Polski
Program nauczania (Włochy)

Matematyka — klasa 8

Klasa 8 (Włochy) — Stosunki i proporcje, trójkąty prostokątne

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Włochy) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Działy tej klasy

La matematyka w klasie trzeciej gimnazjum: liczby względne, rachunek literowy i równania pierwszego stopnia, funkcje y=ax i y=a/x, okrąg i π, bryły, statystyka i prawdopodobieństwo. Każdy temat ma gotowe wzory ćwiczeń do wydrukowania.

Liczby

Zwiększanie i zmniejszanie o procent

Uczeń uczy się obliczać wzrost lub spadek wielkości o podany procent, interpretując to jako mnożenie przez liczbę dziesiętną.

typów zadań: 16Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien umieć interpretować zmianę procentową jako mnożenie przez liczbę dziesiętną: na przykład wzrost o 10% odpowiada mnożeniu przez 1,1, a spadek o 10% odpowiada mnożeniu przez 0,9. Tekst Indicazioni nazionali nie określa dokładnego zakresu liczb dla tego zagadnienia, więc konkretne wartości zależą od ćwiczeń proponowanych przez nauczyciela.

Najczęstszym błędem jest traktowanie procentu jak liczby, którą można po prostu dodać lub odjąć. Jeśli cena wynosi 50 euro i wzrasta o 10%, uczeń może zapisać 50 + 10 = 60, zamiast obliczyć 10% z 50 i dodać je, czyli 50 × 1,1 = 55. Innym częstym potknięciem są zmiany następujące po sobie: po wzroście o 10%, a następnie spadku o 10%, wartość końcowa nie wraca do punktu wyjścia, ponieważ druga zmiana dotyczy już zmienionej wielkości.

W kartach pracy zmiany procentowe pojawiają się w różnych formach. Są ćwiczenia typu „Zwiększ o procent” i „Zmniejsz o procent”, zadania o rabatach i podwyżkach, w których pyta się, ile wynosi cena po obniżce, oraz pytania odwrotne, na przykład „Spadek: o jaki procent zmniejszyła się liczba?” czy „Spadek procentowy: jaka była liczba przed zmianą?”. Istnieją też ćwiczenia sprawdzające, takie jak „Zmiana procentowa: znajdź błąd” i „prawda czy fałsz”, które są przydatne właśnie do ujawnienia wyżej opisanych błędów.

Powiązanie z podstawą programową: Interpretować zmianę procentową danej wielkości jako mnożenie przez liczbę dziesiętną.

Typy zadań: Cena po podwyżce i po obniżce: porównaj · Cena przed obniżką: pytanie odwrotne · Obniżka procentowa krok po kroku · Podwyżka o procent — wybierz odpowiedź · Podwyżka procentowa krok po kroku · Zmniejsz o procent · Zwiększ o procent · Obniżka: o ile procent zmalała liczba? · Podwyżka: o ile procent wzrosła liczba? · Zmiana o procent: podwyżka i obniżka — prawda czy fałsz · Zmiana o procent: znajdź błąd · Obniżka o procent: jaka była liczba przed obniżką? · Zmiana o procent: najpierw podwyżka, potem obniżka · Obniżka procentowa: z treścią, ile po obniżce · Podwyżka, potem obniżka o procent: cena końcowa · Wzrost procentowy: z treścią, ile po wzroście

Mnożenie i dzielenie liczb względnych

Dziecko uczy się mnożyć i dzielić liczby całkowite ujemne i dodatnie, najpierw ustalając znak wyniku, a następnie jego wartość liczbową.

typów zadań: 15Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

La competenza richiesta dalle Indicazioni nazionali è eseguire le quattro operazioni con i numeri conosciuti, anche gli interi, a mente oppure con gli algoritmi scritti, scegliendo se usare la calcolatrice. In terza media, quindi, il bambino deve saper moltiplicare e dividere numeri interi positivi e negativi, come (+6) · (−4) oppure (−18) : (−3), e decidere con naturalezza quale strumento usare.

L'errore più comune è occuparsi solo del valore e dimenticare il segno, oppure applicare al prodotto la regola dell'addizione. Per esempio, scrivere (−3) · (−4) = −12 perché «due segni meno restano meno». Il bambino moltiplica correttamente 3 per 4, ma il segno è sbagliato perché ragiona come se stesse sommando. Un altro errore frequente è pensare che il segno del risultato dipenda dal numero più grande in valore assoluto, anziché dal numero di fattori negativi.

In pratica le schede di questa area propongono attività come:

  • Moltiplica numeri relativi e Dividi numeri relativi, per eseguire il calcolo direttamente;
  • Il segno del prodotto senza calcolare e Il segno del prodotto: metti il segno, per ragionare sul segno prima del conto;
  • Schema: perché meno per meno fa più, per capire la regola e non solo memorizzarla;
  • Trova il fattore mancante con segno e Catena di moltiplicazioni e divisioni: numero mancante, per usare la divisione come operazione inversa.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Dzielenie liczb ujemnych · Iloczyny liczb ze znakiem: uporządkuj · Mnożenie liczb ujemnych · Mnożenie liczb ze znakiem: wybierz wynik · Prawda czy fałsz: znak iloczynu · Znak iloczynu: wstaw znak · Znak iloczynu: znajdź błąd · Brakujący czynnik ze znakiem · Iloczyny liczb ze znakiem: porównaj · Mnożenie i dzielenie liczb ujemnych: oblicz łańcuch działań · Mnożenie liczb ze znakiem: oceń dwa zdania · Wzorzec: dlaczego minus razy minus daje plus · Znak iloczynu bez liczenia · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: wybierz wynik · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: brakująca liczba

Obliczanie procentu z liczby

Dziecko uczy się obliczać procent danej liczby lub wielkości, korzystając z ułamka, modelu słupkowego lub obliczenia krok po kroku.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum dziecko potrafi obliczyć procent danej liczby i rozumie, co to znaczy: 25% z 80 to jedna setna część 80 pomnożona przez 25. Krajowe wytyczne (Indicazioni nazionali) wymagają, aby uczeń umiał obliczać procent różnymi strategiami i używał procentów do opisywania codziennych sytuacji. Tekst nie określa zakresu liczb dla tego konkretnego roku, dlatego tutaj opisujemy tylko to, co proponują karty pracy w tej klasie.

Częstym błędem jest mylenie obliczania procentu z dodawaniem procentu: przy zadaniu "10% z 50" dziecko zapisuje 50 + 10 zamiast obliczyć 50 × 10 ÷ 100, czyli 5. Innym typowym błędem jest dzielenie przez 100 i zapominanie o mnożeniu albo użycie błędnej liczby jako całości, gdy tekst zawiera informacje zbędne.

W kartach praca przybiera różne formy:

  • Calcola la percentuale di un numero i Percentuale di un numero passo passo: obliczenia prowadzone krok po kroku w kilku etapach.
  • Percentuale di una quantità con il modello a barre i Percentuale di una quantità: percentuale come frazione: przedstawienie wizualne i równoważny ułamek.
  • Percentuale di una quantità: problema i Percentuale di un numero: dati superflui: zadania kontekstowe, także z informacjami niepotrzebnymi.
  • Percentuale maggiore di 100 i Percentuale minore di 1: przypadki, w których procent wykracza poza najczęstsze zastosowania.
  • Wybór odpowiedzi, prawda lub fałsz, porównanie dwóch wyników oraz zamiana między procentem a liczbą.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się liczbami dziesiętnymi, ułamkami i procentami do opisywania codziennych sytuacji.
Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie procentu i umieć go obliczać, stosując różne strategie.

Typy zadań: Procent liczby — wybierz odpowiedź · Procent liczby: dane zbędne · Procent mniejszy niż 1 · Procent większy niż 100 · Procenty dwóch liczb: porównaj · Procenty różnych liczb: uporządkuj · Procent liczby: dobierz wartości · Procent liczby: dokończ zdanie · Procent liczby: oceń dwa zdania · Procent liczby: zamiana procentu z liczbą · Procent z reszty: ile osób przychodzi pieszo · Oblicz procent liczby (kl. 6) · Procent liczby krok po kroku (kl. 6) · Procent liczby na modelu paskowym (kl. 6–7) · Procent liczby: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Procent liczby: znajdź błąd (kl. 6–7) · Procent z liczby: procent jako ułamek (kl. 6–7) · Procent liczby: porównaj dwa wyniki (kl. 6–7) · Procent liczby w zadaniu tekstowym (kl. 6–7)

Dodawanie i odejmowanie liczb ujemnych z częścią dziesiętną

Wykonywanie dodawania i odejmowania liczb dziesiętnych względnych, czyli dziesiętnych dodatnich i ujemnych, z użyciem rachunku pamięciowego lub algorytmu pisemnego.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Il profilo di competenza vale per l'intero triennio della scuola secondaria di primo grado: in questa fase il bambino deve saper eseguire le quattro operazioni, anche con frazioni e numeri decimali, a mente o con i consueti algoritmi scritti, scegliendo lo strumento più adatto. In terza media, le schede di questo ambito propongono per questo argomento lavori sui decimali relativi: somme e differenze di numeri come -2,5 + 1,3 oppure 0,7 - 3,4.

L'errore più comune è trattare il segno e il valore separatamente, come se i numeri fossero due quantità da sommare senza tenere conto della direzione. Per esempio, con -2,5 + 1,3 lo studente può dare 3,8 perché "sommo i due numeri", oppure può allineare male le cifre dopo la virgola e ottenere un risultato sbagliato di ordine di grandezza. Il ragionamento utile è questo: si parte da un numero negativo e ci si sposta verso destra o sinistra sulla retta dei numeri.

Nelle schede di questo ambito il lavoro si presenta in forme diverse:

  • Somma decimali relativi e Sottrai decimali relativi, per esercitare l'algoritmo.
  • Trova l'addendo mancante (decimali relativi), che richiede di ragionare sull'operazione inversa.
  • Somme di decimali relativi: confronta e Decimali relativi: ordina dal più piccolo, per collegare il calcolo al confronto tra numeri.
  • Decimali relativi: scegli la somma, Vero o falso: somma di decimali relativi e Somma di decimali relativi: trova l'errore, che chiedono di controllare un risultato già dato.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem · Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem: znajdź błąd · Dziesiętne ze znakiem: wybierz wynik dodawania · Odejmowanie ułamków dziesiętnych ze znakiem · Prawda czy fałsz: dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem · Brakujący składnik — ułamki dziesiętne ze znakiem · Dziesiętne ze znakiem: uporządkuj od najmniejszej · Sumy ułamków dziesiętnych ze znakiem: porównaj · Ułamki dziesiętne ujemne: spadek temperatury · Ułamki dziesiętne ujemne: wzrost temperatury

Obliczanie potęg liczb względnych

Chłopiec uczy się obliczać wartość potęgi o dodatnim wykładniku całkowitym, której podstawą może być liczba całkowita lub ułamek, dodatni lub ujemny.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum (a właściwie ósmej klasie szkoły podstawowej) uczeń potrafi obliczyć wartość potęgi o dodatnim wykładniku całkowitym. Podstawą może być liczba całkowita lub ułamek, także ujemny. Modele ćwiczeń z tej klasy wymagają obliczenia wartości potęgi, bez konieczności korzystania z własności potęg do upraszczania wyrażeń.

Najczęstszy błąd dotyczy znaku. Zapis (-3)2 oznacza pomnożenie -3 przez samą siebie, więc wynik to 9. Zapis -32 oznacza natomiast liczbę przeciwną do 32, czyli -9. Nawias zmienia znaczenie, a uczeń często tego nie zauważa. W przypadku ułamków zdarza się podnieść do potęgi tylko licznik albo pomnożyć podstawę przez wykładnik zamiast mnożyć ją przez samą siebie.

W drukowanych modelach tej klasy występują następujące typy zadań:

  • Oblicz potęgę liczby całkowitej oraz Oblicz potęgę ułamka, do ćwiczenia bezpośredniego obliczania.
  • Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu, do poprawnego stosowania znaku wewnątrz wyrażenia.
  • Wartość potęgi oraz Potęga z minusem: wartość, w formie wyboru odpowiedzi, do rozróżniania (-a)n od -an.
  • Dwie potęgi: porównaj, do porównania wartości dwóch potęg.

Powiązanie z podstawą programową: Stosować zwyczajowy zapis potęg o wykładniku całkowitym dodatnim, ze świadomością znaczenia, oraz własności potęg do upraszczania obliczeń i zapisów.

Typy zadań: Dwie potęgi: porównaj · Oblicz potęgę liczby całkowitej · Oblicz potęgę ułamka · Potęga z minusem: wartość wyrażenia: wybierz odpowiedź · Wartość potęgi — wybierz odpowiedź · Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu · Potęgi: dobierz wartości · Potęgi: dokończ zdanie · Potęgi: oceń dwa zdania

Kolejność działań z liczbami względnymi

Chłopiec uczy się wykonywać wyrażenia z dodawaniem, odejmowaniem, mnożeniem i dzieleniem liczb względnych, zachowując właściwą kolejność działań oraz poprawne stosowanie nawiasów.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń pracuje z wyrażeniami, które łączą liczby całkowite dodatnie i ujemne, a w niektórych przypadkach ułamki lub liczby dziesiętne ze znakiem. Musi wiedzieć, że mnożenia i dzielenia wykonuje się przed dodawaniem i odejmowaniem, a nawiasy wskazują, co należy obliczyć najpierw. Krajowe wytyczne dotyczące tego tematu mówią o wykonywaniu czterech działań na liczbach naturalnych, całkowitych, ułamkach i dziesiętnych, w pamięci lub przy pomocy zapisanych algorytmów; tutaj szczególną uwagę zwraca się przede wszystkim na kolejność działań, gdy liczby są ze znakiem.

Najczęstszy błąd polega na wykonywaniu obliczeń od lewej do prawej, jakby wszystkie działania miały takie samo znaczenie. Na przykład w wyrażeniu 3 − 2 · (−4) uczeń najpierw liczy 3 − 2, a potem mnoży przez −4, otrzymując −4, zamiast najpierw obliczyć 2 · (−4) = −8, a następnie 3 − (−8) = 11. Do tego często dochodzi trudność ze znakami: odejmowanie liczby ujemnej traktuje się jak zwykłe odejmowanie, przez co końcowy znak wychodzi błędny.

W kartach ćwiczeń z tego działu zadania dotyczące kolejności działań na liczbach całkowitych, ułamkach ze znakiem i liczbach dziesiętnych ze znakiem polegają na upraszczaniu wyrażeń krok po kroku. Inne typy zadań wymagają znalezienia błędu w już wykonanym obliczeniu, rozstrzygnięcia, czy równość jest prawdziwa czy fałszywa, wstawienia odpowiednich nawiasów, aby otrzymać podany wynik, lub wybrania poprawnego znaku spośród proponowanych działań. Praca nad już popełnionymi błędami często lepiej utrwala regułę pierwszeństwa działań niż samo powtarzanie tych samych ćwiczeń.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Kolejność działań na liczbach całkowitych · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: prawda czy fałsz · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: wstaw znak · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: znajdź błąd · Kolejność działań: ułamki dziesiętne ze znakiem · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: wstaw nawiasy · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: znajdź błąd · Kolejność działań: ułamki zwykłe ze znakiem

Pierwiastek kwadratowy: operacja odwrotna do potęgowania do kwadratu

Chłopiec uczy się, że pierwiastek kwadratowy jest działaniem odwrotnym do podnoszenia do kwadratu, i używa go, aby wyznaczyć bok kwadratu na podstawie jego pola.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Il curricolo richiede che l'alunno conosca la radice quadrata come operatore inverso dell'elevamento al quadrato. In pratica, sa leggere la relazione in entrambi i sensi: se 7 al quadrato fa 49, allora la radice quadrata di 49 è 7. Il documento di riferimento non indica un intervallo numerico preciso per questo punto, quindi non è possibile dire quali numeri debba saper trattare in questo anno.

L'errore più frequente è confondere l'operazione con una divisione per due, oppure pensare che la radice di una somma sia la somma delle radici. Il motivo è che, per abitudine, i ragazzi lavorano sempre "verso l'alto" (calcolare un quadrato) e fanno fatica a girare il ragionamento. Aiuta chiedersi sempre: "quale numero, moltiplicato per se stesso, dà questo risultato?".

Nelle schede di questa area, i compiti sulla radice quadrata si presentano in forme diverse:

  • Calcola la radice quadrata: si scrive il valore richiesto e si verifica elevando al quadrato.
  • Radice quadrata: scegli il valore: si sceglie tra alcune risposte possibili.
  • Radici e potenze: metti in ordine: si confrontano radici e potenze per ordinarle.
  • Lato del quadrato dall'area: domanda inversa: dato l'area, si ricava il lato. È l'uso più concreto del concetto.

Nelle stesse schede compare anche la radice cubica, con le sue attività dedicate. Il punto del curricolo citato qui riguarda però solo la radice quadrata, quindi la radice cubica va considerata come esercizio aggiuntivo proposto dalla scheda, non come requisito esplicitamente richiesto da questo punto.

Powiązanie z podstawą programową: Znać pierwiastek kwadratowy jako operator odwrotny do podnoszenia do kwadratu.

Typy zadań: Oblicz pierwiastek kwadratowy · Oblicz pierwiastek sześcienny · Pierwiastek kwadratowy: wybierz wartość · Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź · Bok kwadratu z pola: pytanie odwrotne · Pierwiastki i potęgi: uporządkuj · Pierwiastki: dobierz wartości · Pierwiastki: oceń dwa zdania

Szacowanie pierwiastka kwadratowego bez kalkulatora

Chłopiec uczy się szacować pierwiastek kwadratowy, używając wyłącznie mnożenia, oraz rozumie, że niektórych pierwiastków nie można zapisać dokładnie jako ułamka ani liczby dziesiętnej.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń uczy się szacować pierwiastek kwadratowy liczby bez kalkulatora, rozumując za pomocą mnożenia. Szuka dwóch liczb całkowitych, których kwadrat jest bliski danej liczbie: aby oszacować √10, zauważa, że 3×3=9 i 4×4=16, zatem pierwiastek leży między 3 a 4, bliżej 3.

Najczęstszym błędem jest myślenie, że pierwiastek liczby znajduje się przez dzielenie przez dwa. Inną trudnością jest wybór niewłaściwej części całkowitej, ponieważ wynik nie jest sprawdzany przez pomnożenie go przez samego siebie. Uczeń musi też wiedzieć, że dla liczb takich jak 2 nie istnieje ułamek ani liczba dziesiętna, których kwadrat dałby dokładnie 2: to fakt, który trzeba zrozumieć, a nie rachunek do wykonania.

W ćwiczeniach z tego tematu karty do wydruku proponują cztery rodzaje zadań:

  • Oszacuj pierwiastek: oszacowanie wartości pierwiastka kwadratowego.
  • Szacowanie pierwiastka: wybierz część całkowitą: wskazanie poprawnej liczby całkowitej spośród podanych.
  • Pierwiastek: mniejszy kwadrat: wybierz odpowiedź: rozpoznanie najbliższego mniejszego kwadratu liczby doskonałego względem danej liczby.
  • Pierwiastek kwadratowy i liczba: porównaj: porównanie pierwiastka kwadratowego z daną liczbą.

Powiązanie z podstawą programową: Podawać oszacowania pierwiastka kwadratowego, wykorzystując tylko mnożenie.
Powiązanie z podstawą programową: Wiedzieć, że nie można znaleźć ułamka ani liczby dziesiętnej, która podniesiona do kwadratu daje 2, lub inne liczby całkowite.

Typy zadań: Oszacuj pierwiastek · Pierwiastek i liczba: porównaj · Pierwiastek: kwadrat poniżej liczby: wybierz odpowiedź · Szacowanie pierwiastka: wybierz część całkowitą · Szacowanie pierwiastków: dokończ zdanie · Pierwiastek w zadaniu tekstowym: bok kwadratu z pola

Notacja naukowa: liczby duże i małe

Zapisywanie bardzo dużych lub bardzo małych liczb za pomocą potęg liczby 10

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programowy wymaga, aby wyrażać wielkości za pomocą potęg liczby 10 i cyfr znaczących. Tekst nie podaje konkretnego przedziału liczb dla klasy trzeciej, dlatego nie mówimy, jakie wartości uczeń powinien umieć obsługiwać. To, co pokazują modele ćwiczeń, to praca z liczbami zapisanymi w postaci naukowej: współczynnik pomnożony przez potęgę liczby 10 oraz porównywanie liczb zapisanych w ten sposób.

Częstym błędem jest pomylenie znaku wykładnika przy przesuwaniu przecinka: liczba jest duża, a wykładnik wychodzi ujemny, lub odwrotnie. Często uczeń rozumie ogólną ideę, ale nie pamięta, w którą stronę przesunąć przecinek i ile pozycji policzyć. Również współczynnik może wyjść inny niż oczekiwany, ponieważ nie sprawdzono, czy zapisana liczba jest tą samą, co na początku.

W praktyce karty z tego działu proponują Notację naukową, w której liczbę zapisuje się w zwartej formie; Notację naukową: wybierz wykładnik oraz Notację naukową: współczynnik: wybierz odpowiedź, w których wyszukuje się brakującą część; oraz Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj, w których zestawia się dwie wielkości wyrażone w ten sposób. Aby pomóc uczniowi, warto poprosić go, by po każdej odpowiedzi ponownie sprawdził liczbę wyjściową.

Powiązanie z podstawą programową: Wyrażać wielkości mierzalne, używając także potęg liczby 10 i cyfr znaczących.

Typy zadań: Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj · Notacja wykładnicza · Notacja wykładnicza: mantysa: wybierz odpowiedź · Notacja wykładnicza: wybierz wykładnik · Notacja wykładnicza w zadaniu: która potęga dziesięciu · Notacja wykładnicza: dobierz wartości

Własność rozdzielności: mnożenie i wyłączanie wspólnego czynnika

Mnożenie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias (własność rozdzielności)

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń stosuje własność rozdzielności w dwóch kierunkach: mnoży jednomian przez wielomian, zamieniając a(b+c) na ab+ac, a na odwrót wyłącza wspólny czynnik, zamieniając ab+ac na a(b+c). Punkt programu nauczania, któremu służy ta umiejętność, mówi o używaniu tej własności do grupowania i upraszczania działań, także w pamięci. Nie podaje dokładnych przedziałów liczbowych wyłącznie dla klasy trzeciej, dlatego ograniczamy się tutaj do tego, co pojawia się we wzorach zadań dla tej klasy.

Najczęstszy błąd polega na rozdzieleniu czynnika przed nawiasem tylko na pierwszy wyraz w nawiasie, pisząc na przykład 3(x+2) = 3x+2. Innym typowym błędem są znaki: przy ujemnym współczynniku, jak w −2(x−4), znak gubi się lub nie zmienia się w drugim wyrazie. Przy wyłączaniu wspólnego czynnika często zdarza się wyłączyć czynnik i zapomnieć podzielić przez ten sam czynnik pozostałe wyrazy w nawiasie.

W kartach tego działu umiejętność występuje w pięciu formach:

  • Mnożenie jednomianu przez wielomian: rozwinięcie wyrażenia, np. 3x(2x−1).
  • Wyłączanie wspólnego czynnika: zapisanie sumy jako iloczynu, wyłączając czynnik, który się powtarza.
  • Mnożenie nawiasu: wybierz współczynnik: wskazanie liczby, która po pomnożeniu przez nawias daje podany wynik.
  • Własność rozdzielności: brakujący współczynnik: uzupełnienie kroku, w którym brakuje współczynnika.
  • Własność rozdzielności: wyraz wolny: wybierz odpowiedź: wybór spośród kilku propozycji poprawnego wyrazu wolnego po rozwinięciu.

Powiązanie z podstawą programową: Stosować własność łączności i rozdzielności do grupowania i upraszczania, również w pamięci, działań.

Typy zadań: Mnożenie jednomianu przez sumę · Rozdzielność: wyraz wolny: wybierz odpowiedź · Mnożenie przez nawias: wybierz współczynnik · Mnożenie przez sumę: brakujący współczynnik · Wyłączanie czynnika przed nawias

Obliczanie, jaki procent stanowi dana liczba

Naucz się określać, jaki procent jednej wielkości stanowi inna, rozumiejąc, co oznacza procent, i obliczając go różnymi strategiami.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Cel wymaga zrozumienia znaczenia procentu i umiejętności obliczania go różnymi strategiami. Tekst nie podaje zakresu liczb dla tego punktu, dlatego nie można dokładnie określić, jakich liczb użyć: konkretnym odniesieniem są wzory ćwiczeń z tego obszaru.

Uczeń musi odróżnić część od całości, a następnie wyrazić ich stosunek jako procent w skali stu. Typowym błędem jest zamiana tych dwóch liczb: aby zapytać, jaki procent stanowi 5 z 20, dzieli się 20 przez 5, zamieniając część z całością. Pomocne pytanie przed obliczeniami brzmi: "Jaka jest całość, do której się odnosimy?"

W kartach tego obszaru pojawiają się następujące wzory:

  • Jaki procent stanowi? oraz Jaki procent całości stanowi?: obliczanie, jak duży udział w całości ma dana część.
  • Który procent: porównaj dwie części: zestawianie dwóch wielkości w stosunku.
  • Który procent: zapisz ułamek w procentach: przejście od ułamka do procentu.
  • Jaki procent: wybierz wynik oraz Procent: pozostała część: wybierz odpowiedź: sprawdzenie wyniku spośród podanych odpowiedzi lub ustalenie, co pozostaje z całości.

Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie procentu i umieć go obliczać, stosując różne strategie.

