Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.
Dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych
Naucz się dodawać i odejmować liczby całkowite, dodatnie i ujemne, w pamięci lub pisemnie, wybierając najbardziej odpowiednią metodę.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń musi umieć wykonywać dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych, czyli zarówno dodatnich, jak i ujemnych, zarówno w pamięci, jak i pisemnie. Program nauczania wymaga też oceniania, kiedy warto użyć kalkulatora. Karty z tego działu ćwiczą sumy i różnice liczb całkowitych, często w kontekstach z życia, na przykład w temperaturach.
Najczęstszym błędem jest traktowanie znaku jako szczegółu. Na przykład uczeń może napisać -3 - 5 = 2, czyli zmienić znak wyniku bez zastanowienia się, gdzie liczby znajdują się względem zera. Innym razem zapomina o znaku wyniku, gdy dwie liczby mają różne znaki. Zwykle problem polega na tym, że nie zatrzymuje się, by zapytać: "o ile się przesuwam i w którą stronę?".
W kartach z tego działu znajdują się m.in. następujące modele:
- Dodawanie liczb całkowitych i Odejmowanie liczb całkowitych, do ćwiczenia bezpośredniego rachunku;
- Różnica temperatur, aby zrozumieć, o ile stopni więcej lub mniej jest między dwiema wartościami;
- Liczby ujemne w rzeczywistości, aby odtworzyć wartość początkową;
- Znajdź brakujący składnik i Wstaw znak, do pracy nad znaczeniem działań;
- Prawda czy fałsz i Znajdź błąd, aby rozpoznawać błędne procedury.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.
Typy zadań:
Dodaj liczby całkowite (kl. 6–7) · Dodawanie liczb całkowitych: wstaw znak (kl. 6–7) · Dodawanie liczb całkowitych: wybierz wynik (kl. 6–7) · Dodawanie liczb całkowitych: znajdź błąd (kl. 6–7) · Odejmij liczby całkowite (kl. 6–7) · Prawda czy fałsz: dodawanie liczb całkowitych (kl. 6–7) · Brakujący składnik — liczby całkowite (kl. 6–7) · Dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych: dobierz wartości (kl. 6–7) · Sumy liczb całkowitych: porównaj (kl. 6–7) · Liczby ujemne w sytuacjach: ile było na początku? (kl. 6–7) · Różnica temperatur: z treścią, o ile stopni cieplej (kl. 6–7)
Znajdowanie wspólnego mianownika
Uczeń uczy się przedstawiać dwa lub więcej ułamków o tym samym mianowniku, aby móc je porównywać i wykonywać na nich działania. W tej klasie praca dotyczy w szczególności najmniejszego wspólnego mianownika.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Układ odniesienia programu nauczania wymaga wykonywania działań i porównań na liczbach naturalnych, całkowitych, ułamkach i ułamkach dziesiętnych, zarówno w pamięci, jak i pisemnymi algorytmami, oraz wyboru najbardziej odpowiedniego narzędzia. Sprowadzenie ułamków do wspólnego mianownika to krok, który umożliwia ich porównywanie i dodawanie. Zalecenia dotyczą całego etapu nauki, dlatego w trzeciej klasie gimnazjum trzymamy się tego, co zawierają karty pracy z tego obszaru.
W trzeciej klasie gimnazjum karty pracy dotyczące tego tematu proponują trzy rodzaje ćwiczeń: znajdowanie najmniejszego wspólnego mianownika dwóch ułamków, wybieranie najmniejszego wspólnego mianownika spośród kilku możliwości oraz wybieranie właściwego licznika po przekształceniu ułamka. Najtrudniejszy jest licznik: jeśli mianownik mnoży się przez pewną liczbę, to licznik trzeba pomnożyć przez tę samą liczbę. Częstym błędem jest mnożenie tylko mianownika albo dodawanie mianowników tak, jakby były to zwykłe dodawania. Otrzymuje się wtedy ułamek o wartości innej niż wyjściowa.
Typowa karta pracy przedstawia na przykład ułamki 3/4 i 5/6 i prosi o znalezienie najmniejszego wspólnego mianownika, czyli 12, oraz o zapisanie odpowiadających im ułamków równoważnych. Inna strona może poprosić o wybranie z kilku wspólnych mianowników tego najmniejszego albo o uzupełnienie ułamka właściwym licznikiem. Rodzic może sprawdzić odpowiedź, mnożąc licznik i mianownik przez tę samą liczbę: wartość ułamka nie może się zmienić.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.
Typy zadań:
Wspólny mianownik: wybierz licznik (kl. 5–6) · Wspólny mianownik: znajdź najmniejszy (kl. 5–6) · Wspólny mianownik: wybierz najmniejszy (kl. 5–6)
Porównywanie ułamków o różnych mianownikach
Dziecko uczy się ustalać, która z dwóch ułamków jest większa, nawet gdy liczniki i mianowniki są różne.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania (DM 254/2012) ogólnie zaleca porównywanie znanych liczb, w tym ułamków, wybierając, czy zrobić to w pamięci, za pomocą algorytmów pisemnych, czy kalkulatora. Ten punkt obejmuje cały pierwszy cykl, więc nie jest to lista rzeczy, które każdy uczeń klasy trzeciej gimnazjum musi opanować samodzielnie. Dla tej klasy dostępne ćwiczenia porównują ułamki o różnych mianownikach, ułamki o tym samym liczniku oraz ułamki w odniesieniu do połowy.
Najczęstszy błąd polega na myśleniu, że ułamek z większym mianownikiem jest też większy, na przykład uznanie 1/8 za większe od 1/3 tylko dlatego, że 8 jest większe od 3. Problem wynika z tego, że w ułamkach mianownik wskazuje, na ile równych części podzielona jest całość: więcej części oznacza mniejsze kawałki. Innym częstym potknięciem jest porównywanie samych liczników bez zwracania uwagi na mianownik.
W praktyce karta pracy może przedstawiać pary takie jak 2/5 i 3/7 albo 4/9 i 4/11, gdzie wystarczy rozumować o tym samym liczniku, lub zdania do uzupełnienia słowami „większe od”, „mniejsze od” lub „równe” w odniesieniu do 1/2. Dziecko może rozumować za pomocą rysunku, połowy tortu lub sprowadzając ułamki do wspólnego mianownika.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.
Typy zadań:
Ułamki o tym samym liczniku: porównaj (kl. 4–5) · Ułamki równe: brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamki równe: wybierz brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: znajdź błąd (kl. 4–6) · Ułamki: porównaj z połową (kl. 4–5) · Ułamki o różnych mianownikach: porównaj (kl. 4–6) · Ułamki równoważne: tyle samo z innego podziału (kl. 4–6)
Dodawanie i odejmowanie różnych ułamków
Chłopiec uczy się dodawać i odejmować ułamki o różnych mianownikach oraz wybierać, czy wygodniej jest obliczyć w pamięci, pisemnie czy z użyciem kalkulatora.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum zadanie dotyczy dodawania i odejmowania ułamków o różnych mianownikach. Program nauczania, w punkcie dotyczącym tego tematu, mówi o działaniach na znanych liczbach (naturalnych, całkowitych, ułamkach i dziesiętnych), wykonywanych w pamięci lub za pomocą pisemnych algorytmów, z oceną, które narzędzie będzie najwłaściwsze. Ten punkt obejmuje cały etap szkoły podstawowej, dlatego sam nie wskazuje, jakie mianowniki uczeń ma opanować w tej klasie: konkretną pracę pokazują dostępne karty ćwiczeń.
Najczęstszym błędem jest dodawanie liczników i mianowników między sobą, jakby 1/2 + 1/3 dawało 2/5. Dzieje się tak, ponieważ uczeń traktuje ułamek jako dwie oddzielne liczby zamiast jednej wielkości. Innym częstym błędem jest zapomnienie o sprowadzeniu ułamków do wspólnego mianownika przed działaniem albo o skróceniu wyniku końcowego.
W kartach ćwiczeń znajdują się zadania takie jak Dodawanie ułamków o różnych mianownikach i Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach, a także zadanie tekstowe, w którym dodawanie służy do rozwiązania konkretnej sytuacji. Inne rodzaje zadań proszą o podanie licznika po skróceniu, wybranie poprawnego wyniku spośród kilku możliwości, określenie, czy równość jest prawdziwa czy fałszywa, albo znalezienie błędu w już wykonanym rachunku. Dwa ostatnie typy pomagają rozpoznać typowy błąd nawet wtedy, gdy rachunek wygląda na poprawny.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.
Typy zadań:
Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dodaj ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią (kl. 5–6) · Odejmij ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę (kl. 5–6)
Mnożenie liczb dziesiętnych
Dziecko uczy się mnożyć liczby dziesiętne i wybierać, czy obliczać w pamięci, za pomocą zapisanego algorytmu, czy na kalkulatorze, oceniając, które narzędzie będzie najbardziej odpowiednie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien umieć wykonywać mnożenie liczb dziesiętnych, jako część działań na liczbach przewidzianych w programie nauczania, mogąc użyć rachunku w pamięci, pisemnego algorytmu lub kalkulatora, zależnie od tego, co jest najbardziej odpowiednie. Program nauczania nie ustala tu konkretnego zakresu liczb: konkretna praca widoczna jest w kartach tego działu.
Najczęstszy błąd dotyczy położenia przecinka. Osoba mnożąca często zapomina policzyć cyfry po przecinku obu czynników i zapisuje wynik z przecinkiem w złym miejscu, na przykład otrzymując 0,6 zamiast 0,06 w iloczynie 0,3 × 0,2. Innym częstym nieporozumieniem jest przekonanie, że mnożenie zawsze daje większy wynik: gdy jeden czynnik jest mniejszy od 1, iloczyn jest natomiast mniejszy.
W kartach znajdują się różne typy ćwiczeń:
- Mnożenie liczb dziesiętnych: bezpośrednie obliczenie iloczynu.
