu: z treścią (kl. 5–6) · Objętość: krawędzie k razy dłuższe (kl. 5–7)

Obliczanie pola powierzchni przez rozkładanie na figury

Dziecko dzieli złożoną figurę na prostokąty i trójkąty, oblicza pole każdej części i dodaje wyniki, otrzymując pole całkowite.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się rozkładać figurę złożoną z kilku części tak, aby każda część miała znany kształt. Figurę w kształcie litery L można na przykład podzielić na dwa prostokąty, obliczyć ich pola osobno i następnie je dodać. Podstawa programowa wymaga przy tym obliczania trójkątów i czworokątów oraz rozkładania wielokątów na części w celu obliczenia pola. Na papierze w kratkę pole powierzchni można określić jedynie w przybliżeniu, licząc jednostkowe kwadraty. Ta metoda szacowania należy do tego etapu, jednak w zadaniach z tej klasy 9. nie jest ćwiczona w sposób szczególny.

Typowy błąd pojawia się przy odczytywaniu wymiarów. W figurze L często podane są tylko długości zewnętrzne, a długość wewnętrznego odcinka trzeba wyznaczyć z różnicy. Jeśli tę długość przepisze się bezpośrednio z rysunku, pole części będzie niepoprawne. Podobnie łatwo pominąć jedną część albo policzyć ją dwukrotnie, gdy podział nie został najpierw wyraźnie zaznaczony.

Na kartach pracy pojawiają się trzy typy zadań. W zadaniu Pole powierzchni figury L dziecko dzieli figurę i oblicza wartość całkowitą. W zadaniu Pole figury złożonej: wybierz wynik z kilku podanych odpowiedzi wybiera się poprawne rozwiązanie, co stawia pytanie o właściwy podział. W zadaniu Pole figury złożonej: prawda czy fałsz dziecko sprawdza podane obliczenie, co uwrażliwia na typowe błędy. Rozwiązania są każdorazowo dołączone.

MA.2.A.2.d: Potrafią powiększać, pomniejszać i przesuwać figury na kratkach. Potrafią dzielić wielokąty na trójkąty i czworokąty oraz składać figury (np. układać figury z trójkątów).
MA.2.A.3.f: potrafią obliczać objętość prostopadłościanów. potrafią w przybliżeniu wyznaczać pole figur nieprostokątnych na siatce kwadratowej (np. zliczając kwadraty jednostkowe w kole).
MA.2.A.3.g: Potrafią rozkładać wielokąty i proste graniastosłupy na części w celu obliczania pól i objętości. Potrafią obliczać pola trójkątów i czworokątów. Potrafią obliczać długości krawędzi, pola ścian bocznych i objętość prostopadłościanów.

Typy zadań: Pole figury w kształcie litery L (kl. 7–8) · Pole figury złożonej: prawda czy fałsz (kl. 6–8) · Pole figury złożonej: wybierz wynik (kl. 6–8) · Pole figury złożonej: znajdź błąd (kl. 6–8) · Pole figury w kształcie litery L: koszt pokrycia (kl. 7–8)

Obliczanie pola trójkąta

Twoje dziecko uczy się obliczać pole trójkąta: długość podstawy razy odpowiadająca jej wysokość, podzielone przez dwa.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 9 twoje dziecko oblicza pole trójkątów i czworokątów oraz w razie potrzeby dzieli figury na prostsze części. Uczy się także uzasadniać wzór na pole za pomocą szkiców: trójkąt ma pole równe połowie prostokąta o tej samej podstawie i tej samej wysokości. Punkty programu nauczania opisują etap obejmujący kilka lat szkolnych i nie podają konkretnego zakresu liczbowego. To, co konkretnie ćwiczy się w klasie 9, pokazują szablony zadań.

Typowym błędem jest podstawienie do wzoru ukośnego boku zamiast prostopadłej wysokości albo niepodzielenie wyniku przez dwa. Powód: trójkąt traktuje się wtedy jedynie jako figurę o trzech bokach, a nie jako połowę prostokąta. Bardzo pomaga szkic, na którym wysokość jest narysowana prostopadle do podstawy.

Zadania na ten temat to między innymi:

  • Pole trójkąta prostokątnego z przyprostokątnych, w którym obie przyprostokątne są bezpośrednio podstawą i wysokością,
  • Pole trójkąta: wybierz wynik, w którym wybiera się pasujący rezultat,
  • Pole trójkątnej działki, zastosowanie z życia codziennego,
  • Pole trójkąta: prawda czy fałsz, w którym sprawdza się stwierdzenia, oraz
  • Pole trójkąta, ogólne zadanie rachunkowe.

MA.2.A.3.g: Potrafią rozkładać wielokąty i proste graniastosłupy na części w celu obliczania pól i objętości. Potrafią obliczać pola trójkątów i czworokątów. Potrafią obliczać długości krawędzi, pola ścian bocznych i objętość prostopadłościanów.
MA.2.B.2.e: potrafią stosować strategie heurystyczne: planować, szkicować, badać przykłady, pracować w przód, pracować wstecz, wychodząc od przyjętego rozwiązania. potrafią uzasadniać twierdzenia i wzory na pola trójkątów i czworokątów za pomocą szkiców i modeli (np. prostokąt przekątnymi zostaje podzielony na cztery trójkąty o równych polach; pole rombu jest równe połowie iloczynu długości przekątnych).
MA.2.B.2.f: potrafią wyjaśniać wzory i własności geometryczne na przykładach (np. wzór na pole trójkąta, jednakowa długość czterech przekątnych prostopadłościanu; w trójkącie prostokątnym dwa kąty ostre razem wynoszą 90°).

Typy zadań: Pole trójkąta (kl. 5–7) · Pole trójkąta i równoległoboku: porównaj (kl. 5–6) · Pole trójkąta krok po kroku (kl. 5–6) · Pole trójkąta: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole trójkąta: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Pole trójkąta: prostokątny z przyprostokątnych (kl. 5–6) · Pole trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole trójkąta: znajdź błąd (kl. 5–7) · Pole trójkąta: dokończ zdanie (kl. 5–8) · Pole trójkątnej figury (kl. 5–7)

Obliczanie pola trapezu

Dziecko oblicza pole trapezu na podstawie dwóch równoległych boków oraz wysokości i potrafi w zadaniach także wyznaczyć wysokość.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Trapez ma dwa równoległe boki, czyli podstawy, oraz pionową wysokość między nimi. Dziecko uczy się na podstawie tych danych obliczać pole powierzchni: dodaje obie podstawy, mnoży sumę przez wysokość i wynik dzieli przez dwa. Punkt podstawy programowej obejmuje trójkąty i czworokąty w ciągu kilku lat szkolnych i nie podaje zakresu liczb. Dlatego miarodajne są zadania, które faktycznie pojawiają się w tej klasie na kartach pracy.

Typowy błąd: dziecko bierze ramię zamiast wysokości. Wysokość to jednak prostopadła odległość między równoległymi bokami. Często zapomina się też o dzieleniu przez dwa albo o dodaniu obu podstaw, przez co do obliczeń wchodzi tylko jedna podstawa.

W kartach pracy tej klasy temat pojawia się w pięciu formach: zadania, w których wynik wybiera się spośród kilku propozycji, stwierdzenia do oceny jako prawdziwe lub fałszywe (często z typowymi błędami jako wyborami), obliczanie pola trapezu, zadanie z treścią dotyczące działki o kształcie trapezu oraz zadanie odwrotne, w którym na podstawie pola i podstaw szuka się wysokości.

MA.2.A.3.g: Potrafią rozkładać wielokąty i proste graniastosłupy na części w celu obliczania pól i objętości. Potrafią obliczać pola trójkątów i czworokątów. Potrafią obliczać długości krawędzi, pola ścian bocznych i objętość prostopadłościanów.

Typy zadań: Pole trapezu (kl. 5–7) · Pole trapezu krok po kroku (kl. 5–6) · Pole trapezu: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole trapezu: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Pole trapezu: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole trapezu: znajdź błąd (kl. 5–7) · Pole trapezu: oblicz wysokość z pola (kl. 6–7) · Pole figury w kształcie trapezu (kl. 5–7)

Obliczanie pola powierzchni prostopadłościanu

Dziecko wyznacza pole powierzchni prostopadłościanu, obliczając pola sześciu prostokątnych ścian osobno i sumując je.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi obliczyć pole powierzchni prostopadłościanu na podstawie długości jego krawędzi (długość, szerokość, wysokość). Myśli przy tym o pudełku jak o siatce: powierzchnia składa się z sześciu prostokątów, które parami są równej wielkości. Każdy prostokąt oblicza się jako długość razy szerokość, a następnie dodaje się wszystkie pola. Podstawa curriculum nie podaje dla tego punktu zakresu liczbowego, dlatego też tutaj żaden nie jest podany.

Typowym błędem jest pominięcie jednej ściany lub policzenie jej dwa razy, na przykład tylko dna, wieka i jednej ściany bocznej. Kolejnym częstym błędem jest dodawanie krawędzi zamiast pól powierzchni. Powodem jest to, że kto widzi tylko ściany, które ma przed sobą, przeoczy przeciwległą tylną ścianę, która ma dokładnie taką samą wielkość.

Zadanie na ten temat w praktyce wygląda na przykład tak:

  • Pole powierzchni prostopadłościanu: zadanie tekstowe o pudełku, np. ile kartonu potrzeba na jedno pudełko.
  • Pole powierzchni prostopadłościanu: bezpośrednie obliczenie na podstawie podanych długości krawędzi.
  • Pole powierzchni prostopadłościanu: wybierz wynik: wybór poprawnego rozwiązania spośród kilku.
  • Pole powierzchni sześcianu: szczególny przypadek, w którym wszystkie krawędzie są równej długości.

Do tych zadań istnieją arkusze robocze do wydrukowania z rozwiązaniami.

MA.2.A.3.g: Potrafią rozkładać wielokąty i proste graniastosłupy na części w celu obliczania pól i objętości. Potrafią obliczać pola trójkątów i czworokątów. Potrafią obliczać długości krawędzi, pola ścian bocznych i objętość prostopadłościanów.
MA.2.B.1.k: potrafią systematycznie zmieniać kąty, odcinki i pola na figurach oraz bryłach i formułować przypuszczenia (np. kąt oparty na cięciwie w okręgu, stosunek średnicy okręgu do jego obwodu). potrafią systematycznie zmieniać długości krawędzi, pole powierzchni lub objętość brył i formułować zależności (np. zmiana długości krawędzi, pól powierzchni i objętości prostopadłościanu przy zmniejszeniu o połowę / podwojeniu wszystkich krawędzi). potrafią konstrukcyjnie rozwiązywać problemy geometryczne za pomocą dynamicznego oprogramowania geometrycznego oraz systematycznie zmieniać figury i zależności (np. porównywać kwadraty zbudowane na dwóch krótszych bokach trójkąta z kwadratem zbudowanym na najdłuższym boku).

Typy zadań: Pola powierzchni dwóch prostopadłościanów: porównaj (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu krok po kroku (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole powierzchni sześcianu (kl. 5–6) · Pole powierzchni sześcianu: wybierz wynik (kl. 5–6) · Siatka prostopadłościanu: pole powierzchni (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu: wybierz wynik (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu: z treścią (kl. 5–6)

Obliczanie obwodu i pola koła

Twoje dziecko uczy się obliczać obwód i pole powierzchni koła, poprawnie wykorzystując liczbę π oraz promień.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 9. klasie Państwa dziecko powinno umieć obliczać obwód i pole powierzchni kół. Podstawa programowa nie podaje konkretnego zakresu liczbowego, dlatego ten tekst opisuje jedynie to, co pokazują zadania z tej klasy.

Typowe błędy powstają często na skutek pomyleń:

  • Promień i średnica: Wzór wymaga promienia. Jeśli podstawi się średnicę, wynik będzie błędny.
  • Obwód i pole: Oba wzory wyglądają podobnie, ale opisują różne wielkości. Obwód jest długością, a pole jest miarą powierzchni.

W ofercie kart pracy są do tego cztery typy zadań: Obwód koła, Pole koła oraz Pole koła: wybierz wynik, w którym wybiera się poprawny rezultat spośród kilku odpowiedzi. Dodatkowo jest Obwód koła: wybierz liczbę przed π, w którym Państwa dziecko rozpoznaje, jaki czynnik stoi przed π we wzorze na obwód.

MA.2.A.3.i: potrafią obliczać obwód i pole koła. potrafią obliczać długości krawędzi, pola powierzchni i objętości graniastosłupów prostych oraz walców. potrafią szacować objętość dowolnych brył przez podział na części lub porównanie ze znanymi bryłami.

Typy zadań: Długość okręgu (kl. 7–8) · Pole koła (kl. 7–8) · Pole koła: wybierz wynik (kl. 7–8) · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π (kl. 7–8)

Obliczanie objętości i pola powierzchni ostrosłupów

Dziecko uczy się obliczać objętość i pole powierzchni ostrosłupów oraz wyznaczać brakujące wysokości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się obliczać objętość i pole powierzchni ostrosłupów. Plan nauczania Lehrplan 21 wymaga tego dla ostrosłupów, stożków i kul, ale nie podaje dla tego określonego zakresu liczbowego. Zadania w tej klasie pokazują więc konkretnie, co się ćwiczy: przede wszystkim ostrosłupy prawidłowe czworokątne, przy których oblicza się pole podstawy, wysokość, objętość i pole powierzchni.

Typowe błędy pojawiają się przy wysokości. Wysokość bryły ostrosłupa jest prostopadła do podstawy i nie jest widoczna w bryle jako krawędź. Łatwo ją pomylić z krawędzią boczną lub z wysokością ściany bocznej. Tę wysokość można często wyznaczyć za pomocą trójkąta prostokątnego i twierdzenia Pitagorasa. Przy objętości często zapomina się o czynniku 1/3, a przy polu powierzchni czasem brakuje pola podstawy albo ściany boczne liczy się z wysokością bryły zamiast z wysokością ściany bocznej.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Ostrosłup: brakująca wysokość, w którym wysokość bryły wyznacza się z podanych wielkości
  • Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik, w którym rozpoznaje się poprawny wynik wśród alternatyw
  • Pole powierzchni ostrosłupa prawidłowego czworokątnego
  • Objętość ostrosłupa: wybierz wynik
  • Objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego

MA.2.A.3.j: potrafią obliczać długości odcinków, pola i objętości w ostrosłupach, stożkach i kulach. potrafią wyznaczać kąty na podstawie sum kątów, twierdzenia Talesa, podobieństwa i przystawania.
MA.2.B.2.g: potrafią wyjaśnić wzory na objętość graniastosłupów i ostrosłupów (np. rozłożyć sześcian na ostrosłupy za pomocą przekrojów i wyznaczyć ich objętość). potrafią uzasadnić twierdzenia z geometrii płaszczyzny na przykładach i rozumieć ich uzasadnienia (np. twierdzenie Pitagorasa, twierdzenie o kącie wpisanym, twierdzenie Talesa).

Typy zadań: Objętość ostrosłupa (kl. 8) · Objętość ostrosłupa krok po kroku (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: dane zbędne (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa (kl. 8) · Ostrosłup: brakująca wysokość (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8)

Suma kątów w trójkącie i czworokącie

Dziecko oblicza brakujące kąty w trójkątach i czworokątach, korzystając z sumy kątów, i wyjaśnia, dlaczego ta zasada obowiązuje.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na koniec klasy 9. dziecko potrafi wyznaczać brakujące kąty w trójkątach i czworokątach, wykorzystując sumę kątów: w trójkącie trzy kąty dają razem 180°, w czworokącie 360°. Potrafi też wyjaśnić na przykładach, dlaczego tak jest, na przykład dlaczego w trójkącie prostokątnym dwa kąty ostre razem dają 90°. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu zakresu liczb, dlatego poniższe typy zadań pokazują, co pojawia się na tym poziomie.

Częsty błąd przy trójkątach równoramiennych: dziecko zakłada, że kąt przy wierzchołku jest tej samej wielkości co kąt przy podstawie albo odejmuje tylko jeden kąt przy podstawie zamiast obu od 180°. Przy czworokątach często liczy się z 180° zamiast 360°, bo ma się w głowie trójkąt, i wtedy kąt pozostały wychodzi za mały. Przy zadaniach z proporcjami (na przykład kąty w stosunku 2:3:4) części często nie są poprawnie rozdzielane na 180°.

Typowe zadanie brzmi: Dwa kąty trójkąta mają 40° i 75°. Jaką miarę ma trzeci? Karty pracy do tego tematu noszą na przykład takie tytuły:

  • Trójkąt równoramienny: kąt przy wierzchołku
  • Kąty w trójkącie prostokątnym: drugi kąt ostry
  • Kąty trójkąta w stosunku
  • Czwarty kąt w czworokącie
  • Trzeci kąt w trójkącie, Trzeci kąt w trójkącie i Trzeci kąt trójkąta w życiu codziennym
  • Trzeci kąt w trójkącie: wybierz wynik, czyli wybór poprawnego wyniku spośród kilku odpowiedzi
  • Kąty w trójkącie: czy istnieje taki trójkąt?, czyli sprawdzanie, czy trzy podane kąty mogą w ogóle dać sumę 180°

MA.2.A.3.j: potrafią obliczać długości odcinków, pola i objętości w ostrosłupach, stożkach i kulach. potrafią wyznaczać kąty na podstawie sum kątów, twierdzenia Talesa, podobieństwa i przystawania.
MA.2.B.2.f: potrafią wyjaśniać wzory i własności geometryczne na przykładach (np. wzór na pole trójkąta, jednakowa długość czterech przekątnych prostopadłościanu; w trójkącie prostokątnym dwa kąty ostre razem wynoszą 90°).