Typy zadań: Jakim procentem jest liczba? · Procent: reszta całości: wybierz odpowiedź · Jakim procentem: porównaj dwa udziały · Jaki to procent całości? · Jakim procentem: zamień ułamek na procent (kl. 6–7) · Jaki to procent: wybierz wynik (kl. 6–7)

Znajdowanie całości na podstawie procentu

Dziecko uczy się odtwarzać całość na podstawie jej części wyrażonej w procentach: jeśli 20% pewnej liczby wynosi 30, musi umieć powiedzieć, ile wynosi ta liczba.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania w klasie trzeciej gimnazjum wymaga zrozumienia znaczenia procentu oraz umiejętności jego obliczania różnymi strategiami. Tekst programu nie podaje tu precyzyjnych przedziałów liczbowych dla tego zagadnienia, dlatego także my nie podajemy żadnego: opieramy się na typach ćwiczeń, które proponuje ten obszar, czyli na znajdowaniu liczby, gdy znany jest jej procent.

Najczęstszy błąd polega na obliczaniu procentu danej wartości zamiast odtworzenia całości. Jeśli wiadomo, że 20% pewnej liczby to 30, uczeń ma tendencję do obliczania 20% z 30 (otrzymując 6), zamiast zastanowić się, jaka liczba, wzięta w 20%, daje 30. Pomaga rozumowanie oparte na znaczeniu: 20% to jedna piąta, więc całość jest pięć razy większa od części.

W kartach tego obszaru zadania pojawiają się w różnych formach: Liczba z jej procentu, Znamy część wyrażoną w procentach: ile wynosi całość?, Całość z procentu: wybierz wynik oraz Procent: wartość 1%: wybierz odpowiedź. Strategia obliczania 1% (najpierw ustalenie, ile wynosi 1%, a potem pomnożenie przez 100) jest jednym ze sposobów, które dzieci mogą wykorzystać, aby dojść do całości.

Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie procentu i umieć go obliczać, stosując różne strategie.

Typy zadań: Liczba z danego procentu · Procent: ile wynosi 1%: wybierz odpowiedź · Liczba z danego procentu: wybierz wynik · Znamy część w procentach — ile jest całości?

Potęgi: mnożenie i potęgowanie

Chłopiec uczy się używać własności potęg o dodatnim wykładniku całkowitym, aby upraszczać iloczyny potęg oraz potęgi potęg.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Zagadnienie z programu nauczania dotyczy całego trzyletniego cyklu szkoły średniej pierwszego stopnia. W trzeciej klasie karty pracy w tym obszarze obejmują trzy typy ćwiczeń: iloczyn potęg o tej samej podstawie, potęgę potęgi oraz wyszukiwanie brakującego wykładnika. Uczeń musi zrozumieć, że potęga taka jak 2³ oznacza trzy czynniki równe 2, i stosować własności, aby zapisać wynik w prostszej postaci.

Najczęstszym błędem jest pomylenie obu reguł. Wielu uczniów zapisuje x² · x³ = x⁶, mnożąc wykładniki zamiast je dodawać, albo zapisuje (x²)³ = x⁵, dodając wykładniki zamiast je mnożyć. Powodem jest to, że obie operacje wydają się „łączyć” liczby, a pamięć łatwo myli te dwie reguły. Liczenie czynników jeden po drugim, na przykład x² · x³ = x · x · x · x · x, pomaga zobaczyć, że wynikiem jest x⁵.

Typowa karta pracy przedstawia szereg wyrażeń do uproszczenia, takich jak 5² · 5⁴ lub (3²)⁵, i prosi o zapisanie otrzymanej potęgi. Inne ćwiczenia pokazują potęgę z brakującym wykładnikiem, na przykład a⁴ · a^? = a⁷, a uczeń musi znaleźć wartość, która sprawia, że równość jest prawdziwa.

Powiązanie z podstawą programową: Stosować zwyczajowy zapis potęg o wykładniku całkowitym dodatnim, ze świadomością znaczenia, oraz własności potęg do upraszczania obliczeń i zapisów.

Typy zadań: Brakujący wykładnik — działania na potęgach · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik · Potęga potęgi: wybierz wykładnik · Działania na potęgach: dokończ zdanie

Ułamki z resztą: krok po kroku

Chłopiec uczy się rozwiązywać zadania wieloetapowe, w których ułamek trzeba obliczyć nie od całości, lecz od tego, co zostało po poprzednim kroku.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programu nauczania, do którego odnosi się ta umiejętność, wymaga wykonywania prostych wyrażeń rachunkowych z dobrze znanymi liczbami, ze świadomością, co znaczą nawiasy i w jakiej kolejności wykonuje się działania. W odniesieniu do tej klasy tekst nie podaje konkretnego zakresu liczbowego, dlatego nie da się powiedzieć, z jakimi liczbami będzie pracować uczeń. Można natomiast z pewnością opisać rodzaj zadania: obliczenie ułamka pewnej wielkości, a następnie ułamka tego, co zostało.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu drugiego ułamka do wartości początkowej zamiast do reszty. Na przykład, jeśli tracimy jedną trzecią sumy, a potem jedną czwartą tego, co zostało, trzeba najpierw wyznaczyć resztę, a dopiero potem obliczyć czwartą część z tej reszty. Uczeń, przyzwyczajony do obliczania ułamków liczby, ma tendencję do powtarzania tego samego działania na danej początkowej, bo wydaje się to najprostszą drogą.

W praktyce zadania są takie, jak przewidują modele kart pracy: Ułamek tego, co zostało, gdzie oblicza się tylko jeden ułamek reszty; Jedna część, potem część reszty, gdzie uczeń musi zastanowić się, co zostaje na końcu; oraz dwie karty z wyborem wielokrotnym, Ułamek reszty: wybierz wynik i Ułamek reszty: drugi krok: wybierz odpowiedź. Na kartach z wyborem warto poprosić o zapisanie pośrednich kroków osobno, dzięki temu widać, na którym etapie uczeń się pomylił.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia na znanych liczbach, rozumiejąc znaczenie nawiasów oraz zasady kolejności wykonywania działań.

Typy zadań: Ułamek reszty: drugi krok: wybierz odpowiedź · Ułamek reszty: wybierz wynik · Ułamek tego, co zostało · Część, a potem część reszty — ile zostało?

Zaokrąglanie do cyfr znaczących

Dziecko uczy się wyrażać miarę z określoną liczbą cyfr znaczących, także przy użyciu potęg liczby 10.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien umieć wyrazić miarę, używając cyfr znaczących, czyli cyfr niosących rzeczywistą informację o wartości, i może to robić także za pomocą potęg liczby 10. Program nauczania nie określa w tym miejscu precyzyjnego przedziału liczbowego: praca widoczna w kartach tej klasy dotyczy liczb powszechnego użytku, które należy zaokrąglać do podanej liczby cyfr.

Najczęstszy błąd polega na liczeniu cyfr bez zwracania uwagi na to, gdzie znajduje się zero. Na przykład w liczbie 0,00470 cyfr znaczących jest trzy (4, 7 oraz końcowe zero), ponieważ zera na początku służą jedynie do ustawienia przecinka. Innym częstym błędem jest mechaniczne zaokrąglanie, polegające na zachowaniu wszystkich cyfr całkowitych liczby, jak w 3450, zamiast zastanowienia się, ile cyfr jest naprawdę znaczących.

W kartach tego działu znajdują się cztery typy ćwiczeń. W pierwszym, Zaokrąglij do cyfr znaczących, dziecko zmniejsza liczbę do określonej liczby cyfr. W drugim, Cyfry znaczące: wybierz odpowiedź, wybiera spośród kilku propozycji. W trzecim, Cyfry znaczące: prawda czy fałsz, ocenia stwierdzenia dotyczące liczenia cyfr. W czwartym, Cyfry znaczące: znajdź błąd, wskazuje, gdzie błędne rozwiązanie źle policzyło cyfry.

Powiązanie z podstawą programową: Wyrażać wielkości mierzalne, używając także potęg liczby 10 i cyfr znaczących.

Typy zadań: Zaokrąglij do cyfr znaczących · Cyfry znaczące: prawda czy fałsz · Cyfry znaczące: wybierz odpowiedź · Cyfry znaczące: znajdź błąd

Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych

Uczeń uczy się porównywać pary liczb całkowitych dodatnich i ujemnych oraz ustawiać je w prawidłowej kolejności, używając symboli większości, mniejszości i równości.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum dziecko powinno umieć porównywać i porządkować liczby całkowite, czyli liczby dodatnie, ujemne oraz zero, na osi liczbowej. Punkt programu dotyczący tej umiejętności jest zapisany dla całego trzyletniego cyklu szkoły średniej pierwszego stopnia, a nie tylko dla trzeciej klasy. W tej klasie praca dotyczy porównań między liczbami całkowitymi oraz porządkowania kilku liczb całkowitych, jak widać w proponowanych ćwiczeniach.

Najczęstszy błąd polega na braniu pod uwagę tylko wartości liczbowej, bez znaku. Dziecko myśli, że -7 jest większe od -3, ponieważ 7 jest większe od 3. W rzeczywistości spośród dwóch liczb ujemnych mniejsza jest ta, która leży dalej od zera. Innym częstym błędem jest mylenie wartości bezwzględnej z porównaniem: wiedza, że wartość bezwzględna liczby -5 wynosi 5, nie mówi jeszcze, gdzie na osi znajduje się -5 w stosunku do innych liczb.

W kartach do wydrukowania ta umiejętność pojawia się w kilku typach ćwiczeń:

  • Numeri interi: confronta i Numeri interi: ordina, służące do porównywania lub ustawiania w kolejności kilku liczb;
  • Numeri interi: confronta con l'opposto, w których dziecko rozważa liczbę i jej liczbę przeciwną;
  • Numeri interi: quanti ce ne sono tra oraz Interi tra due numeri: scegli quanti sono, służące do liczenia liczb całkowitych zawartych między dwiema podanymi wartościami;
  • typy ćwiczeń dotyczące wartości bezwzględnej, takie jak Valore assoluto minore di un numero: vero o falso i Valore assoluto minore di un numero: trova l'errore, które pomagają odróżnić odległość od zera od położenia na osi liczbowej.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: prawda czy fałsz · Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: znajdź błąd · Wartość bezwzględna: ile liczb spełnia nierówność · Liczby całkowite między dwiema liczbami: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj (kl. 6–7) · Liczby całkowite: uporządkuj (kl. 6–7) · Liczby całkowite: ile leży pomiędzy (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj z liczbą przeciwną (kl. 6–7)

Od ułamka dziesiętnego okresowego do ułamka zwykłego

Dziecko uczy się rozpoznawać, że ułamek dziesiętny okresowy, na przykład 0,333..., oznacza liczbę wymierną, którą można też zapisać w postaci ułamka zwykłego (w tym przypadku 1/3). Widzi więc, że ta sama liczba może mieć różne postacie i że wybór zależy od kontekstu.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi zamienić okresowy ułamek dziesiętny na ułamek zwykły, rozpoznając, że oba zapisy oznaczają tę samą liczbę. Punktem odniesienia Wskazówek jest używanie ułamków i ułamków dziesiętnych do wyrażania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, ze świadomością zalet i wad każdej z tych postaci. Praca w klasie trzeciej gimnazjum dotyczy w szczególności okresowych ułamków dziesiętnych, które pojawiają się we wzorach zadań z tej klasy.

Najczęstszym błędem jest odczytanie 0,333... jako skończonego ułamka dziesiętnego 0,3, a w konsekwencji zapisanie 3/10. Dziecko powinno raczej zauważyć, że powtarzająca się część ciągnie się w nieskończoność, i to zmienia mianownik. Innym typowym błędem jest zapisanie ułamka z cyframi okresu w liczniku bez uwzględnienia budowy mianownika oraz zapomnienie o skróceniu wyniku na końcu.

Na lekcjach ten temat pojawia się w trzech gotowych typach kart pracy:

  • Zapisz okresowy ułamek dziesiętny jako ułamek zwykły: dziecko bezpośrednio zamienia podaną liczbę na ułamek.
  • Okresowy ułamek dziesiętny na ułamek zwykły: wybierz ułamek: dziecko spośród kilku propozycji wskazuje ułamek odpowiadający podanemu ułamkowi dziesiętnemu.
  • Okresowy ułamek dziesiętny: wybierz czynnik: dziecko wybiera czynnik, przez który należy pomnożyć ułamek dziesiętny, aby rozpocząć zamianę.

Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.

Typy zadań: Ułamek okresowy na zwykły: wybierz ułamek · Ułamek okresowy: wybierz mnożnik · Zamień ułamek okresowy na zwykły

Mnożenie ułamków

Mnożenie ułamków za pomocą pisemnego rachunku i sprawdzanie wyniku za pomocą pojęcia pola.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec uczy się mnożyć dwa ułamki i stwierdzać, kiedy wynik jest rozsądny. Punkt programu nauczania dotyczący tej umiejętności obejmuje cały przebieg aż do końca szkoły podstawowej, a w ósmej klasie karty z tego działu proszą szczególnie o mnożenie ułamków i używanie rachunku do porównywania wyników.

Najczęstszym błędem jest dodawanie zamiast mnożenia: przy 2/3 × 1/4 uczeń pisze 3/7, sumując liczniki i mianowniki tak, jakby wykonywał dodawanie. Dzieje się tak, ponieważ dodawanie ułamków to reguła, której właśnie się nauczył, i stosuje ją bez zastanowienia nad znaczeniem działania. Prosty sposób, by to poprawić, to zapytać, czy wynik jest mniejszy od obu czynników: wzięcie części z części zawsze daje wielkość mniejszą.

W kartach z tego działu typowym zadaniem jest „Pomnóż ułamki”, z iloczynami do wykonania w całości. Inne karty łączą rachunek z obrazkiem: w „Mnożenie ułamków: pole prostokąta” bok ma długość wyrażoną ułamkiem, a pole jest iloczynem obu miar. Są też zadania wielokrotnego wyboru, takie jak „Mnożenie ułamków: wybierz wynik” i „Mnożenie ułamków: wybierz mianownik”, które wymagają rozpoznania poprawnego wyniku lub właściwego mianownika bez wykonywania całego obliczenia.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Mnożenie ułamków: wybierz mianownik · Pomnóż ułamki · Mnożenie ułamków: pole prostokąta (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7)

Dzielenie ułamków przez ułamki: odwrotność

Uczeń uczy się dzielić ułamek przez inny ułamek, zamieniając dzielenie na mnożenie przez odwrotność dzielnika.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Indicacje krajowe wymagają wykonywania czterech działań na znanych liczbach, także ułamkach, przy czym można wybrać rachunek w pamięci, algorytm pisemny, kalkulator lub arkusz kalkulacyjny. W kartach pracy dla klasy trzeciej gimnazjum dzielenie ułamków odbywa się przede wszystkim za pomocą reguły odwrotności: pierwszy ułamek pozostaje bez zmian, licznik i mianownik drugiego ułamka zamieniamy miejscami i mnożymy.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu do dzielenia reguły mnożenia, czyli mnożeniu liczników i mianowników bez odwracania czegokolwiek, albo na odwróceniu niewłaściwego ułamka. Dzieje się tak często dlatego, że uczeń pamięta regułę, ale nie rozumie, co oznacza dzielenie: dzielenie przez ułamek pyta, ile razy ten ułamek „mieści się” w drugim, a odwrotność właśnie służy do odpowiedzi na to pytanie.

W kartach do wydrukowania zadania występują w różnych formach:

  • Podziel ułamek przez ułamek: bezpośredni rachunek z zastosowaniem reguły.
  • Dzielenie ułamków: odwrotność: przed mnożeniem wyznacza się odwrotność dzielnika.
  • Dzielenie ułamków: wybierz wynik: spośród kilku odpowiedzi uczeń rozpoznaje poprawną i może sprawdzić swoje rozumowanie.
  • Dzielenie ułamków: wybierz czynnik: uczeń wskazuje, przez jaki ułamek trzeba pomnożyć, aby otrzymać wynik dzielenia.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Dzielenie ułamków: wybierz mnożnik · Podziel ułamek przez ułamek · Dzielenie ułamków: odwrotność ułamka (kl. 5–7) · Dzielenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7)

Liczby całkowite i liczby przeciwne na osi liczbowej

Znajdź liczbę przeciwną i odległość od zera na osi liczbowej

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program prosi o przedstawienie znanych liczb na osi liczbowej. W tej klasie praca dotyczy liczb całkowitych, zarówno dodatnich, jak i ujemnych, oraz sposobu, w jaki są rozmieszczone po lewej i po prawej stronie zera. Dokument nie określa precyzyjnego zakresu liczbowego, dlatego konkretnym odniesieniem są proponowane ćwiczenia: odczytywanie i zaznaczanie liczb całkowitych na osi liczbowej, znajdowanie liczby przeciwnej oraz jej odległości od zera.

Najczęstszy błąd polega na porównywaniu liczb ujemnych tak, jakby były dodatnie. Na przykład uczeń może uznać, że -5 jest większe od -2, ponieważ 5 jest większe od 2. Na osi liczbowej widać coś przeciwnego: -2 leży bliżej zera, więc jest większe. Innym częstym błędem jest przekonanie, że liczba przeciwna do danej jest zawsze ujemna, albo mylenie odległości od zera z wartością samej liczby.

W kartach tego działu temat pojawia się w różnych wariantach: Odczytaj liczbę całkowitą na osi liczbowej, Oś liczbowa z krokiem 2: odczytaj liczbę, Znajdź liczbę przeciwną, Odległość od zera, Odległość od zera: prawda czy fałsz oraz Odległość od zera: znajdź błąd. W ćwiczeniach Punkt symetryczny na osi liczbowej, Symetria na osi liczbowej: wybierz liczbę, Punkt środkowy na osi liczbowej oraz Liczba w połowie drogi dziecko korzysta z osi liczbowej, aby znaleźć punkt na podstawie innego punktu.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej.

Typy zadań: Punkt symetryczny na osi: wybierz liczbę · Punkt symetryczny na osi · Odczytaj liczbę całkowitą z osi (kl. 6–7) · Odległość od zera na osi (kl. 6–7) · Odległość od zera: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Odległość od zera: znajdź błąd (kl. 6–7) · Podaj liczbę przeciwną (kl. 6–7) · Oś liczbowa z podziałką co 2: odczytaj liczbę (kl. 6–7) · Środek odcinka na osi: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczba w połowie drogi na osi (kl. 6–7)

Od słów do wzoru: zapisywanie wyrażenia

Chłopiec uczy się tłumaczyć zdanie lub zadanie tekstowe na wyrażenie z liczbami lub literami, które opisuje kolejność operacji do wykonania.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Wskazanie programowe wymaga, aby opisać za pomocą wyrażenia liczbowego ciąg działań prowadzących do rozwiązania problemu. Ten punkt obejmuje całą kilkuletnią ścieżkę, więc sam nie wskazuje, jakie liczby i jakie działania trzeba opanować w trzeciej klasie gimnazjum. To, co konkretnie widać w kartach pracy w tej klasie, to praca nad językiem: przeczytanie zdania i zapisanie odpowiadającego mu wyrażenia, z działaniami we właściwej kolejności.

Najczęstszy błąd dotyczy kolejności elementów zdania. Przy wyrażeniach typu „mniej niż” lub „więcej niż” wielu uczniów zapisuje składniki w kolejności, w jakiej występują w tekście, i w ten sposób odwraca sens. Na przykład „liczba zmniejszona o 5” często zamienia się w 5 − x zamiast x − 5. Przydatne sprawdzenie polega na pytaniu, jaka wielkość jest odejmowana i od jakiej innej wielkości się odejmuje.

W praktyce takie zadanie pojawia się w kartach pracy z szablonami, takimi jak Zapisz wyrażenie: więcej niż wielokrotność, Zapisz wyrażenie z dwiema zmiennymi, Wyrażenie ze słów: oblicz wartość, Wyrażenie ze słów: wybierz wartość oraz Słownie: mniej niż iloczyn: wybierz odpowiedź. W pierwszych dwóch uczeń sam zapisuje wyrażenie; w pozostałych porównuje je z kilkoma propozycjami albo używa go do obliczenia wartości, dzięki czemu może sprawdzić, czy tłumaczenie jest poprawne.

Powiązanie z podstawą programową: Opisywać za pomocą wyrażenia liczbowego sekwencję działań, która daje rozwiązanie problemu.

Typy zadań: Zapisz wyrażenie dwóch zmiennych · Zapisz wyrażenie: o ile większa od krotności · Wyrażenie słowne: o tyle mniej: wybierz odpowiedź (kl. 5–7) · Wyrażenie ze słów: oblicz wartość (kl. 5–7) · Wyrażenie ze słów: wybierz wartość (kl. 5–7)

Przestrzeń i figury

Twierdzenie Pitagorasa: obliczanie boków i przeciwprostokątnej

Naucz się używać twierdzenia Pitagorasa do obliczania przeciwprostokątnej lub przyprostokątnej trójkąta prostokątnego oraz do sprawdzania, czy trójkąt jest prostokątny.

typów zadań: 14Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby uczeń znał twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania, zarówno w matematyce, jak i w konkretnych sytuacjach. Dokument nie podaje precyzyjnych zakresów liczbowych dla tego punktu, dlatego nie ustala się tutaj ograniczenia co do liczb, których należy używać. Uczeń musi umieć rozpoznać trójkąt prostokątny, wskazać przeciwprostokątną i przyprostokątne oraz zastosować zależność między kwadratami boków.

Najczęstszy błąd polega na dodawaniu kwadratów przyprostokątnych także wtedy, gdy trzeba obliczyć przyprostokątną, czyli wykonywaniu zawsze dodawania zamiast odejmowania. Innym typowym błędem jest zapomnienie o pierwiastku kwadratowym na końcu obliczeń, przez co wynik pozostaje kwadratem. Uczniowie często stosują wzór także do trójkątów, które nie są prostokątne, ponieważ przed rozpoczęciem nie sprawdzili kąta prostego.

Na lekcjach temat pojawia się w kartach pracy, takich jak „Oblicz przeciwprostokątną” i „Oblicz przyprostokątną”, gdzie pracuje się nad bezpośrednim obliczaniem. Karty „Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny” wymagają sprawdzenia warunku odwrotnego, a „Pitagoras: jedna przyprostokątna – prawda czy fałsz” oraz „Pitagoras: znajdź błąd” pomagają rozpoznawać błędne kroki. Ćwiczenia takie jak „Pitagoras w życiu: drabiny, ścieżki i kable” łączą wzór z konkretnymi sytuacjami, a niektóre karty zawierają dane zbędne, które trzeba wskazać.

Powiązanie z podstawą programową: Znać twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania w matematyce i w sytuacjach konkretnych.

Typy zadań: Długość przeciwprostokątnej: dane zbędne · Oblicz przeciwprostokątną · Oblicz przyprostokątną · Przeciwprostokątna i liczba: porównaj · Przeciwprostokątna — wybierz odpowiedź · Twierdzenie Pitagorasa krok po kroku · Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny · Twierdzenie Pitagorasa: dokończ zdanie · Twierdzenie Pitagorasa: oceń dwa zdania · Twierdzenie Pitagorasa: przyprostokątna — prawda czy fałsz · Twierdzenie Pitagorasa: znajdź błąd · Trapez równoramienny: pole z wysokością z Pitagorasa · Twierdzenie Pitagorasa: o ile krócej na skos · Pitagoras w praktyce: bok trójkąta prostokątnego · Przeciwprostokątna: dane zbędne (kl. 9)

Objętość i pole powierzchni prostych graniastosłupów

Chłopiec uczy się obliczać pole powierzchni i objętość graniastosłupów prostych, w szczególności graniastosłupów o podstawie trójkątnej, prostopadłościanów i sześcianów, oraz wykorzystywać te wartości do szacowania przedmiotów używanych na co dzień.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum chłopiec oblicza pole powierzchni i objętość najczęstszych brył. Ćwiczenia w tym obszarze dotyczą przede wszystkim prostopadłościennych graniastosłupów prostych: graniastosłupa trójkątnego, prostopadłościanu i sześcianu. Objętość otrzymujemy, mnożąc pole podstawy przez wysokość, a dla graniastosłupa o podstawie trójkątnej polem podstawy jest pole trójkąta. Pole powierzchni otrzymujemy, sumując pola wszystkich ścian.

Częstym błędem jest mylenie pola powierzchni z objętością, czyli obliczanie pola ścian wtedy, gdy zadanie pyta, ile miejsca zajmuje bryła, lub odwrotnie. Innym typowym błędem jest użycie jako wysokości pochylej krawędzi bocznej zamiast wysokości prostopadłej do podstawy albo zapomnienie o podzieleniu pola przez dwa, gdy podstawą jest trójkąt. Często miesza się też różne jednostki miar, na przykład centymetry i metry, bez wcześniejszego zamienienia ich na jedną.

W kartach tego obszaru typowym zadaniem jest obliczenie krok po kroku objętości graniastosłupa trójkątnego. Są ćwiczenia, w których chłopiec musi wybrać poprawny wynik spośród kilku propozycji, porównać objętość prostopadłościanu i sześcianu oraz rozpoznać dane zbędne w treści zadania. Pojawiają się także zadania z życia codziennego, na przykład oszacowanie objętości przedmiotu o kształcie graniastosłupa trójkątnego.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole powierzchni i objętość najczęstszych brył oraz szacować je dla przedmiotów z życia codziennego.