- Pomnóż długość przez liczbę kawałków: zadanie, w którym liczba dziesiętna oznacza miarę, którą trzeba powtórzyć wielokrotnie.
- Mnożenie liczb dziesiętnych: czy iloczyn jest większy?, wybierz wynik, prawda czy fałsz: pytania pomagające zastanowić się nad rzędem wielkości wyniku.
- Mnożenie liczb dziesiętnych: znajdź błąd: polega na wskazaniu i poprawieniu już wykonanego błędu, często dotyczącego przecinka.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.
Typy zadań:
Mnożenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: czy iloczyn jest większy? (kl. 5–6) · Pomnóż długość przez liczbę sztuk (kl. 5–6) · Pomnóż ułamki dziesiętne (kl. 5–6)
Dzielenie liczb dziesiętnych: przesuwanie przecinka
Naucz się dzielić liczby dziesiętne, przesuwając przecinek w obu liczbach tak, aby otrzymać równoważne dzielenie z liczbami łatwiejszymi do obliczenia.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum uczeń wykonuje dzielenie liczb dziesiętnych, także wtedy, gdy dzielnik jest również liczbą dziesiętną. Program nauczania, w punkcie dotyczącym obliczeń na znanych liczbach, wymaga wykonywania czterech działań na liczbach naturalnych, całkowitych, ułamkach i dziesiętnych, w pamięci lub za pomocą pisemnych algorytmów, z wyborem kalkulatora wtedy, gdy jest to wygodne. Karty w tym dziale ćwiczą przede wszystkim dzielenie liczby dziesiętnej przez liczbę naturalną oraz dzielenie liczb dziesiętnych między sobą.
Najczęstszy błąd polega na traktowaniu liczb dziesiętnych tak, jakby były liczbami całkowitymi. Na przykład w dzieleniu 4,8 : 0,4 uczeń przesuwa przecinek tylko w jednej liczbie albo przesuwa go w dzielniku, ale nie w dzielnej, i otrzymuje błędny wynik. Innym częstym błędem jest przekonanie, że iloraz jest zawsze mniejszy od dzielnej, co nie jest prawdą, gdy dzielnik jest mniejszy od 1.
Na kartach pracuje się w następujące sposoby:
- Dziel liczby dziesiętne: ćwiczenia bezpośredniego obliczania.
- Dzielenie liczb dziesiętnych: przesuń przecinek w obu liczbach: dzielnik zamienia się na liczbę całkowitą przez przesunięcie przecinka w obu liczbach o tyle samo miejsc.
- Dzielenie liczb dziesiętnych: przez liczbę naturalną: dzielenie liczby dziesiętnej przez liczbę całkowitą.
- Dzielenie liczb dziesiętnych: czy iloraz jest większy?: uczeń porównuje iloraz z dzielną, bez obliczania wszystkiego.
- Dzielenie liczb dziesiętnych: wybierz wynik, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: uczeń sprawdza gotowe wyniki, wskazując te poprawne lub konkretny błąd.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.
Typy zadań:
Dzielenie dziesiętnych: przecinek w obu liczbach (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: przez liczbę naturalną (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: czy iloraz jest większy? (kl. 5–6) · Podziel ułamki dziesiętne (kl. 5–6)
Szacowanie wyniku obliczenia
Uczeń uczy się zaokrąglać liczby, aby szybko oszacować wynik dodawania i sprawdzić, czy uzyskany rachunek jest prawdopodobny.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczeń uczy się podawać przybliżony wynik działania i sprawdzać, czy obliczenie jest wiarygodne. W zadaniach z tego działu praca koncentruje się na zaokrąglaniu liczb do setek, zanim je doda.
Częstym błędem jest myślenie, że szacowanie ma zastąpić dokładne obliczenie, albo przyjmowanie wyniku bez zastanowienia, czy ma sensowną wielkość. Na przykład jeśli suma dwóch liczb bliskich 300 i 400 wynosi 70, uczeń powinien zauważyć, że jest ona zbyt mała.
W kartach do druku typowym zadaniem jest Oszacuj sumę: uczeń zaokrągla składniki i oblicza sumę przybliżoną. W zadaniu Szacowanie sumy: wybierz oszacowanie musi wybrać spośród kilku podanych wartości tę, która jest najbliższa wynikowi. W zadaniu Szacować: wybierz zaokrąglenie do setek musi zdecydować, do której setki zaokrąglić każdą liczbę.
Powiązanie z podstawą programową: Szacować wynik działania.
Powiązanie z podstawą programową: Podawać przybliżone szacunki wyniku działania i sprawdzać prawdopodobieństwo (wiarygodność) obliczenia.
Typy zadań:
Oszacuj sumę (kl. 4–6) · Szacowanie sumy w zadaniu tekstowym: zaokrąglij do setek (kl. 4–6) · Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie (kl. 4–6) · Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek (kl. 4–6)
Odczytywanie i zaznaczanie ułamków na osi liczbowej
Chłopiec uczy się odczytywać ułamek zaznaczony na osi liczbowej oraz wybierać lub sprawdzać, który ułamek odpowiada danemu punktowi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Alla fine della terza media, le Indicazioni nazionali chiedono di rappresentare i numeri conosciuti sulla retta. In questa classe, il lavoro sulle frazioni consiste nel riconoscere la posizione di una frazione su una retta già divisa in parti uguali, e nel capire a quale numero corrisponde il punto segnato.
L'errore più frequente è contare le tacche senza guardare quante parti uguali compongono l'unità. Per esempio, se il segmento tra 0 e 1 è diviso in quattro parti, il punto che segue la terza tacca vale 3/4, non "3". Un altro errore comune è pensare che un denominatore più grande dia sempre un numero più grande: osservando la retta, il bambino può accorgersi che 1/4 sta più vicino allo zero di 1/2.
Nelle schede di questa area, il lavoro si svolge con tre tipi di esercizio: Leggi la frazione sulla retta dei numeri, dove si scrive la frazione indicata da un punto; Frazione sulla retta dei numeri: scegli la frazione, dove si sceglie la frazione giusta tra alcune proposte; e Frazione sulla retta dei numeri: vero o falso, dove si verifica un'affermazione sulla posizione di un punto. Osservare la retta prima di rispondere aiuta a non fidarsi solo dell'intuizione.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej i posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach w naukach przyrodniczych i technice.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej.
Typy zadań:
Odczytaj ułamek z osi liczbowej (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek (kl. 3–6)
Liczby dziesiętne na osi liczbowej
Uczeń uczy się umieszczać liczby dziesiętne na osi liczbowej, znajdować punkt środkowy między dwiema liczbami oraz obliczać odległość między nimi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej szkoły średniej, utrwalając reprezentację znanych liczb na osi liczbowej oraz korzystanie ze skal z podziałkami, przydatnych również w naukach przyrodniczych, uczniowie potrafią interpretować podziały między podanymi wartościami. W tym zakresie uczą się precyzyjnie określać położenie i wartość liczbową liczby dziesiętnej leżącej między dwiema wartościami odniesienia.
Najczęstszy błąd dotyczy interpretacji kroku skali: wielu uczniów ma tendencję do liczenia liczby kresek zamiast obliczania szerokości przedziałów lub zakłada, że każdy przedział automatycznie oznacza jedną dziesiątą (0,1), co prowadzi do błędnego odczytu, gdy skala przebiega z innymi krokami, na przykład 0,2 lub 0,05.
W zadaniach praktycznych opartych na modelu Odczytaj liczbę dziesiętną na osi liczbowej prezentowana jest oś liczbowa z kilkoma znanymi punktami odniesienia oraz suwak lub strzałka wskazująca konkretny punkt: uczeń musi przeanalizować odległość i podział, aby zapisać poprawną liczbę dziesiętną.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej i posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach w naukach przyrodniczych i technice.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej.
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach dla nauk przyrodniczych i techniki.
Typy zadań:
Liczby dziesiętne na osi: wybierz odległość (kl. 4–6) · Odczytaj ułamek dziesiętny z osi (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: odległość dwóch liczb (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: wybierz środek odcinka (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: liczba w połowie (kl. 4–6)
Uproszczenie ułamka do najprostszej postaci
Chłopiec uczy się wyrażać stosunek dwóch liczb lub dwóch wielkości w uproszczonej postaci, jako ułamek lub liczbę dziesiętną.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum stosunek dwóch liczb lub dwóch wielkości zapisuje się zarówno w postaci ułamka, jak i liczby dziesiętnej. Krajowe wytyczne nie określają precyzyjnego zakresu liczb dla tego zagadnienia, dlatego nie wskazujemy, jakie liczby uczeń powinien umieć przekształcać: praca dotyczy pojęcia stosunku i jego zapisu w najprostszej postaci.
Najczęstszym błędem jest uproszczenie tylko częściowe. Na przykład stosunek 12 : 18 zmienia się w 6 : 9 i uczeń na tym poprzestaje, nie widząc, że ułamek 6/9 można jeszcze skrócić. Inny typowy błąd pojawia się wtedy, gdy dwie wielkości mają różne jednostki, jak 2 m i 50 cm: stosunek trzeba zapisać w tej samej jednostce przed skróceniem, w przeciwnym razie wynik jest błędny, nawet jeśli rachunek jest poprawny.
W kartach tego działu znajdują się następujące modele ćwiczeń:
- Uprość stosunek: zapisać stosunek w najprostszej postaci.
- Upraszczanie stosunków: różne jednostki: sprowadzić obie miary do tej samej jednostki, a następnie uprościć.
- Uprościć stosunek: wybierz dzielnik: wskazać liczbę, przez którą należy podzielić oba wyrazy.
- Upraszczanie stosunków: prawda czy fałsz: rozstrzygnąć, czy uproszczenie jest poprawne.