Typy zadań: Czwarty kąt czworokąta (kl. 5–7) · Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry (kl. 5–6) · Kąty trójkąta: czy taki trójkąt istnieje? (kl. 5–7) · Suma kątów wielokąta krok po kroku (kl. 5–6) · Suma kątów wielokąta: porównaj (kl. 5–6) · Trzeci kąt trójkąta (kl. 5–7) · Trzeci kąt trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–7) · Kąty trójkąta równoramiennego: kąt między ramionami (kl. 5–7) · Kąty w trójkącie: oceń dwa zdania (kl. 5–8) · Kąty trójkąta w danym stosunku (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta w praktyce (kl. 5–7)

Obliczanie brakujących kątów w pełnym kącie

Twoje dziecko uczy się obliczać brakującą część kąta przy pełnym kącie 360 stopni, odejmując od niego znane kąty.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko może określić, jak duży jest nieznany kąt, jeśli pozostałe części są znane. Podstawą jest suma kątów: wszystkie kąty cząstkowe razem tworzą kąt pełny, czyli 360 stopni. Program nauczania nie podaje dla tego wyraźnie określonego zakresu liczbowego. Decydujące są zadania, w których pracuje się z kątem pełnym.

Typowym błędem jest liczenie z 180 stopniami zamiast 360 stopni. Z trójkąta znana jest suma kątów wynosząca 180 stopni i często jest ona przenoszona na inne przypadki. Jeśli jednak kąty leżą wokół wspólnego punktu, obowiązuje 360 stopni. Pomocne jest krótkie naszkicowanie zadania i zaznaczenie znanych kątów, zanim zacznie się liczyć.

Na kartach pracy dotyczących tego obszaru pojawiają się przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Trzeci kąt w kącie pełnym: Dane są dwa kąty, trzeci należy obliczyć.
  • Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym: Trzy kąty razem tworzą kąt pełny, jeden z nich brakuje.
  • Brakujący kąt cząstkowy: wybierz wielkość: Jeden kąt jest podzielony na części, a jedna część kąta jest nieznana.
  • Obliczanie brakującej części kąta: Kąt całkowity jest znany, brakuje jednej części.

MA.2.A.3.j: potrafią obliczać długości odcinków, pola i objętości w ostrosłupach, stożkach i kulach. potrafią wyznaczać kąty na podstawie sum kątów, twierdzenia Talesa, podobieństwa i przystawania.

Typy zadań: Brakująca część kąta (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: wybierz miarę (kl. 4–6) · Proste równoległe i sieczna: brakujący kąt (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta krok po kroku (kl. 4–6) · Trzeci kąt trójkąta: dane zbędne (kl. 4–6) · Trzeci kąt w kącie pełnym: wybierz miarę (kl. 4–6)

Podobne bryły i ich objętość

Dziecko rozpoznaje, kiedy dwie bryły są podobne, i oblicza objętość podobnych brył, także w skali modelu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się rozpoznawać, kiedy dwie bryły są podobne, czyli mają taki sam kształt, a ich długości pozostają w tej samej proporcji. Przy takich bryłach oblicza długości, pola powierzchni i objętości. Należy do tego również systematyczne zmienianie krawędzi, na przykład w prostopadłościanie podwojenie wszystkich krawędzi, oraz formułowanie zależności między zmianą a objętością. Punkty podstawy programowej nie podają stałego zakresu liczb; jakie liczby się pojawiają, pokazują przykładowe zadania.

Typowy błąd: przy objętości liczy się tak samo jak przy długości i uważa się, że jeśli krawędzie podwoimy, to objętość też się podwoi. Tymczasem długość, szerokość i wysokość mnożone są każda przez ten sam czynnik, czyli objętość mnoży się trzykrotnie. Przy podwojonych krawędziach objętość staje się więc ośmiokrotnie większa (2³ = 8). Natomiast pole powierzchni rośnie tylko z kwadratem czynnika, czyli czterokrotnie.

Typowe zadania na kartach pracy z rozwiązaniami to:

  • Podobne bryły: objętość modelu w skali, w którym na podstawie skali wyznacza się objętość modelu.
  • Objętość podobnej bryły, w którym oblicza się objętość drugiej, podobnej bryły.
  • Objętość podobnych brył: wybierz wynik, w którym spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawną.
  • Pole powierzchni podobnych brył: wybierz wartość, w którym wyznacza się odpowiednią wartość pola powierzchni.

MA.2.A.3.k: potrafią rozpoznawać podobieństwa oraz w przypadku figur i brył podobnych obliczać długości, pola powierzchni i objętości
MA.2.B.1.k: potrafią systematycznie zmieniać kąty, odcinki i pola na figurach oraz bryłach i formułować przypuszczenia (np. kąt oparty na cięciwie w okręgu, stosunek średnicy okręgu do jego obwodu). potrafią systematycznie zmieniać długości krawędzi, pole powierzchni lub objętość brył i formułować zależności (np. zmiana długości krawędzi, pól powierzchni i objętości prostopadłościanu przy zmniejszeniu o połowę / podwojeniu wszystkich krawędzi). potrafią konstrukcyjnie rozwiązywać problemy geometryczne za pomocą dynamicznego oprogramowania geometrycznego oraz systematycznie zmieniać figury i zależności (np. porównywać kwadraty zbudowane na dwóch krótszych bokach trójkąta z kwadratem zbudowanym na najdłuższym boku).

Typy zadań: Objętości brył podobnych: wybierz wynik (kl. 10–12) · Objętość bryły podobnej (kl. 10–12) · Pole powierzchni brył podobnych: wybierz wartość (kl. 10–12) · Bryły podobne: objętość modelu w skali (kl. 10–12)

Kąt środkowy i kąt wpisany w okrąg

Dziecko uczy się wiązać kąt środkowy i kąt wpisany opartye na tym samym łuku okręgu oraz obliczać brakujące kąty.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Satz über den Peripheriewinkel besagt: Liegen Mittelpunktswinkel und Umfangswinkel über demselben Kreisbogen, ist der Mittelpunktswinkel doppelt so groß wie der Umfangswinkel. Das Kind soll diesen Satz mit Beispielen belegen und die Begründung nachvollziehen können. Der Lehrplanpunkt nennt keinen Zahlenbereich, daher beschreibt dieser Text nur, was in dieser Klassenstufe konkret geübt wird.

Ein typischer Fehler ist, den falschen Bogen zu wählen. Der Umfangswinkel bezieht sich auf den Bogen, der ihm gegenüberliegt, nicht auf den Bogen neben seinen Schenkeln. Wer den falschen Bogen nimmt, verdoppelt dann den falschen Winkel. Beim Rückrechnen passiert außerdem oft, dass man mit 2 multipliziert, obwohl der Umfangswinkel halb so groß ist wie der Mittelpunktswinkel.

Aufgaben zu diesem Thema haben meist die Form einer Zeichnung mit einem gegebenen Winkel und einer gesuchten Größe. Die Arbeitsblätter zu dieser Stufe enthalten dazu zwei Aufgabentypen:

  • Mittelpunktswinkel aus dem Umfangswinkel: Der Umfangswinkel ist gegeben, gesucht ist der Mittelpunktswinkel über demselben Bogen.
  • Umfangswinkel aus dem Mittelpunktswinkel: Der Mittelpunktswinkel ist gegeben, gesucht ist der Umfangswinkel über demselben Bogen.

MA.2.B.2.g: potrafią wyjaśnić wzory na objętość graniastosłupów i ostrosłupów (np. rozłożyć sześcian na ostrosłupy za pomocą przekrojów i wyznaczyć ich objętość). potrafią uzasadnić twierdzenia z geometrii płaszczyzny na przykładach i rozumieć ich uzasadnienia (np. twierdzenie Pitagorasa, twierdzenie o kącie wpisanym, twierdzenie Talesa).

Typy zadań: Kąt wpisany z kąta środkowego (kl. 10–11) · Kąt wpisany ze środkowego: wybierz wynik (kl. 10–11) · Kąt środkowy i wpisany: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Kąt środkowy i wpisany: znajdź błąd (kl. 10–11) · Kąt środkowy z kąta wpisanego (kl. 10–11) · Kąt środkowy z wpisanego: wybierz wynik (kl. 10–11) · Kąt wpisany: dane zbędne (kl. 10–11) · Kąt środkowy i wpisany: brakująca miara (kl. 10–11)

Rozpoznawanie i sprawdzanie siatek sześcianów

Twoje dziecko uczy się sprawdzać, czy siatka sześcianu lub prostopadłościanu składa się w bryłę, oraz rysować taką siatkę przez rozwinięcie powierzchni.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko powinno umieć rysować siatki sześcianów i prostopadłościanów poprzez rozwijanie brył. Ponadto powinno potrafić sprawdzić siatkę, na przykład poprzez wyobrażeniowe składanie lub rzeczywiste składanie na papierze. Chodzi o figury złożone z kwadratów i prostokątów, a nie o zakresy liczbowe.

Typowym błędem jest samo liczenie: sześć kwadratów wygląda jak siatka sześcianu, ale decyduje ich ułożenie. Jeśli podczas składania dwa kwadraty trafią na tę samą ścianę sześcianu, jedna ściana pozostanie otwarta. Dzieje się tak, ponieważ dziecko patrzy na płaski obraz, ale nie zastanawia się, które krawędzie zetkną się podczas składania.

W tym obszarze szablon zadania „Siatka sześcianu: prawda czy fałsz” pokazuje siatkę, a dziecko decyduje, czy da się ją złożyć w sześcian. Pomocne jest uzasadnienie decyzji poprzez wyobrażenie sobie składania lub nazwanie krawędzi, które się zetkną.

MA.2.B.2.b: potrafią stosować strategie heurystyczne: zmieniać linie i kąty, szkicować przykłady, porównywać figury i bryły. potrafią sprawdzać siatki sześcianów i prostopadłościanów poprzez składanie.
MA.2.C.1.g: potrafią z kwadratów i prostokątów wykonać sześciany i prostopadłościany, a także odwrotnie – narysować siatkę sześcianów i prostopadłościanów przez rozwijanie.
MA.2.C.1.k: potrafią szkicować graniastosłupy i ostrosłupy oraz przedstawiać je w rzucie ukośnym, w widoku z góry, z przodu i z boku, a także rysować ich siatki.
MA.2.C.3.d: potrafią w wyobraźni zmieniać położenie figury lub prostopadłościanu oraz opisywać takie zmiany (np. w myślach obrócić pulpit o 180°). potrafią w wyobraźni sprawdzać siatki sześcianów i prostopadłościanów.

Typy zadań: Siatka sześcianu – ściana naprzeciw: znajdź błąd (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: czy to siatka? (kl. 5–6) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: wybierz wynik (kl. 5–7) · Siatka sześcianu w zadaniu tekstowym: kostka do gry (kl. 5–7)

Od planu do rzeczywistości za pomocą skali

Twoje dziecko uczy się, jak za pomocą skali przeliczać długość odcinka na mapie lub planie na rzeczywistą długość, i odwrotnie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi przeliczać w obie strony między długością na mapie lub planie a rzeczywistą długością, używając skali. Programy nauczania podają jako przykłady na przykład wędrówkę o długości 12 km, którą zaznacza się na mapie, albo dach w skali 1:50. Dokładnego zakresu liczbowego dla klasy 9 nie podają.

Typowy błąd dotyczy jednostek. Dziecko mierzy odcinek na mapie w centymetrach i mnoży przez skalę. Wynik wychodzi wtedy w centymetrach, nawet jeśli zadanie pyta o kilometry. Sama skala nie ma jednostki, dlatego wynik na końcu trzeba zamienić na odpowiednią jednostkę. Drugim częstym błędem jest liczenie w odwrotnym kierunku, czyli mnożenie tam, gdzie trzeba dzielić.

W kartach pracy z tego działu pojawiają się typowe zadania:

  • Skala mapy: odcinek na mapie w centymetrach
  • Skala mapy: odległość w kilometrach
  • Skala mapy: wybór odpowiedniej odległości w kilometrach
  • Odległość na mapie i w rzeczywistości porównać
  • Skala mapy: wyznaczyć skalę
  • Skala liczbowa i skala z jednostkami: zdecydować, czy prawidłowo
  • Skala: przejść od skali liczbowej do skali z jednostkami

MA.2.C.1.l: potrafią wykonywać szkice modeli w skali lub wykonywać modele (np. siatkę dachu dwuspadowego w skali 1: 50).
MA.2.C.4.g: Potrafią narysować plan mieszkania w skali lub odczytać odpowiednie plany. Potrafią szkicować drogi i wzajemne położenie obiektów (np. droga do szkoły) lub korzystać z odpowiednich planów.
MA.2.C.4.h: potrafią w skali przedstawiać wzajemne położenie obiektów w układzie współrzędnych (np. plac szkolny).
MA.3.A.3.h: potrafią wyznaczać pary wartości do równania funkcji i zaznaczać je w układzie współrzędnych. potrafią wyznaczać długości odcinków na podstawie danych o skali i odwrotnie (np. zaznaczać na mapie odpowiednie trasy dla wędrówki o długości 12 km).

Typy zadań: Rzeczywista długość ze skali krok po kroku (kl. 5–6) · Skala liczbowa i mianowana: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skala liczbowa i mianowana: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skala mapy: wybierz odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala planu: dane zbędne (kl. 5–6) · Odległość na mapie i w terenie (kl. 5–6) · Skala mapy: odległość na mapie w centymetrach (kl. 6–7) · Skala mapy: odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala mapy: wyznacz skalę (kl. 6–7) · Skala: z liczbowej na mianowaną (kl. 6–7) · Skala planu: rzeczywiste pole obszaru (kl. 7–8)

Konstruowanie za pomocą cyrkla i linijki

Państwa dziecko uczy się rysować dokładne figury za pomocą cyrkla i linijki, na przykład dzielenie odcinków na pół, symetralną odcinka oraz trójkąty o danych bokach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 9. klasie Państwa dziecko rysuje figury geometryczne dokładnie za pomocą cyrkla i linijki, a nie tylko na oko. Podstawy programowe nie podają dla tego żadnego zakresu liczb. Wykonuje się konstrukcje takie jak dwusieczna kąta, symetralna odcinka i środek odcinka.

Typowy błąd: przy łuku symetralnej promień cyrkla został wybrany zbyt mały. Łuki z obu stron odcinka wtedy się nie przecinają i nie powstaje jednoznaczny punkt. Innym częstym błędem jest zmienianie rozwarcia cyrkla podczas konstrukcji, przez co łuki nie pasują już do wcześniejszych.

Typowe zadania to konstruowanie dwusiecznej kąta, symetralnej lub środka odcinka. Do tego dochodzą trójkąty o trzech bokach: dziecko najpierw sprawdza, czy trójkąt o takich długościach boków w ogóle jest możliwy, a potem go konstruuje. Konstrukcja ma być zrozumiała: widać łuki pomocnicze i można wyjaśnić kolejne kroki.

MA.2.C.2.e: potrafią rysować prostokąty o danych długościach boków. potrafią rysować, zmieniać i opisywać ornamenty płaszczyznowe za pomocą cyrkla i linijki.
MA.2.C.2.f: potrafią rysować przy użyciu kratki, cyrkla i ekierki z kątomierzem (np. linie równoległe, kąty proste, trójkąty prostokątne, kwadraty i prostokąty).
MA.2.C.2.h: potrafią rysować proste prostopadłe, dwusieczne kątów i symetralne odcinków za pomocą ekierki. potrafią konstruować dwusieczne kątów, symetralne odcinków i trójkąt równoboczny cyrklem i linijką. potrafią rysować figury na komputerze.
MA.2.C.2.i: potrafią szkicować figury i zależności geometryczne oraz wykonywać rysunki za pomocą ekierki i cyrkla lub dynamicznego oprogramowania geometrycznego (np. narysować lub skonstruować równoległobok o bokach a, b i wysokości ha).

Typy zadań: Konstrukcja dwusiecznej kąta (kl. 7–8) · Konstrukcja symetralnej odcinka (kl. 7–8) · Podział kąta na połowy konstrukcją (kl. 5–6) · Trójkąt z trzech boków: sprawdź i skonstruuj (kl. 7–8) · Trójkąt z trzech odcinków (kl. 5–6) · Środek odcinka konstrukcją (kl. 5–6)

Przeliczanie jednostek pola powierzchni i objętości

Dziecko potrafi zamieniać jednostki pola i objętości na sąsiednie jednostki miary, na przykład 1 ha na ary albo 2,5 m² na dm², i przy tym dobierać właściwy współczynnik przeliczeniowy.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi zamienić wielkości powierzchni i objętości na sąsiednią jednostkę, na przykład 1 ha na ary albo 1 a na m². Opiera się przy tym na wielkościach odniesienia, takich jak 1 m², 1 dm² lub 1 cm³. Program nauczania opisuje tę umiejętność dla całego etapu; w 9. klasie zadania pokazują przede wszystkim, jak wygląda ona konkretnie przy polach i objętościach.

Typowy błąd: przy powierzchniach przelicza się przez 10 zamiast przez 100, ponieważ przenosi się po prostu jednostkę długości. Jeden metr kwadratowy ma jednak 100 dm², a nie 10 dm², gdyż powierzchnia ma dwa kierunki. Podobnie przy objętościach obowiązuje 1 m³ = 1000 dm³, ponieważ objętość ma trzy kierunki. Kto tego nie ma w głowie, liczy z niewłaściwym współczynnikiem.