Typy zadań: Objętości prostopadłościanu i sześcianu: porównaj · Objętość graniastosłupa trójkątnego · Objętość graniastosłupa trójkątnego krok po kroku · Objętość graniastosłupa trójkątnego: dane zbędne · Objętość graniastosłupa trójkątnego: wybierz wynik · Pole powierzchni graniastosłupa trójkątnego · Pole powierzchni graniastosłupa: wybierz wynik · Objętość graniastosłupa trójkątnego w praktyce · Prostopadłościenny pojemnik: ile litrów wody · Pudełko bez pokrywki: ile materiału · Ściany sali w kształcie prostopadłościanu: pole do malowania

Kąt wewnętrzny wielokąta foremnego

Dziecko uczy się rozpoznawać wielokąt foremny, czyli figurę o wszystkich bokach i wszystkich kątach równych, oraz wyznaczać miarę jego kąta wewnętrznego na podstawie liczby boków.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

In trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien znać właściwości wielokątów foremnych, w tym fakt, że wszystkie boki i wszystkie kąty są równe, i umieć ich używać do obliczania miary kąta wewnętrznego. Podstawa programowa określa właściwości figur płaskich w ogólności, bez ustalania dokładnego zakresu liczby boków: dlatego warto przyjrzeć się typom zadań, jakie przedmiot proponuje w tym temacie.

Najczęstszym błędem jest mylenie kąta wewnętrznego całego wielokąta z kątem w jednym wierzchołku albo zapominanie, że suma kątów wewnętrznych zależy od liczby boków. Innym typowym błędem jest zastosowanie właściwego wzoru przy niewłaściwej liczbie boków, na przykład przez błędne liczenie wierzchołków lub boków. Często problem nie leży w rachunku, lecz w zrozumieniu, co oznacza otrzymana liczba.

W praktyce karty pracy proponują ćwiczenia takie jak:

  • Kąt wewnętrzny wielokąta foremnego: bezpośrednie obliczenie miary kąta.
  • Kąt wielokąta foremnego krok po kroku: wykonanie obliczeń etapami, sprawdzając każdy krok.
  • Wielokąt foremny: ile boków z kąta: wyjście od miary kąta, aby wyznaczyć liczbę boków.
  • Kąt wielokąta foremnego: prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: ocenianie gotowych stwierdzeń i poprawianie błędnego rozumowania.

Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).

Typy zadań: Kąt wewnętrzny wielokąta foremnego · Kąt wielokąta foremnego krok po kroku · Kąt wielokąta foremnego: dane zbędne · Kąt wielokąta foremnego: porównaj · Kąt wielokąta foremnego: prawda czy fałsz · Kąt wielokąta foremnego: wstaw znak · Kąt wielokąta foremnego: znajdź błąd · Kąt wielokąta foremnego: dobierz wartości · Liczba boków wielokąta foremnego: wybierz · Wielokąt foremny: ile boków z kąta

Przekształcenia w płaszczyźnie: przesunięcia, obroty, jednokładności

Chłopiec uczy się przesuwać, obracać oraz powiększać lub pomniejszać punkt na płaszczyźnie kartezjańskiej, obliczając nowe współrzędne.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń pracuje z punktami na płaszczyźnie kartezjańskiej i stosuje do ich współrzędnych główne przekształcenia: translacje, obroty o 90° i 180° wokół początku układu oraz jednokładności o środku w początku układu. Współrzędne są liczbami względnymi, dlatego praca wymaga dobrego opanowania znaków dodatnich i ujemnych. Program nauczania wskazuje, że uczeń powinien znać i stosować te przekształcenia oraz ich niezmienniki; ta karta koncentruje się na części, którą proponują karty w tej klasie.

Najczęstszy błąd wynika ze znaku. Przy obrocie o 90° lub jednokładności uczeń zwykle zamienia współrzędne miejscami, nie zmieniając odpowiedniego znaku, albo stosuje współczynnik powiększenia tylko do jednej współrzędnej. Przy translacji często myli kierunek: przesunięcie "w lewo" oznacza odjęcie od odciętej, a przesunięcie "w dół" oznacza odjęcie od rzędnej, ale uczeń o tym zapomina, gdy pracuje z liczbami ujemnymi.

W praktyce typowe ćwiczenie to: przesunąć punkt w prawo i w górę lub w lewo i w dół, z poleceniem zapisania nowych współrzędnych. Inne ćwiczenia to obrócić punkt o 90° lub o 180° wokół początku układu, gdzie wybiera się lub oblicza poprawną współrzędną, oraz jednokładności o środku w początku układu, w których wyznacza się przekształcony punkt, ustala właściwy znak, decyduje, czy dane zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, albo wskazuje błąd już rozwiązany.

Powiązanie z podstawą programową: Znać i stosować główne przekształcenia geometryczne i ich niezmienniki.

Typy zadań: Przesunięcie punktu w lewo i w dół · Przesunięcie punktu w prawo i w górę · Przesunięcie punktu: wybierz współrzędną · Jednokładność o środku w początku układu · Jednokładność punktu: prawda czy fałsz · Jednokładność punktu: wstaw znak · Jednokładność punktu: znajdź błąd · Obrót punktu o 180° wokół początku układu · Obrót punktu o 90° wokół początku układu · Obrót punktu o 90°: wybierz współrzędną

Ostrosłupy: objętość i pole powierzchni

Dziecko uczy się obliczać pole powierzchni i objętość ostrosłupa prawidłowego, korzystając z podstawy, wysokości i apotemy.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum dziecko oblicza pole powierzchni i objętość prostego ostrosłupa. Musi rozpoznać podstawę, wysokość ostrosłupa oraz wysokość ścian bocznych (apotemę) i użyć właściwych danych do obliczeń. Program nauczania mówi ogólnie o wspólnych bryłach i szacowaniu przedmiotów z życia codziennego; w tym roku praktyka dotyczy ostrosłupów, a liczby w ćwiczeniach zależą od kart pracy.

Najczęstszym błędem jest mylenie wysokości ostrosłupa z apotemą przy obliczaniu pola powierzchni bocznej: apotema to wysokość każdego trójkąta bocznego, czyli miara inna niż wysokość pionowa. Przy objętości natomiast często zapomina się o czynniku 1/3: wzór to pole podstawy razy wysokość podzielone przez 3, a pominięcie tego prowadzi do wyniku trzy razy większego od prawidłowego.

W praktyce praca odbywa się w następujących typach ćwiczeń:

  • Ostrosłup: brakująca wysokość, w którym trzeba wyznaczyć wysokość z innych danych.
  • Pole powierzchni ostrosłupa oraz Powierzchnia ostrosłupa: wybierz wynik, dotyczące pola powierzchni całkowitej.
  • Objętość ostrosłupa, Objętość ostrosłupa: wybierz wynik oraz Objętość ostrosłupa krok po kroku, dotyczące objętości, także z prowadzonym rozwiązaniem.
  • Objętość ostrosłupa: dane zbędne, w którym dziecko musi odrzucić informacje niepotrzebne.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole powierzchni i objętość najczęstszych brył oraz szacować je dla przedmiotów z życia codziennego.

Typy zadań: Objętość ostrosłupa · Objętość ostrosłupa krok po kroku · Objętość ostrosłupa: dane zbędne · Objętość ostrosłupa: wybierz wynik · Pole powierzchni ostrosłupa · Ostrosłup: brakująca wysokość · Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik

Objętość walca, stożka i kuli

Chłopiec uczy się obliczać objętość walca, stożka i kuli oraz wykorzystywać te obliczenia do szacowania pojemności rzeczywistych przedmiotów, na przykład zbiornika.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń oblicza objętość najczęstszych brył: walca, stożka i kuli. Program nauczania wymaga obliczania pola i objętości tych figur oraz szacowania ich wartości dla przedmiotów z życia codziennego. Cel sformułowano dla całego trzyletniego etapu szkoły średniej pierwszego stopnia, więc nie podaje on precyzyjnego zakresu liczb dla tej klasy. Z pewnością można natomiast powiedzieć, co proponują karty pracy dla trzeciej klasy: obliczanie objętości walców i stożków przy użyciu promienia podstawy i wysokości oraz objętości kul.

Najczęstszy błąd dotyczy stożka. Wielu uczniów stosuje wzór na walec, zapominając o czynniku jednej trzeciej, ponieważ stożek ma taką samą podstawę i wysokość jak walec, ale zajmuje tylko jedną trzecią jego objętości. Innym częstym błędem jest użycie średnicy zamiast promienia albo zapomnienie o liczbie π lub zastąpienie jej przybliżoną wartością w niekonsekwentny sposób.

Na kartach pracy ćwiczy się zadania takie jak Objętość walca, Objętość stożka i Objętość kuli, z bezpośrednim obliczaniem według wzoru. Są też ćwiczenia pomagające zastanowić się nad wynikiem: Objętość walca: pojemność zbiornika łączy obliczenia z konkretną sytuacją, Objętość stożka: prawda czy fałsz oraz Objętość stożka: znajdź błąd wymagają rozpoznawania błędnych stwierdzeń i sposobów rozwiązania, a Objętość walca: wybierz liczbę przed π uczy wybierania wartości, którą należy pomnożyć przez π.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole powierzchni i objętość najczęstszych brył oraz szacować je dla przedmiotów z życia codziennego.

Typy zadań: Objętość kuli · Objętość stożka · Objętość stożka: prawda czy fałsz · Objętość stożka: znajdź błąd · Objętość walca · Objętość walca: wybierz liczbę przed π · Objętość walca: pojemność zbiornika (kl. 9–11)

Odległość między dwoma punktami z twierdzeniem Pitagorasa

Dziecko uczy się obliczać odległość między dwoma punktami płaszczyzny, korzystając z twierdzenia Pitagorasa i stosując je do trójkąta prostokątnego, który wyznaczamy na podstawie współrzędnych tych punktów.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Wytyczne krajowe (Indicazioni nazionali) wymagają znajomości twierdzenia Pitagorasa i jego zastosowań, zarówno w matematyce, jak i w konkretnych sytuacjach. Ćwiczenia z tego działu pokazują zastosowanie do odległości między dwoma punktami: uczeń rysuje trójkąt prostokątny, którego przeciwprostokątną jest odcinek łączący punkty, oblicza dwie przyprostokątne jako różnicę współrzędnych i wyznacza długość za pomocą wzoru Pitagorasa. Dokument nie podaje dokładnego przedziału liczbowego dla tego zagadnienia, dlatego lepiej kierować się konkretnymi zadaniami niż ograniczeniem liczb.

Częstym błędem jest zatrzymanie się w połowie: uczeń oblicza kwadrat odległości, na przykład 25, i nie wyciąga pierwiastka kwadratowego, albo myli znak przy różnicy współrzędnych. Innym typowym błędem jest pomylenie przeciwprostokątnej z przyprostokątną, czyli zastosowanie wzoru tak, jakby odcinek był przyprostokątną. Te pomyłki, bardziej niż sama teoria, pokazują, gdzie trzeba krok po kroku przejrzeć rozwiązanie.

W praktyce karty z tego działu proponują Odległość między dwoma punktami, wersję Odległość między dwoma punktami krok po kroku, która prowadzi przez każdy etap, Odległość między punktami z Pitagorasem oraz Odległość między dwoma punktami: dane zbędne, gdzie trzeba wybrać przydatne informacje. Pojawiają się też Odległość między punktami: wybierz, Kwadrat na odcinku AB: wybierz pole oraz Długości dwóch odcinków: porównaj, które wymagają porównania dwóch długości obliczonych za pomocą twierdzenia Pitagorasa.

Powiązanie z podstawą programową: Znać twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania w matematyce i w sytuacjach konkretnych.

Typy zadań: Odległość punktów: dane zbędne · Kwadrat na odcinku AB: wybierz pole · Odległość punktów w układzie: wybierz · Odległość punktów z twierdzenia Pitagorasa · Odległość na mapie z Pitagorasa: zadanie tekstowe · Odległość punktów (kl. 9–11) · Długości dwóch odcinków: porównaj (kl. 9–11) · Odległość dwóch punktów krok po kroku (kl. 9–11) · Odległość punktów w układzie współrzędnych: zadanie tekstowe (kl. 9–11)

Pole figur złożonych i w kształcie litery L

Chłopiec uczy się obliczać pole złożonej figury, dzieląc ją na figury proste, takie jak prostokąty i trójkąty, a następnie dodając lub odejmując poszczególne części.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec potrafi obliczyć pole figury nieregularnej, na przykład figury w kształcie litery L, dzieląc ją na figury elementarne, np. prostokąty lub trójkąty, których wzór już zna. Jeśli figura składa się z kilku części, dodaje ich pola; jeśli jakaś część zostaje "odjęta" od figury, odejmuje jej pole.

Najczęstszy błąd polega na pomyleniu jednej z części: użyciu złego wymiaru, policzeniu dwa razy tego samego fragmentu lub pominięciu jednego z nich. Dzieje się tak często wtedy, gdy niektóre boki nie są podane wprost i trzeba je wyliczyć z pozostałych.

W praktyce karty z tego tematu proponują cztery rodzaje ćwiczeń:

  • Pole figury w kształcie litery L: obliczenie pola figury w kształcie litery L na podstawie podanych wymiarów.
  • Pole figury złożonej: wybierz wynik: spośród kilku proponowanych wartości wskazanie poprawnej.
  • Pole figury złożonej: prawda czy fałsz: ocena, czy niektóre stwierdzenia dotyczące pola figury są prawdziwe, czy fałszywe.
  • Pole figury złożonej: znajdź błąd: wskazanie, gdzie popełniono błąd w już wykonanym rozwiązaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów.

Typy zadań: Pole figury w kształcie litery L · Pole figury złożonej: prawda czy fałsz · Pole figury złożonej: wybierz wynik · Pole figury złożonej: znajdź błąd · Pole figury w kształcie litery L: koszt pokrycia

Obliczanie obwodu i pola koła

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń uczy się obliczać długość okręgu i pole koła na podstawie promienia oraz wykonywać obliczenia odwrotne, korzystając z liczby pi.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec musi umieć posługiwać się liczbą π, zarówno aby obliczyć długość okręgu, jak i pole koła, mając dany promień. Musi też umieć wykonać drogę odwrotną: jeśli podano długość okręgu lub pole, ma wyznaczyć promień. Tekst Wskazówek krajowych nie podaje precyzyjnego zakresu liczbowego dla tego celu, dlatego warto przede wszystkim zwrócić uwagę na rodzaj ćwiczeń, które uczeń wykonuje w klasie.

Najczęstszym błędem jest mylenie promienia ze średnicą albo użycie promienia tam, gdzie w obliczeniu pola potrzebny jest kwadrat promienia. Dzieje się tak, ponieważ oba wzory są podobne, a osoba, która zapamiętuje je na pamięć, ma tendencję do ich mylenia. Innym częstym błędem jest zapomnienie o podniesieniu promienia do kwadratu albo użycie przybliżonej wartości π bez uwzględnienia tego w końcowym wyniku.

W kartach tego przedmiotu temat pojawia się w czterech typach ćwiczeń:

  • Długość okręgu: dany promień, obliczyć długość obwodu.
  • Pole koła: dany promień, obliczyć pole.
  • Pole koła: wybierz wynik: uczeń musi rozpoznać poprawną wartość spośród kilku proponowanych odpowiedzi.
  • Okrąg: wybierz liczbę przed π: uczeń musi wybrać właściwy współczynnik, który należy umieścić przed π we wzorze.

Powiązanie z podstawą programową: Znać liczbę π i niektóre sposoby jej przybliżania.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole koła i długość okręgu, znając promień, oraz odwrotnie.

Typy zadań: Długość okręgu · Pole koła · Pole koła: wybierz wynik · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π

Symetria środkowa: punkt, który odbija

Chłopiec uczy się znajdować punkt symetryczny względem danego środka oraz rozpoznawać, czy figura ma środek symetrii.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania przedstawia symetrię środkową jako jedno z głównych przekształceń geometrycznych oraz ich niezmienniki, czyli własności, które pozostają takie same po przekształceniu. W klasie trzeciej gimnazjum uczeń pracuje z symetrią środkową na figurach i punktach płaszczyzny, przy czym program nie wskazuje dokładnego zakresu liczbowego dla tego tematu: karty pracy w tym obszarze wykorzystują współrzędne z liczbami względnymi, które były już omawiane w tej samej klasie.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że symetryczny punkt znajdzie się po prostu „przesuwając go o tę samą odległość” od środka, bez uwzględnienia przeciwnego kierunku. Osoby pracujące ze współrzędnymi często zmieniają znak tylko jednej współrzędnej albo zapominają, że środek leży pośrodku: punkt i jego symetryczny leżą na tej samej prostej przechodzącej przez środek i w tej samej odległości od niego, po przeciwnej stronie.

W kartach do wydrukowania praca przybiera cztery formy: rozpoznawanie, czy figura ma środek symetrii, wybór poprawnej współrzędnej punktu symetrycznego, obliczanie punktu symetrycznego względem danego punktu oraz wyznaczanie środka łączącego parę punktów. Są to krótkie ćwiczenia, które należy wykonywać, rysując na kratkowanym zeszycie obok obliczeń.

Powiązanie z podstawą programową: Znać i stosować główne przekształcenia geometryczne i ich niezmienniki.

Typy zadań: Symetria środkowa: czy figura ma środek symetrii? · Odbicie względem punktu: wybierz współrzędną · Punkt symetryczny względem punktu · Symetria środkowa: środek symetrii pary punktów

Trójkąty przystające: kąty odpowiadające sobie

Chłopiec dowiaduje się, że w dwóch przystających trójkątach odpowiadające sobie kąty mają tę samą miarę, i wykorzystuje ten fakt, aby znaleźć brakujący kąt.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie uczeń wykorzystuje fakt, że jeśli dwa trójkąty są przystające, to każdy kąt jednego ma taką samą miarę jak odpowiadający mu kąt w drugim. Program nauczania mówi ogólnie o znajomości i stosowaniu podstawowych przekształceń geometrycznych oraz ich niezmienników, czyli tego, czego dane przekształcenie nie zmienia. Program nauczania nie podaje dokładnego zakresu liczbowego dla tego punktu, dlatego tutaj opisuje się tylko to, co pokazują karty pracy dla klasy trzeciej gimnazjum: praca z miarami kątów podanymi na karcie.

Najczęstszy błąd polega na dopasowywaniu kątów według położenia na stronie, a nie według odpowiadającego wierzchołka. Na przykład uczeń bierze kąt, który „leży na górze” w jednym trójkącie, i porównuje go z tym, który „leży na górze” w drugim, mimo że w przystawaniu odpowiada on innemu wierzchołkowi. Skutkiem jest błędna miara, nawet przy poprawnych obliczeniach.

Karty do tego tematu zawierają cztery rodzaje zadań:

  • Znajdź błąd: pokazane jest błędne rozumowanie lub obliczenie dotyczące kątów dwóch przystających trójkątów, a uczeń wskazuje, gdzie jest błąd.
  • Wybierz miarę: spośród kilku proponowanych wartości uczeń wybiera poprawną dla kąta w trójkącie przystającym.
  • Prawda czy fałsz: uczeń ocenia, czy stwierdzenie o kątach odpowiadających jest prawdziwe, czy fałszywe, i wyjaśnia dlaczego.
  • Kąt w trójkącie przystającym: uczeń bezpośrednio wyznacza żądaną miarę.

Powiązanie z podstawą programową: Znać i stosować główne przekształcenia geometryczne i ich niezmienniki.

Typy zadań: Kąt w trójkącie przystającym · Kąt w trójkącie przystającym: prawda czy fałsz · Kąt w trójkącie przystającym: wybierz miarę · Kąt w trójkącie przystającym: znajdź błąd

Konstrukcje za pomocą linijki i cyrkla

Naucz się rysować precyzyjne figury geometryczne za pomocą linijki i cyrkla, takie jak dwusieczne, symetralne odcinków, środki odcinków i trójkąty, zaczynając od danych odcinków lub kątów.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Cyrkiel służy do przenoszenia odcinków i kreślenia łuków o ustalonym promieniu, a linijka służy do łączenia punktów i rysowania odcinków. W klasie trzeciej dziecko używa tych przyborów, aby dokładnie odtwarzać figury i rysunki geometryczne. Wytyczne krajowe nie określają dla tej umiejętności konkretnego przedziału liczbowego: odniesienie dotyczy poprawności rysunku, a nie wielkości liczb.

Najczęstszy błąd polega na zmianie rozwarcia cyrkla podczas kreślenia łuku albo na rysowaniu zbyt krótkich łuków, które się nie przecinają. Skutkiem jest przesunięty punkt, a w konsekwencji dwusieczna lub symetralna, która nie przechodzi tam, gdzie powinna. Dziecko często uważa, że „zrobiło rysunek”, ale nie sprawdziło, czy otrzymany punkt rzeczywiście jest równo oddalony od końców odcinka albo od ramion kąta.

W kartach do wydrukowania ćwiczenia z tego obszaru obejmują: konstrukcję dwusiecznej kąta, konstrukcję symetralnej odcinka, wyznaczanie środka odcinka, wykonanie podziału kąta na pół za pomocą konstrukcji, konstrukcję trójkąta z trzech odcinków oraz sprawdzenie konstrukcji trójkąta o danych trzech bokach. W tym ostatnim przypadku warto porównać rysunek z zadanymi długościami, dzięki czemu dziecko samo widzi, czy konstrukcja jest poprawna.

Powiązanie z podstawą programową: Odtwarzać figury i rysunki geometryczne, wykorzystując we właściwy sposób i z dokładnością odpowiednie narzędzia (linijka, ekierka, cyrkiel, kątomierz, oprogramowanie geometryczne).
Powiązanie z podstawą programową: Odtwarzać figury i rysunki geometryczne na podstawie opisu i kodowania wykonanego przez innych.

Typy zadań: Konstrukcja dwusiecznej kąta · Konstrukcja symetralnej odcinka · Trójkąt z trzech boków: sprawdź i skonstruuj · Podział kąta na połowy konstrukcją (kl. 5–6) · Trójkąt z trzech odcinków (kl. 5–6) · Środek odcinka konstrukcją (kl. 5–6)

Objętość prostopadłościanu: ile miejsca zajmuje

Chłopiec uczy się obliczać objętość prostopadłościanu i sześcianu oraz wykorzystywać te obliczenia do porównywania i szacowania przedmiotów codziennego użytku.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Standard wymaga obliczania pola powierzchni i objętości najczęstszych brył oraz szacowania ich wartości dla przedmiotów z życia codziennego. Ćwiczenia w tej klasie pracują przede wszystkim z prostopadłościanem i sześcianem: uczeń wyznacza objętość na podstawie długości krawędzi i w niektórych zadaniach oblicza brakującą krawędź, gdy objętość jest już znana.

Typowym błędem jest mylenie objętości z polem powierzchni lub z sumą długości krawędzi: mnoży się dwa wymiary i zapomina o trzecim albo dodaje się wszystkie trzy miary. Warto pamiętać, że objętość wskazuje, ile sześcianików o jednostkowej miarze wypełnia bryłę, dlatego trzeba pomnożyć wszystkie trzy wymiary.

Typowe zadanie przedstawia pudełko z trzema miarami i pyta o objętość, albo proponuje zadanie z pudełkiem, porównanie dwóch pudełek, zadanie prawda czy fałsz, wybór poprawnego wyniku lub szukanie błędu. Dla brył złożonych z dwóch prostopadłościanów uczeń dzieli figurę na prostsze części i dodaje ich objętości. Krok po kroku prowadzi przez kolejność obliczeń, co jest przydatne, gdy procedura wymaga jeszcze utrwalenia.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole powierzchni i objętość najczęstszych brył oraz szacować je dla przedmiotów z życia codziennego.

Typy zadań: Prostopadłościan: dobierz wartości · Prostopadłościan: dokończ zdanie · Prostopadłościan: oceń dwa zdania · Objętość z sześcianów jednostkowych (kl. 5) · Plan budowli: ile sześcianów (kl. 4–5) · Budowla z sześcianów: ile sześcianów (kl. 4–5) · Objętość prostopadłościanu (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu krok po kroku (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: dane zbędne (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: wybierz wynik (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Objętość sześcianu (kl. 5–6) · Wysokość prostopadłościanu z objętości: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Budowla z sześcianów: ile dołożyć do prostopadłościanu (kl. 5–6) · Objętość bryły z dwóch prostopadłościanów (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: brakująca krawędź (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: porównaj dwa pudełka (kl. 5–6) · Plan budowli: widok z boku (kl. 5–6) · Plan budowli: widok z przodu (kl. 5–6) · Objętość prostopadłościanu: z treścią (kl. 5–6) · Objętość: krawędzie k razy dłuższe (kl. 5–7)

Suma kątów trójkątów i czworokątów

Naucz się znajdować brakujący kąt trójkąta lub czworokąta, wiedząc, że suma ich kątów jest zawsze taka sama.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń pracuje z właściwościami figur płaskich: wie, że suma kątów wewnętrznych trójkąta wynosi 180°, a czworokąta 360°, i wykorzystuje te wartości do obliczenia brakującego kąta. Praca dotyczy całkowitych stopni oraz prostych działań dodawania i odejmowania, często w kontekście figury lub zadania.

Najczęstszym błędem jest poprawne zsumowanie znanych kątów, ale zapomnienie o odjęciu od sumy: na przykład przy dwóch kątach 50° i 70° trzeci uzyskuje się, wykonując 180° − 120° = 60°, a nie 120°. Inną częstą pomyłką jest zastosowanie reguły trójkąta (180°) do czworokąta lub odwrotnie, ponieważ nie jest się dobrze świadomym figury, nad którą się pracuje.