- Upraszczanie stosunków: znajdź błąd: rozpoznać i poprawić błędny krok.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pojęcie stosunku liczb lub miar i wyrażać go zarówno w postaci dziesiętnej, jak i za pomocą ułamka.
Typy zadań:
Skracanie stosunku: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skracanie stosunku: wybierz dzielnik (kl. 6) · Skracanie stosunku: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skróć stosunek (kl. 6) · Skracanie stosunku: różne jednostki (kl. 6–7)
Zamiana ułamka na liczbę dziesiętną
Chłopiec uczy się zapisywać ułamek w postaci liczby dziesiętnej, czyli wyrażać tę samą relację w dwóch różnych postaciach.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum uczeń powinien umieć posługiwać się pojęciem stosunku między liczbami i potrafi go wyrazić zarówno w postaci ułamka, jak i liczby dziesiętnej. Powinien także używać liczb dziesiętnych, ułamków i procentów do opisywania codziennych sytuacji. Punkty programowe nie wskazują precyzyjnego zakresu liczbowego, dlatego nie można określić, z jakimi mianownikami uczeń powinien sobie radzić: opieramy się na tym, co proponują ćwiczenia.
Najczęstszym błędem jest odwrócenie dzielenia, czyli dzielenie mianownika przez licznik zamiast licznika przez mianownik. Na przykład w przypadku 3/4 uczeń oblicza 4 : 3 i otrzymuje błędny wynik. Innym częstym błędem jest nieprawidłowe ustawienie przecinka w wyniku dzielenia.
W kartach tego działu zadanie występuje w czterech formach:
- Zapisz ułamek w postaci liczby dziesiętnej: uczeń wykonuje zamianę.
- Z ułamka na liczbę dziesiętną: wybierz liczbę dziesiętną: spośród kilku odpowiedzi wskazuje poprawną.
- Z ułamka na liczbę dziesiętną: prawda czy fałsz: ocenia, czy równość między ułamkiem a liczbą dziesiętną jest prawdziwa.
- Z ułamka na liczbę dziesiętną: znajdź błąd: rozpoznaje i poprawia błędną zamianę.
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się liczbami dziesiętnymi, ułamkami i procentami do opisywania codziennych sytuacji.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pojęcie stosunku liczb lub miar i wyrażać go zarówno w postaci dziesiętnej, jak i za pomocą ułamka.
Typy zadań:
Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień ułamek zwykły na dziesiętny (kl. 4–6)
Upraszczanie ułamków
Upraszczanie ułamków: dzielenie przez tę samą liczbę
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Chłopiec uczy się rozpoznawać ułamki równoważne, czyli różne ułamki oznaczające tę samą liczbę wymierną, oraz zapisywać ułamek w najprostszej postaci, dzieląc licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Cel programowy, z którym łączy się to zadanie, dotyczy całej drogi aż do końca szkoły podstawowej: używanie ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do wyrażania tej samej liczby wymiernej, z świadomością zalet i wad różnych zapisów. Program nauczania nie podaje tutaj konkretnego zakresu liczbowego, dlatego w tym roku opieramy się na tym, co proponują karty tego działu.
Najczęstszym błędem jest dzielenie tylko licznika lub tylko mianownika albo odejmowanie tej samej liczby zamiast dzielenia przez nią. W obu przypadkach otrzymany ułamek nie jest już równoważny wyjściowemu. Prostym sprawdzianem jest pomnożenie uproszczonego ułamka przez liczbę, przez którą dzieliliśmy: powinniśmy otrzymać ułamek początkowy.
W kartach tego działu pojawiają się ćwiczenia takie jak Uprość ułamek, w których pytamy o najprostszą postać, oraz Upraszczanie ułamków: przez ile dzielono?, w których chłopiec musi wskazać wspólny dzielnik. Inne wzory polegają na uzupełnieniu brakującego mianownika, wybraniu brakującego mianownika spośród kilku możliwości lub wybraniu nowego licznika, aby sprawdzić, czy ułamek pozostaje równoważny.
Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.
Typy zadań:
Skracanie ułamków: brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: przez jaką liczbę skrócono? (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz licznik wyniku (kl. 4–6) · Skróć ułamek (kl. 4–6)
Zamiana liczb dziesiętnych na ułamki
L'uczeń uczy się zamieniać liczbę dziesiętną na równoważny jej ułamek, rozumiejąc, że oba zapisy przedstawiają tę samą wartość liczbową.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum uczniowie uczą się przedstawiać tę samą liczbę wymierną za pomocą różnych zapisów, swobodnie przechodząc od liczby dziesiętnej do równoważnego ułamka. Ta umiejętność pozwala wybrać postać najbardziej odpowiednią i skuteczną w zależności od rachunku, który trzeba wykonać, na przykład podczas nauki równań czy proporcji.
Najczęstszy błąd polega na przypisaniu błędnej potęgi dziesięciu do mianownika, na przykład przez złe policzenie cyfr po przecinku i zapisanie 0,25 jako 25/10 zamiast 25/100, albo na pominięciu końcowego etapu skracania, który pozwala sprowadzić ułamek do najprostszej postaci.
W kartach opartych na ćwiczeniu Zapisz liczbę dziesiętną w postaci ułamka prezentowana jest wartość dziesiętna, a uczeń ma zapisać ją bezpośrednio w postaci ułamkowej, co utrwala związek między tymi dwoma różnymi zapisami.
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się liczbami dziesiętnymi, ułamkami i procentami do opisywania codziennych sytuacji.
Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.
Typy zadań:
Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: znajdź błąd (kl. 4–6) · Zamień ułamek dziesiętny na zwykły (kl. 4–6)
Z ułamka na ułamek dziesiętny okresowy
Dziecko uczy się zapisywać ułamek jako okresowy ułamek dziesiętny, rozumiejąc, które cyfry się powtarzają i dlaczego ułamek pozostaje dokładną postacią.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Traguardo di riferimento dotyczy całego trzyletniego okresu szkoły średniej pierwszego stopnia, a nie tylko klasy trzeciej. Wymaga używania ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do przedstawiania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, znając zalety i wady każdej z tych form. Tekst Wskazówek nie określa precyzyjnego zakresu liczbowego, dlatego tutaj nie wskazujemy, jakie mianowniki dziecko powinno umieć obsługiwać w klasie trzeciej.
Najczęstszym błędem jest zatrzymanie się zbyt wcześnie: na przykład zapisanie 1/3 jako 0,3 zamiast 0,3333..., albo błędne liczenie cyfr okresu. Dziecko często przerywa dzielenie po kilku pierwszych cyfrach, nie zauważając, że reszta się powtarza. Kolejnym częstym potknięciem jest przekonanie, że ułamek dziesiętny okresowy „kończy się” jak zwykły ułamek dziesiętny, zapominając, że powtarzanie jest częścią tej liczby.
W ćwiczeniach z tego obszaru materiał przedstawiony jest w gotowych do wydruku wzorach: Zapisz ułamek jako ułamek dziesiętny okresowy to podstawowe ćwiczenie; Długość okresu ułamka dziesiętnego: wybierz odpowiedź oraz Cyfra ułamka dziesiętnego okresowego: prawda czy fałsz pomagają rozpoznać okres; Cyfra ułamka dziesiętnego okresowego: znajdź błąd oraz Cyfra ułamka dziesiętnego okresowego: wpisz znak wymagają wskazania cyfry lub błędu w wyniku. Mogą być dobrym punktem wyjścia do wspierania dziecka w domu, wspólnie przechodząc krok po kroku przez każdy etap dzielenia.
Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.
Typy zadań:
Cyfra w rozwinięciu okresowym: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Cyfra w rozwinięciu okresowym: wstaw znak (kl. 6–7) · Cyfra w rozwinięciu okresowym: znajdź błąd (kl. 6–7) · Długość okresu rozwinięcia dziesiętnego: wybierz odpowiedź (kl. 6–7) · Zapisz rozwinięcie dziesiętne nieskończone (kl. 6–7)
Dzielniki i wielokrotności liczby
Uczeń uczy się znajdować dzielniki liczby i określać, ile ich ma, odróżniając je od wielokrotności.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Punkt programowy dotyczy wyznaczania wielokrotności i dzielników liczby naturalnej, a także wspólnych dzielników i wspólnych wielokrotności kilku liczb. Program nie określa dokładnego zakresu liczbowego dla klasy trzeciej gimnazjum: wskazuje cel, który obejmuje całe trzyletnie szkolenie średnie. Dla tej klasy warto więc pracować nad dzielnikami podanych liczb, jak w kartach zadań z tego działu.
Najczęstszy błąd polega na myleniu dzielników i wielokrotności. Dzielnik liczby 12 to liczba, która dzieli 12 dokładnie (1, 2, 3, 4, 6, 12); wielokrotność liczby 12 to liczba otrzymana przez pomnożenie 12 przez liczbę całkowitą (12, 24, 36, …). Ktoś, kto zapisuje 24 jako dzielnik liczby 12 albo zapomina o samych 1 i 12, najczęściej myślał o wielokrotności zamiast o dzielniku, albo szukał tylko "małych" dzielników, nie sprawdzając wszystkich.
W praktyce ćwiczenie na ten temat może wyglądać tak:
- Zapisz wszystkie dzielniki liczby: uczeń uporządkowanie wypisuje wszystkie dzielniki podanej liczby.
- Dzielniki: ile ich jest?: liczymy, ile dzielników ma liczba, niekoniecznie je wypisując.
- Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest: uczeń wybiera spośród kilku możliwości poprawną liczbę dzielników.
- Dzielniki: najmniejsza liczba z k dzielnikami, z wariantami prawda czy fałsz i znajdź błąd: uczeń szuka najmniejszej liczby, która ma dokładnie k dzielników, albo ocenia gotowe stwierdzenia i poprawia błędne rozumowanie.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dzielenie z resztą liczb naturalnych; wskazywać wielokrotności i dzielniki liczby.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać wielokrotności i dzielniki liczby naturalnej oraz wspólne wielokrotności i dzielniki kilku liczb.