W zadaniach wygląda to następująco:

  • przeliczanie na większą lub mniejszą jednostkę powierzchni
  • przeliczanie hektarów na ary i arów na metry kwadratowe
  • przeliczanie na mniejszą jednostkę objętości
  • porównywanie jednostek powierzchni lub wybieranie odpowiedniego przeliczenia
  • ocenianie prawdziwych i fałszywych stwierdzeń dotyczących jednostek powierzchni

MA.3.A.1.h: rozumieją i stosują pojęcia: proporcjonalność, pole powierzchni, objętość, zawartość, średnia, wykres kołowy, wykres słupkowy, wykres liniowy, dane, częstość, przypadek, pamięć. potrafią orientować się w wielkościach odniesienia: 1 m², 1 dm², 1 cm², 1 mm², 1 bit, 1 bajt, 1 kB. potrafią nazywać jednostki miar i używać ich skrótów: jednostki pola powierzchni (km², m², dm², cm², mm²), czas (d, h, min, s).
MA.3.A.1.i: potrafią orientować się w wielkościach referencyjnych: 1 m³, 1 dm³, 1 cm³. potrafią rozumieć i stosować przedrostki: mega, giga, tera.
MA.3.A.1.j: rozumieją i stosują pojęcia: układ współrzędnych, waluta, średnia arytmetyczna (rozszerzenie: proporcjonalność odwrotna). potrafią używać jednostek miar i ich skrótów oraz orientować się w wielkościach referencyjnych: miary powierzchni (km², ha, a, m², dm², cm², mm²), miary objętości (km³, m³, dm³, cm³, mm³), pieniądze (CHF, €, $).
MA.3.A.2.i: potrafią szacować pola powierzchni i objętości [m³] w odpowiedniej jednostce miary oraz zamieniać je na sąsiednie jednostki miary. potrafią porównywać wielkości w sposób bezwzględny i względny (np. 120 sztuk lub 60% albo ⅗ danej ilości). potrafią mierzyć odległości i czas trwania do obliczeń prędkości.

Typy zadań: Jednostki pola: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Jednostki pola: wybierz zamianę (kl. 5–6) · Jednostki pola: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień ary na metry kwadratowe (kl. 5–6) · Zamień hektary na ary (kl. 5–6) · Zamień na mniejszą jednostkę objętości (kl. 5–6) · Zamień na mniejszą jednostkę pola (kl. 5–6) · Zamień na większą jednostkę pola (kl. 5–6) · Jednostki pola: porównaj wielkości (kl. 5–6)

Obliczanie średniej arytmetycznej: średnia z danych

Dziecko uczy się wyznaczać średnią z szeregu wartości lub z diagramu oraz odróżniać ją od maksimum i minimum.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi wyznaczyć średnią arytmetyczną z zestawu danych: dodać wszystkie wartości i podzielić sumę przez liczbę wartości. Obejmuje to także znajdowanie w zbiorze danych największej i najmniejszej wartości. Punkty programu nauczania nie podają stałego zakresu liczb, dlatego nie można tu określić konkretnej wielkości liczbowej. Ważne jest, aby średnią łączyć z jednostkami, takimi jak franki szwajcarskie (CHF), minuty czy metry kwadratowe.

Typowy błąd pojawia się przy wykresach słupkowych. Gdy słupki pokazują liczebności, często dzieli się przez liczbę słupków zamiast przez liczbę wszystkich pojedynczych wartości. Wartość, która występuje trzy razy, musi zostać uwzględniona w obliczeniach również trzy razy. Ponadto średnia często bywa mylona z maksimum lub minimum.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Średnia w życiu codziennym: na przykład średnie wydatki w CHF lub średni czas trwania w minutach.
  • Średnia z wykresu słupkowego: odczytać liczebności i na ich podstawie obliczyć średnią.
  • Obliczanie średniej: bezpośrednio wyznaczyć wynik dla zestawu liczb.
  • Średnia: wybór wyniku: spośród kilku odpowiedzi rozpoznać poprawny wynik.
  • Średnia z diagramu: wybierz wartość: określić odpowiednią średnią na podstawie danych z diagramu.

MA.3.A.1.h: rozumieją i stosują pojęcia: proporcjonalność, pole powierzchni, objętość, zawartość, średnia, wykres kołowy, wykres słupkowy, wykres liniowy, dane, częstość, przypadek, pamięć. potrafią orientować się w wielkościach odniesienia: 1 m², 1 dm², 1 cm², 1 mm², 1 bit, 1 bajt, 1 kB. potrafią nazywać jednostki miar i używać ich skrótów: jednostki pola powierzchni (km², m², dm², cm², mm²), czas (d, h, min, s).
MA.3.A.1.j: rozumieją i stosują pojęcia: układ współrzędnych, waluta, średnia arytmetyczna (rozszerzenie: proporcjonalność odwrotna). potrafią używać jednostek miar i ich skrótów oraz orientować się w wielkościach referencyjnych: miary powierzchni (km², ha, a, m², dm², cm², mm²), miary objętości (km³, m³, dm³, cm³, mm³), pieniądze (CHF, €, $).
MA.3.C.1.f: potrafią analizować zbiory danych według kryteriów i w zbiorach danych wyznaczać średnią arytmetyczną, maksimum i minimum.

Typy zadań: Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Oblicz średnią arytmetyczną (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna krok po kroku (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: wybierz wynik (kl. 5–6) · Średnia czterech liczb: dane zbędne (kl. 5–6) · Średnia z diagramu: wybierz wartość (kl. 5–6) · Średnie dwóch zestawów liczb: porównaj (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: dokończ zdanie (kl. 5–8) · Średnia i mediana: oceń dwa zdania (kl. 5–8) · Średnia w życiu codziennym (kl. 5–6) · Średnia z diagramu słupkowego (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: jaki wynik podniósł średnią (kl. 7–8)

Obliczanie budżetu, reszty i najkorzystniejszej oferty

Twoje dziecko liczy we frankach i rappenach, oblicza, ile zostaje z budżetu, i na podstawie ceny jednostkowej decyduje, która oferta jest korzystniejsza.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 9 Wasz dziecko liczy na kwotach pieniędzy podawanych w frankach i rappenach. Typowe są zadania, w których planuje, ile zostanie z budżetu, ustala resztę po zakupach albo porównuje dwie oferty. Punkty programu nauczania dotyczące pieniędzy i wyrażeń rachunkowych z sensem opisują cały etap szkolny, a nie tylko tę klasę. Pojawiają się tam przykłady, takie jak 25 Fr. 60 Rp. + 14 Fr. 30 Rp. albo wyrażenie 125 Fr. + 4 Fr. + 4 Fr. + 4 Fr. − 34 Fr., które odczytuje się jako rachunek oszczędności.

Typowy błąd pojawia się przy liczeniu z rappenami, gdy traktuje się je jak pojedyncze cyfry. Przy 25 Fr. 60 Rp. − 12 Fr. 80 Rp. dziecko często odejmuje 80 od 60, zamiast zamienić jednego franka na 100 rappenów, i otrzymuje 13 Fr. 20 Rp. zamiast poprawnego wyniku 12 Fr. 80 Rp. Przy porównywaniu ofert pojawia się podobny błąd: dziecko porównuje tylko ceny całkowite, mimo że wielkości opakowań są różne. Dopiero cena za sztukę (jednostkową) czyni oferty porównywalnymi.

Na kartach pracy z rozwiązaniami pojawiają się te rodzaje zadań:

  • Budżet: Wybierz, ile zostanie, albo zdecyduj, czy stwierdzenie jest prawdziwe czy fałszywe.
  • Zadanie z kontekstem pieniędzy: Oblicz, ile zostanie po zakupach.
  • Porównanie ofert: Która oferta jest tańsza?
  • Korzystniejsza oferta: Wybierz cenę za sztukę albo zdecyduj, czy stwierdzenie jest prawdziwe czy fałszywe.

MA.3.A.1.j: rozumieją i stosują pojęcia: układ współrzędnych, waluta, średnia arytmetyczna (rozszerzenie: proporcjonalność odwrotna). potrafią używać jednostek miar i ich skrótów oraz orientować się w wielkościach referencyjnych: miary powierzchni (km², ha, a, m², dm², cm², mm²), miary objętości (km³, m³, dm³, cm³, mm³), pieniądze (CHF, €, $).
MA.3.A.2.d: potrafią tworzyć, dodawać i odejmować kwoty pieniężne w fr. i rp. (np. utworzyć 20 fr. z 2 · 5 fr. + 5 · 2 fr.; 25 fr. 60 rp. + 14 fr. 30 rp.). potrafią określać godziny na zegarach analogowych i cyfrowych.
MA.3.A.2.h: potrafią szacować, wyznaczać, porównywać, zaokrąglać wielkości (pieniądze, długości, ciężar lub masę, czas, pojemność [l]), wykonywać z nimi obliczenia, zamieniać na sąsiednie jednostki miar i zapisywać w dwóch jednostkach.
MA.3.C.3.e: potrafią nadawać znaczenie wyrażeniom arytmetycznym i tabelom (np. 125 fr. + 4 fr. + 4 fr. + 4 fr. - 34 fr. → 125 fr. oszczędności. 3 tygodnie po 4 fr. kieszonkowego. Zakup piłki za 34 fr.).

Typy zadań: Budżet: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Budżet: znajdź błąd (kl. 4–6) · Budżet: wybierz, ile zostanie (kl. 4–6) · Korzystniejsza oferta: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Korzystniejsza oferta: znajdź błąd (kl. 4–6) · Pieniądze w zadaniu: ile zostanie po zakupach (kl. 4–6) · Korzystniejsza oferta: wybierz cenę sztuki (kl. 4–6) · Porównanie ofert: zadanie z treścią, która tańsza (kl. 4–6) · Zakupy z groszami: szacowanie i reszta (kl. 4–5)

Prawdopodobieństwo: eksperyment i przypuszczenie

Twoje dziecko uczy się liczyć częstości w prostych doświadczeniach losowych, na tej podstawie formułować przypuszczenia o prawdopodobieństwach oraz porównywać poszczególne zdarzenia ze sobą.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi przy prostych doświadczeniach losowych policzyć, ile razy zajdzie dane zdarzenie, i na tej podstawie wyznaczyć częstość względną. Przykłady to rzut pinezką (główka lub szpilka na dole) albo rzut dwiema kostkami (dwie parzyste liczby lub suma 7). Na podstawie tych wyników dziecko formułuje przypuszczenie dotyczące prawdopodobieństwa i porównuje, które z dwóch zdarzeń jest bardziej prawdopodobne. Podstawa programowa nie podaje dla tego celu stałego zakresu liczbowego. Najważniejsze są eksperymentowanie, dokładne liczenie i porównywanie.

Typowy błąd: po kilku próbach częstość względną odczytuje się już jako prawdopodobieństwo. Kto przy pinezce w dziesięciu rzutach zobaczy cztery razy główkę, często uznaje to za stałe prawdopodobieństwo, chociaż krótkie serie mocno się wahają. Przy rzucie dwiema kostkami często zakłada się również, że wszystkie sumy od 2 do 12 są jednakowo prawdopodobne, bo sum jest jedenaście. Tymczasem 7 wypada na więcej sposobów niż 2 czy 12, ponieważ można ją uzyskać z dwóch kostek na sześć różnych sposobów.

Typowe zadania tego etapu, jak pokazują karty pracy:

  • Rzucanie kostką: notowanie wyników, wyznaczanie liczności i porównywanie z prawdopodobieństwem.
  • Losowanie bez patrzenia i Wylosowanie karty z liczbą: Jak duże jest prawdopodobieństwo określonego wyniku?
  • Wylosowanie kulki z pudełka i Ile kulek tego koloru: powiązanie prawdopodobieństwa z liczbą kulek danego koloru.
  • Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego: Jak duże jest prawdopodobieństwo, że zdarzenie nie zajdzie?
  • Wybierz wynik i prawda czy fałsz: Które zdarzenie jest bardziej prawdopodobne i czy zdanie o prawdopodobieństwie jest prawdziwe?

MA.3.A.1.k: rozumieją i stosują pojęcia: częstość bezwzględna i względna, współrzędna x, współrzędna y, oś x, oś y, odcinek jednostkowy, prawdopodobieństwo. potrafią używać jednostek miar i ich skrótów: prędkość (km/h, m/s, kB/s, dpi).
MA.3.B.2.e: Potrafią doświadczalnie wyznaczać częstości i formułować przypuszczenia dotyczące ich prawdopodobieństw (np. rzut pinezką: główka do góry lub czubek na dole; rzut dwiema kostkami: uzyskanie dwóch parzystych liczb oczek lub sumy 7). są gotowi zmierzyć się z nieznanymi zagadnieniami z zakresu kombinatoryki i prawdopodobieństwa.
MA.3.C.1.g: potrafią przedstawiać i interpretować w diagramach, z użyciem komputera, dane dotyczące długości, pojemności, mas, czasu trwania, liczebności i cen. potrafią porównywać prawdopodobieństwo poszczególnych zdarzeń.

Typy zadań: Koło losujące: liczba większa niż k (kl. 7–8) · Koło losujące: pola zacieniowane (kl. 7–8) · Losowanie kuli z pudełka (kl. 7–8) · Rzut kostką (kl. 7–8) · Losowanie kartki z liczbą (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: wybierz wynik (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: znajdź błąd (kl. 7–8) · Szanse w dwóch urnach: porównaj (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: ile jest kul danego koloru (kl. 7–8) · Losowanie bez patrzenia — jakie prawdopodobieństwo? (kl. 7–8)

Obliczanie wzrostu i spadku procentowego

Dziecko uczy się zwiększać i zmniejszać wartości o podany procent oraz na podstawie informacji o procentach wyznaczać nową wartość lub procentową zmianę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawy programowe wymagają, aby dzieci rozwiązywały zadania tekstowe z wartościami procentowymi, na przykład dotyczące odsetek lub nachylenia wyrażonego w procentach. Obejmuje to rozumienie i używanie pojęć takich jak odsetki, stopa procentowa, kapitał, rabat, brutto i netto. Podstawy programowe nie podają dla procentów konkretnego zakresu liczb. W zadaniach w klasie 9. ćwiczy się konkretnie zmienianie liczby o określony procent oraz odwrotnie: wyznaczanie, o ile procent liczba się zmieniła.

Typowym błędem jest obliczanie procentu od niewłaściwej wartości podstawowej. Jeśli cenę najpierw podwyższymy o 20 %, a potem obniżymy o 20 %, wielu uczniów uważa, że cena wróci do wartości początkowej. Druga zmiana odnosi się jednak do już podwyższonej wartości: ze 100 powstaje 120, a potem 96. Równie częsty jest błąd przy pytaniu „Jaka liczba była wcześniej?”, gdy odejmuje się procent od nowej wartości. Jeśli po obniżce o 20 % powstała liczba 80, to 80 − 20 % z 80 daje 64, a poprawnie jest 80 : 0,8 = 100.

Na lekcjach dzieci spotykają się z następującymi typami zadań:

  • Zwiększenie o procent lub zmniejszenie o procent
  • Procentowy wzrost lub spadek jako zadanie tekstowe: nowa wartość
  • O ile procent wzrosła lub spadła liczba?
  • Obniżka o procent: jaka liczba była wcześniej?
  • Zmiana procentowa: najpierw wzrost, potem spadek
  • Procent w górę i w dół: prawda czy fałsz
  • Procentowy wzrost: wybierz odpowiedź

MA.3.A.1.l: rozumieją i stosują pojęcia: wzrost w %, odsetki, stopa procentowa, kapitał, rabat, brutto, netto.
MA.3.A.3.i: potrafią określić wartość funkcji dla danej liczby na podstawie tabeli wartości, wykresu i równania funkcji oraz zaznaczać pary wartości w układzie współrzędnych (np. y = 2x + 1. Dla x = 7 → y = 15); potrafią używać kalkulatora lub odpowiedniego oprogramowania (np. arkusza kalkulacyjnego) do obliczania wartości funkcji i wartości miar; potrafią rozwiązywać zadania praktyczne z danymi procentowymi (np. dotyczące nachylenia i odsetek).
MA.3.C.1.j: potrafią na podstawie danych ustalać zależności między różnymi wielkościami (np. zależność między przebiegniętą odległością a zwycięstwem w piłce nożnej); potrafią rozwiązywać i porównywać problemy społeczne (np. profilaktyka wypadków), ekonomiczne (np. oprocentowanie, rabat, leasing) i ekologiczne (np. zużycie wody, utylizacja odpadów) oraz porównywać dane liczbowe wyrażone bezwzględnie i względnie.

Typy zadań: Cena po podwyżce i po obniżce: porównaj (kl. 7–8) · Cena przed obniżką: pytanie odwrotne (kl. 7–8) · Obniżka procentowa krok po kroku (kl. 7–8) · Podwyżka o procent — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Podwyżka procentowa krok po kroku (kl. 7–8) · Zmniejsz o procent (kl. 7–8) · Zwiększ o procent (kl. 7–8) · Obniżka: o ile procent zmalała liczba? (kl. 7–8) · Podwyżka: o ile procent wzrosła liczba? (kl. 7–8) · Zmiana o procent: podwyżka i obniżka — prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Zmiana o procent: znajdź błąd (kl. 7–8) · Obniżka o procent: jaka była liczba przed obniżką? (kl. 7–8) · Zmiana o procent: najpierw podwyżka, potem obniżka (kl. 7–8) · Obniżka procentowa: z treścią, ile po obniżce (kl. 7–8) · Podwyżka, potem obniżka o procent: cena końcowa (kl. 7–8) · Wzrost procentowy: z treścią, ile po wzroście (kl. 7–8)

Proste obliczanie procentu: odsetki na koncie oszczędnościowym

Twoje dziecko oblicza odsetki, jakie przyniesie kapitał przy danej stopie procentowej, i stosuje to w zadaniach z życia codziennego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się obliczać odsetki od kapitału, gdy stopa procentowa jest podana w procentach, oraz stosować to obliczenie w zadaniach tekstowych. Używa przy tym pojęć kapitał, stopa procentowa i odsetki. Punkty planu nauczania opisują wieloletni etap nauki i nie podają własnego zakresu liczbowego dla odsetek. Co do konkretnie klasy 9, wskazują to szablony zadań.

Typowe jest to, że wartości procentowe liczy się jak liczby całkowite: przy 3 % mnoży się wtedy przez 3 zamiast przez 0,03. Równie często zapomina się uwzględnić odsetki za liczbę lat albo oblicza się odsetki od już dopisanych odsetek, mimo że przy oprocentowaniu prostym zawsze wychodzi się od kapitału początkowego. Przyczyną jest zwykle to, że znak procentu rozumie się jako zwykły znak, a nie jako część kapitału.