W kartach pracy znajdują się ćwiczenia takie jak Il terzo angolo del triangolo, Il quarto angolo del quadrilatero oraz Somma degli angoli di un poligono passo passo, a także zadania porównawcze i praktyczne, np. Il terzo angolo di un triangolo nella realtà. Typowe ćwiczenie polega na porównaniu sumy kątów dwóch wielokątów lub sprawdzeniu za pomocą Angoli del triangolo: esiste questo triangolo?, czy trzy miary mogą być kątami trójkąta.

Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).

Typy zadań: Kąty w trójkącie: oceń dwa zdania · Czwarty kąt czworokąta (kl. 5–7) · Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry (kl. 5–6) · Kąty trójkąta: czy taki trójkąt istnieje? (kl. 5–7) · Suma kątów wielokąta krok po kroku (kl. 5–6) · Suma kątów wielokąta: porównaj (kl. 5–6) · Trzeci kąt trójkąta (kl. 5–7) · Trzeci kąt trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–7) · Kąty trójkąta równoramiennego: kąt między ramionami (kl. 5–7) · Kąty trójkąta w danym stosunku (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta w praktyce (kl. 5–7)

Obliczanie odległości rzeczywistych i na mapie za pomocą skali

L'uczeń uczy się używać skali do obliczania rzeczywistego wymiaru na podstawie wymiaru na mapie lub odwrotnie, stosując poprawne przeliczenia jednostek.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum, łącząc pojęcie proporcji z figurami podobnymi, uczniowie uczą się wyznaczać rzeczywistą miarę na podstawie wielkości zmierzonej na mapie i odwrotnie. Korzystając z liczbowych skal (takich jak 1:10 000 czy 1:50 000), stosują mnożenie lub dzielenie, aby przejść od centymetrów odczytanych na rysunku do rzeczywistych wymiarów terenu.

Typowa trudność nie leży tyle w rachunku z proporcją, ile w posługiwaniu się jednostkami miary. Często mnoży się długość odczytaną z linijki przez współczynnik skali, otrzymując wynik w centymetrach, ale potem popełnia się błąd w końcowej zamianie jednostek, pozostawiając wynik z nadmiarem zer zamiast poprawnie przeliczyć go na metry lub kilometry.

W zadaniach karty Odległość na mapie i w rzeczywistości uczeń otrzymuje praktyczną sytuację: dla danej skali i odległości w centymetrach między dwoma punktami na mapie należy obliczyć rzeczywistą długość trasy w kilometrach lub, dla danej rzeczywistej odległości, obliczyć, ile centymetrów zajmie ona na arkuszu.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać podobne figury płaskie w różnych kontekstach i odtwarzać w skali daną figurę.

Typy zadań: Skala planu: rzeczywiste pole obszaru · Rzeczywista długość ze skali krok po kroku (kl. 5–6) · Skala liczbowa i mianowana: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skala liczbowa i mianowana: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skala mapy: wybierz odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala planu: dane zbędne (kl. 5–6) · Odległość na mapie i w terenie (kl. 5–6) · Skala mapy: odległość na mapie w centymetrach (kl. 6–7) · Skala mapy: odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala mapy: wyznacz skalę (kl. 6–7) · Skala: z liczbowej na mianowaną (kl. 6–7)

Pole trójkąta: podstawa razy wysokość podzielone przez dwa

Dziecko uczy się obliczać pole trójkąta jako połowę iloczynu podstawy i odpowiadającej jej wysokości oraz sprowadzać trójkąt do prostszych figur.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawy programowe wymagają wyznaczania pola prostokątów, trójkątów i innych figur, zarówno przez rozkładanie ich na figury elementarne, jak i przy użyciu najczęstszych wzorów. Tekst programu nie wskazuje precyzyjnego zakresu liczbowego, dlatego ta strona go nie określa: skupia się na procedurze.

Najczęstszym błędem jest użycie jako wysokości jednego z boków przyprostokątnych. Wysokość to odcinek prostopadły do podstawy, który sięga do przeciwległego wierzchołka, a w trójkącie rozwartokątnym może leżeć nawet poza trójkątem. Innym częstym błędem jest zapomnienie o dzieleniu przez dwa, czyli zatrzymanie się na iloczynie podstawy i wysokości, który jest polem prostokąta.

W dostępnych dla tej klasy modelach znajdziesz na przykład:

  • Pole trójkąta krok po kroku, z obliczeniami prowadzonymi od podstawy i wysokości;
  • Pole trójkąta: prostokąt z przyprostokątnych, gdzie trójkąt prostokątny widzimy jako połowę prostokąta;
  • Pole trójkątnej działki, zadanie z konkretnym kontekstem;
  • Pole trójkąta: znajdź błąd oraz prawda czy fałsz, aby rozpoznawać błędne procedury;
  • Pole trójkąta: dane zbędne, w którym trzeba wybrać tylko przydatne miary;
  • Pola trójkąta i równoległoboku: porównaj, aby powiązać ze sobą obie figury.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać pole prostokątów i trójkątów oraz innych figur przez rozkładanie na części lub z wykorzystaniem najczęściej stosowanych wzorów.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów.

Typy zadań: Pole trójkąta: dokończ zdanie · Pole trójkąta (kl. 5–7) · Pole trójkąta i równoległoboku: porównaj (kl. 5–6) · Pole trójkąta krok po kroku (kl. 5–6) · Pole trójkąta: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole trójkąta: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Pole trójkąta: prostokątny z przyprostokątnych (kl. 5–6) · Pole trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole trójkąta: znajdź błąd (kl. 5–7) · Pole trójkątnej figury (kl. 5–7)

Relacje i funkcje

Rozwiązywanie prostych równań typu ax + b = c

L'uczeń uczy się znajdować wartość niewiadomej w równaniach pierwszego stopnia postaci ax + b = c, stosując cztery działania na liczbach względnych.

typów zadań: 12Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczniowie uczą się obliczać niewiadomą x w równaniach liniowych dwuetapowych postaci ax + b = c, działając w zbiorze liczb względnych. Aby dojść do wyniku, stosują po kolei reguły równoważności: najpierw wyodrębniają wyraz z niewiadomą, dodając lub odejmując wyraz znany po obu stronach równania, a następnie dzielą przez współczynnik liczbowy przy x.

Najczęstszy błąd dotyczy obsługi znaków. Uczniowie często zapominają zmienić znak wyrazu znanego, gdy przenoszą go z jednej strony znaku równości na drugą, albo błędnie zmieniają również znak współczynnika a w momencie przejścia do dzielenia, myląc odejmowanie z dzieleniem przez liczbę ujemną.

W zadaniach praktycznych ćwiczenia pojawiają się głównie w dwóch formach: karty typu Równanie ax + b = c, w których należy zapisać wszystkie przekształcenia algebraiczne prowadzące do rozwiązania, oraz pytania typu Rozwiązanie równania — wybierz odpowiedź, w których trzeba wskazać poprawną wartość x spośród kilku opcji lub sprawdzić, która liczba sprawia, że równość jest prawdziwa.

Powiązanie z podstawą programową: Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia.

Typy zadań: Pomyślałem liczbę — ułóż i rozwiąż równanie · Rozwiązanie równania — wybierz odpowiedź · Równanie ax + b = c · Równanie z nawiasem krok po kroku · Równanie z x po obu stronach krok po kroku · Równanie: przeniesienie wyrazu wolnego: wybierz odpowiedź · Brakujący współczynnik równania · Równanie z jedną niewiadomą: dokończ zdanie · Równanie z nawiasem a(x + b) = c · Równanie z treści: ax + b = c · Dwa równania o tym samym rozwiązaniu · Równanie z treścią: dwie ilości i ich suma · Waga: worki i odważniki (kl. 6–7) · Równanie dwukrokowe krok po kroku (kl. 6)

Odczytywanie wykresu podróży

Chłopiec uczy się odczytywać wykres czasoprzestrzenny: z linii w układzie współrzędnych odczytuje czas, jaki upłynął, przebytą drogę oraz prędkość na jednym etapie podróży.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum dziecko potrafi odczytać wykres, na którym czas znajduje się na osi poziomej, a przebyta odległość na osi pionowej. Z tego wykresu odczytuje dokładne informacje: jak długo trwał postój, ile drogi pokonano w sumie, jaka prędkość była utrzymywana na jednym etapie. Praca ta łączy się z układem współrzędnych kartezjańskich i zależnościami przedstawianymi za pomocą wykresów, w szczególności z proporcjonalnością, która pojawia się wtedy, gdy ruch odbywa się ze stałą prędkością.

Najczęstszym błędem jest odczytywanie linii jak rysunku drogi: jeśli prosta rośnie, uczeń myśli, że trasa prowadzi pod górę, albo traktuje poziomy odcinek tak, jakby nic się nie działo, nie rozumiejąc, że czas mija, a odległość się nie zmienia. Innym typowym błędem jest mylenie wysokości wykresu z nachyleniem: uczeń myli całkowitą odległość z prędkością albo odczytuje czas z niewłaściwej osi.

W kartach pracy w tej klasie typowe zadanie przedstawia wykres podróży i prosi o precyzyjne odpowiedzi. Przewidziane są następujące wzory zadań:

  • Prędkość na pierwszym etapie: obliczyć prędkość z wykresu pierwszego odcinka.
  • Ile drogi w sumie?: odczytać całkowitą odległość przebytą na końcu podróży.
  • Jak długo trwał postój?: zmierzyć czas trwania odcinka, na którym odległość się nie zmienia.
  • Prawda czy fałsz: rozstrzygnąć, które stwierdzenia dotyczące wykresu droga-czas są poprawne.
  • Znajdź błąd: wskazać, gdzie odczyt wykresu jest błędny, i go poprawić.
  • Prędkość z wykresu ruchu: wybrać spośród kilku odpowiedzi poprawną wartość prędkości.

Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.

Typy zadań: Wykres podróży: jak długo trwał postój? · Wykres drogi: prawda czy fałsz · Wykres drogi: znajdź błąd · Wykres podróży: ile przejechano łącznie? · Wykres podróży: prędkość w pierwszym etapie · Podróż na wykresie: cała przebyta droga · Podróż na wykresie: jak długi postój · Prędkość z wykresu ruchu: wybierz wynik · Podróż na wykresie: prędkość na pierwszym odcinku

Obliczanie wartości wyrażenia z literami

Chłopiec uczy się podstawiać liczbę w miejsce litery w wyrażeniu i obliczać wynik, porównując go z innymi.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum chłopiec uczy się odczytywać wzór zapisany literami jako ogólną regułę. Mając podaną wartość litery, podstawia tę liczbę do wyrażenia i oblicza wynik. Liczby to te z zbioru liczb względnych, które w tym roku są omawiane w dziale matematyki.

Najczęstszy błąd pojawia się wtedy, gdy podstawiana liczba jest ujemna. Na przykład dla x = -2 wyrażenie 3x przyjmuje postać 3·(-2), a chłopiec zapisuje 3 - 2 albo pomija znak minus. Innym typowym błędem jest zapisanie 2x² jako (2x)² i otrzymanie wyniku różnego od poprawnego.

W kartach tego działu zadanie występuje w kilku postaciach:

  • Wartość wyrażenia: obliczenie wyniku dla podanej wartości litery.
  • Wartość wyrażenia: wybierz wynik: spośród kilku odpowiedzi wskazanie tej poprawnej.
  • Wartość wyrażenia: porównaj dwa wyrażenia i Wartości dwóch wyrażeń: porównaj: ustalenie, która z dwóch wartości jest większa, lub czy są równe.
  • Wartości wyrażeń dla tego samego x: ułóż w kolejności: uporządkowanie kilku wyrażeń według wartości, jaką przyjmują dla tego samego x.
  • Różnica wyrażeń w x: wybierz odpowiedź: wybór poprawnego zapisu różnicy dwóch wyrażeń.

Powiązanie z podstawą programową: Interpretowanie, budowanie i przekształcanie wzorów zawierających litery do wyrażania w sposób ogólny zależności i własności.

Typy zadań: Wartości dwóch wyrażeń: porównaj · Wartości wyrażeń dla tego samego x: uporządkuj · Wartość wyrażenia algebraicznego · Różnica wyrażeń dla podanego x: wybierz odpowiedź · Wartość wyrażenia: dobierz wartości · Wartość wyrażenia: oceń dwa zdania · Wartość wyrażenia: porównaj dwa wyrażenia · Wartość wyrażenia: wybierz wynik

Obliczanie wartości funkcji liniowej

Dziecko uczy się znajdować wartość y funkcji typu y = ax, podstawiając do wzoru przypisaną wartość x i wykonując obliczenie.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko potrafi użyć funkcji typu y = ax, aby obliczyć wartość y, gdy podana jest wartość x. Punktem odniesienia jest układ współrzędnych i związek z proporcjonalnością: wykresem tej funkcji jest prosta przechodząca przez początek układu. Wskazówki nie określają dokładnego przedziału liczb, dlatego przedziały zależą od wybranej karty.

Najczęstszym błędem jest podstawienie x do wzoru, a następnie niepoprawne wykonanie mnożenia, na przykład zapisanie y = a + x zamiast y = ax. Innym częstym błędem jest niewłaściwe stosowanie znaków, gdy wartość x lub a jest ujemna. Te błędy wynikają często z pośpiechu, a nie z braku zrozumienia pojęcia.

W kartach tego działu zadanie pojawia się w różnych formach: Wartość funkcji liniowej, Wartość funkcji liniowej krok po kroku (gdzie zapisywany jest każdy etap), Wartość funkcji: wybierz odpowiedź, Wartość funkcji: prawda czy fałsz, Wartości dwóch funkcji liniowych: porównaj, Wartość funkcji liniowej: dane zbędne (z informacjami niepotrzebnymi do usunięcia) oraz Wartość funkcji: znajdź błąd.

Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.

Typy zadań: Wartość funkcji liniowej · Wartości dwóch funkcji liniowych: porównaj · Wartość funkcji liniowej krok po kroku · Wartość funkcji liniowej — wybierz odpowiedź · Wartość funkcji liniowej: dane zbędne · Wartość funkcji: prawda czy fałsz · Wartość funkcji: znajdź błąd · Funkcja liniowa w cenniku: ile trzeba zapłacić

Równania z niewiadomą x po obu stronach

Naucz się rozwiązywać równania pierwszego stopnia, w których niewiadoma występuje zarówno po lewej, jak i po prawej stronie znaku równości, na przykład 3x + 2 = x + 8, oraz używać ich do badania i rozwiązywania zadań. Program nauczania wymaga rozwiązywania zadań za pomocą równań pierwszego stopnia; tekst źródłowy nie określa dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczeń uczy się przenosić wyrazy z x na jedną stronę, a liczby na drugą, zachowując równość, a następnie wyznaczać wartość x. Program nauczania zakłada badanie i rozwiązywanie problemów za pomocą równań pierwszego stopnia, a ten typ równania jest jednym ze sposobów, w jaki to się dzieje.

Najczęstszym błędem jest przeniesienie wyrazu na drugą stronę bez zmiany jego znaku, na przykład zamiana 3x + 2 = x + 8 na 3x − x = 8 − 2 zamiast 8 + 2 (albo pominięcie znaków wyrazów ujemnych). Uczeń często łączy też wyrazy różnego rodzaju, na przykład dodaje 3x do 2. Najbardziej przydatna kontrola polega na podstawieniu znalezionej wartości do równania wyjściowego i sprawdzeniu, czy obie strony dają ten sam wynik.

W kartach pracy dla klasy trzeciej gimnazjum ten temat pojawia się w następujących typach zadań:

  • Równanie z niewiadomą po obu stronach: rozwiąż równanie krok po kroku.
  • Równanie z x po obu stronach: wstaw znak: uzupełnij poprawnym znakiem w krokach rozwiązania.
  • Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź: wybierz rozwiązanie spośród kilku możliwości.
  • Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz: oceń, czy dany krok lub rozwiązanie jest poprawny.
  • Równanie z x po obu stronach: znajdź błąd: wskaż, w którym miejscu błędny tok rozumowania doprowadził do złego wyniku.
  • Rozwiązanie równania jest liczbą: porównaj: porównaj znalezioną wartość z podaną liczbą, aby sprawdzić, czy jest ona rozwiązaniem.

Powiązanie z podstawą programową: Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia.

Typy zadań: Rozwiązanie równania i liczba: porównaj · Równanie z niewiadomą po obu stronach · Waga: worki x po obu stronach · Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz · Równanie z x po obu stronach: wstaw znak · Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź · Równanie z x po obu stronach: znajdź błąd

Odwrotna proporcjonalność: gdy jedna wielkość rośnie, druga maleje

Uczeń uczy się rozpoznawać dwie wielkości odwrotnie proporcjonalne, obliczać brakującą wartość oraz łączyć je z funkcją y = a/x.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tym roku uczeń pracuje nad proporcjonalnością odwrotną jako przypadkiem funkcji y = a/x, którą należy przedstawić na płaszczyźnie kartezjańskiej i powiązać z proporcjonalnością prostą. Punktem odniesienia Narodowych Wskazówek jest cała ścieżka pierwszego cyklu, dlatego nie ustala się tutaj precyzyjnego przedziału liczbowego wyłącznie dla klasy trzeciej: konkretna praca to ta, którą proponują typowe ćwiczenia tej klasy.

Najczęstszym błędem jest traktowanie tej zależności jak prostej: jeśli liczba osób się podwaja, uczeń myśli, że liczba dni także powinna się podwoić, zamiast zmniejszyć się o połowę. Problem tkwi w rozumowaniu, a nie w rachunku. Pomaga zawsze pytać się, czy przy wzroście jednej wielkości druga ma wzrastać, czy maleć.

W kartach pracy najczęstsze zadania to:

  • Proporcjonalność odwrotna: podstawowe zadania, w których uzupełnia się tabelę lub znajduje brakującą wartość.
  • Więcej osób, mniej dni: najbardziej rozpoznawalny kontekst, przydatny do zrozumienia, dlaczego iloczyn pozostaje stały.
  • Wybierz wartość i wybierz odpowiedź (z iloczynem): sprawdza się, czy para wartości spełnia zależność.
  • Krok po kroku: prowadzone rozwiązanie, przydatne do utrwalenia etapów.
  • Dane zbędne: zadania z informacjami niepotrzebnymi, które trzeba rozpoznać i odrzucić.

Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.

Typy zadań: Proporcjonalność odwrotna krok po kroku · Proporcjonalność odwrotna: dane zbędne · Odwrotna proporcjonalność: iloczyn: wybierz odpowiedź · Proporcjonalność odwrotna · Proporcjonalność odwrotna: wybierz wartość · Więcej wykonawców — mniej dni: proporcjonalność odwrotna

Redukcja wyrazów podobnych: dodawanie takich samych liter

Dziecko uczy się upraszczać wyrażenie literowe, zbierając razem wyrazy, które mają tę samą część literową, na przykład 3a i 5a, i dodając ich współczynniki liczbowe. Dzięki temu długi wzór staje się bardziej przejrzysty.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga interpretowania, budowania i przekształcania wzorów zawierających litery, aby wyrażać w ogólnej postaci zależności i własności. Redukcja wyrazów podobnych jest jednym z kroków, które umożliwiają to przekształcenie: uczeń musi rozpoznać, które wyrazy można dodać, a które nie, i zapisać wynik w prostszej postaci.

Najczęstszym błędem jest dodawanie wyrazów, które nie są podobne, na przykład zapisywanie 3a + 2b = 5ab, albo traktowanie a i a² tak samo, jakby były tym samym. Powodem jest to, że literę postrzega się jako etykietę do dodania, a nie jako wielkość: warto zawsze zapytać "czy te dwie części mają te same litery z tymi samymi wykładnikami?" przed wykonaniem obliczenia.

Na kartach do wydruku praca przybiera różne formy, które proponują dostępne w tym dziale szablony:

  • Wyrazy podobne z dwiema zmiennymi: wskazywanie, które wyrazy można zredukować, gdy występują dwie różne litery.
  • Redukcja wyrazów podobnych: uproszczenie wyrażenia do najkrótszej postaci.
  • Redukcja wyrazów podobnych: wybierz współczynnik oraz brakujący współczynnik: znajdowanie liczby, która uzupełnia wynik.
  • Wyrazy podobne: wyraz wolny: wybierz odpowiedź: rozpoznawanie wśród propozycji poprawnej redukcji wyrazu wolnego.

Powiązanie z podstawą programową: Interpretowanie, budowanie i przekształcanie wzorów zawierających litery do wyrażania w sposób ogólny zależności i własności.

Typy zadań: Redukcja wyrazów podobnych · Redukcja wyrazów podobnych z dwiema zmiennymi · Wyrazy podobne: wyraz wolny: wybierz odpowiedź · Redukcja wyrazów podobnych: brakujący współczynnik · Redukcja wyrazów podobnych: wybierz współczynnik

Wyznaczanie litery ze wzoru

Naucz się przekształcać prostą formułę tak, aby wyodrębnić literę, która nas interesuje, korzystając z operacji odwrotnych.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programowy dotyczy interpretowania, budowania i przekształcania wzorów z literami i jest sformułowany dla całego pierwszego etapu kształcenia, a nie tylko dla trzeciej klasy gimnazjum. W tej klasie konkretna praca widoczna jest w modelach zadań z tego obszaru: uczeń musi odczytać wzór i przepisać go tak, aby otrzymać żądaną literę, na przykład wyznaczyć x z podanej zależności.

Typowym błędem jest zastosowanie działania tylko do jednej strony równania lub tylko do jednego ze składników. Na przykład we wzorze z sumą i mnożeniem uczeń odejmuje wyraz wolny od jednej strony równości, ale zapomina zrobić to samo po drugiej stronie, albo dzieli tylko jedną część wyrażenia. Powodem jest to, że wzór traktowany jest jako ciąg operacji do odczytania, a nie jako równość, która musi pozostawać prawdziwa na każdym etapie przekształceń.

W kartach tego obszaru temat pojawia się w czterech formach: Wyznacz x ze wzoru, gdzie przepisuje się wzór tak, aby wyodrębnić x; Odwrotne wzory: wybierz wartość x, gdzie wybiera się wartość x odpowiadającą podanemu wynikowi; Wzór: wartość po przekształceniu, gdzie oblicza się nową wartość po zmianie wzoru; oraz Wzór: wyraz z x: wybierz odpowiedź, gdzie wskazuje się wyrażenie zawierające x w poprawnej postaci.

Powiązanie z podstawą programową: Interpretowanie, budowanie i przekształcanie wzorów zawierających litery do wyrażania w sposób ogólny zależności i własności.

Typy zadań: Przekształcanie wzoru: wybierz wartość x · Wzór: składnik z x: wybierz odpowiedź · Wzór: wartość po przekształceniu · Przekształć wzór i wyznacz x

Dane i przewidywania

Prawdopodobieństwo zdarzenia: liczenie możliwych przypadków

Naucz się wypisywać możliwe wyniki prostego doświadczenia losowego, przypisywać każdemu z nich prawdopodobieństwo oraz obliczać prawdopodobieństwo zdarzenia, sumując przypadki sprzyjające.

typów zadań: 12Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Pod koniec trzeciej klasy gimnazjum uczeń potrafi wskazać zdarzenia elementarne w prostej sytuacji losowej, takiej jak rzut kostką czy wylosowanie kulki z pudełka, i przypisać każdemu z nich prawdopodobieństwo. Potrafi też obliczyć prawdopodobieństwo szerszego zdarzenia, rozkładając je na rozłączne zdarzenia elementarne, które się nie nakładają. Wytyczne nie określają tu konkretnego zakresu liczb: praca dotyczy przede wszystkim struktury rozumowania.

Typowym błędem jest traktowanie jako równoprawdopodobnych wyników, które takimi nie są. Jeśli w pudełku jest więcej czerwonych kulek niż niebieskich, uczeń może przypisać obu kolorom takie samo prawdopodobieństwo, nie porównując ich liczby. Innym potknięciem jest sumowanie przypadków, które się nakładają, co prowadzi do dwukrotnego policzenia tego samego wyniku, ponieważ wybrane części nie są rozłączne.

Na lekcji temat pojawia się w gotowych modelach: Rzut kostką, Wylosowanie kulki z pudełka, Wylosowanie ponumerowanej karty oraz Prawdopodobieństwo: ile kulek tego koloru. Obliczenie zdarzenia jako sumy rozłącznych przypadków występuje w Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego, natomiast Prawdopodobieństwo: znajdź błąd oraz Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz wymagają sprawdzenia już zapisanego rozumowania.

Powiązanie z podstawą programową: W prostych sytuacjach losowych wyodrębniać zdarzenia elementarne, przypisywać im prawdopodobieństwa, obliczać prawdopodobieństwo jakiegoś zdarzenia, rozkładając je na rozłączne zdarzenia elementarne.

Typy zadań: Koło losujące: liczba większa niż k · Koło losujące: pola zacieniowane · Losowanie kuli z pudełka · Rzut kostką · Losowanie kartki z liczbą · Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego · Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz · Prawdopodobieństwo: wybierz wynik · Prawdopodobieństwo: znajdź błąd · Szanse w dwóch urnach: porównaj · Prawdopodobieństwo: ile jest kul danego koloru · Losowanie bez patrzenia — jakie prawdopodobieństwo?

Porównywanie dwóch grup danych: średnia i rozstęp

L'uczeń uczy się porównywać dwa zbiory danych, obliczając średnią arytmetyczną i rozstęp, oraz oceniając, która grupa jest bardziej stabilna.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń potrafi porównać dwa zbiory danych, na przykład wyniki dwóch drużyn albo wyniki dwóch klas. Oblicza średnią arytmetyczną każdego zbioru, czyli sumę wartości podzieloną przez ich liczbę, oraz rozstęp, czyli różnicę między największą a najmniejszą wartością. Następnie wykorzystuje oba te wyniki, aby wyciągnąć wniosek. Podstawy programowe mówią ogólnie o wartościach średnich i zmienności, bez określania precyzyjnego zakresu liczbowego dla tej klasy: liczby do użycia są te z wzorów zadań.