Typy zadań:
Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest (kl. 5–6) · Wypisz wszystkie dzielniki liczby (kl. 4–6) · Dzielniki: ile ich jest? (kl. 5–6) · Dzielniki: na ile sposobów ustawić w równych rzędach (kl. 5–6) · Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: znajdź błąd (kl. 6–7)
Największy wspólny dzielnik (NWD)
Chłopiec uczy się rozpoznawać największy wspólny dzielnik dwóch liczb i wykorzystywać go do rozwiązywania konkretnych problemów oraz upraszczania wyrażeń.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby rozumieć znaczenie i użyteczność największego wspólnego dzielnika, zarówno w matematyce, jak i w konkretnych sytuacjach. Samo umiejętne wykonanie rachunku nie wystarcza: uczeń musi rozumieć, po co ta liczba jest potrzebna, na przykład wtedy, gdy trzeba podzielić przedmioty na równe grupy bez reszty. Program nie podaje konkretnego przedziału liczbowego wyłącznie dla trzeciej klasy gimnazjum, ponieważ ten cel dotyczy całego trzyletniego etapu szkoły podstawowej.
Najczęstszym błędem jest wybranie dowolnego wspólnego dzielnika zamiast największego, na przykład zatrzymanie się na 2, gdy dla 12 i 18 największym jest 6. Często myli się też NWD z najmniejszą wspólną wielokrotnością. Uczeń zatrzymuje się na pierwszym dzielniku, jaki znajdzie, i nie sprawdza, czy istnieje większy wspólny dzielnik.
Na lekcjach wykorzystuje się karty pracy takie jak NWD w zadaniu: podziel na równe opakowania, Oblicz NWD dwóch liczb oraz NWD: wyłącz wspólny czynnik, w których NWD służy do wyodrębnienia czynnika. Są też NWD: wybierz największy wspólny dzielnik, NWD: prawda czy fałsz i NWD: znajdź błąd, które pomagają rozpoznawać typowe błędy i sprawdzać twierdzenia.
Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie i użyteczność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, w matematyce i w sytuacjach konkretnych.
Typy zadań:
NWD: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWD: wybierz największy wspólny dzielnik (kl. 5–6) · NWD: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWD w zadaniu: podział na jednakowe paczki (kl. 5–6) · NWD: wyłącz wspólny czynnik przed nawias (kl. 6–7) · Oblicz NWD dwóch liczb (kl. 5–6)
Najmniejsza wspólna wielokrotność (NWW)
Naucz się znajdować najmniejszą wspólną wielokrotność dwóch liczb i rozpoznawać, kiedy jest ona potrzebna, również w zadaniu z życia codziennego.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby zrozumieć znaczenie i przydatność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, zarówno w matematyce, jak i w konkretnych sytuacjach. Dokument nie wskazuje dla tej klasy precyzyjnego zakresu liczb, dlatego nie mówimy tu o liczbach "do" pewnej wartości. To, co karta z klasy trzeciej gimnazjum pozwala zaobserwować, to praca na dwóch liczbach: znalezienie NWW pary liczb i użycie go do odpowiedzi na pytania typu "kiedy dwie rzeczy znów się pokrywają?".
Najczęstszy błąd polega na myleniu najmniejszej wspólnej wielokrotności z największym wspólnym dzielnikiem albo na szukaniu dowolnej wspólnej wielokrotności zamiast najmniejszej. Uczeń może pomnożyć dwie liczby i na tym poprzestać, nawet gdy mają wspólny czynnik i wynik jest większy, niż potrzeba. Może też wypisać wielokrotności jednej liczby, nie sprawdzając, która z nich od razu pojawia się także na liście drugiej.
W kartach tego działu temat pojawia się w różnych formach. Są ćwiczenia typu Oblicz NWW dwóch liczb oraz zadania takie jak NWW w zadaniu: kiedy znów razem, w których trzeba zrozumieć, kiedy dwa cykliczne zdarzenia się pokrywają. Inne karty proszą o wybranie najmniejszej wspólnej wielokrotności spośród kilku możliwości, o stwierdzenie, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, o wskazanie błędu w wykonanym rozwiązaniu albo o znalezienie liczby, znając największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność (NWD i NWW: znajdź drugą liczbę).
Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie i użyteczność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, w matematyce i w sytuacjach konkretnych.
Typy zadań:
NWW: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność (kl. 5–6) · NWW: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWW w zadaniu: kiedy znów razem (kl. 5–6) · Oblicz NWW dwóch liczb (kl. 5–6) · NWD i NWW: znajdź drugą liczbę (kl. 6–7)
Liczby pierwsze i liczby złożone
Uczeń uczy się rozpoznawać, czy liczba naturalna jest pierwsza, czy złożona, oraz znajdować najmniejszy dzielnik liczby złożonej.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej klasie chłopiec uczy się rozpoznawać liczby pierwsze, które mają dokładnie dwa dzielniki (1 i samą liczbę), od liczb złożonych, które mają ich więcej niż dwa. Program przewiduje, w prostych przypadkach, rozkład liczb naturalnych na czynniki pierwsze oraz zrozumienie jego przydatności. Ten cel obejmuje jednak całe trzyletnie szkolenie w szkole średniej pierwszego stopnia, dlatego nie należy go traktować jako osiągnięty już w klasie trzeciej.
Najczęstszym błędem jest uznawanie za pierwsze wszystkich liczb nieparzystych, takich jak 9, 15 czy 21, które są jednak złożone, ponieważ mają dzielniki inne niż 1 i one same. Liczbę 1 także często zalicza się do pierwszych: nie jest ona pierwsza, ponieważ ma tylko jeden dzielnik.
W kartach pracy w tym obszarze zadania występują w czterech formach:
- Pierwsza czy złożona? klasyfikowanie pojedynczych liczb.
- Liczba złożona: najmniejszy dzielnik znajdowanie pierwszego dzielnika liczby złożonej.
- Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą wskazywanie pierwszej spośród kilku liczb.
- Liczba złożona: prawda czy fałsz ocenianie stwierdzeń o liczbach złożonych.
Dostępne szablony nie obejmują jeszcze pełnego rozkładu na czynniki pierwsze: jeśli chcesz go zaproponować, jest to dalszy krok w stosunku do tego, co zawiera ten obszar.
Powiązanie z podstawą programową: W prostych przypadkach rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze i znać przydatność takiego rozkładu do różnych celów.
Typy zadań:
Liczba pierwsza czy złożona? (kl. 4–6) · Liczba złożona: najmniejszy dzielnik (kl. 5–6) · Liczba złożona: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą (kl. 5–6)
Rozkład liczb na czynniki pierwsze
Chłopiec uczy się zapisywać prostą liczbę naturalną jako iloczyn liczb pierwszych i wie, do czego może służyć taki rozkład.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej fazie uczeń ćwiczy rozkładanie liczb naturalnych w prostych przypadkach i zapisywanie ich w całości jako iloczynu czynników pierwszych. Istotnym celem nie jest jedynie wykonanie wielokrotnego dzielenia, lecz dostrzeżenie, jak przydatny jest ten rozkład przy ułatwianiu kolejnych etapów pracy matematycznej, takich jak upraszczanie obliczeń, działania na ułamkach czy obliczanie pierwiastków.
Najczęstszy błąd dotyczy używania liczb złożonych w trakcie procedury: na przykład dzielenia przez 4, 6 lub 10 tylko dlatego, że są one bezpośrednimi dzielnikami, zapominając o sprowadzeniu ich do czynników elementarnych (2, 3, 5). Innym częstym przeoczeniem jest dodawanie znalezionych czynników zamiast ich mnożenia albo mylenie wykładników przy grupowaniu potęg.
W kartach pracy opartych na modelu Rozłóż na czynniki pierwsze uczeń otrzymuje liczbę naturalną i stosuje schemat stopniowego dzielenia (w kolumnie lub w postaci drzewka), a następnie zapisuje wynik końcowy w jednym wierszu za pomocą potęg, jak w przypadku liczby 60, która zostaje zapisana jako 2² × 3 × 5.
Powiązanie z podstawą programową: W prostych przypadkach rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze i znać przydatność takiego rozkładu do różnych celów.
Typy zadań:
Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik (kl. 5–6) · Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: jaka to liczba (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze (kl. 5–6)
Obliczanie w sprytny sposób z wykorzystaniem właściwości
Naucz się upraszczać obliczenia, korzystając z własności łączności i rozdzielności, także w pamięci, aby grupować liczby i szybciej dojść do wyniku.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się korzystać z własności łączności i rozdzielności, aby grupować i upraszczać działanie, nawet bez zapisywania go w kolumnie. Program nauczania mówi o tej umiejętności w sposób ogólny. Karty dla klasy trzeciej ćwiczą ją na dwóch konkretnych sytuacjach: mnożeniu przez liczbę bliską 100, na przykład 47 × 98 traktowanym jako 47 × 100 − 47 × 2, oraz dodawaniu całych setek.
Najczęstszy błąd pojawia się przy stosowaniu własności rozdzielności. Uczeń mnoży tylko pierwszy składnik, na przykład 6 × (10 + 3) = 60 + 3 = 63, zamiast pomnożyć 6 przez oba składniki i otrzymać 78. Problem nie leży w rachunku, lecz w niepamiętaniu, że liczba z zewnątrz musi być zastosowana do wszystkiego, co znajduje się w nawiasie.
W kartach tego poziomu ta umiejętność pojawia się w następujących wzorcach ćwiczeń:
- Mnóż sprytnie oraz Szybkie liczenie: mnożenie przez liczbę bliską 100, aby wygodnie rozłożyć liczbę.
- Dodawaj sprytnie oraz Sprytne dodawanie: całe setki: wybierz odpowiedź, aby grupować składniki.