W ofercie są trzy szablony zadań z rozwiązaniami:

  • Odsetki od oszczędności: Oblicza się odsetki od podanego stanu konta oszczędnościowego.
  • Odsetki od wpłaty: wybierz kwotę: Dziecko wybiera kwotę pasującą do wpłaty.
  • Odsetki od wpłaty: prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące odsetek ocenia się pod kątem ich poprawności.

MA.3.A.1.l: rozumieją i stosują pojęcia: wzrost w %, odsetki, stopa procentowa, kapitał, rabat, brutto, netto.
MA.3.A.3.i: potrafią określić wartość funkcji dla danej liczby na podstawie tabeli wartości, wykresu i równania funkcji oraz zaznaczać pary wartości w układzie współrzędnych (np. y = 2x + 1. Dla x = 7 → y = 15); potrafią używać kalkulatora lub odpowiedniego oprogramowania (np. arkusza kalkulacyjnego) do obliczania wartości funkcji i wartości miar; potrafią rozwiązywać zadania praktyczne z danymi procentowymi (np. dotyczące nachylenia i odsetek).

Typy zadań: Kapitał z odsetek po roku: pytanie odwrotne (kl. 7–8) · Odsetki od lokaty (kl. 7–8) · Odsetki od lokaty: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Odsetki od lokaty: wybierz kwotę (kl. 7–8) · Odsetki od lokaty: znajdź błąd (kl. 7–8) · Odsetki proste krok po kroku (kl. 7–8) · Odsetki z dwóch lokat: porównaj (kl. 7–8) · Lokata na dwa lata z kapitalizacją: kwota końcowa (kl. 7–8)

Liczenie: Ile jest możliwości?

Twoje dziecko uczy się zliczać możliwości za pomocą reguły iloczynu i reguły sumy, opisywać ustawienia osób oraz rozpoznawać, czy kolejność ma znaczenie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 9. klasie dzieci liczą, ile możliwości istnieje w danej sytuacji. Do tego używają reguły iloczynu, gdy kilka decyzji podejmuje się jedna po drugiej, oraz reguły sumy, gdy dwa rozłączne przypadki wykluczają się nawzajem. Przy permutacjach osoby lub przedmioty ustawia się w jednym rzędzie; służy do tego pojęcie silnia, np. 5! dla pięciu osób w kolejce. Program nauczania wymaga też, aby dzieci porównywały zadania kombinatoryczne i dostrzegały analogie, na przykład że liczba uścisków dłoni wśród 5 osób jest liczona tak samo jak pytanie, na ile sposobów 2 z 5 osób może otrzymać pięciozłotówkę.

Typowym błędem jest niesprawdzanie, czy kolejność ma znaczenie. Kto wybiera z dwóch osób zespół, liczy wtedy A i B oraz B i A podwójnie. Przy nagrodach lub pierwszych miejscach dzieje się odwrotnie: pomija się kolejność, mimo że ma ona znaczenie. W zadaniach z cyframi często jedna cyfra zostaje użyta wielokrotnie, choć każda może wystąpić tylko raz.

Typowe zadania w tej klasie to:

  • Wybór zespołu bez kolejności: wybrać zespół z grupy, przy czym kolejność nie ma znaczenia.
  • Wariacje – rozdawanie nagród: rozdzielić nagrody między różne osoby, przy czym każda nagroda ma swoje znaczenie.
  • Wariacje: kto zajmuje pierwsze miejsca: liczy się kolejność pierwszych miejsc.
  • Permutacje – kolejka: ile różnych ustawień w jednym rzędzie jest możliwych.
  • Liczby parzyste i nieparzyste z każdą cyfrą dokładnie raz: tworzyć liczby z podanych cyfr, z których każda występuje tylko raz.
  • Wariacje bez powtórzeń: wybór określonej liczby: wybrać z zbioru określoną liczbę elementów z uwzględnieniem kolejności.

MA.3.A.1.n: rozumieją i stosują pojęcia wzrost wykładniczy, silnia.
MA.3.B.2.g: porównują problemy kombinatoryczne, rozpoznają i tworzą analogie (np. uściski dłoni wśród 5 osób są analogiczne do sytuacji, w której z 5 osób 2 otrzymują pięciofrankówkę).

Typy zadań: Permutacje — ustawienie w kolejce (kl. 10–12) · Liczby kombinatoryczne: uporządkuj (kl. 10–12) · Liczebność zbioru z liczby podzbiorów: pytanie odwrotne (kl. 10–12) · Powitania w grupie: pytanie odwrotne (kl. 10–12) · Wariacje bez powtórzeń: wybierz liczbę sposobów (kl. 10–12) · Wariacje — rozdanie nagród (kl. 10–12) · Liczby nieparzyste z cyfrą występującą raz (kl. 11–12) · Liczby parzyste z cyfrą występującą raz (kl. 11–12) · Wariacje: kto zajmie czołowe miejsca (kl. 10–12) · Wybór zespołu bez kolejności: wybierz wynik (kl. 10–12)

Zamiana jednostek: prędkość, gęstość, ciśnienie

Twoje dziecko uczy się przeliczać wielkości złożone, takie jak prędkość, gęstość i ciśnienie, z jednej jednostki na inną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi zamieniać wielkości o dwóch jednostkach, na przykład prędkości, z jednej jednostki na inną. Program nauczania podaje jako przykład: 200 m w 10 s odpowiada 72 km/h. Opisuje tę umiejętność dla całego etapu szkoły średniej I stopnia. W klasie 9 zadania dotyczą przede wszystkim następujących przeliczeń:

  • km/h na m/s (i z powrotem), na przykład 72 km/h = 20 m/s
  • g/cm³ na kg/m³ przy gęstości
  • N/cm² na N/m² przy ciśnieniu

Sprawdzenie: 72 km/h podzielone przez 3,6 daje 20 m/s. Odwrotnie, 20 m/s pomnożone przez 3,6 daje z powrotem 72 km/h.

Typowy błąd pojawia się przy powierzchniach i objętościach. Kto wie, że 1 km równa się 1000 m, często również przy cm² i cm³ używa prostego współczynnika. Przy zamianie N/cm² na N/m² trzeba jednak przeliczać przez 10 000, ponieważ 1 m² równa się 10 000 cm². Przy zamianie g/cm³ na kg/m³ wynikiem jest współczynnik 1000. Liczby nie przejmuje się zatem po prostu z przelicznika długości, lecz trzeba ją na nowo wyznaczyć dla powierzchni lub objętości.

Odpowiednie zadania są dostępne jako karty pracy do wydrukowania z rozwiązaniami. Należą do nich:

  • „Prędkość: zamiana km/h na m/s”
  • „Zamiana prędkości: km/h i m/s”
  • „Zamiana km/h na m/s: wybierz odpowiedź”
  • „Zamiana g/cm³ na kg/m³: wybierz odpowiedź”
  • „Zamiana N/cm² na N/m²: prawda czy fałsz”
  • „Przeliczanie gęstości i ciśnienia”

MA.3.A.2.k: potrafią wykonywać obliczenia ze złożonymi liczbami miarowymi i przeliczać wielkości z jednej jednostki na inną. potrafią przeliczać prędkości (np. z 200 m/10 s na 72 km/h).

Typy zadań: Zamiana jednostek gęstości i ciśnienia (kl. 10–11) · Zamiana jednostek prędkości: km/h i m/s (kl. 10–11) · Zamiana prędkości km/h na m/s: wybierz odpowiedź (kl. 10–11) · Prędkość: zamiana km/h na m/s (kl. 10–11) · Zamiana N/cm² na N/m²: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Zamiana N/cm² na N/m²: znajdź błąd (kl. 10–11) · Zamiana g/cm³ na kg/m³: wybierz odpowiedź (kl. 10–11)

Porównywanie liczb: różnica i iloraz

Twoje dziecko uczy się porównywać dwie liczby pod względem ich różnicy i stosunku, czyli mówić, o ile lub ile razy jedna liczba jest większa.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko w klasie 9 może porównywać dwie liczby na dwa sposoby. Przy różnicy pyta się, o ile jedna liczba jest większa od drugiej. Przy ilorazie pyta się, ile razy jedna liczba mieści się w drugiej. Program nauczania podaje do tego przykład z udziałami: w miejscowości X przypada 12 000 mieszkańców na 2 sklepy z zabawkami, a w miejscowości Y 30 000 mieszkańców na 8 sklepów. Chodzi o to, by ustawiać wartości w relacji, a nie tylko zestawiać obok siebie łączne liczby.

Typowe jest mylenie obu pytań. Na pytanie "o ile więcej" dzieli się zamiast odejmować, a na pytanie "ile razy większa" odejmuje się. Często zamienia się też kolejność: iloraz tworzy się z mniejszą liczbą w liczniku, mimo że pytanie dotyczy tego, ile razy większa liczba mieści się w mniejszej. W przykładzie porównanie łącznych liczb także wprowadza w błąd. Miejscowość Y ma wprawdzie więcej mieszkańców w sumie, ale na jeden sklep w miejscowości X przypada 6000 mieszkańców, czyli więcej niż w miejscowości Y, gdzie jest to 3750.

Na lekcjach Twoje dziecko spotka się z następującymi typami zadań:

  • Porównanie przez różnicę: o ile większa
  • Porównanie przez iloraz: ile razy większa
  • Zadanie tekstowe: ile razy więcej
  • Znajdowanie liczby k razy większej
  • Zadania wyboru dotyczące "ile razy większa" i "o ile jedna liczba jest większa"

Do wszystkich tych tematów są dostępne karty pracy do wydrukowania wraz z rozwiązaniami, dzięki którym możecie wspólnie przejrzeć zadania w domu.

MA.3.A.3.f: potrafią wyznaczać i porównywać udziały (np. w X z 2 sklepami z zabawkami mieszka 12 000 osób; w Y z 8 sklepami z zabawkami mieszka 30 000 osób).

Typy zadań: Ile razy większa: wybierz odpowiedź (kl. 4–5) · Liczba k razy większa (kl. 4–5) · O ile jedna liczba jest większa: wybierz odpowiedź (kl. 4–6) · Porównanie ilorazem: ile razy więcej (zadanie) (kl. 4–6) · Porównanie ilorazem: ile razy większa liczba (kl. 4–6) · Porównanie różnicą: o ile większa liczba (kl. 4–6)

Skracanie proporcji: łatwiejsze porównywanie udziałów

Twoje dziecko uczy się skracać stosunek, np. 12 000 do 30 000, do najprostszej postaci, dzięki czemu łatwiej porównywać udziały.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko potrafi zapisać dwie wielkości jako stosunek i skrócić go tak, aby liczby były jak najmniejsze. Program nauczania pokazuje to na przykładzie z dużymi liczbami: w miejscowości X na 2 sklepy z zabawkami przypada 12 000 mieszkańców, a w miejscowości Y na 8 sklepów przypada 30 000 mieszkańców. Po skróceniu oznacza to 1 sklep na 6000 mieszkańców w X oraz 1 sklep na 3750 mieszkańców w Y. Dopiero wtedy można bezpośrednio porównać oba udziały.

Typowy błąd polega na tym, że przy skracaniu dzieli się tylko jedną z dwóch liczb albo zatrzymuje się za wcześnie. Kto oblicza 12 000 : 4 oraz 8 : 4 i zatrzymuje się na 3000 : 2, skrócił wprawdzie ułamek, ale stosunek nie jest jeszcze w najprostszej postaci. Obie liczby muszą być zawsze podzielone przez tę samą wartość, inaczej stosunek się zmienia. Kolejny błąd pojawia się wtedy, gdy jednostki są różne, na przykład 12 km do 300 m, i skraca się je bez przeliczenia.

W karcie pracy do tego tematu znajdą Państwo odpowiednie zadania, które można wydrukować razem z rozwiązaniami:

  • Skracanie stosunku: Dwie liczby zapisuje się jako stosunek i skraca tak bardzo, jak to możliwe.
  • Skracanie stosunków: różne jednostki: Najpierw wielkości trzeba sprowadzić do tej samej jednostki, a dopiero potem skrócić.
  • Skracanie stosunków: prawda czy fałsz: Państwa dziecko sprawdza, czy podane skrócenie jest poprawne.
  • Skracanie stosunku: wybierz dzielnik: Państwa dziecko wybiera wspólny dzielnik, dzięki któremu można skrócić liczby.

MA.3.A.3.f: potrafią wyznaczać i porównywać udziały (np. w X z 2 sklepami z zabawkami mieszka 12 000 osób; w Y z 8 sklepami z zabawkami mieszka 30 000 osób).

Typy zadań: Skracanie stosunku: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skracanie stosunku: wybierz dzielnik (kl. 6) · Skracanie stosunku: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skróć stosunek (kl. 6) · Skracanie stosunku: różne jednostki (kl. 6–7)

Odwrotnie proporcjonalnie: więcej osób, mniej na osobę

Państwa dziecko rozpoznaje zadania, w których iloczyn dwóch wielkości pozostaje stały, i na tej podstawie oblicza, ile otrzymuje każda osoba, gdy zmienia się liczba osób.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się obliczać z zależnościami odwrotnie proporcjonalnymi. Przykład z programu nauczania: 72 karty są rozdawane między x graczy. Im więcej jest graczy, tym mniej kart dostaje każda osoba. Liczba kart na osobę wynika z 72 podzielone przez x.

Typowym błędem myślowym z proporcjonalności prostej jest wniosek, że dwa razy więcej osób oznacza dwa razy więcej kart. Prawda jest odwrotna: przy dwa razy większej liczbie osób każda dostaje tylko połowę kart. Pomocne jest sprawdzenie, czy iloczyn obu wielkości w każdym wierszu pozostaje taki sam, tutaj zawsze 72.

W klasie 9 zadania z tego tematu zazwyczaj obejmują:

  • Przyporządkowanie odwrotnie proporcjonalne: Uzupełnianie tabeli wartości, w której iloczyn jest stały.
  • Więcej osób, mniej dni: Zadanie tekstowe, w którym większa liczba osób wykonuje pracę w mniejszej liczbie dni.
  • Przyporządkowanie odwrotnie proporcjonalne: wybierz wartość: Wybór właściwej wartości spośród kilku podanych.
  • Odwrotna proporcjonalność: iloczyn: Rozpoznawanie, która odpowiedź poprawnie podaje stały iloczyn.

Do wszystkich zadań dostępne są karty pracy do wydrukowania z rozwiązaniami.

MA.3.A.3.g: potrafią określać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. potrafią wykonywać obliczenia z zastosowaniem zależności odwrotnie proporcjonalnych (np. liczba kart przypadających na jednego gracza przy 72 kartach i x graczach). rozumieją podane w procentach wartości jako przyporządkowania proporcjonalne i wykonują obliczenia procentowe (np. Ile procent stanowi 7 z 35 oraz ile to 7% z 35?).

Typy zadań: Proporcjonalność odwrotna krok po kroku (kl. 7–8) · Proporcjonalność odwrotna: dane zbędne (kl. 7–8) · Odwrotna proporcjonalność: iloczyn: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Proporcjonalność odwrotna (kl. 7–8) · Proporcjonalność odwrotna: wybierz wartość (kl. 7–8) · Więcej wykonawców — mniej dni: proporcjonalność odwrotna (kl. 7–8)

Wnioskowanie o całości na podstawie wartości procentowej

Dziecko uczy się obliczać na podstawie znanej wartości procentowej całą wielkość, na przykład gdy 7% pewnej liczby daje 7.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi przy znanym procencie wyznaczyć całą wielkość. Gdy dana jest część i wiadomo, jaki procent całości ona stanowi, dziecko przelicza z powrotem na całość. Plan nauczania Lehrplan 21 wymaga, aby rozumieć podawanie procentów jako przyporządkowanie proporcjonalne i wykonywać obliczenia procentowe. Jako przykłady podaje pytania „Ile procent stanowi 7 z 35?” oraz „Ile wynosi 7 % z 35?”. Konkretnego zakresu liczb nie podaje; przykłady operują małymi liczbami całkowitymi, takimi jak 7 i 35.

Typowy błąd: dziecko traktuje „7 %” jak zwykłą liczbę 7. W zadaniu „7 % z ? to 7” liczy wtedy 7 : 7 = 1 i otrzymuje całość równą 1, zamiast 7 : 0,07 = 100. Przyczyną jest to, że zapis procentowy nie został zamieniony na czynnik. Często myli się też to, co jest częścią, a co całością.

Na kartach pracy dotyczących tego tematu zazwyczaj pojawiają się:

  • Wielkość podstawowa z wartości procentowej: z danej wartości procentowej oblicza się całą wielkość.
  • Dana wartość procentowa – jak duża jest całość? To samo przeliczenie z powrotem, sformułowane w kontekście sytuacji z życia.
  • Wielkość podstawowa z procentu: wybierz wynik oraz Procent: wartość 1 %: wybierz odpowiedź Tutaj dziecko wybiera prawidłowe rozwiązanie spośród podanych odpowiedzi. Pomocne może być najpierw wyznaczenie wartości 1 %, a następnie przeliczenie na 100 %; jest to propozycja, a nie sposób wymieniony w planie nauczania.

MA.3.A.3.g: potrafią określać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. potrafią wykonywać obliczenia z zastosowaniem zależności odwrotnie proporcjonalnych (np. liczba kart przypadających na jednego gracza przy 72 kartach i x graczach). rozumieją podane w procentach wartości jako przyporządkowania proporcjonalne i wykonują obliczenia procentowe (np. Ile procent stanowi 7 z 35 oraz ile to 7% z 35?).