Najczęstszym błędem jest poprzestanie na średniej. Dwie drużyny mogą mieć tę samą średnią i zachowywać się bardzo różnie: jedna stała, a druga z bardzo wysokimi i bardzo niskimi wynikami. Rozstęp pokazuje tę różnicę. Innym częstym błędem jest mylenie rozstępu ze średnią albo obliczanie go jako sumy zamiast jako różnicy między maksimum a minimum.

W kartach z tego działu typowym zadaniem jest porównanie dwóch drużyn za pomocą średniej i rozstępu. Inne gotowe wzory to porównanie dwóch zbiorów danych z obliczeniem rozstępu, wybór spośród kilku rozstępów dla dwóch zestawów, obliczanie różnicy między rozstępami, stwierdzenia do oceny jako prawdziwe lub fałszywe oraz wyszukiwanie błędu w już wykonanym porównaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Porównanie rozstępów: prawda czy fałsz · Porównanie rozstępów: znajdź błąd · Dwa zestawy: wybierz, ile rozstępów · Porównaj dwie drużyny: średnia i rozstęp · Porównanie dwóch grup danych: rozstęp · Porównanie rozstępów: wybierz różnicę

Prawdopodobieństwo w dwóch próbach: dwie kostki i losowania

Chłopiec uczy się wypisywać wszystkie możliwe wyniki doświadczenia z dwoma próbami, przypisywać każdemu z nich prawdopodobieństwo i sumować je, aby obliczyć prawdopodobieństwo zdarzenia.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń pracuje nad prostymi sytuacjami losowymi, na przykład rzutem dwiema kostkami lub wylosowaniem dwóch kulek z woreczka. Musi wyznaczyć zdarzenia elementarne, czyli wyniki, których nie da się dalej podzielić, przypisać im prawdopodobieństwo oraz obliczyć prawdopodobieństwo zdarzenia, rozkładając je na rozłączne zdarzenia elementarne. Tekst wskazówek nie ustala tutaj konkretnego zakresu liczbowego; konkretna praca dotyczy kostek i losowań proponowanych w kartach pracy.

Najczęstszy błąd polega na uznawaniu za równie prawdopodobne wyników, które nimi nie są. Na przykład przy sumie dwóch kostek uczeń może zapisać "2, 3, 4, ..., 12" jako jedenaście jednakowo prawdopodobnych przypadków i wyciągnąć wniosek, że każda suma ma prawdopodobieństwo 1/11. Problem polega na tym, że suma 7 może wypaść na więcej sposobów (1+6, 2+5, 3+4 oraz ich odwrotności) niż suma 2, która wypada tylko na jeden sposób. Warto więc liczyć uporządkowane pary, a nie tylko wartości sumy.

W kartach pracy znajduje się kilka modeli: "Suma dwóch kostek" oraz "Suma dwóch kostek: wybierz prawdopodobieństwo" do liczenia przypadków sprzyjających; "Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna" do porównywania wyników; "Dwa losowania ze zwracaniem" do pracy z losowaniami; "Dwa losowania: prawda czy fałsz" oraz "Dwa losowania: znajdź błąd" do sprawdzania cudzego rozumowania i wskazania, gdzie tkwi pomyłka.

Powiązanie z podstawą programową: W prostych sytuacjach losowych wyodrębniać zdarzenia elementarne, przypisywać im prawdopodobieństwa, obliczać prawdopodobieństwo jakiegoś zdarzenia, rozkładając je na rozłączne zdarzenia elementarne.

Typy zadań: Suma oczek na dwóch kostkach · Dwa losowania ze zwracaniem · Dwa losowania: prawda czy fałsz · Dwa losowania: znajdź błąd · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik

Odczytywanie i porównywanie danych na wykresach i w tabelach

Uczeń uczy się pozyskiwać informacje z wykresów słupkowych, pyktogramów i tabel, porównując je, aby odpowiadać na pytania i wyciągać wnioski.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń odczytuje wykres lub tabelę, aby uzyskać precyzyjne informacje: ile warta jest jedna słupka, która kategoria przewyższa pozostałe, o ile zmienia się wartość w porównaniu z inną. Dane pochodzą z konkretnych sytuacji, a celem jest wykorzystanie ich do odpowiedzi na pytanie lub podjęcia decyzji. Program nauczania wymaga także przedstawiania danych oraz używania reprezentacji do formułowania ocen; w kartach pracy na tym etapie nacisk kładziony jest przede wszystkim na formy wymienione poniżej.

Najczęstszy błąd dotyczy skali. W piktogramie uczeń liczy symbole, ale zapomina, że każdy z nich ma wartość większą niż jedna jednostka, albo odczytuje wysokość słupka, nie sprawdzając, od jakiej wartości zaczyna się oś. W średniej z czterech słupków często myli się średnią z wartością najczęstszą lub dzieli przez niewłaściwą liczbę elementów.

W kartach pracy w trzeciej klasie gimnazjum występują zwłaszcza następujące formy:

  • Wykres słupkowy: porównanie słupków i ustalenie, czy stwierdzenie o różnicy, „o ile więcej”, jest prawdziwe, czy fałszywe.
  • Odczytywanie diagramu: wybór poprawnej sumy spośród podanych propozycji.
  • Średnia: obliczenie średniej z diagramu punktowego lub z czterech słupków albo wybór prawidłowego wyniku.
  • Udział procentowy: ustalenie, jaką część sumy stanowi dany słupek.
  • Pikt ogram w skali: podanie, o ile więcej elementów jest w jednej kategorii, z uwzględnieniem wartości każdego symbolu.
  • Znajdź błąd: wskazanie, gdzie tkwi pomyłka w wykonanym już odczytaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać relacje i dane oraz, w sytuacjach znaczących, wykorzystywać reprezentacje do pozyskiwania informacji, formułowania sądów i podejmowania decyzji.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Diagram obrazkowy ze skalą: o ile więcej · Udział słupka w całości w procentach · Średnia czterech słupków diagramu · Średnia czterech słupków diagramu: wybierz wynik · Średnia z wykresu kropkowego · Diagram słupkowy – o ile więcej: znajdź błąd (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: o ile więcej — prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: porównaj słupki (kl. 4–6) · Odczyt z diagramu: wybierz sumę słupków (kl. 4–6)

Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą częstości względnych

Dziecko uczy się szacować prawdopodobieństwo zdarzenia, powtarzając doświadczenie, licząc, ile razy zdarzenie się pojawia, i obliczając częstość względną.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga przedstawiania zbiorów danych poprzez tworzenie rozkładów częstości oraz częstości względnych i wykorzystywania ich do porównywania danych w konkretnych sytuacjach. W materiałach z tego działu dziecko używa częstości względnych do oszacowania prawdopodobieństwa: dzieli liczbę razy, w których zdarzenie wystąpiło, przez całkowitą liczbę prób. Wskazówki nie określają precyzyjnego przedziału liczbowego dla tego etapu, dlatego nie podaje się tu żadnego ograniczenia.

Najczęstszy błąd polega na zatrzymaniu się na zliczeniu: dziecko zapisuje "7 razy na 20" tak, jakby to już było prawdopodobieństwo, bez przekształcenia tego w stosunek 7/20. Innym częstym błędem jest traktowanie oszacowania jako wartości dokładnej, zapominając, że zależy ono od zebranych danych.

W kartach pracy z tego działu występują trzy typy zadań:

  • Oszacuj prawdopodobieństwo na podstawie doświadczenia: odczytuje się wyniki powtarzanej próby i oblicza częstość względną zdarzenia.
  • Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo: spośród kilku proponowanych wartości wybiera się tę, która odpowiada obliczonej częstości.
  • Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo przeciwne: szacuje się prawdopodobieństwo tego, że zdarzenie nie zajdzie, na podstawie już zebranych danych.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Oszacuj prawdopodobieństwo z doświadczenia · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo przeciwne

Średnia arytmetyczna: jak się ją oblicza

Chłopiec uczy się obliczać średnią arytmetyczną zbioru danych, dodając wartości i dzieląc przez ich liczbę, oraz rozumieć, kiedy ta wartość jest odpowiednia.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

In terza media il ragazzo sa calcolare la media aritmetica di un insieme di dati: somma tutti i valori e divide il risultato per quanti sono i valori. Lavora con dati raccolti in una classe o rappresentati in tabelle e diagrammi, e impara a scegliere tra moda, mediana e media quella più adatta al tipo di dati che ha davanti. Il percorso indicato dal curricolo per l'intero triennio della secondaria di primo grado riguarda anche la rappresentazione dei dati con il foglio elettronico e la valutazione della variabilità, ma qui ci si concentra sulla media.

L'errore più frequente è dividere per il numero sbagliato: il ragazzo somma correttamente i valori ma li divide per un numero diverso dal numero di dati, per esempio per il valore più grande o per il numero delle categorie in un diagramma, invece che per il numero totale dei dati. Un'altra difficoltà comune è applicare la media a dati per cui non ha senso, senza chiedersi se il valore medio sia davvero rappresentativo.

Nelle schede lo si vede in attività come Oblicz średnią arytmetyczną, Średnia krok po kroku e Średnia z wykresu słupkowego, dove bisogna ricavare i dati dal grafico prima di calcolare. Ci sono anche esercizi di scelta, come Średnia arytmetyczna: wybierz wynik e Średnie dwóch zbiorów liczb: porównaj, e problemi di ragionamento inverso come Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne, oltre a Średnia w życiu codziennym, che collega il calcolo a situazioni concrete.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się pojęciami częstości, mody i średniej arytmetycznej, jeśli są adekwatne do rodzaju dostępnych danych.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Średnia arytmetyczna: dokończ zdanie · Średnia i mediana: oceń dwa zdania · Średnia arytmetyczna: jaki wynik podniósł średnią · Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Oblicz średnią arytmetyczną (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna krok po kroku (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: wybierz wynik (kl. 5–6) · Średnia czterech liczb: dane zbędne (kl. 5–6) · Średnia z diagramu: wybierz wartość (kl. 5–6) · Średnie dwóch zestawów liczb: porównaj (kl. 5–6) · Średnia w życiu codziennym (kl. 5–6) · Średnia z diagramu słupkowego (kl. 5–6)

Mediana zbioru danych

Chłopiec uczy się znajdować medianę zbioru danych oraz rozumieć, kiedy ta wartość średnia jest odpowiednia do opisu danych.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Alla fine della terza media il ragazzo deve saper scegliere e usare i valori medi (moda, mediana, media aritmetica) in modo adeguato al tipo di dati che ha davanti. La mediana è il valore che sta al centro quando i dati sono ordinati dal più piccolo al più grande. Le indicazioni non fissano un intervallo numerico preciso per questo anno, quindi il lavoro si concentra sul metodo e sul confronto tra i diversi valori medi, più che sulla grandezza dei numeri.

L'errore più comune è calcolare la mediana senza prima ordinare i dati, prendendo così il valore che si trova in una posizione qualsiasi della lista. Un altro errore frequente si presenta quando il numero dei dati è pari: il ragazzo prende uno dei due valori centrali, mentre la mediana è il valore intermedio tra i due. Spesso si confonde anche la mediana con la media aritmetica, perché entrambe sono "medie", ma si calcolano in modi diversi.

Nelle schede di questa area, il lavoro sulla mediana si presenta in cinque forme: Trova la mediana, in cui si ordinano i dati e si individua il valore centrale; Mediana: scegli il valore, in cui si sceglie la risposta giusta tra alcune proposte; Mediana: vero o falso, in cui si verifica un'affermazione sul valore centrale; Mediana: trova l'errore, in cui si individua e si corregge un calcolo sbagliato; Mediana: metti il segno, in cui si confrontano mediana e altri valori con i simboli di maggiore, minore o uguale.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Mediana: dobierz wartości · Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6)

Tak wygląda zadanie

Liczbę 120 zmniejszono o 30%. Jaka liczba powstała?

120 →(-30%) □

Odpowiedź: 84

Trójkąt jest prostokątny: c to przeciwprostokątna, a — przyprostokątna. Oblicz drugą przyprostokątną b.

c = 52 cm, a = 20 cm, b = □

Odpowiedź: 48 cm

Rozwiąż równanie.

-8x - 16 = -72

Odpowiedź: 7

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych

Naucz się dodawać i odejmować liczby całkowite, dodatnie i ujemne, w pamięci lub pisemnie, wybierając najbardziej odpowiednią metodę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń musi umieć wykonywać dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych, czyli zarówno dodatnich, jak i ujemnych, zarówno w pamięci, jak i pisemnie. Program nauczania wymaga też oceniania, kiedy warto użyć kalkulatora. Karty z tego działu ćwiczą sumy i różnice liczb całkowitych, często w kontekstach z życia, na przykład w temperaturach.

Najczęstszym błędem jest traktowanie znaku jako szczegółu. Na przykład uczeń może napisać -3 - 5 = 2, czyli zmienić znak wyniku bez zastanowienia się, gdzie liczby znajdują się względem zera. Innym razem zapomina o znaku wyniku, gdy dwie liczby mają różne znaki. Zwykle problem polega na tym, że nie zatrzymuje się, by zapytać: "o ile się przesuwam i w którą stronę?".

W kartach z tego działu znajdują się m.in. następujące modele:

  • Dodawanie liczb całkowitych i Odejmowanie liczb całkowitych, do ćwiczenia bezpośredniego rachunku;
  • Różnica temperatur, aby zrozumieć, o ile stopni więcej lub mniej jest między dwiema wartościami;
  • Liczby ujemne w rzeczywistości, aby odtworzyć wartość początkową;
  • Znajdź brakujący składnik i Wstaw znak, do pracy nad znaczeniem działań;
  • Prawda czy fałsz i Znajdź błąd, aby rozpoznawać błędne procedury.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Dodaj liczby całkowite (kl. 6–7) · Dodawanie liczb całkowitych: wstaw znak (kl. 6–7) · Dodawanie liczb całkowitych: wybierz wynik (kl. 6–7) · Dodawanie liczb całkowitych: znajdź błąd (kl. 6–7) · Odejmij liczby całkowite (kl. 6–7) · Prawda czy fałsz: dodawanie liczb całkowitych (kl. 6–7) · Brakujący składnik — liczby całkowite (kl. 6–7) · Dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych: dobierz wartości (kl. 6–7) · Sumy liczb całkowitych: porównaj (kl. 6–7) · Liczby ujemne w sytuacjach: ile było na początku? (kl. 6–7) · Różnica temperatur: z treścią, o ile stopni cieplej (kl. 6–7)

Znajdowanie wspólnego mianownika

Uczeń uczy się przedstawiać dwa lub więcej ułamków o tym samym mianowniku, aby móc je porównywać i wykonywać na nich działania. W tej klasie praca dotyczy w szczególności najmniejszego wspólnego mianownika.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Układ odniesienia programu nauczania wymaga wykonywania działań i porównań na liczbach naturalnych, całkowitych, ułamkach i ułamkach dziesiętnych, zarówno w pamięci, jak i pisemnymi algorytmami, oraz wyboru najbardziej odpowiedniego narzędzia. Sprowadzenie ułamków do wspólnego mianownika to krok, który umożliwia ich porównywanie i dodawanie. Zalecenia dotyczą całego etapu nauki, dlatego w trzeciej klasie gimnazjum trzymamy się tego, co zawierają karty pracy z tego obszaru.

W trzeciej klasie gimnazjum karty pracy dotyczące tego tematu proponują trzy rodzaje ćwiczeń: znajdowanie najmniejszego wspólnego mianownika dwóch ułamków, wybieranie najmniejszego wspólnego mianownika spośród kilku możliwości oraz wybieranie właściwego licznika po przekształceniu ułamka. Najtrudniejszy jest licznik: jeśli mianownik mnoży się przez pewną liczbę, to licznik trzeba pomnożyć przez tę samą liczbę. Częstym błędem jest mnożenie tylko mianownika albo dodawanie mianowników tak, jakby były to zwykłe dodawania. Otrzymuje się wtedy ułamek o wartości innej niż wyjściowa.

Typowa karta pracy przedstawia na przykład ułamki 3/4 i 5/6 i prosi o znalezienie najmniejszego wspólnego mianownika, czyli 12, oraz o zapisanie odpowiadających im ułamków równoważnych. Inna strona może poprosić o wybranie z kilku wspólnych mianowników tego najmniejszego albo o uzupełnienie ułamka właściwym licznikiem. Rodzic może sprawdzić odpowiedź, mnożąc licznik i mianownik przez tę samą liczbę: wartość ułamka nie może się zmienić.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Wspólny mianownik: wybierz licznik (kl. 5–6) · Wspólny mianownik: znajdź najmniejszy (kl. 5–6) · Wspólny mianownik: wybierz najmniejszy (kl. 5–6)

Porównywanie ułamków o różnych mianownikach

Dziecko uczy się ustalać, która z dwóch ułamków jest większa, nawet gdy liczniki i mianowniki są różne.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania (DM 254/2012) ogólnie zaleca porównywanie znanych liczb, w tym ułamków, wybierając, czy zrobić to w pamięci, za pomocą algorytmów pisemnych, czy kalkulatora. Ten punkt obejmuje cały pierwszy cykl, więc nie jest to lista rzeczy, które każdy uczeń klasy trzeciej gimnazjum musi opanować samodzielnie. Dla tej klasy dostępne ćwiczenia porównują ułamki o różnych mianownikach, ułamki o tym samym liczniku oraz ułamki w odniesieniu do połowy.

Najczęstszy błąd polega na myśleniu, że ułamek z większym mianownikiem jest też większy, na przykład uznanie 1/8 za większe od 1/3 tylko dlatego, że 8 jest większe od 3. Problem wynika z tego, że w ułamkach mianownik wskazuje, na ile równych części podzielona jest całość: więcej części oznacza mniejsze kawałki. Innym częstym potknięciem jest porównywanie samych liczników bez zwracania uwagi na mianownik.

W praktyce karta pracy może przedstawiać pary takie jak 2/5 i 3/7 albo 4/9 i 4/11, gdzie wystarczy rozumować o tym samym liczniku, lub zdania do uzupełnienia słowami „większe od”, „mniejsze od” lub „równe” w odniesieniu do 1/2. Dziecko może rozumować za pomocą rysunku, połowy tortu lub sprowadzając ułamki do wspólnego mianownika.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Ułamki o tym samym liczniku: porównaj (kl. 4–5) · Ułamki równe: brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamki równe: wybierz brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: znajdź błąd (kl. 4–6) · Ułamki: porównaj z połową (kl. 4–5) · Ułamki o różnych mianownikach: porównaj (kl. 4–6) · Ułamki równoważne: tyle samo z innego podziału (kl. 4–6)

Dodawanie i odejmowanie różnych ułamków

Chłopiec uczy się dodawać i odejmować ułamki o różnych mianownikach oraz wybierać, czy wygodniej jest obliczyć w pamięci, pisemnie czy z użyciem kalkulatora.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum zadanie dotyczy dodawania i odejmowania ułamków o różnych mianownikach. Program nauczania, w punkcie dotyczącym tego tematu, mówi o działaniach na znanych liczbach (naturalnych, całkowitych, ułamkach i dziesiętnych), wykonywanych w pamięci lub za pomocą pisemnych algorytmów, z oceną, które narzędzie będzie najwłaściwsze. Ten punkt obejmuje cały etap szkoły podstawowej, dlatego sam nie wskazuje, jakie mianowniki uczeń ma opanować w tej klasie: konkretną pracę pokazują dostępne karty ćwiczeń.

Najczęstszym błędem jest dodawanie liczników i mianowników między sobą, jakby 1/2 + 1/3 dawało 2/5. Dzieje się tak, ponieważ uczeń traktuje ułamek jako dwie oddzielne liczby zamiast jednej wielkości. Innym częstym błędem jest zapomnienie o sprowadzeniu ułamków do wspólnego mianownika przed działaniem albo o skróceniu wyniku końcowego.

W kartach ćwiczeń znajdują się zadania takie jak Dodawanie ułamków o różnych mianownikach i Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach, a także zadanie tekstowe, w którym dodawanie służy do rozwiązania konkretnej sytuacji. Inne rodzaje zadań proszą o podanie licznika po skróceniu, wybranie poprawnego wyniku spośród kilku możliwości, określenie, czy równość jest prawdziwa czy fałszywa, albo znalezienie błędu w już wykonanym rachunku. Dwa ostatnie typy pomagają rozpoznać typowy błąd nawet wtedy, gdy rachunek wygląda na poprawny.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dodaj ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią (kl. 5–6) · Odejmij ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę (kl. 5–6)

Mnożenie liczb dziesiętnych

Dziecko uczy się mnożyć liczby dziesiętne i wybierać, czy obliczać w pamięci, za pomocą zapisanego algorytmu, czy na kalkulatorze, oceniając, które narzędzie będzie najbardziej odpowiednie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien umieć wykonywać mnożenie liczb dziesiętnych, jako część działań na liczbach przewidzianych w programie nauczania, mogąc użyć rachunku w pamięci, pisemnego algorytmu lub kalkulatora, zależnie od tego, co jest najbardziej odpowiednie. Program nauczania nie ustala tu konkretnego zakresu liczb: konkretna praca widoczna jest w kartach tego działu.

Najczęstszy błąd dotyczy położenia przecinka. Osoba mnożąca często zapomina policzyć cyfry po przecinku obu czynników i zapisuje wynik z przecinkiem w złym miejscu, na przykład otrzymując 0,6 zamiast 0,06 w iloczynie 0,3 × 0,2. Innym częstym nieporozumieniem jest przekonanie, że mnożenie zawsze daje większy wynik: gdy jeden czynnik jest mniejszy od 1, iloczyn jest natomiast mniejszy.

W kartach znajdują się różne typy ćwiczeń:

  • Mnożenie liczb dziesiętnych: bezpośrednie obliczenie iloczynu.
  • Pomnóż długość przez liczbę kawałków: zadanie, w którym liczba dziesiętna oznacza miarę, którą trzeba powtórzyć wielokrotnie.
  • Mnożenie liczb dziesiętnych: czy iloczyn jest większy?, wybierz wynik, prawda czy fałsz: pytania pomagające zastanowić się nad rzędem wielkości wyniku.
  • Mnożenie liczb dziesiętnych: znajdź błąd: polega na wskazaniu i poprawieniu już wykonanego błędu, często dotyczącego przecinka.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Mnożenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków dziesiętnych: czy iloczyn jest większy? (kl. 5–6) · Pomnóż długość przez liczbę sztuk (kl. 5–6) · Pomnóż ułamki dziesiętne (kl. 5–6)

Dzielenie liczb dziesiętnych: przesuwanie przecinka

Naucz się dzielić liczby dziesiętne, przesuwając przecinek w obu liczbach tak, aby otrzymać równoważne dzielenie z liczbami łatwiejszymi do obliczenia.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń wykonuje dzielenie liczb dziesiętnych, także wtedy, gdy dzielnik jest również liczbą dziesiętną. Program nauczania, w punkcie dotyczącym obliczeń na znanych liczbach, wymaga wykonywania czterech działań na liczbach naturalnych, całkowitych, ułamkach i dziesiętnych, w pamięci lub za pomocą pisemnych algorytmów, z wyborem kalkulatora wtedy, gdy jest to wygodne. Karty w tym dziale ćwiczą przede wszystkim dzielenie liczby dziesiętnej przez liczbę naturalną oraz dzielenie liczb dziesiętnych między sobą.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu liczb dziesiętnych tak, jakby były liczbami całkowitymi. Na przykład w dzieleniu 4,8 : 0,4 uczeń przesuwa przecinek tylko w jednej liczbie albo przesuwa go w dzielniku, ale nie w dzielnej, i otrzymuje błędny wynik. Innym częstym błędem jest przekonanie, że iloraz jest zawsze mniejszy od dzielnej, co nie jest prawdą, gdy dzielnik jest mniejszy od 1.

Na kartach pracuje się w następujące sposoby:

  • Dziel liczby dziesiętne: ćwiczenia bezpośredniego obliczania.
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: przesuń przecinek w obu liczbach: dzielnik zamienia się na liczbę całkowitą przez przesunięcie przecinka w obu liczbach o tyle samo miejsc.
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: przez liczbę naturalną: dzielenie liczby dziesiętnej przez liczbę całkowitą.
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: czy iloraz jest większy?: uczeń porównuje iloraz z dzielną, bez obliczania wszystkiego.
  • Dzielenie liczb dziesiętnych: wybierz wynik, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: uczeń sprawdza gotowe wyniki, wskazując te poprawne lub konkretny błąd.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie.

Typy zadań: Dzielenie dziesiętnych: przecinek w obu liczbach (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: przez liczbę naturalną (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dzielenie ułamków dziesiętnych: czy iloraz jest większy? (kl. 5–6) · Podziel ułamki dziesiętne (kl. 5–6)

Szacowanie wyniku obliczenia

Uczeń uczy się zaokrąglać liczby, aby szybko oszacować wynik dodawania i sprawdzić, czy uzyskany rachunek jest prawdopodobny.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczeń uczy się podawać przybliżony wynik działania i sprawdzać, czy obliczenie jest wiarygodne. W zadaniach z tego działu praca koncentruje się na zaokrąglaniu liczb do setek, zanim je doda.