- Sprytne mnożenie: prawda czy fałsz oraz Sprytne mnożenie: znajdź błąd, aby sprawdzić, czy uproszczony sposób postępowania jest poprawny.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować własność łączności i rozdzielności do grupowania i upraszczania, również w pamięci, działań.
Typy zadań:
Dodaj sprytnie (kl. 4–6) · Pomnóż sprytnie (kl. 4–6) · Sprytne dodawanie: pełne setki: wybierz odpowiedź (kl. 4–6) · Liczę sprytnie: mnożenie przez liczbę bliską 100 (kl. 4–5) · Sprytne mnożenie: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Sprytne mnożenie: znajdź błąd (kl. 4–5)
Kolejność wykonywania działań z nawiasami
Chłopiec uczy się wykonywać wyrażenia z liczbami, które zna, respektując znaczenie nawiasów oraz kolejność, w jakiej wykonuje się działania.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej fazie chłopiec potrafi wykonywać proste działania z liczbami, które już zna, i wie, że nawiasy zmieniają znaczenie wyrażenia. Punkt odniesienia jest sformułowany dla całego cyklu nauki szkolnej, a nie tylko dla trzeciej klasy gimnazjum, dlatego tekst nie określa konkretnego zakresu liczb dla tej klasy.
Najczęstszy błąd polega na czytaniu wyrażenia zawsze od lewej do prawej, jak się czyta zdanie, z pominięciem nawiasów. Na przykład w 2 + 3 × 4 wynik to 14, a w (2 + 3) × 4 wynik to 20: nawiasy wymagają, by najpierw wykonać dodawanie. Dziecko często nie zauważa, że te zapisy są różne, ponieważ liczby są takie same.
W kartach tego działu temat pojawia się na różne sposoby. Chłopiec może wykonać zadanie Oblicz wyrażenie z nawiasami albo przejść przez Kolejność działań z nawiasami krok po kroku, zapisując każdy etap. Inne karty polegają na wyborze poprawnego wyniku, określeniu, czy dane stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe, porównaniu dwóch wyrażeń, znalezieniu błędu w już wykonanym obliczeniu lub uporządkowaniu wyników wyrażeń zawierających te same liczby, ale zapisane w innej kolejności.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia na znanych liczbach, rozumiejąc znaczenie nawiasów oraz zasady kolejności wykonywania działań.
Typy zadań:
Dwa wyrażenia z nawiasem: porównaj (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem krok po kroku (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: wybierz wynik (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: znajdź błąd (kl. 4–6) · Oblicz wartość wyrażenia z nawiasem (kl. 4–6) · Te same liczby, inna kolejność działań: uporządkuj (kl. 4–6)
Odczytywanie i zaznaczanie punktów na płaszczyźnie kartezjańskiej
Rozpoznawanie współrzędnych punktu oraz rozumienie, która liczba oznacza odciętą, a która rzędną.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum uczeń pracuje z układem współrzędnych: potrafi odczytać współrzędne danego punktu, czyli liczbę wskazującą położenie poziome i liczbę wskazującą położenie pionowe, oraz potrafi użyć tych współrzędnych, aby wskazać punkt. Wytyczne krajowe nie określają dla tego etapu dokładnego przedziału liczbowego, dlatego nie można z pewnością stwierdzić, jakie wartości są wymagane; proponowane karty pokazują jednak, że punkty mają współrzędne liczbowe, także ze znakiem ujemnym, w ciągłości z pracą nad liczbami względnymi.
Najczęstszy błąd, na który wskazują typowe ćwiczenia, polega na myleniu kolejności współrzędnych: najpierw odczytuje się liczbę pionową zamiast poziomej albo zamienia się miejscami obie wartości. Innym częstym błędem jest znak: punkt zostaje umieszczony po niewłaściwej stronie osi, ponieważ nie uwzględniono znaku minus.
Na kartach do wydrukowania praca odbywa się według tych wzorów: Odczytaj współrzędne punktu, gdzie uczeń zapisuje parę liczb odpowiadającą punktowi; Współrzędna punktu: wybierz pierwszą oraz wybierz drugą, gdzie musi rozpoznać, która liczba oznacza jedną z dwóch współrzędnych; wstaw znak, aby ustalić poprawny znak; prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, które wymagają sprawdzenia już wykonanego odczytu i jego poprawienia.
Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do lokalizowania punktów.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawianie punktów, odcinków i figur w układzie współrzędnych na płaszczyźnie.
Typy zadań:
Odczytaj współrzędne punktu (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wstaw znak (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz drugą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz pierwszą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Układ współrzędnych na mapie: odczytaj położenie (kl. 5–6)
Odległość między punktami, które mają jedną równą współrzędną
Dziecko uczy się obliczać odległość między dwoma punktami leżącymi na tej samej prostej, czyli mającymi tę samą współrzędną x lub tę samą współrzędną y, w układzie współrzędnych kartezjańskich.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Punkt programu nauczania związany z tą umiejętnością to przedstawianie punktów, odcinków i figur na płaszczyźnie kartezjańskiej. Tekst nie podaje dokładnego zakresu liczb dla tej klasy, dlatego tutaj też go nie podajemy. W dostępnych modelach ćwiczeń dla klasy trzeciej gimnazjum uczeń pracuje z punktami leżącymi na jednej prostej poziomej lub pionowej i wyznacza odległość między nimi.
Najczęstszy błąd pojawia się wtedy, gdy dwa punkty leżą po przeciwnych stronach zera. Na przykład między -3 a 4 uczeń może odjąć liczby bez uwzględnienia znaku i otrzymać 1 zamiast 7. Problem nie tkwi w samym odejmowaniu, lecz w braku rozumowania o położeniu punktów na osi liczbowej.
Typowe zadanie polega na obliczeniu odległości między punktami leżącymi na jednej prostej. Inne dostępne modele to: "Odległość wzdłuż prostej: prawda czy fałsz", w którym uczeń ocenia zdania dotyczące odległości; "Wspólna współrzędna: wybierz liczbę", w którym musi wskazać współrzędną wspólną dla punktów; oraz "Odległość wzdłuż prostej: znajdź błąd", w którym uczeń ma rozpoznać i poprawić błędne obliczenie.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawianie punktów, odcinków i figur w układzie współrzędnych na płaszczyźnie.
Typy zadań:
Odległość punktów na prostej kratki: prawda czy fałsz (kl. 6) · Odległość punktów na prostej kratki: znajdź błąd (kl. 6) · Odległość punktów o wspólnej współrzędnej (kl. 6) · Wspólna współrzędna punktów: wybierz liczbę (kl. 6)
Klasyfikacja trójkątów ze względu na boki i kąty
Naucz się nazywać trójkąt, patrząc na jego boki i kąty, korzystając z definicji trójkąta równobocznego, równoramiennego, różnobocznego, ostrokątnego, prostokątnego i rozwartokątnego.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien umieć opisywać, nazywać i klasyfikować figury płaskie, znając definicje i własności trójkątów. Sklasyfikować trójkąt oznacza nadać mu właściwą nazwę na dwa sposoby: ze względu na boki (równoboczny, równoramienny, różnoboczny) oraz ze względu na kąty (ostrokątny, prostokątny, rozwartokątny). Zalecenia nie określają żadnego przedziału liczbowego: praca dotyczy figur i ich cech.
Najczęstszy błąd polega na poprzestaniu na jednym kryterium. Na przykład trójkąt z jednym kątem rozwartym i dwoma równymi bokami nazywa się tylko "równoramiennym", zapominając, że jest także rozwartokątny. Można też uważać, że trójkąt prostokątny musi koniecznie być równoramienny. Powód jest taki, że oba kryteria są niezależne: każdy trójkąt ma nazwę ze względu na boki i nazwę ze względu na kąty, i trzeba podać obie.
W kartach do wydruku znajdują się cztery rodzaje ćwiczeń: "Rodzaje trójkątów: prawda czy fałsz", w których ocenia się twierdzenia o trójkątach; "Rodzaje trójkątów: zawieranie się nazw", w których rozumie się, które kategorie zawierają się jedna w drugiej; "Rodzaj trójkąta ze względu na kąty" oraz "Rodzaj trójkąta ze względu na boki", w których nadaje się nazwę, stosując tylko jedno kryterium naraz.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać, nazywać i klasyfikować figury geometryczne, identyfikując istotne elementy i symetrie, także w celu ich odtworzenia przez innych
Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).
Typy zadań:
Rodzaj trójkąta ze względu na boki (kl. 4–6) · Rodzaj trójkąta ze względu na kąty (kl. 4–6) · Rodzaje trójkątów: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Rodzaje trójkątów: zawieranie nazw (kl. 4–6)
Rozpoznawanie czworokątów na podstawie ich właściwości
Chłopiec uczy się nazywać czworokąt, obserwując jego własności, takie jak boki równoległe, przekątne i osie symetrii.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń musi znać definicje i własności głównych czworokątów, zaczynając od równoległych boków, przekątnych i osi symetrii, oraz umieć opisać i sklasyfikować figurę na podstawie tych elementów. Punkty programowe nie wskazują przedziału liczbowego, ponieważ praca dotyczy figur i ich własności, a nie liczb.
Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że kategorie wykluczają się wzajemnie: na przykład sądzić, że kwadrat nie może być także prostokątem, bo „wygląda inaczej”. Ważne jest to, że kwadrat ma wszystkie własności prostokąta oraz dodatkowe. Częste jest też błędne liczenie par boków równoległych, ponieważ patrzy się na ogólny kształt zamiast na każdy bok z osobna.
W kartach pracy ćwiczenia wyglądają tak:
- Czworokąty: kwadrat jest także prostokątem, aby zrozumieć, jak kategorie się łączą.
- Jak nazywa się ten czworokąt?, aby nadać nazwę na podstawie zaobserwowanych własności.
- Pary boków równoległych: prawda czy fałsz oraz Pary boków równoległych: postaw znak, aby sprawdzać jedną własność na raz.