Typy zadań: Liczba z danego procentu (kl. 7–8) · Procent: ile wynosi 1%: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Liczba z danego procentu: wybierz wynik (kl. 7–8) · Znamy część w procentach — ile jest całości? (kl. 7–8)

Współczynnik kierunkowy i wyraz wolny funkcji liniowych

Dziecko uczy się odczytywać współczynnik kierunkowy (nachylenie) i wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) prostej z wykresu lub obliczać je na podstawie dwóch danych punktów.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programu nauczania opisuje cel dla całego etapu, nie tylko dla klasy 9. Nie podaje zakresu liczbowego. To, co konkretnie ćwiczy się w klasie 9, pokazują typy zadań: dziecko odczytuje współczynnik kierunkowy (nachylenie) i wyraz wolny z wykresu oraz oblicza nachylenie prostej przechodzącej przez dwa dane punkty.

Typowe błędy mają jasne przyczyny. Przy odczytywaniu nachylenia trójkąt nachylenia często jest odczytywany odwrotnie, czyli kroki poziomy i pionowy są zamienione. Przy dwóch punktach kolejność w liczniku i mianowniku bywa wybierana niejednakowo. Przez to znak nie zgadza się. Przy wyrazie wolnym czasem wybiera się punkt, w którym prosta przecina oś x, zamiast tego, w którym przecina oś y.

Typowe zadania na tym etapie to:

  • Odczytywanie wyrazu wolnego z wykresu: Wartość odczytuje się tam, gdzie prosta przecina oś y.
  • Odczytywanie nachylenia z wykresu: Dziecko odczytuje na trójkącie nachylenia, o ile zmienia się y na każdy krok w x.
  • Nachylenie prostej przez dwa punkty: Różnicę wartości y dzieli się przez różnicę wartości x.
  • Nachylenie: wybór wyniku oraz Funkcja liniowa: wyraz wolny: wybierz odpowiedź: Poprawne rozwiązanie wybiera się spośród podanych odpowiedzi.

MA.3.A.3.k: potrafią dla funkcji liniowych narysować wykres funkcji, wyznaczyć współczynnik kierunkowy, wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) oraz miejsce zerowe.

Typy zadań: Funkcja liniowa: wyraz wolny z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 8) · Wyraz wolny z wykresu (kl. 8) · Współczynnik kierunkowy z wykresu (kl. 8) · Współczynnik kierunkowy prostej przez dwa punkty (kl. 8) · Współczynnik kierunkowy: wybierz wynik (kl. 8)

Miejsca, w których wykres przecina oś x

Twoje dziecko uczy się znajdować miejsce zerowe funkcji liniowej, czyli wartość x, w której wykres przecina oś x i wartość funkcji wynosi zero.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby Twoje dziecko potrafiło narysować wykres funkcji liniowej oraz wyznaczyć współczynnik kierunkowy, wyraz wolny i miejsce zerowe. W przypadku miejsca zerowego oznacza to: przyrównujemy wartość funkcji do zera i rozwiązujemy równanie względem x. Punkt podstawy programowej nie podaje konkretnego zakresu liczb, dlatego nie da się z niego odczytać, jakie liczby dokładnie pojawiają się w klasie 9. Punkt podstawy programowej obowiązuje na dłuższym etapie nauki. Zadania w tej klasie pokazują, co konkretnie jest ćwiczone.

Typowym błędem jest pomylenie miejsca zerowego z wyrazem wolnym. Wyraz wolny to wartość y, gdy x jest równe zero. Miejsce zerowe to natomiast wartość x, gdy y jest równe zero. Kto przy szukaniu miejsca zerowego przyjmuje x równe zero, otrzymuje błędny punkt na osi y.

W drukowanych kartach pracy w tym dziale występują cztery typy zadań:

  • Miejsce zerowe funkcji liniowej: Obliczenie miejsca zerowego.
  • Funkcja liniowa: argument dla wartości funkcji: Dla danej wartości funkcji znalezienie odpowiedniej wartości x.
  • Miejsce zerowe: prawda czy fałsz: Sprawdzenie stwierdzeń dotyczących miejsc zerowych i decyzja, czy są prawdziwe.
  • Argument funkcji: wybierz liczbę: Wybranie prawidłowej wartości x spośród podanych liczb.

MA.3.A.3.k: potrafią dla funkcji liniowych narysować wykres funkcji, wyznaczyć współczynnik kierunkowy, wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) oraz miejsce zerowe.

Typy zadań: Argument funkcji: wybierz liczbę (kl. 8) · Miejsce zerowe funkcji liniowej (kl. 8) · Miejsce zerowe funkcji liniowej: dane zbędne (kl. 8) · Miejsce zerowe: prawda czy fałsz (kl. 8) · Miejsce zerowe: wstaw znak (kl. 8) · Miejsce zerowe: znajdź błąd (kl. 8) · Funkcja liniowa: argument dla danej wartości (kl. 8)

Wartość za jedną sztukę: ile kosztuje jedna sztuka?

Uczysz się obliczać na podstawie podanej ilości wartość dla jednej jednostki, na przykład cenę za kilogram, i dzięki temu uczciwie porównywać oferty.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Wartość dla jednej jednostki to ilość przypadająca na dokładnie jedną jednostkę: cena za 1 kg, zużycie na 100 km albo czas na 1 km. Plan nauczania wymaga, aby obliczać z zastosowaniem zależności proporcjonalnych. Przykładami są 300 g sera w cenie 20 Fr./kg albo zużycie paliwa na 700 km przy 6 l/100 km. Dziecko ma przy tym z podanej informacji wyznaczyć wartość dla jednej jednostki i wykorzystać ją do porównań i uzasadnień. Plan nauczania nie podaje dla tego etapu stałego zakresu liczbowego.

Typowy błąd pojawia się wtedy, gdy nie wyjaśnia się, która wielkość odnosi się do której. Przy 300 g w cenie 20 Fr./kg liczy się wtedy 300 · 20 i otrzymuje liczbę bez sensownej jednostki. Poprawnie jest najpierw przeliczyć podaną wielkość na jednostkę (300 g = 0,3 kg), a potem obliczyć 0,3 · 20 = 6 Fr. Drugi częsty błąd przy porównywaniu polega na porównywaniu tylko cen całkowitych różnych opakowań zamiast obliczania cen za jednostkę.

W zadaniach temat przejawia się na przykład tak:

  • Wartość dla jednej jednostki: zadanie z treścią, ile kosztuje lub zużywa jedna jednostka?
  • Cena jednostkowa: Gdzie jest taniej? Tutaj porównuje się oferty za pomocą wartości dla jednej jednostki.
  • Wartość dla jednej jednostki: Wybór poprawnego wyniku.
  • Wartość dla jednej jednostki: Prawda czy fałsz? Tutaj sprawdza się podane z góry obliczenie.

MA.3.A.3.e: Potrafią zapisywać zależności funkcyjne w tabelach wartości (np. pokonane odległości przy prędkości 4.5 km/h po 10 min, 20 min, 30 min, ...). Potrafią wykonywać obliczenia z zależnościami proporcjonalnymi (np. 300 g sera przy cenie 20 fr./kg; zużycie paliwa na 700 km przy spalaniu 6 l/100 km).
MA.3.B.1.e: potrafią formułować pytania dotyczące zależności między wielkościami, badać je i sprawdzać funkcyjne zależności (np. poziom napełnienia ½ litra, 1 litra, 2 litrów w różnych naczyniach; stosunek ceny do masy produktu; masę napoju light i lemoniady).
MA.3.B.1.g: potrafią formułować i uzasadniać zależności funkcyjne, w szczególności dotyczące ceny i ilości oraz drogi i czasu (np. zakup napojów oferowanych w różnych wielkościach opakowań).
MA.3.C.3.f: potrafią opisywać zależności na podstawie proporcjonalnej tabeli wartości (np. liczbę min na każdy przebyty km).

Typy zadań: Wartość dla jednej jednostki: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Wartość dla jednej jednostki: znajdź błąd (kl. 5–6) · Cena jednostkowa: z treścią, ile na jedną sztukę (kl. 5–6) · Cena za sztukę krok po kroku (kl. 5–6) · Cena za sztukę: dane zbędne (kl. 5–6) · Wartość dla jednej jednostki: wybierz wynik (kl. 5–6) · Cena za sztukę: gdzie taniej? (kl. 5–7)

Czytanie wykresów ruchu: droga, czas i prędkość

Dziecko odczytuje z wykresu droga-czas, jak daleko ktoś przejdzie w określonym czasie, jak szybko się porusza i kiedy robi przerwę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Wykres pokazuje, jak zmienia się pewna wielkość w czasie, na przykład jak daleko dotarła osoba podczas podróży. W 9. klasie dziecko czyta takie wykresy: potrafi odczytać przebyty dystans w danym momencie, rozpoznaje, co oznacza dany odcinek linii, i na tej podstawie oblicza prędkość. Stromy odcinek oznacza: w krótkim czasie pokonuje się dużo drogi, czyli szybka jazda. Poziomy odcinek oznacza: dystans się nie zmienia, osoba stoi w miejscu.

Typowym błędem jest czytanie wykresu jak mapy lub profilu wysokościowego, a nie jako zależności między czasem a dystansem. Wtedy myli się „wysoko” z „szybko” albo rosnącą linię interpretuje jako drogę pod górę. Przy postoju poziomą linię często odczytuje się jako zjazd, chociaż dystans w tym czasie pozostaje taki sam. Przy prędkości dziecko często patrzy tylko na wysokość linii. Poprawnie jest wziąć dwa punkty na linii i podzielić dystans przez odpowiadający mu czas.

Zadania wyglądają tak jak wykresy podróży na drukowanych kartach pracy z rozwiązaniami:

  • Prędkość w pierwszym odcinku: Dziecko odczytuje dwa punkty pierwszego odcinka i na tej podstawie wyznacza prędkość.
  • Jak daleko w sumie? Dziecko odczytuje na końcu wykresu, jaki dystans został przebyty w sumie.
  • Jak długo trwał postój? Dziecko rozpoznaje poziomy odcinek i określa, jak długo on trwa.

Punkty programu nauczania opisują etap obejmujący kilka lat. Jakie dokładnie zakresy liczbowe pojawiają się w 9. klasie, program nauczania w tym miejscu nie podaje; zadania pokazują rodzaj odczytu, który występuje na tym poziomie.

MA.3.B.1.i: potrafią sprawdzać wyniki i stwierdzenia dotyczące zależności funkcyjnych, w szczególności poprzez interpretację tabel, wykresów i diagramów (np. dojazd do pracy rowerem i pociągiem z X do Y trwa krócej i jest tańszy niż dojazd samochodem).
MA.3.C.2.f: Rozpoznawać zależności proporcjonalne i liniowe (rozszerzenie: odwrotnie proporcjonalne) w sytuacjach praktycznych (np. cena przejazdu taksówką przy opłacie podstawowej i stałej cenie za kilometr). Potrafić przedstawiać pary wartości oraz wykresy funkcji w układzie współrzędnych (np. czasy pośrednie w biegach na 10'000 m; ciężar względnie masa i cena produktów spożywczych). Potrafić przekładać sytuacje z życia codziennego (np. pole powierzchni pokoju; prędkość samochodu; zużycie benzyny) na język matematyczny, określać właściwe wielkości i dobierać odpowiednie jednostki miar.
MA.3.C.2.g: potrafią przedstawić zależność dwóch wielkości za pomocą wykresu funkcji oraz interpretować przebiegi wykresów (np. wykres droga – czas dla biegu na 400 m). Rozszerzenie: potrafią dobrać odpowiednią skalę w układzie współrzędnych do tabel wartości. Rozszerzenie: potrafią opisać liniowe zależności funkcyjne za pomocą wyrażenia (np. kursy walut).

Typy zadań: Wykres podróży: jak długo trwał postój? (kl. 7–8) · Wykres drogi: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Wykres drogi: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wykres podróży: ile przejechano łącznie? (kl. 7–8) · Wykres podróży: prędkość w pierwszym etapie (kl. 7–8) · Podróż na wykresie: cała przebyta droga (kl. 7–8) · Podróż na wykresie: jak długi postój (kl. 7–8) · Prędkość z wykresu ruchu: wybierz wynik (kl. 7–8) · Podróż na wykresie: prędkość na pierwszym odcinku (kl. 7–8)

Odczytywanie wartości z tabel i wykresów

Dziecko odczytuje wartości z tabel i diagramów słupkowych, porównuje je, oblicza różnice i sprawdza dzięki temu prawdziwość stwierdzeń.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi odczytywać wartości z tabel i wykresów słupkowych, porównywać wiersze lub słupki między sobą i obliczać różnice. Tak sprawdza zdania w rodzaju „Grupa A ma więcej niż grupa B”, opierając się na materiale.

Typowy błąd: przy pytaniu „o ile więcej” podaje się większą wartość zamiast różnicy albo różnicę liczy się w złym kierunku. Równie często wiersz lub słupek zostaje przypisany do niewłaściwej kategorii, ponieważ najpierw nie przeczytano nagłówka, jednostki ani skali. Przy pytaniach typu „ile wartości leży powyżej tej liczby?” często zalicza się do wyniku sam graniczny próg albo się go pomija. Błąd często tkwi mniej w rachunku, a bardziej w dokładnym przeczytaniu polecenia.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Tabela: o ile więcej według tabeli?
  • Wykres słupkowy: ile więcej?
  • Tabela: odległość między największą a najmniejszą wartością
  • Tabela: która kategoria ma najwięcej?
  • Tabela: ile grup leży powyżej tej liczby?
  • Różnica dwóch wierszy: wybierz poprawną odpowiedź
  • Różnica dwóch wierszy: prawda czy fałsz

Karty pracy z rozwiązaniami nadają się do sprawdzenia po wykonaniu zadań, gdzie wystąpił błąd. Porównania relatywne, czyli udziały zamiast liczebności, nie pojawiają się w wymienionych formach zadań i dlatego nie są tu opisane.

MA.3.B.1.i: potrafią sprawdzać wyniki i stwierdzenia dotyczące zależności funkcyjnych, w szczególności poprzez interpretację tabel, wykresów i diagramów (np. dojazd do pracy rowerem i pociągiem z X do Y trwa krócej i jest tańszy niż dojazd samochodem).
MA.3.B.2.b: potrafią systematycznie kombinować i modyfikować (np. tworzenie par z 6 dziećmi). potrafią formułować pytania dotyczące danych statystycznych i na nie odpowiadać (np. najdłuższa droga do szkoły jest ponad dwa razy dłuższa niż najkrótsza; większość dzieci mieszka mniej niż 1 km od szkoły).
MA.3.C.1.b: potrafią zbierać dane dotyczące liczebności, długości i cen, rejestrować je, porządkować i interpretować (np. listy kreskowe liczby oczek wyrzucanych w rzucie kostką; wzrost ciała). potrafią przedstawiać liczebności zbiorów z otoczenia (np. 7 dzieci o blond włosach – 7 kratek, 5 dzieci o brązowych włosach – 5 kratek).
MA.3.C.1.d: potrafią przedstawiać w tabelach i diagramach oraz interpretować dane dotyczące długości, pojemności, mas, czasu trwania, liczebności i cen (np. dotyczące zwierząt domowych). potrafią przeprowadzać doświadczenia losowe, rejestrować ich wyniki i je interpretować (np. 50 razy rzucać dwiema kostkami).
MA.3.C.1.e: potrafią statystycznie zbierać, porządkować, przedstawiać i interpretować dane (np. drogi do szkoły: odległość, środki transportu, czas trwania).
MA.3.C.1.j: potrafią na podstawie danych ustalać zależności między różnymi wielkościami (np. zależność między przebiegniętą odległością a zwycięstwem w piłce nożnej); potrafią rozwiązywać i porównywać problemy społeczne (np. profilaktyka wypadków), ekonomiczne (np. oprocentowanie, rabat, leasing) i ekologiczne (np. zużycie wody, utylizacja odpadów) oraz porównywać dane liczbowe wyrażone bezwzględnie i względnie.
MA.3.C.2.d: potrafią zadawać pytania dotyczące tekstów, tabel i diagramów, wykonywać własne obliczenia oraz interpretować i sprawdzać wyniki.

Typy zadań: Diagram słupkowy: o ile więcej (kl. 2–4) · Tabela: która kategoria ma najwięcej? (kl. 2–4) · Tabela: o ile więcej według zestawienia? (kl. 2–4) · Różnica dwóch wierszy: prawda czy fałsz (kl. 2–4) · Różnica dwóch wierszy: wybierz poprawną odpowiedź (kl. 2–4) · Tabela: ile grup przekracza podaną liczbę? (kl. 2–4) · Tabela: o ile różni się największa od najmniejszej? (kl. 2–4)

Szacowanie prawdopodobieństwa na podstawie doświadczeń

Dziecko szacuje prawdopodobieństwo zdarzenia na podstawie wyników doświadczenia losowego, obliczając częstość względną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko samodzielnie przeprowadza doświadczenia losowe, na przykład z dwiema kostkami do gry lub pinezką, i zapisuje wyniki w tabeli. Program nauczania jako przykład podaje 50 rzutów dwiema kostkami. Na podstawie doświadczeń dziecko wyznacza częstość względną zdarzenia (liczba trafień podzielona przez liczbę prób) i formułuje na tej podstawie przypuszczenie dotyczące jego prawdopodobieństwa.

Częstym błędem jest podawanie liczby bezwzględnej (na przykład "7 razy orzeł") zamiast udziału (7 z 20 rzutów, czyli 0,35). Ponadto wynik małego doświadczenia bywa traktowany jak stałe prawdopodobieństwo. Przy niewielkiej liczbie rzutów częstość względna silnie się waha, dlatego jest ona jedynie oszacowaniem.

W tym obszarze na kartach pracy z rozwiązaniami występują trzy typy zadań:

  • Szacowanie prawdopodobieństwa na podstawie doświadczenia: Dziecko analizuje wyniki doświadczenia i na ich podstawie szacuje prawdopodobieństwo.
  • Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo: Dziecko wyznacza częstość względną i wybiera odpowiadające jej prawdopodobieństwo.
  • Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego: Dziecko ustala, jakie jest prawdopodobieństwo tego, że zdarzenie nie zajdzie.