Częstym błędem jest myślenie, że szacowanie ma zastąpić dokładne obliczenie, albo przyjmowanie wyniku bez zastanowienia, czy ma sensowną wielkość. Na przykład jeśli suma dwóch liczb bliskich 300 i 400 wynosi 70, uczeń powinien zauważyć, że jest ona zbyt mała.

W kartach do druku typowym zadaniem jest Oszacuj sumę: uczeń zaokrągla składniki i oblicza sumę przybliżoną. W zadaniu Szacowanie sumy: wybierz oszacowanie musi wybrać spośród kilku podanych wartości tę, która jest najbliższa wynikowi. W zadaniu Szacować: wybierz zaokrąglenie do setek musi zdecydować, do której setki zaokrąglić każdą liczbę.

Powiązanie z podstawą programową: Szacować wynik działania.
Powiązanie z podstawą programową: Podawać przybliżone szacunki wyniku działania i sprawdzać prawdopodobieństwo (wiarygodność) obliczenia.

Typy zadań: Oszacuj sumę (kl. 4–6) · Szacowanie sumy w zadaniu tekstowym: zaokrąglij do setek (kl. 4–6) · Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie (kl. 4–6) · Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek (kl. 4–6)

Odczytywanie i zaznaczanie ułamków na osi liczbowej

Chłopiec uczy się odczytywać ułamek zaznaczony na osi liczbowej oraz wybierać lub sprawdzać, który ułamek odpowiada danemu punktowi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Alla fine della terza media, le Indicazioni nazionali chiedono di rappresentare i numeri conosciuti sulla retta. In questa classe, il lavoro sulle frazioni consiste nel riconoscere la posizione di una frazione su una retta già divisa in parti uguali, e nel capire a quale numero corrisponde il punto segnato.

L'errore più frequente è contare le tacche senza guardare quante parti uguali compongono l'unità. Per esempio, se il segmento tra 0 e 1 è diviso in quattro parti, il punto che segue la terza tacca vale 3/4, non "3". Un altro errore comune è pensare che un denominatore più grande dia sempre un numero più grande: osservando la retta, il bambino può accorgersi che 1/4 sta più vicino allo zero di 1/2.

Nelle schede di questa area, il lavoro si svolge con tre tipi di esercizio: Leggi la frazione sulla retta dei numeri, dove si scrive la frazione indicata da un punto; Frazione sulla retta dei numeri: scegli la frazione, dove si sceglie la frazione giusta tra alcune proposte; e Frazione sulla retta dei numeri: vero o falso, dove si verifica un'affermazione sulla posizione di un punto. Osservare la retta prima di rispondere aiuta a non fidarsi solo dell'intuizione.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej i posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach w naukach przyrodniczych i technice.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej.

Typy zadań: Odczytaj ułamek z osi liczbowej (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek (kl. 3–6)

Liczby dziesiętne na osi liczbowej

Uczeń uczy się umieszczać liczby dziesiętne na osi liczbowej, znajdować punkt środkowy między dwiema liczbami oraz obliczać odległość między nimi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej szkoły średniej, utrwalając reprezentację znanych liczb na osi liczbowej oraz korzystanie ze skal z podziałkami, przydatnych również w naukach przyrodniczych, uczniowie potrafią interpretować podziały między podanymi wartościami. W tym zakresie uczą się precyzyjnie określać położenie i wartość liczbową liczby dziesiętnej leżącej między dwiema wartościami odniesienia.

Najczęstszy błąd dotyczy interpretacji kroku skali: wielu uczniów ma tendencję do liczenia liczby kresek zamiast obliczania szerokości przedziałów lub zakłada, że każdy przedział automatycznie oznacza jedną dziesiątą (0,1), co prowadzi do błędnego odczytu, gdy skala przebiega z innymi krokami, na przykład 0,2 lub 0,05.

W zadaniach praktycznych opartych na modelu Odczytaj liczbę dziesiętną na osi liczbowej prezentowana jest oś liczbowa z kilkoma znanymi punktami odniesienia oraz suwak lub strzałka wskazująca konkretny punkt: uczeń musi przeanalizować odległość i podział, aby zapisać poprawną liczbę dziesiętną.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej i posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach w naukach przyrodniczych i technice.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej.
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach dla nauk przyrodniczych i techniki.

Typy zadań: Liczby dziesiętne na osi: wybierz odległość (kl. 4–6) · Odczytaj ułamek dziesiętny z osi (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: odległość dwóch liczb (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: wybierz środek odcinka (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: liczba w połowie (kl. 4–6)

Uproszczenie ułamka do najprostszej postaci

Chłopiec uczy się wyrażać stosunek dwóch liczb lub dwóch wielkości w uproszczonej postaci, jako ułamek lub liczbę dziesiętną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum stosunek dwóch liczb lub dwóch wielkości zapisuje się zarówno w postaci ułamka, jak i liczby dziesiętnej. Krajowe wytyczne nie określają precyzyjnego zakresu liczb dla tego zagadnienia, dlatego nie wskazujemy, jakie liczby uczeń powinien umieć przekształcać: praca dotyczy pojęcia stosunku i jego zapisu w najprostszej postaci.

Najczęstszym błędem jest uproszczenie tylko częściowe. Na przykład stosunek 12 : 18 zmienia się w 6 : 9 i uczeń na tym poprzestaje, nie widząc, że ułamek 6/9 można jeszcze skrócić. Inny typowy błąd pojawia się wtedy, gdy dwie wielkości mają różne jednostki, jak 2 m i 50 cm: stosunek trzeba zapisać w tej samej jednostce przed skróceniem, w przeciwnym razie wynik jest błędny, nawet jeśli rachunek jest poprawny.

W kartach tego działu znajdują się następujące modele ćwiczeń:

  • Uprość stosunek: zapisać stosunek w najprostszej postaci.
  • Upraszczanie stosunków: różne jednostki: sprowadzić obie miary do tej samej jednostki, a następnie uprościć.
  • Uprościć stosunek: wybierz dzielnik: wskazać liczbę, przez którą należy podzielić oba wyrazy.
  • Upraszczanie stosunków: prawda czy fałsz: rozstrzygnąć, czy uproszczenie jest poprawne.
  • Upraszczanie stosunków: znajdź błąd: rozpoznać i poprawić błędny krok.

Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pojęcie stosunku liczb lub miar i wyrażać go zarówno w postaci dziesiętnej, jak i za pomocą ułamka.

Typy zadań: Skracanie stosunku: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skracanie stosunku: wybierz dzielnik (kl. 6) · Skracanie stosunku: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skróć stosunek (kl. 6) · Skracanie stosunku: różne jednostki (kl. 6–7)

Zamiana ułamka na liczbę dziesiętną

Chłopiec uczy się zapisywać ułamek w postaci liczby dziesiętnej, czyli wyrażać tę samą relację w dwóch różnych postaciach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń powinien umieć posługiwać się pojęciem stosunku między liczbami i potrafi go wyrazić zarówno w postaci ułamka, jak i liczby dziesiętnej. Powinien także używać liczb dziesiętnych, ułamków i procentów do opisywania codziennych sytuacji. Punkty programowe nie wskazują precyzyjnego zakresu liczbowego, dlatego nie można określić, z jakimi mianownikami uczeń powinien sobie radzić: opieramy się na tym, co proponują ćwiczenia.

Najczęstszym błędem jest odwrócenie dzielenia, czyli dzielenie mianownika przez licznik zamiast licznika przez mianownik. Na przykład w przypadku 3/4 uczeń oblicza 4 : 3 i otrzymuje błędny wynik. Innym częstym błędem jest nieprawidłowe ustawienie przecinka w wyniku dzielenia.

W kartach tego działu zadanie występuje w czterech formach:

  • Zapisz ułamek w postaci liczby dziesiętnej: uczeń wykonuje zamianę.
  • Z ułamka na liczbę dziesiętną: wybierz liczbę dziesiętną: spośród kilku odpowiedzi wskazuje poprawną.
  • Z ułamka na liczbę dziesiętną: prawda czy fałsz: ocenia, czy równość między ułamkiem a liczbą dziesiętną jest prawdziwa.
  • Z ułamka na liczbę dziesiętną: znajdź błąd: rozpoznaje i poprawia błędną zamianę.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się liczbami dziesiętnymi, ułamkami i procentami do opisywania codziennych sytuacji.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pojęcie stosunku liczb lub miar i wyrażać go zarówno w postaci dziesiętnej, jak i za pomocą ułamka.

Typy zadań: Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień ułamek zwykły na dziesiętny (kl. 4–6)

Upraszczanie ułamków

Upraszczanie ułamków: dzielenie przez tę samą liczbę

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec uczy się rozpoznawać ułamki równoważne, czyli różne ułamki oznaczające tę samą liczbę wymierną, oraz zapisywać ułamek w najprostszej postaci, dzieląc licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Cel programowy, z którym łączy się to zadanie, dotyczy całej drogi aż do końca szkoły podstawowej: używanie ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do wyrażania tej samej liczby wymiernej, z świadomością zalet i wad różnych zapisów. Program nauczania nie podaje tutaj konkretnego zakresu liczbowego, dlatego w tym roku opieramy się na tym, co proponują karty tego działu.

Najczęstszym błędem jest dzielenie tylko licznika lub tylko mianownika albo odejmowanie tej samej liczby zamiast dzielenia przez nią. W obu przypadkach otrzymany ułamek nie jest już równoważny wyjściowemu. Prostym sprawdzianem jest pomnożenie uproszczonego ułamka przez liczbę, przez którą dzieliliśmy: powinniśmy otrzymać ułamek początkowy.

W kartach tego działu pojawiają się ćwiczenia takie jak Uprość ułamek, w których pytamy o najprostszą postać, oraz Upraszczanie ułamków: przez ile dzielono?, w których chłopiec musi wskazać wspólny dzielnik. Inne wzory polegają na uzupełnieniu brakującego mianownika, wybraniu brakującego mianownika spośród kilku możliwości lub wybraniu nowego licznika, aby sprawdzić, czy ułamek pozostaje równoważny.

Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.

Typy zadań: Skracanie ułamków: brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: przez jaką liczbę skrócono? (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz licznik wyniku (kl. 4–6) · Skróć ułamek (kl. 4–6)

Zamiana liczb dziesiętnych na ułamki

L'uczeń uczy się zamieniać liczbę dziesiętną na równoważny jej ułamek, rozumiejąc, że oba zapisy przedstawiają tę samą wartość liczbową.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczniowie uczą się przedstawiać tę samą liczbę wymierną za pomocą różnych zapisów, swobodnie przechodząc od liczby dziesiętnej do równoważnego ułamka. Ta umiejętność pozwala wybrać postać najbardziej odpowiednią i skuteczną w zależności od rachunku, który trzeba wykonać, na przykład podczas nauki równań czy proporcji.

Najczęstszy błąd polega na przypisaniu błędnej potęgi dziesięciu do mianownika, na przykład przez złe policzenie cyfr po przecinku i zapisanie 0,25 jako 25/10 zamiast 25/100, albo na pominięciu końcowego etapu skracania, który pozwala sprowadzić ułamek do najprostszej postaci.

W kartach opartych na ćwiczeniu Zapisz liczbę dziesiętną w postaci ułamka prezentowana jest wartość dziesiętna, a uczeń ma zapisać ją bezpośrednio w postaci ułamkowej, co utrwala związek między tymi dwoma różnymi zapisami.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się liczbami dziesiętnymi, ułamkami i procentami do opisywania codziennych sytuacji.
Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.

Typy zadań: Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: znajdź błąd (kl. 4–6) · Zamień ułamek dziesiętny na zwykły (kl. 4–6)

Z ułamka na ułamek dziesiętny okresowy

Dziecko uczy się zapisywać ułamek jako okresowy ułamek dziesiętny, rozumiejąc, które cyfry się powtarzają i dlaczego ułamek pozostaje dokładną postacią.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Traguardo di riferimento dotyczy całego trzyletniego okresu szkoły średniej pierwszego stopnia, a nie tylko klasy trzeciej. Wymaga używania ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do przedstawiania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, znając zalety i wady każdej z tych form. Tekst Wskazówek nie określa precyzyjnego zakresu liczbowego, dlatego tutaj nie wskazujemy, jakie mianowniki dziecko powinno umieć obsługiwać w klasie trzeciej.

Najczęstszym błędem jest zatrzymanie się zbyt wcześnie: na przykład zapisanie 1/3 jako 0,3 zamiast 0,3333..., albo błędne liczenie cyfr okresu. Dziecko często przerywa dzielenie po kilku pierwszych cyfrach, nie zauważając, że reszta się powtarza. Kolejnym częstym potknięciem jest przekonanie, że ułamek dziesiętny okresowy „kończy się” jak zwykły ułamek dziesiętny, zapominając, że powtarzanie jest częścią tej liczby.

W ćwiczeniach z tego obszaru materiał przedstawiony jest w gotowych do wydruku wzorach: Zapisz ułamek jako ułamek dziesiętny okresowy to podstawowe ćwiczenie; Długość okresu ułamka dziesiętnego: wybierz odpowiedź oraz Cyfra ułamka dziesiętnego okresowego: prawda czy fałsz pomagają rozpoznać okres; Cyfra ułamka dziesiętnego okresowego: znajdź błąd oraz Cyfra ułamka dziesiętnego okresowego: wpisz znak wymagają wskazania cyfry lub błędu w wyniku. Mogą być dobrym punktem wyjścia do wspierania dziecka w domu, wspólnie przechodząc krok po kroku przez każdy etap dzielenia.

Powiązanie z podstawą programową: Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji.

Typy zadań: Cyfra w rozwinięciu okresowym: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Cyfra w rozwinięciu okresowym: wstaw znak (kl. 6–7) · Cyfra w rozwinięciu okresowym: znajdź błąd (kl. 6–7) · Długość okresu rozwinięcia dziesiętnego: wybierz odpowiedź (kl. 6–7) · Zapisz rozwinięcie dziesiętne nieskończone (kl. 6–7)

Dzielniki i wielokrotności liczby

Uczeń uczy się znajdować dzielniki liczby i określać, ile ich ma, odróżniając je od wielokrotności.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programowy dotyczy wyznaczania wielokrotności i dzielników liczby naturalnej, a także wspólnych dzielników i wspólnych wielokrotności kilku liczb. Program nie określa dokładnego zakresu liczbowego dla klasy trzeciej gimnazjum: wskazuje cel, który obejmuje całe trzyletnie szkolenie średnie. Dla tej klasy warto więc pracować nad dzielnikami podanych liczb, jak w kartach zadań z tego działu.

Najczęstszy błąd polega na myleniu dzielników i wielokrotności. Dzielnik liczby 12 to liczba, która dzieli 12 dokładnie (1, 2, 3, 4, 6, 12); wielokrotność liczby 12 to liczba otrzymana przez pomnożenie 12 przez liczbę całkowitą (12, 24, 36, …). Ktoś, kto zapisuje 24 jako dzielnik liczby 12 albo zapomina o samych 1 i 12, najczęściej myślał o wielokrotności zamiast o dzielniku, albo szukał tylko "małych" dzielników, nie sprawdzając wszystkich.

W praktyce ćwiczenie na ten temat może wyglądać tak:

  • Zapisz wszystkie dzielniki liczby: uczeń uporządkowanie wypisuje wszystkie dzielniki podanej liczby.
  • Dzielniki: ile ich jest?: liczymy, ile dzielników ma liczba, niekoniecznie je wypisując.
  • Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest: uczeń wybiera spośród kilku możliwości poprawną liczbę dzielników.
  • Dzielniki: najmniejsza liczba z k dzielnikami, z wariantami prawda czy fałsz i znajdź błąd: uczeń szuka najmniejszej liczby, która ma dokładnie k dzielników, albo ocenia gotowe stwierdzenia i poprawia błędne rozumowanie.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać dzielenie z resztą liczb naturalnych; wskazywać wielokrotności i dzielniki liczby.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać wielokrotności i dzielniki liczby naturalnej oraz wspólne wielokrotności i dzielniki kilku liczb.

Typy zadań: Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest (kl. 5–6) · Wypisz wszystkie dzielniki liczby (kl. 4–6) · Dzielniki: ile ich jest? (kl. 5–6) · Dzielniki: na ile sposobów ustawić w równych rzędach (kl. 5–6) · Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: znajdź błąd (kl. 6–7)

Największy wspólny dzielnik (NWD)

Chłopiec uczy się rozpoznawać największy wspólny dzielnik dwóch liczb i wykorzystywać go do rozwiązywania konkretnych problemów oraz upraszczania wyrażeń.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby rozumieć znaczenie i użyteczność największego wspólnego dzielnika, zarówno w matematyce, jak i w konkretnych sytuacjach. Samo umiejętne wykonanie rachunku nie wystarcza: uczeń musi rozumieć, po co ta liczba jest potrzebna, na przykład wtedy, gdy trzeba podzielić przedmioty na równe grupy bez reszty. Program nie podaje konkretnego przedziału liczbowego wyłącznie dla trzeciej klasy gimnazjum, ponieważ ten cel dotyczy całego trzyletniego etapu szkoły podstawowej.

Najczęstszym błędem jest wybranie dowolnego wspólnego dzielnika zamiast największego, na przykład zatrzymanie się na 2, gdy dla 12 i 18 największym jest 6. Często myli się też NWD z najmniejszą wspólną wielokrotnością. Uczeń zatrzymuje się na pierwszym dzielniku, jaki znajdzie, i nie sprawdza, czy istnieje większy wspólny dzielnik.

Na lekcjach wykorzystuje się karty pracy takie jak NWD w zadaniu: podziel na równe opakowania, Oblicz NWD dwóch liczb oraz NWD: wyłącz wspólny czynnik, w których NWD służy do wyodrębnienia czynnika. Są też NWD: wybierz największy wspólny dzielnik, NWD: prawda czy fałsz i NWD: znajdź błąd, które pomagają rozpoznawać typowe błędy i sprawdzać twierdzenia.

Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie i użyteczność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, w matematyce i w sytuacjach konkretnych.

Typy zadań: NWD: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWD: wybierz największy wspólny dzielnik (kl. 5–6) · NWD: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWD w zadaniu: podział na jednakowe paczki (kl. 5–6) · NWD: wyłącz wspólny czynnik przed nawias (kl. 6–7) · Oblicz NWD dwóch liczb (kl. 5–6)

Najmniejsza wspólna wielokrotność (NWW)

Naucz się znajdować najmniejszą wspólną wielokrotność dwóch liczb i rozpoznawać, kiedy jest ona potrzebna, również w zadaniu z życia codziennego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby zrozumieć znaczenie i przydatność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, zarówno w matematyce, jak i w konkretnych sytuacjach. Dokument nie wskazuje dla tej klasy precyzyjnego zakresu liczb, dlatego nie mówimy tu o liczbach "do" pewnej wartości. To, co karta z klasy trzeciej gimnazjum pozwala zaobserwować, to praca na dwóch liczbach: znalezienie NWW pary liczb i użycie go do odpowiedzi na pytania typu "kiedy dwie rzeczy znów się pokrywają?".

Najczęstszy błąd polega na myleniu najmniejszej wspólnej wielokrotności z największym wspólnym dzielnikiem albo na szukaniu dowolnej wspólnej wielokrotności zamiast najmniejszej. Uczeń może pomnożyć dwie liczby i na tym poprzestać, nawet gdy mają wspólny czynnik i wynik jest większy, niż potrzeba. Może też wypisać wielokrotności jednej liczby, nie sprawdzając, która z nich od razu pojawia się także na liście drugiej.

W kartach tego działu temat pojawia się w różnych formach. Są ćwiczenia typu Oblicz NWW dwóch liczb oraz zadania takie jak NWW w zadaniu: kiedy znów razem, w których trzeba zrozumieć, kiedy dwa cykliczne zdarzenia się pokrywają. Inne karty proszą o wybranie najmniejszej wspólnej wielokrotności spośród kilku możliwości, o stwierdzenie, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, o wskazanie błędu w wykonanym rozwiązaniu albo o znalezienie liczby, znając największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność (NWD i NWW: znajdź drugą liczbę).

Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć znaczenie i użyteczność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, w matematyce i w sytuacjach konkretnych.

Typy zadań: NWW: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność (kl. 5–6) · NWW: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWW w zadaniu: kiedy znów razem (kl. 5–6) · Oblicz NWW dwóch liczb (kl. 5–6) · NWD i NWW: znajdź drugą liczbę (kl. 6–7)

Liczby pierwsze i liczby złożone

Uczeń uczy się rozpoznawać, czy liczba naturalna jest pierwsza, czy złożona, oraz znajdować najmniejszy dzielnik liczby złożonej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie chłopiec uczy się rozpoznawać liczby pierwsze, które mają dokładnie dwa dzielniki (1 i samą liczbę), od liczb złożonych, które mają ich więcej niż dwa. Program przewiduje, w prostych przypadkach, rozkład liczb naturalnych na czynniki pierwsze oraz zrozumienie jego przydatności. Ten cel obejmuje jednak całe trzyletnie szkolenie w szkole średniej pierwszego stopnia, dlatego nie należy go traktować jako osiągnięty już w klasie trzeciej.

Najczęstszym błędem jest uznawanie za pierwsze wszystkich liczb nieparzystych, takich jak 9, 15 czy 21, które są jednak złożone, ponieważ mają dzielniki inne niż 1 i one same. Liczbę 1 także często zalicza się do pierwszych: nie jest ona pierwsza, ponieważ ma tylko jeden dzielnik.

W kartach pracy w tym obszarze zadania występują w czterech formach:

  • Pierwsza czy złożona? klasyfikowanie pojedynczych liczb.
  • Liczba złożona: najmniejszy dzielnik znajdowanie pierwszego dzielnika liczby złożonej.
  • Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą wskazywanie pierwszej spośród kilku liczb.
  • Liczba złożona: prawda czy fałsz ocenianie stwierdzeń o liczbach złożonych.

Dostępne szablony nie obejmują jeszcze pełnego rozkładu na czynniki pierwsze: jeśli chcesz go zaproponować, jest to dalszy krok w stosunku do tego, co zawiera ten obszar.

Powiązanie z podstawą programową: W prostych przypadkach rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze i znać przydatność takiego rozkładu do różnych celów.

Typy zadań: Liczba pierwsza czy złożona? (kl. 4–6) · Liczba złożona: najmniejszy dzielnik (kl. 5–6) · Liczba złożona: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą (kl. 5–6)

Rozkład liczb na czynniki pierwsze

Chłopiec uczy się zapisywać prostą liczbę naturalną jako iloczyn liczb pierwszych i wie, do czego może służyć taki rozkład.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej fazie uczeń ćwiczy rozkładanie liczb naturalnych w prostych przypadkach i zapisywanie ich w całości jako iloczynu czynników pierwszych. Istotnym celem nie jest jedynie wykonanie wielokrotnego dzielenia, lecz dostrzeżenie, jak przydatny jest ten rozkład przy ułatwianiu kolejnych etapów pracy matematycznej, takich jak upraszczanie obliczeń, działania na ułamkach czy obliczanie pierwiastków.

Najczęstszy błąd dotyczy używania liczb złożonych w trakcie procedury: na przykład dzielenia przez 4, 6 lub 10 tylko dlatego, że są one bezpośrednimi dzielnikami, zapominając o sprowadzeniu ich do czynników elementarnych (2, 3, 5). Innym częstym przeoczeniem jest dodawanie znalezionych czynników zamiast ich mnożenia albo mylenie wykładników przy grupowaniu potęg.

W kartach pracy opartych na modelu Rozłóż na czynniki pierwsze uczeń otrzymuje liczbę naturalną i stosuje schemat stopniowego dzielenia (w kolumnie lub w postaci drzewka), a następnie zapisuje wynik końcowy w jednym wierszu za pomocą potęg, jak w przypadku liczby 60, która zostaje zapisana jako 2² × 3 × 5.

Powiązanie z podstawą programową: W prostych przypadkach rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze i znać przydatność takiego rozkładu do różnych celów.

Typy zadań: Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik (kl. 5–6) · Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: jaka to liczba (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze (kl. 5–6)

Obliczanie w sprytny sposób z wykorzystaniem właściwości

Naucz się upraszczać obliczenia, korzystając z własności łączności i rozdzielności, także w pamięci, aby grupować liczby i szybciej dojść do wyniku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się korzystać z własności łączności i rozdzielności, aby grupować i upraszczać działanie, nawet bez zapisywania go w kolumnie. Program nauczania mówi o tej umiejętności w sposób ogólny. Karty dla klasy trzeciej ćwiczą ją na dwóch konkretnych sytuacjach: mnożeniu przez liczbę bliską 100, na przykład 47 × 98 traktowanym jako 47 × 100 − 47 × 2, oraz dodawaniu całych setek.

Najczęstszy błąd pojawia się przy stosowaniu własności rozdzielności. Uczeń mnoży tylko pierwszy składnik, na przykład 6 × (10 + 3) = 60 + 3 = 63, zamiast pomnożyć 6 przez oba składniki i otrzymać 78. Problem nie leży w rachunku, lecz w niepamiętaniu, że liczba z zewnątrz musi być zastosowana do wszystkiego, co znajduje się w nawiasie.

W kartach tego poziomu ta umiejętność pojawia się w następujących wzorcach ćwiczeń:

  • Mnóż sprytnie oraz Szybkie liczenie: mnożenie przez liczbę bliską 100, aby wygodnie rozłożyć liczbę.
  • Dodawaj sprytnie oraz Sprytne dodawanie: całe setki: wybierz odpowiedź, aby grupować składniki.
  • Sprytne mnożenie: prawda czy fałsz oraz Sprytne mnożenie: znajdź błąd, aby sprawdzić, czy uproszczony sposób postępowania jest poprawny.