- Czworokąty: ile par boków równoległych?, aby policzyć pary boków i powiązać ich liczbę z rodzajem figury.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać, nazywać i klasyfikować figury geometryczne, identyfikując istotne elementy i symetrie, także w celu ich odtworzenia przez innych
Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).
Typy zadań:
Czworokąty: ile par boków równoległych? (kl. 4–6) · Jak nazywa się ten czworokąt? (kl. 5–6) · Pary boków równoległych: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Pary boków równoległych: wstaw znak (kl. 4–6) · Czworokąty: czy kwadrat to też prostokąt (kl. 5–6)
Promień i średnica okręgu
Uczeń rozpoznaje promień i średnicę okręgu, zna zależność między nimi (średnica jest dwa razy większa od promienia) i potrafi przejść od jednego do drugiego.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum uczeń powinien znać definicje i podstawowe własności okręgu, w tym promień i średnicę. Na sprawdzianie oznacza to umiejętność powiedzenia, jak są ze sobą powiązane: średnica przechodzi przez środek okręgu i jest dwa razy dłuższa od promienia. Praktyczne działania są więc proste: mnożenie przez 2 lub dzielenie przez 2, stosowane do liczb całkowitych i dziesiętnych często używanych w życiu codziennym.
Typowym błędem jest mylenie tych dwóch miar: używa się promienia zamiast średnicy albo dzieli przez 2 wtedy, gdy powinno się mnożyć (lub odwrotnie). Często wynika to z przekonania, że promień to „połowa wszystkiego”, bez pamiętania, że jest połową średnicy, czyli odległością od środka do brzegu.
W materiałach do przedmiotu ten temat pojawia się w pięciu gotowych formach: Diametro dal raggio, Raggio dal diametro, Raggio dal diametro: scegli il risultato, Raggio e diametro: vero o falso e Raggio e diametro: trova l'errore. Są to krótkie ćwiczenia, przydatne do sprawdzenia, czy dziecko rozpoznaje związek między tymi dwiema miarami i poprawnie go stosuje.
Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).
Typy zadań:
Promień i średnica: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Promień i średnica: znajdź błąd (kl. 4–6) · Promień ze średnicy (kl. 4–6) · Promień ze średnicy: wybierz wynik (kl. 4–6) · Średnica z promienia (kl. 4–6)
Trójkąty podobne: rozpoznawanie ich i znajdowanie boków
Chłopiec uczy się rozpoznawać dwa podobne trójkąty, porównywać odpowiadające sobie boki i korzystać ze współczynnika proporcjonalności, aby obliczyć brakującą długość.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Traguardo delle Indicazioni nazionali (DM 254/2012) è formulato per l'intero triennio della secondaria di primo grado: riconoscere figure piane simili in vari contesti e riprodurre in scala una figura assegnata. Il testo non indica un intervallo numerico preciso. Per la terza media, i modelli di esercizio disponibili riguardano in particolare i triangoli simili: il ragazzo deve decidere se due triangoli sono simili e usare la proporzionalità tra i lati corrispondenti.
L'errore più frequente, secondo quanto si può ipotizzare dai modelli di esercizio, è abbinare lati che non si corrispondono, cioè mettere in proporzione un lato del primo triangolo con un lato non omologo del secondo. Questo porta a rapporti sbagliati anche quando il calcolo è corretto. Un'altra difficoltà comune è dare per scontata la somiglianza senza verificarla.
In pratica, le schede della materia propongono:
- Triangoli simili: trova l'errore, in cui bisogna individuare dove è sbagliato un ragionamento o un calcolo;
- Triangoli simili: scegli la lunghezza del lato, in cui si sceglie il valore corretto tra più opzioni;
- Triangoli simili: vero o falso, per valutare affermazioni sulla somiglianza;
- Lato di un triangolo simile, in cui si calcola un lato mancante con la proporzione;
- Triangoli simili: metti il segno, per completare relazioni tra lati o rapporti.
Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać podobne figury płaskie w różnych kontekstach i odtwarzać w skali daną figurę.
Typy zadań:
Bok trójkąta podobnego (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: wstaw znak (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: wybierz długość boku (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: znajdź błąd (kl. 9–10)
Pole równoległoboku: podstawa i wysokość
Dziecko uczy się obliczać pole równoległoboku, mnożąc podstawę przez wysokość, i odróżniać wysokość od boku skośnego.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum dziecko potrafi obliczyć pole równoległoboku za pomocą wzoru: podstawa razy wysokość, jako część najczęstszych wzorów na figury płaskie. Punkt programowy, z którym łączy się ten temat, jest szerszy i dotyczy pola prostych figur, także poprzez ich rozkładanie na figury elementarne, takie jak trójkąty. Program nie podaje dla tej klasy dokładnego zakresu liczbowego, dlatego warto odnieść się do tego, co proponują karty do wydrukowania.
Najczęstszym błędem jest użycie boku skośnego zamiast wysokości. Wysokość to odcinek prostopadły do podstawy, a w pochylonym równoległoboku jest krótsza od boku: mnożenie podstawy przez bok daje błędny wynik, nawet jeśli rachunek jest poprawny.
Na kartach z tego obszaru dziecko znajduje zadania, takie jak:
- bezpośrednie obliczanie pola równoległoboku;
- wybieranie poprawnego wyniku spośród kilku odpowiedzi;
- rozpoznawanie, która dana jest zbędna w zadaniu;
- praca z podstawą w dm i wysokością w cm, z zamianą jednostek przed obliczeniem;
- wyznaczanie wysokości na podstawie pola i podstawy.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów.
Typy zadań:
Pole równoległoboku (kl. 5–7) · Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik (kl. 6) · Pole równoległoboku: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm (kl. 6–7) · Pole równoległoboku: wysokość z pola (kl. 5–7)
Pole trapezu: jak je obliczyć
Chłopiec uczy się obliczać pole trapezu, korzystając z podstawowego wzoru na wysokość i sumę podstaw, oraz wyznaczać wysokość lub brakującą daną.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń potrafi obliczyć pole trapezu na podstawie jego wymiarów: mnoży sumę dwóch podstaw przez wysokość i dzieli przez dwa. Zadanie nie dotyczy liczb z określonego przedziału, lecz konkretnych figur i pomiarów, takich jak te z działki lub z figury narysowanej w zeszycie. Podstawa programowa, w tym punkcie, mówi o wyznaczaniu pola prostych figur poprzez rozłożenie ich na figury elementarne, na przykład trójkąty, lub przy użyciu najczęściej spotykanych wzorów; trapez należy do tego drugiego przypadku.
Najczęstszy błąd polega na użyciu tylko jednej podstawy albo wysokości przy boku ukośnym zamiast wysokości prostopadłej do podstaw. Kto zapomni podzielić przez dwa, otrzyma wynik dwukrotnie większy od poprawnego. Warto zatem zawsze każić narysować wysokość jako odcinek prostopadły do podstaw, zanim zacznie się rachunki.
W kartach do wydruku znajdują się ćwiczenia takie jak "Pole trapezu", w których wzór stosuje się bezpośrednio; "Pole trapezu krok po kroku", które prowadzi przez każde działanie; oraz "Pole trapezu: dane zbędne", gdzie jeden pomiar trzeba odrzucić. Pojawiają się także "Pole trapezu: wysokość z pola", które wymaga wyznaczenia wysokości na podstawie pola, oraz "Pole trapezu: znajdź błąd", przydatne do rozpoznawania błędnego sposobu rozwiązania. W zadaniach takich jak "Pole działki w kształcie trapezu" uczeń musi przełożyć sytuację rzeczywistą na odpowiednią figurę i właściwe dane.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów.
Typy zadań:
Pole trapezu (kl. 5–7) · Pole trapezu krok po kroku (kl. 5–6) · Pole trapezu: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole trapezu: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Pole trapezu: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole trapezu: znajdź błąd (kl. 5–7) · Pole trapezu: oblicz wysokość z pola (kl. 6–7) · Pole figury w kształcie trapezu (kl. 5–7)
Obliczanie pola przez liczenie i używanie kratek
Dzieci uczą się określać pole figur płaskich, licząc jednostkowe kwadraciki lub dzieląc powierzchnię na prostsze prostokąty.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Rozwinięcia sześcianu i przeciwległe ściany
Chłopiec uczy się rozpoznawać na rysunku płaskim, jak łączą się ściany bryły i która ściana znajduje się naprzeciwko innej.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Chłopiec pracuje nad płaskimi przedstawieniami figur przestrzennych:ogląda rysunek na kartce i wyobraża sobie bryłę, która powstałaby po jego złożeniu, albo mentalnie odtwarza sześcian na podstawie jego siatki. Dokumenty programowe nie podają zakresu liczbowego dla tej umiejętności, dlatego najważniejsze jest rozumowanie przestrzenne, a nie rachunki.
Najczęstszy błąd polega na myleniu ściany przeciwległej z sąsiednią. W siatce dwie ściany mogą leżeć obok siebie i wyglądać wtedy jak "w szeregu", podczas gdy w zamkniętym sześcianie nigdy się nie stykają. Kto rozstrzyga, patrząc wyłącznie na położenie na rysunku, bez wyobrażania sobie składania, zwykle się myli.
W praktyce karta przedstawia siatkę sześcianu i pyta, którą ścianę stanowi przeciwległa. Inne karty proponują stwierdzenia do oceny jako prawdziwe lub fałszywe, wybór poprawnego wyniku spośród kilku możliwości albo wyszukanie błędu w już rozwiązanej odpowiedzi. Są to wzory ćwiczeń, które dział udostępnia do wydrukowania.
Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać płaskie reprezentacje obiektów trójwymiarowych, identyfikować różne punkty widzenia tego samego obiektu (z góry, z przodu itp.).
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać przedmioty i figury trójwymiarowe na różne sposoby za pomocą rysunków na płaszczyźnie.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawianie obiektów trójwymiarowych na podstawie reprezentacji dwuwymiarowych.