MA.3.B.2.e: Potrafią doświadczalnie wyznaczać częstości i formułować przypuszczenia dotyczące ich prawdopodobieństw (np. rzut pinezką: główka do góry lub czubek na dole; rzut dwiema kostkami: uzyskanie dwóch parzystych liczb oczek lub sumy 7). są gotowi zmierzyć się z nieznanymi zagadnieniami z zakresu kombinatoryki i prawdopodobieństwa.
MA.3.C.1.d: potrafią przedstawiać w tabelach i diagramach oraz interpretować dane dotyczące długości, pojemności, mas, czasu trwania, liczebności i cen (np. dotyczące zwierząt domowych). potrafią przeprowadzać doświadczenia losowe, rejestrować ich wyniki i je interpretować (np. 50 razy rzucać dwiema kostkami).

Typy zadań: Oszacuj prawdopodobieństwo z doświadczenia (kl. 7–8) · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 7–8) · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo przeciwne (kl. 7–8)

Zrozumienie i ocena dwuetapowych doświadczeń losowych

Dziecko uczy się, jak w doświadczeniach dwustopniowych, na przykład przy dwóch rzutach lub dwóch losowaniach, określać wszystkie możliwe wyniki oraz obliczać ich prawdopodobieństwo.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczniowie uczą się przeprowadzać dwustopniowe doświadczenia losowe z kostkami, monetami lub kartami oraz przedstawiać ich możliwe wyniki, na przykład w drzewie stochastycznym. Na tej stronie omówione są dwa typy zadań: suma oczek dwóch kostek, w której istnieje 36 jednakowo prawdopodobnych wyników, oraz dwukrotne losowanie ze zwracaniem. Celem jest wyznaczanie prawdopodobieństw oraz sprawdzanie i uzasadnianie stwierdzeń na ich temat.

Typowym błędem jest uznanie sumy oczek dwóch kostek za jednakowo prawdopodobną, ponieważ możliwe są tylko sumy od 2 do 12. W rzeczywistości suma 7 wypada na sześć z 36 sposobów, a suma 2 tylko na jeden sposób (1 i 1). Przy dwóch etapach dzieci często mylą też, kiedy mnożyć, a kiedy dodawać: prawdopodobieństwa wzdłuż jednej ścieżki się mnoży, a kilka ścieżek prowadzących do tego samego zdarzenia się dodaje. Przyczyną jest zwykle to, że wyniki traktuje się jako sumy, zamiast liczyć wyniki elementarne.

Typowe zadania na tej stronie to:

  • Suma oczek dwóch kostek: wyznaczanie prawdopodobieństwa poszczególnych sum.
  • Dwie kostki: która suma oczek jest bardziej prawdopodobna: porównywanie dwóch sum i uzasadnianie wyboru.
  • Dwukrotne losowanie ze zwracaniem: obliczanie prawdopodobieństw wyników; pomocne jest drzewo stochastyczne.
  • Dwa losowania: prawda czy fałsz: sprawdzanie stwierdzeń o wyniku i ich uzasadnianie.
  • Suma oczek dwóch kostek: wybierz prawdopodobieństwo: przyporządkowywanie każdej sumie odpowiedniego prawdopodobieństwa.

Wyprowadzanie prawdopodobieństw z częstości względnych jest w podstawie programowej wskazane jako rozszerzenie i w tych zadaniach nie występuje.

MA.3.B.2.f: potrafią sprawdzać i uzasadniać prawdopodobieństwa oraz dane statystyczne (np. prawdopodobieństwo wyrzucenia dwukrotnie z rzędu orła przy rzucie monetą wynosi 0,25; w Przedalpach stosunkowo więcej młodych ludzi posiada skuter niż w Mittelland).
MA.3.C.1.h: potrafią przeprowadzać wieloetapowe doświadczenia losowe z kostkami, monetami lub kartami i przedstawiać możliwe zdarzenia (np. narysować diagram drzewa dla trzykrotnego rzucania monetą).
MA.3.C.1.i: Rozszerzenie: potrafią przeprowadzać doświadczenia losowe i wyznaczać prawdopodobieństwa (np. określać prawdopodobieństwo wylosowania z talii kart dwa razy z rzędu tego samego koloru); Rozszerzenie: potrafią wyciągać wnioski dotyczące prawdopodobieństwa z częstości względnej zdarzenia (np. w ciągu miesiąca 88 z 2'750 pociągów spóźnia się więcej niż 5 min, z nich 57 więcej niż 10 min).

Typy zadań: Suma oczek na dwóch kostkach (kl. 8) · Dwa losowania ze zwracaniem (kl. 8) · Dwa losowania: prawda czy fałsz (kl. 8) · Dwa losowania: znajdź błąd (kl. 8) · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna (kl. 8) · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik (kl. 8)

Więcej o tej klasie

Czego uczy się w 9. klasie z matematyki?

W 9. klasie, na koniec szkoły podstawowej, rozwiązuje się równania kwadratowe metodą rozkładu na czynniki, równania wymierne oraz równania z parametrem, wykonuje się działania na potęgach, pierwiastkach i w zapisie wykładniczym (naukowym) oraz przekształca się wyrażenia wymierne. W geometrii: figury i bryły podobne, twierdzenie Talesa, odcinki, pola powierzchni i objętości ostrosłupów, stożków i kul. Porównuje się wzrost liniowy, kwadratowy i wykładniczy oraz interpretuje dane i zależności.