Powiązanie z podstawą programową: Stosować własność łączności i rozdzielności do grupowania i upraszczania, również w pamięci, działań.

Typy zadań: Dodaj sprytnie (kl. 4–6) · Pomnóż sprytnie (kl. 4–6) · Sprytne dodawanie: pełne setki: wybierz odpowiedź (kl. 4–6) · Liczę sprytnie: mnożenie przez liczbę bliską 100 (kl. 4–5) · Sprytne mnożenie: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Sprytne mnożenie: znajdź błąd (kl. 4–5)

Kolejność wykonywania działań z nawiasami

Chłopiec uczy się wykonywać wyrażenia z liczbami, które zna, respektując znaczenie nawiasów oraz kolejność, w jakiej wykonuje się działania.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej fazie chłopiec potrafi wykonywać proste działania z liczbami, które już zna, i wie, że nawiasy zmieniają znaczenie wyrażenia. Punkt odniesienia jest sformułowany dla całego cyklu nauki szkolnej, a nie tylko dla trzeciej klasy gimnazjum, dlatego tekst nie określa konkretnego zakresu liczb dla tej klasy.

Najczęstszy błąd polega na czytaniu wyrażenia zawsze od lewej do prawej, jak się czyta zdanie, z pominięciem nawiasów. Na przykład w 2 + 3 × 4 wynik to 14, a w (2 + 3) × 4 wynik to 20: nawiasy wymagają, by najpierw wykonać dodawanie. Dziecko często nie zauważa, że te zapisy są różne, ponieważ liczby są takie same.

W kartach tego działu temat pojawia się na różne sposoby. Chłopiec może wykonać zadanie Oblicz wyrażenie z nawiasami albo przejść przez Kolejność działań z nawiasami krok po kroku, zapisując każdy etap. Inne karty polegają na wyborze poprawnego wyniku, określeniu, czy dane stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe, porównaniu dwóch wyrażeń, znalezieniu błędu w już wykonanym obliczeniu lub uporządkowaniu wyników wyrażeń zawierających te same liczby, ale zapisane w innej kolejności.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia na znanych liczbach, rozumiejąc znaczenie nawiasów oraz zasady kolejności wykonywania działań.

Typy zadań: Dwa wyrażenia z nawiasem: porównaj (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem krok po kroku (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: wybierz wynik (kl. 4–6) · Kolejność działań z nawiasem: znajdź błąd (kl. 4–6) · Oblicz wartość wyrażenia z nawiasem (kl. 4–6) · Te same liczby, inna kolejność działań: uporządkuj (kl. 4–6)

Odczytywanie i zaznaczanie punktów na płaszczyźnie kartezjańskiej

Rozpoznawanie współrzędnych punktu oraz rozumienie, która liczba oznacza odciętą, a która rzędną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń pracuje z układem współrzędnych: potrafi odczytać współrzędne danego punktu, czyli liczbę wskazującą położenie poziome i liczbę wskazującą położenie pionowe, oraz potrafi użyć tych współrzędnych, aby wskazać punkt. Wytyczne krajowe nie określają dla tego etapu dokładnego przedziału liczbowego, dlatego nie można z pewnością stwierdzić, jakie wartości są wymagane; proponowane karty pokazują jednak, że punkty mają współrzędne liczbowe, także ze znakiem ujemnym, w ciągłości z pracą nad liczbami względnymi.

Najczęstszy błąd, na który wskazują typowe ćwiczenia, polega na myleniu kolejności współrzędnych: najpierw odczytuje się liczbę pionową zamiast poziomej albo zamienia się miejscami obie wartości. Innym częstym błędem jest znak: punkt zostaje umieszczony po niewłaściwej stronie osi, ponieważ nie uwzględniono znaku minus.

Na kartach do wydrukowania praca odbywa się według tych wzorów: Odczytaj współrzędne punktu, gdzie uczeń zapisuje parę liczb odpowiadającą punktowi; Współrzędna punktu: wybierz pierwszą oraz wybierz drugą, gdzie musi rozpoznać, która liczba oznacza jedną z dwóch współrzędnych; wstaw znak, aby ustalić poprawny znak; prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, które wymagają sprawdzenia już wykonanego odczytu i jego poprawienia.

Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do lokalizowania punktów.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawianie punktów, odcinków i figur w układzie współrzędnych na płaszczyźnie.

Typy zadań: Odczytaj współrzędne punktu (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wstaw znak (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz drugą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz pierwszą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Układ współrzędnych na mapie: odczytaj położenie (kl. 5–6)

Odległość między punktami, które mają jedną równą współrzędną

Dziecko uczy się obliczać odległość między dwoma punktami leżącymi na tej samej prostej, czyli mającymi tę samą współrzędną x lub tę samą współrzędną y, w układzie współrzędnych kartezjańskich.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programu nauczania związany z tą umiejętnością to przedstawianie punktów, odcinków i figur na płaszczyźnie kartezjańskiej. Tekst nie podaje dokładnego zakresu liczb dla tej klasy, dlatego tutaj też go nie podajemy. W dostępnych modelach ćwiczeń dla klasy trzeciej gimnazjum uczeń pracuje z punktami leżącymi na jednej prostej poziomej lub pionowej i wyznacza odległość między nimi.

Najczęstszy błąd pojawia się wtedy, gdy dwa punkty leżą po przeciwnych stronach zera. Na przykład między -3 a 4 uczeń może odjąć liczby bez uwzględnienia znaku i otrzymać 1 zamiast 7. Problem nie tkwi w samym odejmowaniu, lecz w braku rozumowania o położeniu punktów na osi liczbowej.

Typowe zadanie polega na obliczeniu odległości między punktami leżącymi na jednej prostej. Inne dostępne modele to: "Odległość wzdłuż prostej: prawda czy fałsz", w którym uczeń ocenia zdania dotyczące odległości; "Wspólna współrzędna: wybierz liczbę", w którym musi wskazać współrzędną wspólną dla punktów; oraz "Odległość wzdłuż prostej: znajdź błąd", w którym uczeń ma rozpoznać i poprawić błędne obliczenie.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawianie punktów, odcinków i figur w układzie współrzędnych na płaszczyźnie.

Typy zadań: Odległość punktów na prostej kratki: prawda czy fałsz (kl. 6) · Odległość punktów na prostej kratki: znajdź błąd (kl. 6) · Odległość punktów o wspólnej współrzędnej (kl. 6) · Wspólna współrzędna punktów: wybierz liczbę (kl. 6)

Klasyfikacja trójkątów ze względu na boki i kąty

Naucz się nazywać trójkąt, patrząc na jego boki i kąty, korzystając z definicji trójkąta równobocznego, równoramiennego, różnobocznego, ostrokątnego, prostokątnego i rozwartokątnego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien umieć opisywać, nazywać i klasyfikować figury płaskie, znając definicje i własności trójkątów. Sklasyfikować trójkąt oznacza nadać mu właściwą nazwę na dwa sposoby: ze względu na boki (równoboczny, równoramienny, różnoboczny) oraz ze względu na kąty (ostrokątny, prostokątny, rozwartokątny). Zalecenia nie określają żadnego przedziału liczbowego: praca dotyczy figur i ich cech.

Najczęstszy błąd polega na poprzestaniu na jednym kryterium. Na przykład trójkąt z jednym kątem rozwartym i dwoma równymi bokami nazywa się tylko "równoramiennym", zapominając, że jest także rozwartokątny. Można też uważać, że trójkąt prostokątny musi koniecznie być równoramienny. Powód jest taki, że oba kryteria są niezależne: każdy trójkąt ma nazwę ze względu na boki i nazwę ze względu na kąty, i trzeba podać obie.

W kartach do wydruku znajdują się cztery rodzaje ćwiczeń: "Rodzaje trójkątów: prawda czy fałsz", w których ocenia się twierdzenia o trójkątach; "Rodzaje trójkątów: zawieranie się nazw", w których rozumie się, które kategorie zawierają się jedna w drugiej; "Rodzaj trójkąta ze względu na kąty" oraz "Rodzaj trójkąta ze względu na boki", w których nadaje się nazwę, stosując tylko jedno kryterium naraz.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać, nazywać i klasyfikować figury geometryczne, identyfikując istotne elementy i symetrie, także w celu ich odtworzenia przez innych
Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).

Typy zadań: Rodzaj trójkąta ze względu na boki (kl. 4–6) · Rodzaj trójkąta ze względu na kąty (kl. 4–6) · Rodzaje trójkątów: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Rodzaje trójkątów: zawieranie nazw (kl. 4–6)

Rozpoznawanie czworokątów na podstawie ich właściwości

Chłopiec uczy się nazywać czworokąt, obserwując jego własności, takie jak boki równoległe, przekątne i osie symetrii.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń musi znać definicje i własności głównych czworokątów, zaczynając od równoległych boków, przekątnych i osi symetrii, oraz umieć opisać i sklasyfikować figurę na podstawie tych elementów. Punkty programowe nie wskazują przedziału liczbowego, ponieważ praca dotyczy figur i ich własności, a nie liczb.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że kategorie wykluczają się wzajemnie: na przykład sądzić, że kwadrat nie może być także prostokątem, bo „wygląda inaczej”. Ważne jest to, że kwadrat ma wszystkie własności prostokąta oraz dodatkowe. Częste jest też błędne liczenie par boków równoległych, ponieważ patrzy się na ogólny kształt zamiast na każdy bok z osobna.

W kartach pracy ćwiczenia wyglądają tak:

  • Czworokąty: kwadrat jest także prostokątem, aby zrozumieć, jak kategorie się łączą.
  • Jak nazywa się ten czworokąt?, aby nadać nazwę na podstawie zaobserwowanych własności.
  • Pary boków równoległych: prawda czy fałsz oraz Pary boków równoległych: postaw znak, aby sprawdzać jedną własność na raz.
  • Czworokąty: ile par boków równoległych?, aby policzyć pary boków i powiązać ich liczbę z rodzajem figury.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać, nazywać i klasyfikować figury geometryczne, identyfikując istotne elementy i symetrie, także w celu ich odtworzenia przez innych
Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).

Typy zadań: Czworokąty: ile par boków równoległych? (kl. 4–6) · Jak nazywa się ten czworokąt? (kl. 5–6) · Pary boków równoległych: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Pary boków równoległych: wstaw znak (kl. 4–6) · Czworokąty: czy kwadrat to też prostokąt (kl. 5–6)

Promień i średnica okręgu

Uczeń rozpoznaje promień i średnicę okręgu, zna zależność między nimi (średnica jest dwa razy większa od promienia) i potrafi przejść od jednego do drugiego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń powinien znać definicje i podstawowe własności okręgu, w tym promień i średnicę. Na sprawdzianie oznacza to umiejętność powiedzenia, jak są ze sobą powiązane: średnica przechodzi przez środek okręgu i jest dwa razy dłuższa od promienia. Praktyczne działania są więc proste: mnożenie przez 2 lub dzielenie przez 2, stosowane do liczb całkowitych i dziesiętnych często używanych w życiu codziennym.

Typowym błędem jest mylenie tych dwóch miar: używa się promienia zamiast średnicy albo dzieli przez 2 wtedy, gdy powinno się mnożyć (lub odwrotnie). Często wynika to z przekonania, że promień to „połowa wszystkiego”, bez pamiętania, że jest połową średnicy, czyli odległością od środka do brzegu.

W materiałach do przedmiotu ten temat pojawia się w pięciu gotowych formach: Diametro dal raggio, Raggio dal diametro, Raggio dal diametro: scegli il risultato, Raggio e diametro: vero o falso e Raggio e diametro: trova l'errore. Są to krótkie ćwiczenia, przydatne do sprawdzenia, czy dziecko rozpoznaje związek między tymi dwiema miarami i poprawnie go stosuje.

Powiązanie z podstawą programową: Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło).

Typy zadań: Promień i średnica: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Promień i średnica: znajdź błąd (kl. 4–6) · Promień ze średnicy (kl. 4–6) · Promień ze średnicy: wybierz wynik (kl. 4–6) · Średnica z promienia (kl. 4–6)

Trójkąty podobne: rozpoznawanie ich i znajdowanie boków

Chłopiec uczy się rozpoznawać dwa podobne trójkąty, porównywać odpowiadające sobie boki i korzystać ze współczynnika proporcjonalności, aby obliczyć brakującą długość.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Traguardo delle Indicazioni nazionali (DM 254/2012) è formulato per l'intero triennio della secondaria di primo grado: riconoscere figure piane simili in vari contesti e riprodurre in scala una figura assegnata. Il testo non indica un intervallo numerico preciso. Per la terza media, i modelli di esercizio disponibili riguardano in particolare i triangoli simili: il ragazzo deve decidere se due triangoli sono simili e usare la proporzionalità tra i lati corrispondenti.

L'errore più frequente, secondo quanto si può ipotizzare dai modelli di esercizio, è abbinare lati che non si corrispondono, cioè mettere in proporzione un lato del primo triangolo con un lato non omologo del secondo. Questo porta a rapporti sbagliati anche quando il calcolo è corretto. Un'altra difficoltà comune è dare per scontata la somiglianza senza verificarla.

In pratica, le schede della materia propongono:

  • Triangoli simili: trova l'errore, in cui bisogna individuare dove è sbagliato un ragionamento o un calcolo;
  • Triangoli simili: scegli la lunghezza del lato, in cui si sceglie il valore corretto tra più opzioni;
  • Triangoli simili: vero o falso, per valutare affermazioni sulla somiglianza;
  • Lato di un triangolo simile, in cui si calcola un lato mancante con la proporzione;
  • Triangoli simili: metti il segno, per completare relazioni tra lati o rapporti.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać podobne figury płaskie w różnych kontekstach i odtwarzać w skali daną figurę.

Typy zadań: Bok trójkąta podobnego (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: wstaw znak (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: wybierz długość boku (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: znajdź błąd (kl. 9–10)

Pole równoległoboku: podstawa i wysokość

Dziecko uczy się obliczać pole równoległoboku, mnożąc podstawę przez wysokość, i odróżniać wysokość od boku skośnego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum dziecko potrafi obliczyć pole równoległoboku za pomocą wzoru: podstawa razy wysokość, jako część najczęstszych wzorów na figury płaskie. Punkt programowy, z którym łączy się ten temat, jest szerszy i dotyczy pola prostych figur, także poprzez ich rozkładanie na figury elementarne, takie jak trójkąty. Program nie podaje dla tej klasy dokładnego zakresu liczbowego, dlatego warto odnieść się do tego, co proponują karty do wydrukowania.

Najczęstszym błędem jest użycie boku skośnego zamiast wysokości. Wysokość to odcinek prostopadły do podstawy, a w pochylonym równoległoboku jest krótsza od boku: mnożenie podstawy przez bok daje błędny wynik, nawet jeśli rachunek jest poprawny.

Na kartach z tego obszaru dziecko znajduje zadania, takie jak:

  • bezpośrednie obliczanie pola równoległoboku;
  • wybieranie poprawnego wyniku spośród kilku odpowiedzi;
  • rozpoznawanie, która dana jest zbędna w zadaniu;
  • praca z podstawą w dm i wysokością w cm, z zamianą jednostek przed obliczeniem;
  • wyznaczanie wysokości na podstawie pola i podstawy.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów.

Typy zadań: Pole równoległoboku (kl. 5–7) · Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik (kl. 6) · Pole równoległoboku: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm (kl. 6–7) · Pole równoległoboku: wysokość z pola (kl. 5–7)

Pole trapezu: jak je obliczyć

Chłopiec uczy się obliczać pole trapezu, korzystając z podstawowego wzoru na wysokość i sumę podstaw, oraz wyznaczać wysokość lub brakującą daną.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń potrafi obliczyć pole trapezu na podstawie jego wymiarów: mnoży sumę dwóch podstaw przez wysokość i dzieli przez dwa. Zadanie nie dotyczy liczb z określonego przedziału, lecz konkretnych figur i pomiarów, takich jak te z działki lub z figury narysowanej w zeszycie. Podstawa programowa, w tym punkcie, mówi o wyznaczaniu pola prostych figur poprzez rozłożenie ich na figury elementarne, na przykład trójkąty, lub przy użyciu najczęściej spotykanych wzorów; trapez należy do tego drugiego przypadku.

Najczęstszy błąd polega na użyciu tylko jednej podstawy albo wysokości przy boku ukośnym zamiast wysokości prostopadłej do podstaw. Kto zapomni podzielić przez dwa, otrzyma wynik dwukrotnie większy od poprawnego. Warto zatem zawsze każić narysować wysokość jako odcinek prostopadły do podstaw, zanim zacznie się rachunki.

W kartach do wydruku znajdują się ćwiczenia takie jak "Pole trapezu", w których wzór stosuje się bezpośrednio; "Pole trapezu krok po kroku", które prowadzi przez każde działanie; oraz "Pole trapezu: dane zbędne", gdzie jeden pomiar trzeba odrzucić. Pojawiają się także "Pole trapezu: wysokość z pola", które wymaga wyznaczenia wysokości na podstawie pola, oraz "Pole trapezu: znajdź błąd", przydatne do rozpoznawania błędnego sposobu rozwiązania. W zadaniach takich jak "Pole działki w kształcie trapezu" uczeń musi przełożyć sytuację rzeczywistą na odpowiednią figurę i właściwe dane.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów.

Typy zadań: Pole trapezu (kl. 5–7) · Pole trapezu krok po kroku (kl. 5–6) · Pole trapezu: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole trapezu: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Pole trapezu: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole trapezu: znajdź błąd (kl. 5–7) · Pole trapezu: oblicz wysokość z pola (kl. 6–7) · Pole figury w kształcie trapezu (kl. 5–7)

Obliczanie pola przez liczenie i używanie kratek

Dzieci uczą się określać pole figur płaskich, licząc jednostkowe kwadraciki lub dzieląc powierzchnię na prostsze prostokąty.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej fazie uczniowie wyznaczają pole prostokątów i figur płaskich, bezpośrednio liczac jednostkowe kratki lub stosując rozkład na części. Łączą liczbę jednostek powierzchni z wymiarami figury, ucząc się wyznaczać wielkość niewiadomą, gdy znane są pole całkowite i jeden z boków.

Typowym błędem jest mylenie pola z obwodem, czyli liczenie kratek tworzących brzeg zewnętrzny zamiast uwzględnienia całej powierzchni wewnętrznej. Obserwuje się też niepewność przy zmianie jednostek miary, na przykład gdy płytka pokrywa dwie kratki, a uczniowie zapominają podzielić przez dwa łączną liczbę.

W zadaniach praktycznych uczniowie pracują na ćwiczeniach wizualnych: liczą, ile kratek pokrywa figurę lub ile brakuje, by uzupełnić siatkę, rysują prostokąty o z góry ustalonym polu i wyznaczają rozmiar figur złożonych z dwóch przylegających prostokątów.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać pole prostokątów i trójkątów oraz innych figur przez rozkładanie na części lub z wykorzystaniem najczęściej stosowanych wzorów.
Powiązanie z podstawą programową: Szacować z niedomiarem i z nadmiarem pole figury ograniczonej również liniami krzywymi.

Typy zadań: Pole prostokąta: ile kratek go pokrywa? (kl. 3–4) · Pole z kratek: ile kwadratów pokrywa figurę? (kl. 2–3) · Narysuj prostokąt o podanym polu (kl. 2–4) · Pole figury: popraw cudzy wynik (kl. 2–4) · Pole i jeden bok: ile mierzy drugi (kl. 3–4) · Pole kafelkami: ile kafelków po dwa kwadraty? (kl. 2–4) · Pole przez wykładanie: prawda czy fałsz (kl. 3–4) · Pole przez wykładanie: wybierz poprawną odpowiedź (kl. 3–4) · Pole dwóch figur: o ile większe jest jedno? (kl. 3–4) · Pole figury złożonej z dwóch prostokątów (kl. 3–4) · Pole płytkami: ile płytek jeszcze brakuje? (kl. 3–4)

Rozwinięcia sześcianu i przeciwległe ściany

Chłopiec uczy się rozpoznawać na rysunku płaskim, jak łączą się ściany bryły i która ściana znajduje się naprzeciwko innej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec pracuje nad płaskimi przedstawieniami figur przestrzennych:ogląda rysunek na kartce i wyobraża sobie bryłę, która powstałaby po jego złożeniu, albo mentalnie odtwarza sześcian na podstawie jego siatki. Dokumenty programowe nie podają zakresu liczbowego dla tej umiejętności, dlatego najważniejsze jest rozumowanie przestrzenne, a nie rachunki.

Najczęstszy błąd polega na myleniu ściany przeciwległej z sąsiednią. W siatce dwie ściany mogą leżeć obok siebie i wyglądać wtedy jak "w szeregu", podczas gdy w zamkniętym sześcianie nigdy się nie stykają. Kto rozstrzyga, patrząc wyłącznie na położenie na rysunku, bez wyobrażania sobie składania, zwykle się myli.

W praktyce karta przedstawia siatkę sześcianu i pyta, którą ścianę stanowi przeciwległa. Inne karty proponują stwierdzenia do oceny jako prawdziwe lub fałszywe, wybór poprawnego wyniku spośród kilku możliwości albo wyszukanie błędu w już rozwiązanej odpowiedzi. Są to wzory ćwiczeń, które dział udostępnia do wydrukowania.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać płaskie reprezentacje obiektów trójwymiarowych, identyfikować różne punkty widzenia tego samego obiektu (z góry, z przodu itp.).
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać przedmioty i figury trójwymiarowe na różne sposoby za pomocą rysunków na płaszczyźnie.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawianie obiektów trójwymiarowych na podstawie reprezentacji dwuwymiarowych.

Typy zadań: Siatka sześcianu – ściana naprzeciw: znajdź błąd (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: czy to siatka? (kl. 5–6) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: wybierz wynik (kl. 5–7) · Siatka sześcianu w zadaniu tekstowym: kostka do gry (kl. 5–7)

Pole powierzchni prostopadłościanu: obliczenia i zadania

Chłopiec uczy się obliczać pole powierzchni prostopadłościanu, dodając pola wszystkich jego ścian, także w konkretnych sytuacjach, na przykład w pudełku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum uczeń uczy się wyznaczać pole powierzchni jednej z najpowszechniejszych brył przestrzennych: prostopadłościanu. Znając wymiary trzech krawędzi (długość, szerokość i wysokość), oblicza pole powierzchni bocznej i dodaje do niego pola dwóch podstaw, aby uzyskać pole powierzchni całkowitej, stosując to obliczenie także do przedmiotów z codziennego życia, takich jak pudełka i opakowania.

Najczęstszy błąd wynika z pomylenia poszczególnych ścian: często zapomina się o uwzględnieniu ścian parami równych i kończy się na zsumowaniu tylko trzech różnych ścian zamiast sześciu. Kolejnym częstym błędem jest pomylenie pola powierzchni z objętością, czyli bezpośrednie mnożenie trzech wymiarów przez siebie zamiast obliczenia i zsumowania pól poszczególnych prostokątów.

W zadaniach opartych na modelu Pole powierzchni prostopadłościanu ćwiczenie przedstawia bryłę z długościami krawędzi podanymi w treści lub na rysunku. Uczeń musi wskazać pary przeciwległych prostokątnych ścian, obliczyć ich pola za pomocą mnożenia i dodać wyniki, aby podać miarę całkowitego pola powierzchni.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole powierzchni i objętość najczęstszych brył oraz szacować je dla przedmiotów z życia codziennego.

Typy zadań: Pola powierzchni dwóch prostopadłościanów: porównaj (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu krok po kroku (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu: dane zbędne (kl. 5–6) · Pole powierzchni sześcianu (kl. 5–6) · Pole powierzchni sześcianu: wybierz wynik (kl. 5–6) · Siatka prostopadłościanu: pole powierzchni (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu: wybierz wynik (kl. 5–6) · Pole powierzchni prostopadłościanu: z treścią (kl. 5–6)

Znajdowanie brakującej części kąta

Znajdowanie brakującej części kąta

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec uczy się obliczać miarę brakującego kąta, korzystając z własności figur geometrycznych: kąta pełnego oraz sumy kątów wewnętrznych trójkąta.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać problemy, wykorzystując własności geometryczne figur.

Typy zadań: Brakująca część kąta (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: wybierz miarę (kl. 4–6) · Proste równoległe i sieczna: brakujący kąt (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta krok po kroku (kl. 4–6) · Trzeci kąt trójkąta: dane zbędne (kl. 4–6) · Trzeci kąt w kącie pełnym: wybierz miarę (kl. 4–6)

Jakie długości mogą tworzyć trójkąt

Dziecko uczy się rozpoznawać, jakie długości mogą mieć boki trójkąta: znając dwa boki, znajduje, jakie wartości może mieć trzeci, oraz sprawdza, czy trzy podane długości rzeczywiście tworzą trójkąt. Robi to, wykorzystując pewną własność geometryczną tej figury.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programu nauczania wymaga rozwiązywania problemów z wykorzystaniem własności geometrycznych figur, bez podawania konkretnego przedziału liczbowego. Dlatego konkretną rzeczą do obserwowania jest rodzaj wymaganego rozumowania: porównanie sumy dwóch boków z trzecim, na liczbach, które dziecko może sprawdzić ręcznie.

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że dowolne trzy długości tworzą trójkąt. Dziecko często sprawdza tylko jeden z trzech warunków albo uznaje za dopuszczalny przypadek, w którym trzeci bok jest równy sumie pozostałych dwóch, co nie daje trójkąta, lecz spłaszczoną łamaną. Lekarstwem jest zawsze sprawdzanie, czy każdy bok jest mniejszy od sumy dwóch pozostałych.