Typy zadań:
Siatka sześcianu – ściana naprzeciw: znajdź błąd (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: czy to siatka? (kl. 5–6) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: wybierz wynik (kl. 5–7) · Siatka sześcianu w zadaniu tekstowym: kostka do gry (kl. 5–7)
Pole powierzchni prostopadłościanu: obliczenia i zadania
Chłopiec uczy się obliczać pole powierzchni prostopadłościanu, dodając pola wszystkich jego ścian, także w konkretnych sytuacjach, na przykład w pudełku.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Znajdowanie brakującej części kąta
Znajdowanie brakującej części kąta
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Jakie długości mogą tworzyć trójkąt
Dziecko uczy się rozpoznawać, jakie długości mogą mieć boki trójkąta: znając dwa boki, znajduje, jakie wartości może mieć trzeci, oraz sprawdza, czy trzy podane długości rzeczywiście tworzą trójkąt. Robi to, wykorzystując pewną własność geometryczną tej figury.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Punkt programu nauczania wymaga rozwiązywania problemów z wykorzystaniem własności geometrycznych figur, bez podawania konkretnego przedziału liczbowego. Dlatego konkretną rzeczą do obserwowania jest rodzaj wymaganego rozumowania: porównanie sumy dwóch boków z trzecim, na liczbach, które dziecko może sprawdzić ręcznie.
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że dowolne trzy długości tworzą trójkąt. Dziecko często sprawdza tylko jeden z trzech warunków albo uznaje za dopuszczalny przypadek, w którym trzeci bok jest równy sumie pozostałych dwóch, co nie daje trójkąta, lecz spłaszczoną łamaną. Lekarstwem jest zawsze sprawdzanie, czy każdy bok jest mniejszy od sumy dwóch pozostałych.
W praktyce karty tego działu proponują ćwiczenia takie jak Najdłuższy możliwy trzeci bok, Trzeci bok trójkąta: wybierz, ile oraz Nierówność trójkąta: ile długości, trzeci bok, w których szuka się wartości maksymalnej lub dopuszczalnych wartości trzeciego boku. Inne ćwiczenia polegają na stwierdzeniu, czy dana trójka długości jest prawdziwa, czy fałszywa, jak w Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz, albo na wskazaniu błędu w już przeprowadzonym rozumowaniu, jak w Nierówność trójkąta: znajdź błąd.
Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać problemy, wykorzystując własności geometryczne figur.
Typy zadań:
Najdłuższy możliwy trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: ile długości ma trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: znajdź błąd (kl. 5–6) · Trzeci bok trójkąta: wybierz liczbę możliwości (kl. 5–6)
Znajdowanie brakującego wyrazu w proporcji
L'uczeń uczy się obliczać brakującą wartość w proporcji, wyrażając zależność między znanymi a nieznanymi wielkościami jako równość dwóch ułamków.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie trzeciej gimnazjum (szkoła średnia) uczniowie uczą się wyznaczać brakującą wielkość w proporcji, interpretując związek między wielkościami jako równość ułamków. Uczeń rozpoznaje, że stosunek między dwoma wyrazami musi pozostać stały, i wyznacza nieznaną wartość, ustawiając odpowiednie obliczenia mnożenia i dzielenia z liczbami występującymi w zadaniu.
Typowy błąd polega na zamianie kolejności wyrazów przy zapisie w postaci ułamków, czyli na zamianie licznika z mianownikiem, albo na szukaniu stałej różnicy addytywnej między liczbami zamiast zachowania ich stałego stosunku multiplikatywnego.
W kartach pracy spotyka się zadania oparte na dwóch schematach: w zadaniu Uzupełnij proporcję oblicza się bezpośrednio brakującą liczbę w podanym wzorze lub schemacie, natomiast w zadaniu Od znanej wielkości do innej wychodzi się od pary znanych wartości, aby wyznaczyć odpowiadającą jej wielkość będącą przedmiotem pytania.
Powiązanie z podstawą programową: Wyrażać zależność proporcjonalności za pomocą równości ułamków i odwrotnie.
Typy zadań:
Proporcja: brakująca wartość (kl. 5–6) · Proporcja: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Proporcja: wybierz brakujący wyraz (kl. 5–6) · Proporcja: znajdź błąd (kl. 5–6) · Proporcja w zadaniu: przeliczenie na inną liczbę sztuk (kl. 5–6) · Proporcja: brakujący trzeci wyraz (kl. 5–6) · Proporcjonalność prosta: uzupełnij tabelę (kl. 6–7)
Uzupełnianie tabeli funkcji
Nauka uzupełniania tabeli funkcji polega na odczytaniu reguły obliczeniowej, zastosowaniu jej do każdej liczby wejściowej i zapisaniu odpowiadającego jej wyniku. Dziecko może też działać w odwrotnym kierunku: znając wynik, odtwarza regułę lub znajduje liczbę, która weszła.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Il punto del curricolo chiede di usare il piano cartesiano per rappresentare relazioni ricavate da tabelle e di conoscere le funzioni del tipo y=ax e y=a/x, collegando le prime al concetto di proporzionalità. Le indicazioni non fissano un intervallo numerico preciso per questa classe, quindi non si può dire quali numeri debba saper gestire. Gli esercizi stampabili di terza media mostrano però il lavoro concreto: completare tabelle con una regola di moltiplicazione o di sottrazione, correggere un errore in una tabella già compilata, scoprire la regola a partire da alcune coppie di numeri.
L'errore più comune è applicare la regola solo ai primi valori, o applicarla in modo parziale, per esempio aggiungendo quando la regola dice di moltiplicare. Nelle tabelle con sottrazione capita spesso di invertire l'ordine dei numeri: se la regola è "sottrai 7" e l'ingresso è 3, il bambino scrive 7−3 invece di 3−7, e il risultato diventa sbagliato. Spesso il problema non è il calcolo, ma il fatto che la regola non è stata letta per intero prima di cominciare.
In pratica, un compito tipico presenta una tabella con una colonna di ingressi e una di uscite, con una regola scritta sopra o nascosta. Il bambino può trovare i risultati mancanti, scegliere il risultato giusto tra quelli proposti, indovinare il numero che è entrato, oppure individuare l'errore in una riga già compilata. Gli esercizi di questo tipo sono nei modelli "Tabella con regola: correggi l'errore", "Tabella con regola: quale numero è entrato" e "Tabella: completa con la regola di moltiplicazione". Il collegamento con il piano cartesiano e con la proporzionalità viene dopo, quando le coppie della tabella diventano punti da disegnare.
Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.
Typy zadań:
Maszyna liczbowa: co wyjdzie (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: program obliczeń (kl. 4–6) · Maszyna liczbowa: brakująca liczba w maszynie (kl. 2–3) · Maszyna liczbowa: co weszło (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: uzupełnij według reguły mnożenia (kl. 2–4) · Tabelka z regułą odejmowania: uzupełnij wyniki (kl. 2–4) · Maszyna liczbowa: dwie maszyny, co weszło (kl. 3–4) · Reguła maszyny: wybierz liczbę (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: jaka liczba weszła (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: popraw błąd (kl. 3–4) · Tabelka z regułą: wybierz wynik z maszyny (kl. 2–4) · Tabelka zależności: odkryj regułę (kl. 2–4)
Obliczanie wartości funkcji kwadratowej
Chłopiec uczy się znajdować wartość y = ax² dla danej wartości x, także ujemnej, oraz porównywać lub porządkować te wartości.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Chłopiec uczy się obliczać wartość funkcji typu y = ax², podstawiając liczbę w miejsce x. Program nauczania łączy te funkcje z układem współrzędnych kartezjańskich i ich wykresami, ale nie określa precyzyjnego przedziału liczbowego dla klasy trzeciej: konkretna praca w tym roku to ta, którą widać w ćwiczeniach, czyli obliczanie, porównywanie i porządkowanie wartości funkcji.
Najczęstszy błąd dotyczy znaku, gdy x jest ujemne. Chłopiec może napisać, że (−3)² równa się −9, jakby znak minus pozostawał poza kwadratem, albo może zapomnieć, że kwadrat liczby ujemnej jest dodatni. Problem polega na tym, że nie widzi się, iż kwadrat działa na liczbę całkowitą razem z jej znakiem.
W praktyce zadanie z tego tematu wygląda następująco:
- Wartość funkcji kwadratowej: obliczyć y dla danej wartości x.
- Funkcja kwadratowa w punkcie ujemnym: wybrać spośród kilku odpowiedzi tę poprawną dla ujemnej wartości x.
- Wartość funkcji kwadratowej: prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: sprawdzić już wykonane obliczenie i wskazać, gdzie jest pomyłka.
- Wartość funkcji kwadratowej: określ znak: ustalić, czy wartość jest dodatnia, czy ujemna.
- Funkcja kwadratowa: brakujący współczynnik a: wyznaczyć wartość a, znając wartość funkcji w danym punkcie.
- Wartości funkcji kwadratowej: porównaj oraz ułóż w kolejności: porównać kilka wartości funkcji i ustawić je od najmniejszej do największej.
Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.
Typy zadań:
Wartość funkcji kwadratowej (kl. 9–10) · Wartość funkcji kwadratowej: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Wartość funkcji kwadratowej: wstaw znak (kl. 9–10) · Wartość funkcji kwadratowej: znajdź błąd (kl. 9–10) · Funkcja kwadratowa: brakujący współczynnik a (kl. 9–10) · Wartości funkcji kwadratowej: porównaj (kl. 9–10) · Wartości funkcji kwadratowej: uporządkuj (kl. 9–10) · Funkcja kwadratowa w punkcie ujemnym: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)
Rozwiązywanie równań z jedną operacją
Chłopiec uczy się znajdować wartość litery w równaniach pierwszego stopnia, które rozwiązuje się w jednym kroku, oraz sprawdzać, czy dana liczba jest rozwiązaniem.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
In trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien badać i rozwiązywać problemy z równaniami pierwszego stopnia. W przypadku jednej operacji zadanie polega na znalezieniu wartości litery, która sprawia, że równość jest prawdziwa, stosując operację odwrotną: odjąć liczbę, która została dodana, lub podzielić przez liczbę, która mnoży literę. Tekst źródłowy nie podaje dokładnego zakresu liczbowego, dlatego warto przyjrzeć się formom ćwiczeń, które proponują karty pracy.