O programie nauczania: Podstawą jest Lehrplan 21, przedmiot matematyka (wzór konferencji dyrektorów edukacji kantonów niemieckojęzycznej Szwajcarii, poprawiona wersja z 29.02.2016). Opisuje on kompetencje nie rok po roku, lecz w cyklach; 9. klasa należy do 3. cyklu (7. do 9. klasy). Przyporządkowanie zadań do 9. klasy pochodzi od nas i opiera się na typowym układzie materiału. Poziomy kompetencji dla cyklu podane są dosłownie w bloku poniżej; programy nauczania poszczególnych kantonów mogą się nieznacznie różnić.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
MA.1.A.1 · Uczniowie rozumieją i stosują pojęcia arytmetyczne oraz symbole. Czytają i zapisują liczby.
MA.1.A.1.h rozumieją i używają pojęć: równanie, nawias, liczba pierwsza. potrafią używać symboli +, -, /, *, =, x², (), ≠ i odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią przekształcać ułamki (mianowniki 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000), liczby dziesiętne i procenty każdy z nich na dwie pozostałe postacie zapisu. Zapisywanie ułamka w postaci liczby dziesiętnej · Zapisywanie liczb dziesiętnych w postaci ułamka
MA.1.A.1.i rozumieją i stosują pojęcia: wyrażenie, zmienna, niewiadoma, do potęgi, potęga, potęga dziesięciu, znak liczby, liczby dodatnie, liczby ujemne, pierwiastek (kwadratowy). Rozszerzenie: rozumieją i stosują pojęcia: podstawa, wykładnik. potrafią używać symboli √, ≤, ≥ oraz odpowiednio korzystać z kalkulatora. potrafią czytać i zapisywać liczby do 1 miliarda. Potęgi z ułamkami i liczbami ujemnymi · Zrozumienie pierwiastków kwadratowych i sześciennych · Odczytywanie liczb całkowitych na osi liczbowej i tworzenie liczb przeciwnych
MA.1.A.1.j potrafią odczytywać i zapisywać liczby w notacji wykładniczej z dodatnimi wykładnikami (np. 1.32 · 10⁸ = 132 000 000). potrafią odczytywać i zapisywać potęgi o podstawie wymiernej i wykładniku naturalnym. Duże liczby w zapisie naukowym · Potęgi z ułamkami i liczbami ujemnymi
MA.1.A.1.k rozumieją i stosują pojęcia: liczby naturalne, liczby całkowite, liczby wymierne, odwrotność, pierwiastek trzeciego stopnia. potrafią czytać i zapisywać liczby w zapisie wykładniczym, także z ujemnymi wykładnikami. Pierwiastki nieparzystego stopnia, także z liczb ujemnych
MA.1.A.1.l rozumieją i stosują pojęcia liczb rzeczywistych, liczb niewymiernych. Szacowanie i zaokrąglanie pierwiastków kwadratowych
MA.1.A.2 · Uczennice i uczniowie potrafią elastycznie liczyć, porządkować liczby według wielkości i szacować wyniki.
MA.1.A.2.h potrafią szacować sumy i różnice z liczbami dziesiętnymi (np. 0.723 - 0.04 ≈ 0.7; 23'268 + 4'785 ≈ 28'000). potrafią w obliczeniach procentowych szacować wyniki (np. 263 z 830 to około 30%; 45% z 13'000 to więcej niż 5'000). Szacowanie: wstępne oszacowanie wyników
MA.1.A.2.i Rozszerzenie: umieć szacować iloczyny i ilorazy liczb dziesiętnych (np. 0.382 : 42.8 → 0.4 : 40 = 0.4 : 4 : 10 = 0.01; 32.7 : 0.085 → 30 : 0.1 = 300 : 1 = 300). Szacowanie: wstępne oszacowanie wyników
MA.1.A.2.j potrafią uporządkować dodatnie i ujemne liczby wymierne na osi liczbowej. Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych · Odczytywanie liczb całkowitych na osi liczbowej i tworzenie liczb przeciwnych
MA.1.A.3 · Uczennice i uczniowie potrafią dodawać, odejmować, mnożyć, dzielić i potęgować.
MA.1.A.3.g potrafią mnożyć liczby dziesiętne do 5 cyfr znaczących i sprawdzać wyniki (w pamięci lub zapisując własne sposoby obliczeń, np. 308 · 52; 12 · 0,3). potrafią mnożyć ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100 na modelu prostokąta. potrafią zapisywać ułamki o mianownikach 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 20, 50, 100, 1'000 w postaci liczb dziesiętnych. potrafią określać, ile razy ułamki jednostkowe zawierają się w liczbach całkowitych (np. Ile razy ⅕ zawiera się w 2? → 2 : ⅕). Mnożenie liczb dziesiętnych: prawidłowe ustawienie przecinka · Mnożenie ułamków na prostokącie · Zapisywanie ułamka w postaci liczby dziesiętnej
MA.1.A.3.h potrafią wykonywać obliczenia procentowe za pomocą kalkulatora. Rozszerzenie: potrafią rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze. Obliczanie procentu liczby · Ile procent stanowi jedna liczba z innej? · Rozkład na czynniki pierwsze
MA.1.A.3.i potrafią wykonywać działania podstawowe na liczbach wymiernych. potrafią obliczać pierwiastki i potęgi za pomocą kalkulatora (np. 4³ · 4³ = 4'096; 4³ + 4³ = 128; ³√8000). Rozszerzenie: potrafią wykonywać działania podstawowe na ułamkach zwykłych ze zmiennymi i podstawiać liczby za zmienne: a/b + c/d; a/b − c/d; a/b · c/d; a : c/b : d = a/c · b/d. Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych z znakiem · Mnożenie i dzielenie liczb ze znakami · Dzielenie liczb dziesiętnych · Potęgi z ułamkami i liczbami ujemnymi
MA.1.A.3.j potrafią przekształcać i obliczać wyrażenia z potęgami i pierwiastkami kwadratowymi (np. √2 + √2 = 2√2 = √8; √(2³) · √3 = √24 = 2√6). potrafią dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić liczby zapisane w notacji wykładniczej. Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek · Prawa potęg: poprawne przekształcanie wykładników · Duże liczby w zapisie naukowym
MA.1.A.4 · Uczennice i uczniowie potrafią porównywać i przekształcać wyrażenia algebraiczne, rozwiązywać równania, stosować prawa i reguły.
MA.1.A.4.h potrafią rozwiązywać równania z niewiadomymi przez podstawianie lub działania odwrotne. potrafią stosować reguły kolejności działań (mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem) oraz reguły dotyczące nawiasów (np. 4 + 8 - 2 · 3 = 6; (4 + 8 - 2) · 3 = 30; 4 + (8 - 2) · 3 = 22). Rozszerzenie: potrafią stosować cechy podzielności przez 3, 4, 6, 8, 9, 25, 50 oraz wyznaczać dzielniki liczb naturalnych. Rozwiąż równanie z x · Punkt przed kreską i nawiasy · Dzielniki i wielokrotności liczby
MA.1.A.4.i potrafią zapisać iloczyn równych czynników w postaci potęgi i odwrotnie (np. 15 · 15 · 15 = 15³ ; a · a · a · a = a⁴). potrafią stosować prawo rozdzielności mnożenia względem dodawania przy przekształcaniu wyrażeń (np. a · (b + c) = a · b + a · c = ab + ac). potrafią sensownie zaokrąglać wyniki obliczeń. Rozszerzenie: rozumieją konwencje dotyczące zapisu wyrażeń algebraicznych (np. abc = a · b · c, ale 789 ≠ 7 · 8 · 9). Rozwijanie nawiasów i wyłączanie wspólnego czynnika · Zaokrąglanie liczb dziesiętnych do dziesiątych i setnych
MA.1.A.4.j Rozszerzenie: potrafić rozwiązywać równania liniowe z jedną niewiadomą za pomocą przekształceń równoważnych (np. 5x + 3 = 7). Rozszerzenie: potrafić dodawać i odejmować wielomiany (np. 3(a² + 2b) - 2(a² + b) = a² + 4b). Rozszerzenie: potrafić wymnażać wyrażenia algebraiczne i wyłączać wspólny czynnik przed nawias (rozkład na czynniki). Rozszerzenie: potrafić interpretować słownie równania (np. x = y + 1 → x jest o 1 większe od y) oraz przekładać zapisy słowne na równania. Rozszerzenie: potrafić przekształcać wyrażenia z zmiennymi lub sensownie je upraszczać (wyłączanie przed nawias, wymnażanie, skracanie oraz reguły znaków). Rozwiązywanie równań dwuetapowych · Rozwiązywanie równań z x po obu stronach · Upraszczanie wyrażeń z zmiennymi · Rozwijanie nawiasów i wyłączanie wspólnego czynnika · Rozkładanie wyrażeń algebraicznych na czynniki
MA.1.A.4.k potrafią dodawać i odejmować wyrażenia zawierające zmienne (np. a + 2a + b + 3b + ¼ + ⅜ = 3a + 4b + ⅝). Upraszczanie wyrażeń z zmiennymi
MA.1.A.4.l potrafią rozwiązywać równania kwadratowe metodą rozkładu na czynniki (np. x² - 4 = 0). potrafią przekształcać wyrażenia z dwumianami, stosując przy tym wzory skróconego mnożenia (np. 4a² + 12ab² + 9b⁴ = (2a + 3b²)²). potrafią stosować reguły działań na potęgach a^x · a^y = a^(x+y) oraz zasadę: potęgowanie przed mnożeniem i dzieleniem, mnożenie i dzielenie przed dodawaniem i odejmowaniem. Rozwiązywanie równań kwadratowych metodą rozkładu na czynniki · Stosowanie wzorów skróconego mnożenia w sposób pewny · Wymnażanie dwóch nawiasów
MA.1.A.4.m Potrafią przekształcać wyrażenia wymierne z dwumianami. Potrafią stosować prawa działań w wyrażeniach z potęgami i pierwiastkami oraz w liczbach zapisanych w notacji wykładniczej. Potrafią rozwiązywać równania wymierne z niewiadomą w mianowniku (np. 3/x + 2 = 4/x + 3) i równania z parametrem (np. ax + a = 7). Potrafią rozwiązywać układy równań liniowych z 2 niewiadomymi. Prawa potęg: poprawne przekształcanie wykładników · Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek · Rozwiązywanie układów równań liniowych · Rozwiązywanie równań z x po obu stronach
MA.1.B.1 · Uczniowie potrafią badać zależności między liczbami i działaniami oraz prawidłowości arytmetyczne i wymieniać się spostrzeżeniami.
MA.1.B.1.i Potrafią stosować strategie heurystyczne: wyjaśniać treść zadania, zadając pytania, systematycznie zmieniać dane, porównywać z zadaniami znanymi, formułować założenia, wymieniać się propozycjami rozwiązań. Potrafią badać i opisywać zależności między liczbami wymiernymi (np. odległości między ułamkami jednostkowymi ½, ⅓, ¼, ... na osi liczbowej; rozszerzenie: wzrost ilorazów przy coraz mniejszych dzielnikach, 4 : 2, 4 : 1, 4 : 0.5 ...). Potrafią badać zależności arytmetyczne poprzez systematyczne zmienianie liczb, wartości miejsc i działań oraz notować obserwacje (np. 10 : 9 = 1 R1, 100 : 9 = 11 R1, 1'000 : 9 = ...).
MA.1.B.1.j potrafią stosować strategie heurystyczne: sprawdzać przypuszczenia, pracować w przód, pracować wstecz, dokonywać wstecznego przeglądu rozwiązania. Rozszerzenie: potrafią tworzyć wzory arytmetyczne, kontynuować je, zmieniać i opisywać algebraicznie (np. 1 · 4 - 2 · 3 / 2 · 5 - 3 · 4 / 3 · 6 - 4 · 5 / ... → a · (a + 3) - (a + 1)(a + 2)).
MA.1.B.1.k potrafią badać zależności arytmetyczne i algebraiczne, przenosić struktury na inne przykłady liczbowe i zapisywać obserwacje (np. 10² + 10 + 11 = 11²; 11² + 11 + 12 = 12²).
MA.1.B.1.l Potrafią systematycznie zmieniać liczby, cyfry i działania, formułować obserwacje i odnosić je do wyrażeń literowych (np. Kiedy zachodzi: a · b · c < 100a + 10b + c? Znajdź przykłady i kontrprzykłady). Udowadnianie fałszywości stwierdzeń za pomocą kontrprzykładów · Wyrażenia: podstawianie wartości i obliczanie
MA.1.B.2 · Uczniowie potrafią wyjaśniać, sprawdzać i uzasadniać stwierdzenia, przypuszczenia i wyniki dotyczące liczb i zmiennych.
MA.1.B.2.h potrafią badać, uzasadniać lub obalać stwierdzenia dotyczące prawidłowości arytmetycznych (np. suma nieparzysta powstaje przez dodanie liczby parzystej i nieparzystej; iloczyny czterech kolejnych liczb są podzielne przez 24). potrafią badać i uzasadniać liczbę cyfr po przecinku w iloczynach i ilorazach liczb dziesiętnych (np. z kalkulatorem). Udowadnianie fałszywości stwierdzeń za pomocą kontrprzykładów · Mnożenie liczb dziesiętnych: prawidłowe ustawienie przecinka
MA.1.B.2.i Rozszerzenie: potrafią sprawdzać przekształcenia równoważne za pomocą obliczeń kontrolnych.
MA.1.B.2.j potrafią sprawdzać zdania algebraiczne przez podstawianie liczb (np. a³ + 5a jest podzielne przez 6: 4³ + 5⋅4 = 84 → 84 : 6 = 14; a^(2b) = (a²)^b; 2⁶ = (2²)³ = 2²˙³ = 4³; 2⁸ = 4⁴; 3⁴ = 9²). Wyrażenia: podstawianie wartości i obliczanie
MA.1.B.2.k potrafią uzasadniać wyniki przez uogólnianie (np. kwadrat liczby jest o 1 większy od iloczynu dwóch sąsiednich liczb: 4 · 4 -1 = 3 · 5 → a² - 1 = (a - 1)(a + 1)). potrafią sprawdzać przekształcenia wyrażeń i przekształcenia równoważne. Stosowanie wzorów skróconego mnożenia w sposób pewny
MA.1.B.3 · Uczniowie potrafią podczas badania wzorów arytmetycznych korzystać z pomocy.
MA.1.B.3.e potrafią wykorzystywać media elektroniczne do badania struktur arytmetycznych (np. zamieniać ułamki 1/11, 2/11, 3/11, ... na okresowe ułamki dziesiętne i badać ciąg cyfr).
MA.1.B.3.f potrafią za pomocą mediów elektronicznych gromadzić dane, sortować je i przedstawiać (arkusz kalkulacyjny).
MA.1.B.3.g potrafią korzystać ze zbiorów wzorów, publikacji referencyjnych i Internetu do rozwiązywania zadań numerycznych oraz do badania struktur. potrafią stosować szablony w arkuszu kalkulacyjnym.
MA.1.B.3.h potrafią za pomocą programu arkusza kalkulacyjnego metodą systematycznego zmieniania wartości rozwiązywać równania, a także wprowadzać lub stosować wzory (np. A = ½(s·h)
MA.1.C.1 · Uczniowie potrafią przedstawiać, opisywać, wymieniać się i prześledzić sposoby obliczeń.
MA.1.C.1.g potrafią przedstawiać i opisywać za pomocą odpowiednich modeli sumy, różnice i iloczyny ułamków oraz liczb dziesiętnych (np. iloczyn: ⅓ z ¾ z użyciem modelu prostokątnego; suma: ½ + ¼ z użyciem modelu kołowego). Mnożenie ułamków na prostokącie · Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach
MA.1.C.1.h potrafią przedstawiać i opisywać działania na liczbach i zmiennych (np. 18 · 22 = (20 - 2)(20 + 2) → (a - b)(a + b) jako pole) oraz uogólniać. Stosowanie wzorów skróconego mnożenia w sposób pewny
MA.1.C.1.i potrafią odróżniać wyniki dokładne od zaokrąglonych. w zależności od sytuacji decydują, czy operować wartościami zaokrąglonymi, czy dokładnymi (np. √2 lub 1.41). Zaokrąglanie liczb dziesiętnych do dziesiątych i setnych · Szacowanie i zaokrąglanie pierwiastków kwadratowych
MA.1.C.2 · Uczniowie potrafią ilustrować, opisywać i uogólniać liczby, ciągi liczbowe oraz wyrażenia.
MA.1.C.2.h potrafią matematyzować i wymyślać zagadki liczbowe (np. jeśli liczbę potroimy i powiększymy o 3, otrzymamy 33). potrafią numerycznie opisywać ciągi figur (np. liczbę widocznych ścian w wieżach z 1, 2, 3, 4, ... kostek). Tłumaczenie zadań tekstowych na równania · Kontynuowanie ciągów liczbowych według reguły
MA.1.C.2.i potrafią opisywać zależności między wyrażeniami a figurami (np. interpretować n(n+1) jako prostokąt; przedstawiać sumę pierwszych n liczb nieparzystych jako kwadrat: 1 + 3 + 5 + 7 = 4 · 4). potrafią tworzyć wyrażenia opisujące długości odcinków, pola powierzchni i objętości oraz interpretować odpowiadające im wyrażenia. potrafią ilustrować wyrażenia arytmetyczne i algebraiczne, zwłaszcza za pomocą tekstu, symboli i szkiców (np. iloczyn dwóch dwumianów, sumę trzech kolejnych liczb). potrafią uogólniać prawidłowości arytmetyczne za pomocą wyrażeń literowych (np. 3(4 + 5) = 3 · 4 + 3 · 5 → a(b + c) = ab + ac). Rozszerzenie: potrafią formułować struktury arytmetyczne w postaci algebraicznej (np. iloczyny 2 · 3 · 4 / 3 · 4 · 5 / 5 · 6 · 7, ... są podzielne przez 6 → a(a + 1) · (a + 2) · ⅙ jest liczbą całkowitą). Rozwijanie nawiasów i wyłączanie wspólnego czynnika · Wyrażenia: podstawianie wartości i obliczanie
MA.1.C.2.j potrafią geometrycznie interpretować wyrażenia algebraiczne (np. a² · b jako prostopadłościan o kwadratowej podstawie, a · b jako prostokąt o bokach a i b oraz a + b jako sumę dwóch odcinków). potrafią przekładać liniowe ciągi figur na wyrażenia algebraiczne (np. liczbę potrzebnych patyczków do ułożenia n trójkątów równobocznych w rząd jako 2n + 1). Znajdowanie n-tego wyrazu ciągu liczbowego
MA.1.C.2.k potrafią liczbowo potwierdzać lub ilustrować stwierdzenia dotyczące ciągów liczbowych i wyrażeń (np. ½n(n+1) + ½(n+1)(n+2) jest liczbą kwadratową; n = 1 → 1 + 3 = 4, n = 2 → 3 + 6 = 9, ... n = 6 → 21 + 28 = 49). potrafią rozpoznawać wzrost liniowy, kwadratowy i wykładniczy w wyrażeniach, ciągach liczbowych i wykresach oraz opisywać różnice między nimi. Wyrażenia: podstawianie wartości i obliczanie
MA.2.A.1 · Uczniowie rozumieją i stosują pojęcia oraz symbole.
MA.2.A.1.h rozumieją i stosują pojęcia: współrzędne, widok, widok z boku, widok z góry, widok z przodu. Odczytywanie punktów w układzie współrzędnych
MA.2.A.1.i rozumieją i stosują pojęcia: środkowa boku, dwusieczna kąta, wysokość, prostopadła, podstawa, podstawa (figury przestrzennej), symetralna, ramię, siatka (rozwinięcie), okrąg opisany, okrąg wpisany, czworokąt, wielokąt, romb, równoległobok, deltoid, trapez, równoramienny, równoboczny, rozwartokątny, ostrokątny, symetria środkowa, obrót, punkt oryginalny, punkt obrazu, przystający, układ współrzędnych, dwuwymiarowy, trójwymiarowy. potrafią poprawnie oznaczać obiekty geometryczne: punkty, punkty obrazów, boki i kąty trójkątów i czworokątów. Klasyfikacja trójkątów według boków i kątów · Rozpoznawanie symetralnej odcinka i dwusiecznej kąta
MA.2.A.1.j rozumieją i używają pojęć: współrzędna x, współrzędna y, oś x, oś y, odcinek jednostkowy, pole powierzchni bocznej, graniastosłup, walec. potrafią charakteryzować trójkąty i czworokąty ze względu na kąty, równoległość, przekątne, długości boków. Odczytywanie punktów w układzie współrzędnych · Klasyfikacja trójkątów według boków i kątów
MA.2.A.1.k rozumieją i stosują pojęcia: przystawanie (przekształcenie przystające), podstawa, stożek, graniastosłup, ostrosłup, π. Trójkąty przystające: znajdowanie równych kątów
MA.2.A.1.l rozumieją i stosują pojęcia: czworościan, przekątna bryły, wysokość bryły, wysokość ściany bocznej, wycinek koła, wierzchołek, podobieństwo, przeciwprostokątna, przyprostokątna, styczna, cięciwa. potrafią opisywać bryły za pomocą ich własności (długości odcinków, równoległość odcinków, kąty między odcinkami a płaszczyznami, pole powierzchni, objętość, przekątne bryły, siatka, liczba i kształt ścian bocznych, wierzchołki i krawędzie). Podobne figury: obliczanie pól
MA.2.A.2 · Uczniowie potrafią odwzorowywać figury i bryły, rozkładać je na części i składać z części.
MA.2.A.2.g potrafią za pomocą ekierki powiększać, pomniejszać, odbijać i przesuwać linie i figury oraz rozpoznają odpowiadające im przekształcenia. Symetria osiowa: odbijanie punktów i figur
MA.2.A.2.h potrafią obracać figury na kratkowanej siatce o 90°, 180° (symetria środkowa) i 270° oraz rozpoznawać odpowiadające im przekształcenia. Przesuwanie, obracanie i rozciąganie figur w układzie współrzędnych
MA.2.A.2.i potrafią za pomocą ekierki kreślarskiej odbijać figury względem osi lub punktu, przesuwać je oraz za pomocą cyrkla i ekierki obracać je o 90°, 180° i 270°. Symetria osiowa: odbijanie punktów i figur
MA.2.A.2.j potrafią skalować figury i prostopadłościany przy danej skali i danym środku jednokładności. potrafią wykonywać odwzorowania w układzie współrzędnych zgodnie z poleceniami oraz je modyfikować (np. współrzędne x pozostają stałe, a współrzędne y są podwajane). Przesuwanie, obracanie i rozciąganie figur w układzie współrzędnych · Podobne figury: obliczanie pól
MA.2.A.3 · Uczniowie potrafią wyznaczać i obliczać długości, pola i objętości.
MA.2.A.3.f potrafią obliczać objętość prostopadłościanów. potrafią w przybliżeniu wyznaczać pole figur nieprostokątnych na siatce kwadratowej (np. zliczając kwadraty jednostkowe w kole). Obliczanie objętości prostopadłościanu · Obliczanie pola powierzchni przez rozkładanie na figury
MA.2.A.3.g Potrafią rozkładać wielokąty i proste graniastosłupy na części w celu obliczania pól i objętości. Potrafią obliczać pola trójkątów i czworokątów. Potrafią obliczać długości krawędzi, pola ścian bocznych i objętość prostopadłościanów. Obliczanie pola powierzchni przez rozkładanie na figury · Obliczanie pola trójkąta · Obliczanie pola trapezu · Obliczanie pola powierzchni prostopadłościanu
MA.2.A.3.h potrafią obliczać długości i pola powierzchni za pomocą twierdzenia Pitagorasa. potrafią w obliczeniach geometrycznych wykorzystywać wzory i arkusz kalkulacyjny. Twierdzenie Pitagorasa w trójkątach prostokątnych · Odległość dwóch punktów za pomocą twierdzenia Pitagorasa
MA.2.A.3.i potrafią obliczać obwód i pole koła. potrafią obliczać długości krawędzi, pola powierzchni i objętości graniastosłupów prostych oraz walców. potrafią szacować objętość dowolnych brył przez podział na części lub porównanie ze znanymi bryłami. Obliczanie obwodu i pola koła · Walce, stożki i kule: obliczanie objętości
MA.2.A.3.j potrafią obliczać długości odcinków, pola i objętości w ostrosłupach, stożkach i kulach. potrafią wyznaczać kąty na podstawie sum kątów, twierdzenia Talesa, podobieństwa i przystawania. Obliczanie objętości i pola powierzchni ostrosłupów · Walce, stożki i kule: obliczanie objętości · Suma kątów w trójkącie i czworokącie · Obliczanie brakujących kątów w pełnym kącie · Twierdzenie o odcinkach proporcjonalnych (twierdzenie Talesa): obliczanie długości w figurach podobnych