Typowym błędem jest wykonanie operacji tylko po jednej stronie równości. Jeśli odejmiemy liczbę po lewej stronie, a nie po prawej, równość przestanie być prawdziwa. Dlatego warto ćwiczyć warianty, w których operację wykonuje się po obu stronach.
Na kartach pracy pojawiają się następujące formy:
- x : a = b oraz a · x = b, z literą dzieloną lub mnożoną;
- x − a = b oraz x + a = b, z literą dodawaną lub odejmowaną;
- wariant ze zmianą po obu stronach, dla x + a = b;
- sprawdzenie, czy liczba jest rozwiązaniem, także w formie „znajdź błąd” w już rozwiązanym zadaniu;
- wybór rozwiązania spośród podanych, dla x − a = b.
Powiązanie z podstawą programową: Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia.
Typy zadań:
Równanie a · x = b (kl. 4–6) · Równanie a · x = b: czy liczba jest rozwiązaniem? (kl. 4–6) · Równanie a · x = b: znajdź błąd (kl. 4–6) · Równanie x + a = b (kl. 4–6) · Równanie x : a = b (kl. 4–6) · Równanie x − a = b (kl. 4–6) · Równanie x − a = b: wybierz rozwiązanie (kl. 4–6) · Równanie x + a = b: zmiana po obu stronach (kl. 4–6)
Rozwiązywanie problemów za pomocą równań pierwszego stopnia
Chłopiec uczy się przekładać zadanie zapisane słownie na równanie pierwszego stopnia, rozwiązywać je oraz sprawdzać, czy otrzymany wynik ma sens w treści zadania.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń ma badać i rozwiązywać problemy za pomocą równań pierwszego stopnia. Punktem wyjścia jest zawsze tekst: uczeń wskazuje nieznaną wielkość, oznacza ją literą i zapisuje zależność między danymi zadania w postaci równości. Następnie rozwiązuje równanie i sprawdza, czy wynik odpowiada na postawione pytanie. Wytyczne nie określają konkretnego zakresu liczb dla tego zagadnienia, dlatego warto raczej zwracać uwagę na rodzaj zadania niż na granicę liczbową.
Najczęstszym błędem jest niewłaściwe przetłumaczenie zdania na język matematyki. Na przykład, jeśli tekst mówi "liczba powiększona o 7 jest równa 19", uczeń może zapisać 7 − x = 19 albo zapomnieć, że niewiadomą jest właśnie liczba wyjściowa. Problem nie leży w rachunku, lecz w przejściu od słów do zapisu matematycznego. Innym typowym błędem jest zmiana znaku podczas przenoszenia wyrazu z jednej strony równania na drugą, często bez świadomości tego.
W kartach do wydruku praca przybiera różne formy. Przy zadaniu "Równanie z treści: jaka to była liczba" uczeń musi odtworzyć liczbę wyjściową na podstawie opisu. Przy "Równanie na wielkość początkową: zadanie" szuka wielkości początkowej w opisanym problemie. Przy "Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź" oraz "Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz" sprawdza i porównuje proponowane rozwiązania. Przy "Równanie z niewiadomą: znajdź błąd" uczeń wskazuje, gdzie zapis lub przekształcenie jest błędne, co jest często najskuteczniejszym sposobem zrozumienia własnej pomyłki.
Powiązanie z podstawą programową: Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia.
Typy zadań:
Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6)
Odczytywanie wykresów kropkowych i wykresów pudełkowych
Chłopiec uczy się odczytywać wykres punktowy lub wykres pudełkowy (box plot), wyznaczając z nich dominantę, rozstęp oraz rozstęp międzykwartylowy zbioru danych.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń potrafi odczytać zbiór danych przedstawiony na diagramie punktowym lub na wykresie pudełkowym (box plot) i wyciągnąć z niego kilka informacji: która wartość występuje najczęściej, jaka jest odległość między najmniejszą a największą wartością oraz, w przypadku wykresu pudełkowego, jak szeroka jest środkowa część danych. Podstawa programowa ogólnie wymaga przedstawiania zbiorów danych, porównywania ich i oceniania ich zmienności za pomocą rozstępu; czytanie tych dwóch rodzajów wykresów to sposób, w jaki szkoła ćwiczy te umiejętności w tej klasie.
Najczęstszym błędem jest mylenie wartości najczęstszej z wartością najwyższą: na diagramie punktowym dominanta to wartość, nad którą znajduje się najwięcej punktów, a nie ta położona najbardziej na prawo. Kolejnym typowym błędem przy obliczaniu rozstępu jest odejmowanie dowolnych dwóch wartości zamiast największej minus najmniejsza albo zapominanie, że rozstęp należy obliczać dla całego zbioru danych, a nie tylko dla jego części na wykresie.
W praktyce uczeń napotyka na kartach pracy diagramy punktowe, na których musi wskazać wartość najczęstszą, obliczyć rozstęp albo policzyć, ile pomiarów zostało zaznaczonych. Inne karty proponują rozpoznanie, czy twierdzenie o dominancie jest prawdziwe, czy fałszywe, poprawienie już popełnionego błędu lub wybranie właściwej liczby danych. Przy wykresie pudełkowym ćwiczenia polegają na obliczaniu rozstępu i rozstępu międzykwartylowego.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.
Typy zadań:
Histogram: ile w przedziale? (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów? (kl. 6) · Wykres kropkowy: najczęstsza wartość (kl. 6) · Histogram: ile mniejszych niż… (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: wstaw znak (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: znajdź błąd (kl. 6) · Wykres kropkowy: dominanta — prawda czy fałsz (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów — wybierz (kl. 6) · Wykres kropkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy (kl. 6)
Rozstęp: jak bardzo dane są rozproszone
Naucz się wyznaczać wartość najmniejszą i największą zbioru danych oraz obliczać ich różnicę, czyli rozstęp, aby zrozumieć, jak bardzo dane są od siebie oddalone.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Indicazioni nazionali wymagają umiejętności oceny zmienności zbioru danych, na przykład poprzez wyznaczenie jego rozstępu. W praktyce uczeń musi znaleźć najmniejszą i największą wartość w serii danych, a następnie odjąć minimum od maksimum. Tekst nie określa konkretnego przedziału liczbowego dla tego zadania, więc najważniejszy jest sam sposób postępowania.
Najczęstszy błąd polega na myleniu rozstępu z wartością średnią albo na odejmowaniu dowolnych dwóch liczb z listy bez wcześniejszego pewnego ustalenia minimum i maksimum. Zdarza się też odwrócenie odejmowania, co daje liczbę ujemną, a ta nie ma sensu jako odległość. Pomocne jest ponowne przeczytanie listy i sprawdzenie, czy na pewno wybrano najmniejszą i największą wartość.
W kartach tematycznych ten temat pojawia się w kilku modelach zadań: Calcola il campo di variazione, Campo di variazione: trova l'errore, Campo di variazione: scegli il valore, Campo di variazione: vero o falso oraz Campo di variazione dei dati: dati superflui. Ostatni z nich wymaga zignorowania informacji niepotrzebnych do obliczeń, aby skupić się wyłącznie na wartościach skrajnych.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.
Typy zadań:
Oblicz rozstęp danych (kl. 5–6) · Rozstęp: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Rozstęp: znajdź błąd (kl. 5–6) · Rozstęp danych: dane zbędne (kl. 5–6) · Rozstęp: wybierz wartość (kl. 5–6)
Prawdopodobieństwo wystąpienia co najmniej jednego z dwóch zdarzeń
Chłopiec uczy się obliczać prawdopodobieństwo, że zajdzie co najmniej jedno z dwóch zdarzeń, po rozpoznaniu, czy są one wykluczające się, przeciwne czy niezależne.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W trzeciej klasie gimnazjum uczeń rozpoznaje pary zdarzeń dopełniających się, wykluczających się i niezależnych oraz wykorzystuje to rozróżnienie do rozumowania o prawdopodobieństwie wystąpienia jednego lub drugiego zdarzenia. Program nauczania nie podaje dla tego punktu dokładnego zakresu liczbowego: praca odbywa się na przykładach zaproponowanych w kartach pracy.
Najczęstszym błędem jest dodawanie prawdopodobieństw dwóch zdarzeń bez zastanowienia się, czy mogą one zajść razem. Jeśli dwa zdarzenia mogą wystąpić jednocześnie, ich dodanie liczy podwójnie przypadki wspólne. Dlatego uczeń musi najpierw zrozumieć, czy zdarzenia są wykluczające się, to znaczy czy nie mogą zajść razem.
W kartach pracy temat pojawia się w różnych formach:
- wybór właściwego prawdopodobieństwa spośród kilku propozycji;
- stwierdzenie, czy dane zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe;
- wybór poprawnego przypadku z grupy;
- obliczenie prawdopodobieństwa sumy zdarzeń i porównanie dwóch sytuacji;
- znalezienie błędu w gotowym rozumowaniu, co pomaga zwrócić uwagę na podwójne liczenie.
Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać pary zdarzeń komplementarnych, wykluczających się, niezależnych.
Typy zadań:
Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń (kl. 10–12) · Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń: porównaj (kl. 10–12) · Suma zdarzeń: prawda czy fałsz (kl. 10–12) · Suma zdarzeń: znajdź błąd (kl. 10–12) · Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń: wybór z grupy (kl. 10–12) · Suma zdarzeń: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 10–12)