MA.2.A.3.k potrafią rozpoznawać podobieństwa oraz w przypadku figur i brył podobnych obliczać długości, pola powierzchni i objętości Podobne figury: obliczanie pól · Podobne bryły i ich objętość
MA.2.B.1 · Uczniowie potrafią badać zależności geometryczne, w szczególności między długościami, polami powierzchni i objętościami, formułować przypuszczenia oraz wymieniać się wnioskami.
MA.2.B.1.h potrafią podczas badania zależności geometrycznych formułować przypuszczenia, sprawdzać je i w razie potrzeby formułować nowe przypuszczenia. angażują się w zadania badawcze dotyczące kształtu i przestrzeni (np. rysowanie prostokątów na liniach siatki i badanie liczby punktów siatki na przekątnych).
MA.2.B.1.i potrafią wykorzystywać komputer do badania zależności geometrycznych (np. położenia środka okręgu opisanego na trójkątach ostrokątnych, prostokątnych i rozwartokątnych).
MA.2.B.1.j potrafią zmieniać zależności geometryczne w wielokątach, zwłaszcza między kątami, długościami i polami, oraz wymieniać się przypuszczeniami (np. przesuwać wierzchołek trójkąta równolegle do podstawy; zależności między kątami w siatce trójkątnej). potrafią korzystać z dynamicznego oprogramowania geometrycznego do badania zależności geometrycznych (np. stosunku odcinków na środkowych; położenia środka okręgu opisanego dla różnych trójkątów).
MA.2.B.1.k potrafią systematycznie zmieniać kąty, odcinki i pola na figurach oraz bryłach i formułować przypuszczenia (np. kąt oparty na cięciwie w okręgu, stosunek średnicy okręgu do jego obwodu). potrafią systematycznie zmieniać długości krawędzi, pole powierzchni lub objętość brył i formułować zależności (np. zmiana długości krawędzi, pól powierzchni i objętości prostopadłościanu przy zmniejszeniu o połowę / podwojeniu wszystkich krawędzi). potrafią konstrukcyjnie rozwiązywać problemy geometryczne za pomocą dynamicznego oprogramowania geometrycznego oraz systematycznie zmieniać figury i zależności (np. porównywać kwadraty zbudowane na dwóch krótszych bokach trójkąta z kwadratem zbudowanym na najdłuższym boku). Obliczanie objętości prostopadłościanu · Podobne bryły i ich objętość · Obliczanie pola powierzchni prostopadłościanu
MA.2.B.1.l potrafią badać zadania z geometrii kombinatorycznej (np. liczba przekątnych przestrzennych w bryłach platońskich).
MA.2.B.2 · Uczniowie potrafią sprawdzać stwierdzenia i wzory dotyczące zależności geometrycznych, potwierdzać je przykładami i uzasadniać.
MA.2.B.2.d potrafią sprawdzać i uzasadniać lub obalać stwierdzenia oraz wzory na obwód i pole kwadratu i prostokąta (np. w prostokątach i kwadratach przekątne przecinają się pod kątem prostym).
MA.2.B.2.e potrafią stosować strategie heurystyczne: planować, szkicować, badać przykłady, pracować w przód, pracować wstecz, wychodząc od przyjętego rozwiązania. potrafią uzasadniać twierdzenia i wzory na pola trójkątów i czworokątów za pomocą szkiców i modeli (np. prostokąt przekątnymi zostaje podzielony na cztery trójkąty o równych polach; pole rombu jest równe połowie iloczynu długości przekątnych). Obliczanie pola trójkąta
MA.2.B.2.f potrafią wyjaśniać wzory i własności geometryczne na przykładach (np. wzór na pole trójkąta, jednakowa długość czterech przekątnych prostopadłościanu; w trójkącie prostokątnym dwa kąty ostre razem wynoszą 90°). Suma kątów w trójkącie i czworokącie · Obliczanie pola trójkąta
MA.2.B.2.g potrafią wyjaśnić wzory na objętość graniastosłupów i ostrosłupów (np. rozłożyć sześcian na ostrosłupy za pomocą przekrojów i wyznaczyć ich objętość). potrafią uzasadnić twierdzenia z geometrii płaszczyzny na przykładach i rozumieć ich uzasadnienia (np. twierdzenie Pitagorasa, twierdzenie o kącie wpisanym, twierdzenie Talesa). Twierdzenie Pitagorasa w trójkątach prostokątnych · Kąt środkowy i kąt wpisany w okrąg · Twierdzenie o odcinkach proporcjonalnych (twierdzenie Talesa): obliczanie długości w figurach podobnych · Obliczanie objętości i pola powierzchni ostrosłupów
MA.2.B.2.h potrafić łączyć wiedzę geometryczną i algebraiczną oraz wyciągać wnioski (np. w trójkącie prostokątnym równoramiennym nie wszystkie długości boków mogą być liczbami całkowitymi).
MA.2.C.1 · Uczniowie potrafią przedstawiać bryły i zależności przestrzenne.
MA.2.C.1.h potrafią szkicować i opisywać figury złożone (np. z pudełek, rolek i graniastosłupów).
MA.2.C.1.i potrafią narysować rzut ukośny, widok z góry, widok z przodu i widok z boku brył prostopadłościennych na siatce (np. 3 prostopadłościany ustawione z przesunięciem).
MA.2.C.1.j Rozszerzenie: potrafią szkicować i rysować odcinki oraz płaszczyzny w prostopadłościanach i sześcianach (np. płaszczyzny przekroju w prostopadłościanie). Rozszerzenie: potrafią na komputerze rysować lub przedstawiać bryły.
MA.2.C.1.k potrafią szkicować graniastosłupy i ostrosłupy oraz przedstawiać je w rzucie ukośnym, w widoku z góry, z przodu i z boku, a także rysować ich siatki. Rozpoznawanie i sprawdzanie siatek sześcianów
MA.2.C.1.l potrafią wykonywać szkice modeli w skali lub wykonywać modele (np. siatkę dachu dwuspadowego w skali 1: 50). Od planu do rzeczywistości za pomocą skali
MA.2.C.2 · Uczniowie potrafią składać figury, szkicować, rysować i konstruować oraz wymieniać się przedstawieniami dotyczącymi geometrii płaskiej i je sprawdzać.
MA.2.C.2.g potrafią prześledzić składanie papieru, szkice i rysunki, opisywać je i sprawdzać. potrafią przenosić kąty i mierzyć kąty za pomocą geotrójkąta. potrafią za pomocą komputera rysować, zmieniać i rozmieszczać figury. potrafią w środowisku programistycznym wprowadzać polecenia rysowania figur, zmieniać je i opisywać ich skutki (np. naprzód, obróć w lewo, naprzód).
MA.2.C.2.h potrafią rysować proste prostopadłe, dwusieczne kątów i symetralne odcinków za pomocą ekierki. potrafią konstruować dwusieczne kątów, symetralne odcinków i trójkąt równoboczny cyrklem i linijką. potrafią rysować figury na komputerze. Konstruowanie za pomocą cyrkla i linijki · Rozpoznawanie symetralnej odcinka i dwusiecznej kąta
MA.2.C.2.i potrafią szkicować figury i zależności geometryczne oraz wykonywać rysunki za pomocą ekierki i cyrkla lub dynamicznego oprogramowania geometrycznego (np. narysować lub skonstruować równoległobok o bokach a, b i wysokości ha). Konstruowanie za pomocą cyrkla i linijki
MA.2.C.2.j potrafią opisywać przy użyciu terminologii matematycznej rysunki geometryczne i konstrukcje.
MA.2.C.3 · Uczennice i uczniowie potrafią wyobrażać sobie figury i bryły w różnych położeniach, przedstawiać i opisywać zmiany (geometria w wyobraźni).
MA.2.C.3.f potrafią w wyobraźni obracać i przesuwać figury oraz bryły (np. widoki bryły z 5 do 8 sześcianów).
MA.2.C.3.g potrafić zmieniać bryły w wyobraźni i opisywać wyniki (np. w wyobraźni zeszlifować wszystkie wierzchołki sześcianu i opisać nową bryłę). potrafić wykonywać operacje w pamięci i przedstawiać wyniki (np. obrócić o 90° budowlę z 4 sześcianów i naszkicować ją).
MA.2.C.4 · Uczniowie potrafią w układzie współrzędnych wyznaczać współrzędne figur i brył lub przedstawiać figury i bryły na podstawie ich współrzędnych, a także odczytywać i rysować plany.
MA.2.C.4.g Potrafią narysować plan mieszkania w skali lub odczytać odpowiednie plany. Potrafią szkicować drogi i wzajemne położenie obiektów (np. droga do szkoły) lub korzystać z odpowiednich planów. Od planu do rzeczywistości za pomocą skali
MA.2.C.4.h potrafią w skali przedstawiać wzajemne położenie obiektów w układzie współrzędnych (np. plac szkolny). Od planu do rzeczywistości za pomocą skali · Odczytywanie punktów w układzie współrzędnych
MA.2.C.4.i potrafią przedstawiać figury w prostokątnym układzie współrzędnych (także o ujemnych i niecałkowitych współrzędnych). potrafią w układzie współrzędnych obliczać odległości i pola figur. Odczytywanie punktów w układzie współrzędnych · Odległość dwóch punktów za pomocą twierdzenia Pitagorasa
MA.2.C.4.j potrafią przedstawiać przekształcenia geometryczne w układzie współrzędnych (np. odbicie trójkąta względem prostej x = 2). Przesuwanie, obracanie i rozciąganie figur w układzie współrzędnych
MA.3.A.1 · Uczniowie rozumieją i stosują pojęcia oraz symbole dotyczące wielkości, funkcji, danych i przypadku.
MA.3.A.1.i potrafią orientować się w wielkościach referencyjnych: 1 m³, 1 dm³, 1 cm³. potrafią rozumieć i stosować przedrostki: mega, giga, tera. Przeliczanie jednostek pola powierzchni i objętości
MA.3.A.1.j rozumieją i stosują pojęcia: układ współrzędnych, waluta, średnia arytmetyczna (rozszerzenie: proporcjonalność odwrotna). potrafią używać jednostek miar i ich skrótów oraz orientować się w wielkościach referencyjnych: miary powierzchni (km², ha, a, m², dm², cm², mm²), miary objętości (km³, m³, dm³, cm³, mm³), pieniądze (CHF, €, $). Odczytywanie punktów w układzie współrzędnych · Obliczanie średniej arytmetycznej: średnia z danych · Przeliczanie jednostek pola powierzchni i objętości · Obliczanie budżetu, reszty i najkorzystniejszej oferty
MA.3.A.1.k rozumieją i stosują pojęcia: częstość bezwzględna i względna, współrzędna x, współrzędna y, oś x, oś y, odcinek jednostkowy, prawdopodobieństwo. potrafią używać jednostek miar i ich skrótów: prędkość (km/h, m/s, kB/s, dpi). Prawdopodobieństwo: eksperyment i przypuszczenie
MA.3.A.1.l rozumieją i stosują pojęcia: wzrost w %, odsetki, stopa procentowa, kapitał, rabat, brutto, netto. Obliczanie wzrostu i spadku procentowego · Proste obliczanie procentu: odsetki na koncie oszczędnościowym
MA.3.A.1.m Rozumieją i stosują pojęcia: (liniowa) funkcja, zdarzenia pewne, możliwe, niemożliwe, schemat blokowy, bit, bajt. Potrafią rozumieć i stosować przedrostki: mikro, nano. Potrafią stosować jednostki miar i ich skróty: gęstość (kg/dm³, g/cm³). Obliczanie masy na podstawie gęstości i wymiarów
MA.3.A.1.n rozumieją i stosują pojęcia wzrost wykładniczy, silnia. Obliczanie wartości funkcji wykładniczej · Liczenie: Ile jest możliwości?
MA.3.A.2 · Uczniowie potrafią szacować, mierzyć, przeliczać, zaokrąglać i wykonywać obliczenia z wielkościami.
MA.3.A.2.i potrafią szacować pola powierzchni i objętości [m³] w odpowiedniej jednostce miary oraz zamieniać je na sąsiednie jednostki miary. potrafią porównywać wielkości w sposób bezwzględny i względny (np. 120 sztuk lub 60% albo ⅗ danej ilości). potrafią mierzyć odległości i czas trwania do obliczeń prędkości. Przeliczanie jednostek pola powierzchni i objętości · Ile procent stanowi jedna liczba z innej?
MA.3.A.2.j potrafią korzystać z dziesiętnego układu jednostek miar (układu SI) i przyporządkowywać przedrostki mega, kilo, decy, centy i mili do potęg dziesięciu. Duże liczby w zapisie naukowym
MA.3.A.2.k potrafią wykonywać obliczenia ze złożonymi liczbami miarowymi i przeliczać wielkości z jednej jednostki na inną. potrafią przeliczać prędkości (np. z 200 m/10 s na 72 km/h). Zamiana jednostek: prędkość, gęstość, ciśnienie
MA.3.A.3 · Uczennice i uczniowie potrafią opisywać zależności funkcyjne i wyznaczać wartości funkcji.
MA.3.A.3.f potrafią wyznaczać i porównywać udziały (np. w X z 2 sklepami z zabawkami mieszka 12 000 osób; w Y z 8 sklepami z zabawkami mieszka 30 000 osób). Porównywanie liczb: różnica i iloraz · Skracanie proporcji: łatwiejsze porównywanie udziałów
MA.3.A.3.g potrafią określać wartości funkcji na podstawie wykresów funkcji. potrafią wykonywać obliczenia z zastosowaniem zależności odwrotnie proporcjonalnych (np. liczba kart przypadających na jednego gracza przy 72 kartach i x graczach). rozumieją podane w procentach wartości jako przyporządkowania proporcjonalne i wykonują obliczenia procentowe (np. Ile procent stanowi 7 z 35 oraz ile to 7% z 35?). Odczytywanie własności funkcji z wykresu · Odwrotnie proporcjonalnie: więcej osób, mniej na osobę · Obliczanie procentu liczby · Ile procent stanowi jedna liczba z innej? · Wnioskowanie o całości na podstawie wartości procentowej
MA.3.A.3.h potrafią wyznaczać pary wartości do równania funkcji i zaznaczać je w układzie współrzędnych. potrafią wyznaczać długości odcinków na podstawie danych o skali i odwrotnie (np. zaznaczać na mapie odpowiednie trasy dla wędrówki o długości 12 km). Od planu do rzeczywistości za pomocą skali
MA.3.A.3.i potrafią określić wartość funkcji dla danej liczby na podstawie tabeli wartości, wykresu i równania funkcji oraz zaznaczać pary wartości w układzie współrzędnych (np. y = 2x + 1. Dla x = 7 → y = 15); potrafią używać kalkulatora lub odpowiedniego oprogramowania (np. arkusza kalkulacyjnego) do obliczania wartości funkcji i wartości miar; potrafią rozwiązywać zadania praktyczne z danymi procentowymi (np. dotyczące nachylenia i odsetek). Obliczanie wzrostu i spadku procentowego · Proste obliczanie procentu: odsetki na koncie oszczędnościowym
MA.3.A.3.j potrafią wyznaczyć punkt przecięcia dwóch prostych algebraicznie i graficznie. Gdzie przecinają się dwie proste
MA.3.A.3.k potrafią dla funkcji liniowych narysować wykres funkcji, wyznaczyć współczynnik kierunkowy, wyraz wolny (punkt przecięcia z osią y) oraz miejsce zerowe. Współczynnik kierunkowy i wyraz wolny funkcji liniowych · Miejsca, w których wykres przecina oś x · Równanie prostej z punktów lub równoległej do danej
MA.3.B.1 · Uczennice i uczniowie potrafią formułować pytania dotyczące zależności między wielkościami oraz zależności funkcyjnych, badać je, a także sprawdzać wyniki i uzasadniać je.
MA.3.B.1.f potrafią badać wielkości innych kultur (np. różne jednostki długości w średniowieczu w niemieckojęzycznej Szwajcarii). potrafią porównywać eksperymenty, pomiary i obliczenia (np. Jak dokładnie można zmierzyć długość pomieszczenia za pomocą długości stóp?).
MA.3.B.1.g potrafią formułować i uzasadniać zależności funkcyjne, w szczególności dotyczące ceny i ilości oraz drogi i czasu (np. zakup napojów oferowanych w różnych wielkościach opakowań). Wartość za jedną sztukę: ile kosztuje jedna sztuka?
MA.3.B.1.h Rozszerzenie: potrafią zmieniać parametry w równaniach i wzorach oraz badać ich skutki, zwłaszcza za pomocą narzędzi elektronicznych (np. zmiana miesięcznych kosztów telefonu komórkowego przy drogim abonamencie i tanich taryfach rozmów).
MA.3.B.1.i potrafią sprawdzać wyniki i stwierdzenia dotyczące zależności funkcyjnych, w szczególności poprzez interpretację tabel, wykresów i diagramów (np. dojazd do pracy rowerem i pociągiem z X do Y trwa krócej i jest tańszy niż dojazd samochodem). Czytanie wykresów ruchu: droga, czas i prędkość · Odczytywanie wartości z tabel i wykresów
MA.3.B.1.j potrafią badać zależności funkcyjne i statystyczne, przy tym stawiać pytania oraz porównywać wyniki (np. zależność między nachyleniem w stopniach a nachyleniem w procentach). potrafią badać surowe dane statystyczne dotyczące kwestii społecznych, gospodarczych i ekologicznych oraz wymieniać się na ten temat przypuszczeniami.
MA.3.B.2 · Uczniowie potrafią badać sytuacje praktyczne dotyczące statystyki, kombinatoryki i prawdopodobieństwa, formułować przypuszczenia i je weryfikować.
MA.3.B.2.d potrafią w przeliczalnych wariacjach i kombinacjach systematycznie zapisać wszystkie możliwości (np. liczby z cyframi 1, 2, 3 z powtórzeniami i bez powtórzeń: 123, 132, 213, 231, 312, 321, 112, 121, 211, ...).
MA.3.B.2.e Potrafią doświadczalnie wyznaczać częstości i formułować przypuszczenia dotyczące ich prawdopodobieństw (np. rzut pinezką: główka do góry lub czubek na dole; rzut dwiema kostkami: uzyskanie dwóch parzystych liczb oczek lub sumy 7). są gotowi zmierzyć się z nieznanymi zagadnieniami z zakresu kombinatoryki i prawdopodobieństwa. Szacowanie prawdopodobieństwa na podstawie doświadczeń · Prawdopodobieństwo: eksperyment i przypuszczenie
MA.3.B.2.f potrafią sprawdzać i uzasadniać prawdopodobieństwa oraz dane statystyczne (np. prawdopodobieństwo wyrzucenia dwukrotnie z rzędu orła przy rzucie monetą wynosi 0,25; w Przedalpach stosunkowo więcej młodych ludzi posiada skuter niż w Mittelland). Zrozumienie i ocena dwuetapowych doświadczeń losowych
MA.3.B.2.g porównują problemy kombinatoryczne, rozpoznają i tworzą analogie (np. uściski dłoni wśród 5 osób są analogiczne do sytuacji, w której z 5 osób 2 otrzymują pięciofrankówkę). Liczenie: Ile jest możliwości?
MA.3.C.1 · Uczniowie potrafią zbierać, porządkować, przedstawiać, analizować i interpretować dane dotyczące statystyki, kombinatoryki i prawdopodobieństwa.
MA.3.C.1.g potrafią przedstawiać i interpretować w diagramach, z użyciem komputera, dane dotyczące długości, pojemności, mas, czasu trwania, liczebności i cen. potrafią porównywać prawdopodobieństwo poszczególnych zdarzeń. Prawdopodobieństwo: eksperyment i przypuszczenie
MA.3.C.1.h potrafią przeprowadzać wieloetapowe doświadczenia losowe z kostkami, monetami lub kartami i przedstawiać możliwe zdarzenia (np. narysować diagram drzewa dla trzykrotnego rzucania monetą). Zrozumienie i ocena dwuetapowych doświadczeń losowych
MA.3.C.1.i Rozszerzenie: potrafią przeprowadzać doświadczenia losowe i wyznaczać prawdopodobieństwa (np. określać prawdopodobieństwo wylosowania z talii kart dwa razy z rzędu tego samego koloru); Rozszerzenie: potrafią wyciągać wnioski dotyczące prawdopodobieństwa z częstości względnej zdarzenia (np. w ciągu miesiąca 88 z 2'750 pociągów spóźnia się więcej niż 5 min, z nich 57 więcej niż 10 min). Zrozumienie i ocena dwuetapowych doświadczeń losowych
MA.3.C.1.j potrafią na podstawie danych ustalać zależności między różnymi wielkościami (np. zależność między przebiegniętą odległością a zwycięstwem w piłce nożnej); potrafią rozwiązywać i porównywać problemy społeczne (np. profilaktyka wypadków), ekonomiczne (np. oprocentowanie, rabat, leasing) i ekologiczne (np. zużycie wody, utylizacja odpadów) oraz porównywać dane liczbowe wyrażone bezwzględnie i względnie. Obliczanie wzrostu i spadku procentowego · Odczytywanie wartości z tabel i wykresów
MA.3.C.2 · Uczniowie potrafią matematyzować sytuacje z życia, przedstawiać je, wykonywać obliczenia oraz interpretować i sprawdzać wyniki.
MA.3.C.2.f Rozpoznawać zależności proporcjonalne i liniowe (rozszerzenie: odwrotnie proporcjonalne) w sytuacjach praktycznych (np. cena przejazdu taksówką przy opłacie podstawowej i stałej cenie za kilometr). Potrafić przedstawiać pary wartości oraz wykresy funkcji w układzie współrzędnych (np. czasy pośrednie w biegach na 10'000 m; ciężar względnie masa i cena produktów spożywczych). Potrafić przekładać sytuacje z życia codziennego (np. pole powierzchni pokoju; prędkość samochodu; zużycie benzyny) na język matematyczny, określać właściwe wielkości i dobierać odpowiednie jednostki miar. Rozpoznawanie zależności jako funkcji liniowej · Czytanie wykresów ruchu: droga, czas i prędkość
MA.3.C.2.g potrafią przedstawić zależność dwóch wielkości za pomocą wykresu funkcji oraz interpretować przebiegi wykresów (np. wykres droga – czas dla biegu na 400 m). Rozszerzenie: potrafią dobrać odpowiednią skalę w układzie współrzędnych do tabel wartości. Rozszerzenie: potrafią opisać liniowe zależności funkcyjne za pomocą wyrażenia (np. kursy walut). Czytanie wykresów ruchu: droga, czas i prędkość
MA.3.C.2.h potrafią przyporządkowywać do siebie i interpretować tabele wartości, diagramy, teksty użytkowe, wyrażenia i wykresy. potrafią analizować sytuacje praktyczne z punktu widzenia funkcyjnego, statystycznego i probabilistycznego, podejmować adekwatne decyzje oraz przedstawiać sposoby rozwiązań za pomocą tabel wartości, diagramów, tekstów, wyrażeń i wykresów. Odczytywanie własności funkcji z wykresu · Rozpoznawanie zależności jako funkcji liniowej
MA.3.C.2.i potrafią korzystać z oprogramowania do graficznej prezentacji funkcji.
MA.3.C.3 · Uczennice i uczniowie potrafią konkretyzować wyrażenia algebraiczne, wzory, równania i tabele w sytuacjach praktycznych.
MA.3.C.3.g Rozszerzenie: potrafią konkretyzować wyrażenia algebraiczne, wzory i równania funkcji liniowych w sytuacjach praktycznych (np. równanie funkcji y = 2x + 3 z cena = 2 · liczba + 3). Tłumaczenie zadań tekstowych na równania

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.