W praktyce karty tego działu proponują ćwiczenia takie jak Najdłuższy możliwy trzeci bok, Trzeci bok trójkąta: wybierz, ile oraz Nierówność trójkąta: ile długości, trzeci bok, w których szuka się wartości maksymalnej lub dopuszczalnych wartości trzeciego boku. Inne ćwiczenia polegają na stwierdzeniu, czy dana trójka długości jest prawdziwa, czy fałszywa, jak w Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz, albo na wskazaniu błędu w już przeprowadzonym rozumowaniu, jak w Nierówność trójkąta: znajdź błąd.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać problemy, wykorzystując własności geometryczne figur.

Typy zadań: Najdłuższy możliwy trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: ile długości ma trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: znajdź błąd (kl. 5–6) · Trzeci bok trójkąta: wybierz liczbę możliwości (kl. 5–6)

Znajdowanie brakującego wyrazu w proporcji

L'uczeń uczy się obliczać brakującą wartość w proporcji, wyrażając zależność między znanymi a nieznanymi wielkościami jako równość dwóch ułamków.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie trzeciej gimnazjum (szkoła średnia) uczniowie uczą się wyznaczać brakującą wielkość w proporcji, interpretując związek między wielkościami jako równość ułamków. Uczeń rozpoznaje, że stosunek między dwoma wyrazami musi pozostać stały, i wyznacza nieznaną wartość, ustawiając odpowiednie obliczenia mnożenia i dzielenia z liczbami występującymi w zadaniu.

Typowy błąd polega na zamianie kolejności wyrazów przy zapisie w postaci ułamków, czyli na zamianie licznika z mianownikiem, albo na szukaniu stałej różnicy addytywnej między liczbami zamiast zachowania ich stałego stosunku multiplikatywnego.

W kartach pracy spotyka się zadania oparte na dwóch schematach: w zadaniu Uzupełnij proporcję oblicza się bezpośrednio brakującą liczbę w podanym wzorze lub schemacie, natomiast w zadaniu Od znanej wielkości do innej wychodzi się od pary znanych wartości, aby wyznaczyć odpowiadającą jej wielkość będącą przedmiotem pytania.

Powiązanie z podstawą programową: Wyrażać zależność proporcjonalności za pomocą równości ułamków i odwrotnie.

Typy zadań: Proporcja: brakująca wartość (kl. 5–6) · Proporcja: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Proporcja: wybierz brakujący wyraz (kl. 5–6) · Proporcja: znajdź błąd (kl. 5–6) · Proporcja w zadaniu: przeliczenie na inną liczbę sztuk (kl. 5–6) · Proporcja: brakujący trzeci wyraz (kl. 5–6) · Proporcjonalność prosta: uzupełnij tabelę (kl. 6–7)

Uzupełnianie tabeli funkcji

Nauka uzupełniania tabeli funkcji polega na odczytaniu reguły obliczeniowej, zastosowaniu jej do każdej liczby wejściowej i zapisaniu odpowiadającego jej wyniku. Dziecko może też działać w odwrotnym kierunku: znając wynik, odtwarza regułę lub znajduje liczbę, która weszła.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Il punto del curricolo chiede di usare il piano cartesiano per rappresentare relazioni ricavate da tabelle e di conoscere le funzioni del tipo y=ax e y=a/x, collegando le prime al concetto di proporzionalità. Le indicazioni non fissano un intervallo numerico preciso per questa classe, quindi non si può dire quali numeri debba saper gestire. Gli esercizi stampabili di terza media mostrano però il lavoro concreto: completare tabelle con una regola di moltiplicazione o di sottrazione, correggere un errore in una tabella già compilata, scoprire la regola a partire da alcune coppie di numeri.

L'errore più comune è applicare la regola solo ai primi valori, o applicarla in modo parziale, per esempio aggiungendo quando la regola dice di moltiplicare. Nelle tabelle con sottrazione capita spesso di invertire l'ordine dei numeri: se la regola è "sottrai 7" e l'ingresso è 3, il bambino scrive 7−3 invece di 3−7, e il risultato diventa sbagliato. Spesso il problema non è il calcolo, ma il fatto che la regola non è stata letta per intero prima di cominciare.

In pratica, un compito tipico presenta una tabella con una colonna di ingressi e una di uscite, con una regola scritta sopra o nascosta. Il bambino può trovare i risultati mancanti, scegliere il risultato giusto tra quelli proposti, indovinare il numero che è entrato, oppure individuare l'errore in una riga già compilata. Gli esercizi di questo tipo sono nei modelli "Tabella con regola: correggi l'errore", "Tabella con regola: quale numero è entrato" e "Tabella: completa con la regola di moltiplicazione". Il collegamento con il piano cartesiano e con la proporzionalità viene dopo, quando le coppie della tabella diventano punti da disegnare.

Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.

Typy zadań: Maszyna liczbowa: co wyjdzie (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: program obliczeń (kl. 4–6) · Maszyna liczbowa: brakująca liczba w maszynie (kl. 2–3) · Maszyna liczbowa: co weszło (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: uzupełnij według reguły mnożenia (kl. 2–4) · Tabelka z regułą odejmowania: uzupełnij wyniki (kl. 2–4) · Maszyna liczbowa: dwie maszyny, co weszło (kl. 3–4) · Reguła maszyny: wybierz liczbę (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: jaka liczba weszła (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: popraw błąd (kl. 3–4) · Tabelka z regułą: wybierz wynik z maszyny (kl. 2–4) · Tabelka zależności: odkryj regułę (kl. 2–4)

Obliczanie wartości funkcji kwadratowej

Chłopiec uczy się znajdować wartość y = ax² dla danej wartości x, także ujemnej, oraz porównywać lub porządkować te wartości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chłopiec uczy się obliczać wartość funkcji typu y = ax², podstawiając liczbę w miejsce x. Program nauczania łączy te funkcje z układem współrzędnych kartezjańskich i ich wykresami, ale nie określa precyzyjnego przedziału liczbowego dla klasy trzeciej: konkretna praca w tym roku to ta, którą widać w ćwiczeniach, czyli obliczanie, porównywanie i porządkowanie wartości funkcji.

Najczęstszy błąd dotyczy znaku, gdy x jest ujemne. Chłopiec może napisać, że (−3)² równa się −9, jakby znak minus pozostawał poza kwadratem, albo może zapomnieć, że kwadrat liczby ujemnej jest dodatni. Problem polega na tym, że nie widzi się, iż kwadrat działa na liczbę całkowitą razem z jej znakiem.

W praktyce zadanie z tego tematu wygląda następująco:

  • Wartość funkcji kwadratowej: obliczyć y dla danej wartości x.
  • Funkcja kwadratowa w punkcie ujemnym: wybrać spośród kilku odpowiedzi tę poprawną dla ujemnej wartości x.
  • Wartość funkcji kwadratowej: prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: sprawdzić już wykonane obliczenie i wskazać, gdzie jest pomyłka.
  • Wartość funkcji kwadratowej: określ znak: ustalić, czy wartość jest dodatnia, czy ujemna.
  • Funkcja kwadratowa: brakujący współczynnik a: wyznaczyć wartość a, znając wartość funkcji w danym punkcie.
  • Wartości funkcji kwadratowej: porównaj oraz ułóż w kolejności: porównać kilka wartości funkcji i ustawić je od najmniejszej do największej.

Powiązanie z podstawą programową: Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności.

Typy zadań: Wartość funkcji kwadratowej (kl. 9–10) · Wartość funkcji kwadratowej: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Wartość funkcji kwadratowej: wstaw znak (kl. 9–10) · Wartość funkcji kwadratowej: znajdź błąd (kl. 9–10) · Funkcja kwadratowa: brakujący współczynnik a (kl. 9–10) · Wartości funkcji kwadratowej: porównaj (kl. 9–10) · Wartości funkcji kwadratowej: uporządkuj (kl. 9–10) · Funkcja kwadratowa w punkcie ujemnym: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)

Rozwiązywanie równań z jedną operacją

Chłopiec uczy się znajdować wartość litery w równaniach pierwszego stopnia, które rozwiązuje się w jednym kroku, oraz sprawdzać, czy dana liczba jest rozwiązaniem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

In trzeciej klasie gimnazjum uczeń powinien badać i rozwiązywać problemy z równaniami pierwszego stopnia. W przypadku jednej operacji zadanie polega na znalezieniu wartości litery, która sprawia, że równość jest prawdziwa, stosując operację odwrotną: odjąć liczbę, która została dodana, lub podzielić przez liczbę, która mnoży literę. Tekst źródłowy nie podaje dokładnego zakresu liczbowego, dlatego warto przyjrzeć się formom ćwiczeń, które proponują karty pracy.

Typowym błędem jest wykonanie operacji tylko po jednej stronie równości. Jeśli odejmiemy liczbę po lewej stronie, a nie po prawej, równość przestanie być prawdziwa. Dlatego warto ćwiczyć warianty, w których operację wykonuje się po obu stronach.

Na kartach pracy pojawiają się następujące formy:

  • x : a = b oraz a · x = b, z literą dzieloną lub mnożoną;
  • x − a = b oraz x + a = b, z literą dodawaną lub odejmowaną;
  • wariant ze zmianą po obu stronach, dla x + a = b;
  • sprawdzenie, czy liczba jest rozwiązaniem, także w formie „znajdź błąd” w już rozwiązanym zadaniu;
  • wybór rozwiązania spośród podanych, dla x − a = b.

Powiązanie z podstawą programową: Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia.

Typy zadań: Równanie a · x = b (kl. 4–6) · Równanie a · x = b: czy liczba jest rozwiązaniem? (kl. 4–6) · Równanie a · x = b: znajdź błąd (kl. 4–6) · Równanie x + a = b (kl. 4–6) · Równanie x : a = b (kl. 4–6) · Równanie x − a = b (kl. 4–6) · Równanie x − a = b: wybierz rozwiązanie (kl. 4–6) · Równanie x + a = b: zmiana po obu stronach (kl. 4–6)

Rozwiązywanie problemów za pomocą równań pierwszego stopnia

Chłopiec uczy się przekładać zadanie zapisane słownie na równanie pierwszego stopnia, rozwiązywać je oraz sprawdzać, czy otrzymany wynik ma sens w treści zadania.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń ma badać i rozwiązywać problemy za pomocą równań pierwszego stopnia. Punktem wyjścia jest zawsze tekst: uczeń wskazuje nieznaną wielkość, oznacza ją literą i zapisuje zależność między danymi zadania w postaci równości. Następnie rozwiązuje równanie i sprawdza, czy wynik odpowiada na postawione pytanie. Wytyczne nie określają konkretnego zakresu liczb dla tego zagadnienia, dlatego warto raczej zwracać uwagę na rodzaj zadania niż na granicę liczbową.

Najczęstszym błędem jest niewłaściwe przetłumaczenie zdania na język matematyki. Na przykład, jeśli tekst mówi "liczba powiększona o 7 jest równa 19", uczeń może zapisać 7 − x = 19 albo zapomnieć, że niewiadomą jest właśnie liczba wyjściowa. Problem nie leży w rachunku, lecz w przejściu od słów do zapisu matematycznego. Innym typowym błędem jest zmiana znaku podczas przenoszenia wyrazu z jednej strony równania na drugą, często bez świadomości tego.

W kartach do wydruku praca przybiera różne formy. Przy zadaniu "Równanie z treści: jaka to była liczba" uczeń musi odtworzyć liczbę wyjściową na podstawie opisu. Przy "Równanie na wielkość początkową: zadanie" szuka wielkości początkowej w opisanym problemie. Przy "Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź" oraz "Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz" sprawdza i porównuje proponowane rozwiązania. Przy "Równanie z niewiadomą: znajdź błąd" uczeń wskazuje, gdzie zapis lub przekształcenie jest błędne, co jest często najskuteczniejszym sposobem zrozumienia własnej pomyłki.

Powiązanie z podstawą programową: Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia.

Typy zadań: Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6)

Odczytywanie wykresów kropkowych i wykresów pudełkowych

Chłopiec uczy się odczytywać wykres punktowy lub wykres pudełkowy (box plot), wyznaczając z nich dominantę, rozstęp oraz rozstęp międzykwartylowy zbioru danych.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń potrafi odczytać zbiór danych przedstawiony na diagramie punktowym lub na wykresie pudełkowym (box plot) i wyciągnąć z niego kilka informacji: która wartość występuje najczęściej, jaka jest odległość między najmniejszą a największą wartością oraz, w przypadku wykresu pudełkowego, jak szeroka jest środkowa część danych. Podstawa programowa ogólnie wymaga przedstawiania zbiorów danych, porównywania ich i oceniania ich zmienności za pomocą rozstępu; czytanie tych dwóch rodzajów wykresów to sposób, w jaki szkoła ćwiczy te umiejętności w tej klasie.

Najczęstszym błędem jest mylenie wartości najczęstszej z wartością najwyższą: na diagramie punktowym dominanta to wartość, nad którą znajduje się najwięcej punktów, a nie ta położona najbardziej na prawo. Kolejnym typowym błędem przy obliczaniu rozstępu jest odejmowanie dowolnych dwóch wartości zamiast największej minus najmniejsza albo zapominanie, że rozstęp należy obliczać dla całego zbioru danych, a nie tylko dla jego części na wykresie.

W praktyce uczeń napotyka na kartach pracy diagramy punktowe, na których musi wskazać wartość najczęstszą, obliczyć rozstęp albo policzyć, ile pomiarów zostało zaznaczonych. Inne karty proponują rozpoznanie, czy twierdzenie o dominancie jest prawdziwe, czy fałszywe, poprawienie już popełnionego błędu lub wybranie właściwej liczby danych. Przy wykresie pudełkowym ćwiczenia polegają na obliczaniu rozstępu i rozstępu międzykwartylowego.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Histogram: ile w przedziale? (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów? (kl. 6) · Wykres kropkowy: najczęstsza wartość (kl. 6) · Histogram: ile mniejszych niż… (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: wstaw znak (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: znajdź błąd (kl. 6) · Wykres kropkowy: dominanta — prawda czy fałsz (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów — wybierz (kl. 6) · Wykres kropkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy (kl. 6)

Rozstęp: jak bardzo dane są rozproszone

Naucz się wyznaczać wartość najmniejszą i największą zbioru danych oraz obliczać ich różnicę, czyli rozstęp, aby zrozumieć, jak bardzo dane są od siebie oddalone.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Indicazioni nazionali wymagają umiejętności oceny zmienności zbioru danych, na przykład poprzez wyznaczenie jego rozstępu. W praktyce uczeń musi znaleźć najmniejszą i największą wartość w serii danych, a następnie odjąć minimum od maksimum. Tekst nie określa konkretnego przedziału liczbowego dla tego zadania, więc najważniejszy jest sam sposób postępowania.

Najczęstszy błąd polega na myleniu rozstępu z wartością średnią albo na odejmowaniu dowolnych dwóch liczb z listy bez wcześniejszego pewnego ustalenia minimum i maksimum. Zdarza się też odwrócenie odejmowania, co daje liczbę ujemną, a ta nie ma sensu jako odległość. Pomocne jest ponowne przeczytanie listy i sprawdzenie, czy na pewno wybrano najmniejszą i największą wartość.

W kartach tematycznych ten temat pojawia się w kilku modelach zadań: Calcola il campo di variazione, Campo di variazione: trova l'errore, Campo di variazione: scegli il valore, Campo di variazione: vero o falso oraz Campo di variazione dei dati: dati superflui. Ostatni z nich wymaga zignorowania informacji niepotrzebnych do obliczeń, aby skupić się wyłącznie na wartościach skrajnych.

Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp.

Typy zadań: Oblicz rozstęp danych (kl. 5–6) · Rozstęp: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Rozstęp: znajdź błąd (kl. 5–6) · Rozstęp danych: dane zbędne (kl. 5–6) · Rozstęp: wybierz wartość (kl. 5–6)

Prawdopodobieństwo wystąpienia co najmniej jednego z dwóch zdarzeń

Chłopiec uczy się obliczać prawdopodobieństwo, że zajdzie co najmniej jedno z dwóch zdarzeń, po rozpoznaniu, czy są one wykluczające się, przeciwne czy niezależne.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trzeciej klasie gimnazjum uczeń rozpoznaje pary zdarzeń dopełniających się, wykluczających się i niezależnych oraz wykorzystuje to rozróżnienie do rozumowania o prawdopodobieństwie wystąpienia jednego lub drugiego zdarzenia. Program nauczania nie podaje dla tego punktu dokładnego zakresu liczbowego: praca odbywa się na przykładach zaproponowanych w kartach pracy.

Najczęstszym błędem jest dodawanie prawdopodobieństw dwóch zdarzeń bez zastanowienia się, czy mogą one zajść razem. Jeśli dwa zdarzenia mogą wystąpić jednocześnie, ich dodanie liczy podwójnie przypadki wspólne. Dlatego uczeń musi najpierw zrozumieć, czy zdarzenia są wykluczające się, to znaczy czy nie mogą zajść razem.

W kartach pracy temat pojawia się w różnych formach:

  • wybór właściwego prawdopodobieństwa spośród kilku propozycji;
  • stwierdzenie, czy dane zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe;
  • wybór poprawnego przypadku z grupy;
  • obliczenie prawdopodobieństwa sumy zdarzeń i porównanie dwóch sytuacji;
  • znalezienie błędu w gotowym rozumowaniu, co pomaga zwrócić uwagę na podwójne liczenie.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać pary zdarzeń komplementarnych, wykluczających się, niezależnych.

Typy zadań: Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń (kl. 10–12) · Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń: porównaj (kl. 10–12) · Suma zdarzeń: prawda czy fałsz (kl. 10–12) · Suma zdarzeń: znajdź błąd (kl. 10–12) · Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń: wybór z grupy (kl. 10–12) · Suma zdarzeń: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 10–12)

Więcej o tej klasie

Co uczeń w trzeciej klasie gimnazjum uczy się na matematyce?

W trzeciej klasie szkoły średniej I stopnia uczeń wykonuje obliczenia na liczbach względnych, interpretuje i przekształca wzory z użyciem liter oraz rozwiązuje zadania za pomocą równań pierwszego stopnia. W kartezjańskim układzie współrzędnych przedstawia funkcje typu y=ax, y=a/x oraz y=ax² i łączy je z proporcjonalnością prostą i odwrotną. Oblicza długość okręgu i pole koła z wykorzystaniem liczby π, pole powierzchni i objętość najpopularniejszych brył, porównuje dane za pomocą częstości względnych, dokonuje wyboru między modą, medianą a średnią oraz oblicza prawdopodobieństwo zdarzeń prostych, dopełniających i wykluczających się.

O programie: w roku szkolnym 2026/2027 klasa ta realizuje jeszcze krajowe wytyczne programowe (Indicazioni nazionali per il curricolo) z 2012 roku (dekret ministerialny z 16 listopada 2012 r., nr 254), obowiązujące dla klas już rozpoczętych aż do końca ich cyklu; nowe wytyczne (dekret ministerialny z 9 grudnia 2025 r., nr 221) wejdą do tej klasy w roku szkolnym 2028/2029. Cele są określone na koniec trzeciej klasy szkoły średniej I stopnia, a nie z podziałem na poszczególne lata: wybór zagadnień dla tej klasy jest naszą propozycją. Cele, przytoczone dosłownie, znajdują się w poniższej sekcji.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
Liczby
Wykonywać dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, porządkowanie i porównywanie poznanych liczb (liczb naturalnych, liczb całkowitych, ułamków i liczb dziesiętnych), gdy to możliwe w pamięci lub przy użyciu zwykłych algorytmów pisemnych, kalkulatorów i arkuszy kalkulacyjnych oraz oceniając, które narzędzie może być najbardziej odpowiednie. Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych · Dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych · Dodawanie i odejmowanie liczb ujemnych z częścią dziesiętną · Mnożenie i dzielenie liczb względnych · Znajdowanie wspólnego mianownika · Porównywanie ułamków o różnych mianownikach · Dodawanie i odejmowanie różnych ułamków · Mnożenie ułamków · Dzielenie ułamków przez ułamki: odwrotność · Mnożenie liczb dziesiętnych · Dzielenie liczb dziesiętnych: przesuwanie przecinka · Kolejność działań z liczbami względnymi
Podawać przybliżone szacunki wyniku działania i sprawdzać prawdopodobieństwo (wiarygodność) obliczenia. Szacowanie wyniku obliczenia
Przedstawiać znane liczby na osi liczbowej. Liczby całkowite i liczby przeciwne na osi liczbowej · Odczytywanie i zaznaczanie ułamków na osi liczbowej · Liczby dziesiętne na osi liczbowej
Posługiwać się skalami z podziałką w znaczących kontekstach dla nauk przyrodniczych i techniki. Liczby dziesiętne na osi liczbowej
Wykorzystywać pojęcie stosunku liczb lub miar i wyrażać go zarówno w postaci dziesiętnej, jak i za pomocą ułamka. Uproszczenie ułamka do najprostszej postaci · Zamiana ułamka na liczbę dziesiętną
Używać ułamków równoważnych i liczb dziesiętnych do oznaczania tej samej liczby wymiernej na różne sposoby, mając świadomość zalet i wad różnych reprezentacji. Upraszczanie ułamków · Zamiana liczb dziesiętnych na ułamki · Z ułamka na ułamek dziesiętny okresowy · Od ułamka dziesiętnego okresowego do ułamka zwykłego
Rozumieć znaczenie procentu i umieć go obliczać, stosując różne strategie. Obliczanie procentu z liczby · Obliczanie, jaki procent stanowi dana liczba · Znajdowanie całości na podstawie procentu
Interpretować zmianę procentową danej wielkości jako mnożenie przez liczbę dziesiętną. Zwiększanie i zmniejszanie o procent
Wyznaczać wielokrotności i dzielniki liczby naturalnej oraz wspólne wielokrotności i dzielniki kilku liczb. Dzielniki i wielokrotności liczby
Rozumieć znaczenie i użyteczność najmniejszej wspólnej wielokrotności oraz największego wspólnego dzielnika, w matematyce i w sytuacjach konkretnych. Największy wspólny dzielnik (NWD) · Najmniejsza wspólna wielokrotność (NWW)
W prostych przypadkach rozkładać liczby naturalne na czynniki pierwsze i znać przydatność takiego rozkładu do różnych celów. Liczby pierwsze i liczby złożone · Rozkład liczb na czynniki pierwsze
Stosować zwyczajowy zapis potęg o wykładniku całkowitym dodatnim, ze świadomością znaczenia, oraz własności potęg do upraszczania obliczeń i zapisów. Obliczanie potęg liczb względnych · Potęgi: mnożenie i potęgowanie
Znać pierwiastek kwadratowy jako operator odwrotny do podnoszenia do kwadratu. Pierwiastek kwadratowy: operacja odwrotna do potęgowania do kwadratu
Podawać oszacowania pierwiastka kwadratowego, wykorzystując tylko mnożenie. Szacowanie pierwiastka kwadratowego bez kalkulatora
Wiedzieć, że nie można znaleźć ułamka ani liczby dziesiętnej, która podniesiona do kwadratu daje 2, lub inne liczby całkowite. Szacowanie pierwiastka kwadratowego bez kalkulatora
Stosować własność łączności i rozdzielności do grupowania i upraszczania, również w pamięci, działań. Obliczanie w sprytny sposób z wykorzystaniem właściwości · Własność rozdzielności: mnożenie i wyłączanie wspólnego czynnika
Opisywać za pomocą wyrażenia liczbowego sekwencję działań, która daje rozwiązanie problemu. Od słów do wzoru: zapisywanie wyrażenia
Wykonywać proste obliczenia na znanych liczbach, rozumiejąc znaczenie nawiasów oraz zasady kolejności wykonywania działań. Kolejność wykonywania działań z nawiasami · Ułamki z resztą: krok po kroku
Wyrażać wielkości mierzalne, używając także potęg liczby 10 i cyfr znaczących. Notacja naukowa: liczby duże i małe · Zaokrąglanie do cyfr znaczących
Przestrzeń i figury
Odtwarzać figury i rysunki geometryczne, wykorzystując we właściwy sposób i z dokładnością odpowiednie narzędzia (linijka, ekierka, cyrkiel, kątomierz, oprogramowanie geometryczne). Konstrukcje za pomocą linijki i cyrkla
Przedstawianie punktów, odcinków i figur w układzie współrzędnych na płaszczyźnie. Odczytywanie i zaznaczanie punktów na płaszczyźnie kartezjańskiej · Odległość między punktami, które mają jedną równą współrzędną
Znać definicje i własności (kąty, osie symetrii, przekątne, …) głównych figur płaskich (trójkąty, czworokąty, wielokąty foremne, koło). Klasyfikacja trójkątów ze względu na boki i kąty · Rozpoznawanie czworokątów na podstawie ich właściwości · Promień i średnica okręgu · Suma kątów trójkątów i czworokątów · Kąt wewnętrzny wielokąta foremnego
Opisywanie złożonych figur i konstrukcji geometrycznych w celu przekazania ich innym.
Odtwarzać figury i rysunki geometryczne na podstawie opisu i kodowania wykonanego przez innych. Konstrukcje za pomocą linijki i cyrkla
Rozpoznawać podobne figury płaskie w różnych kontekstach i odtwarzać w skali daną figurę. Trójkąty podobne: rozpoznawanie ich i znajdowanie boków · Obliczanie odległości rzeczywistych i na mapie za pomocą skali
Znać twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania w matematyce i w sytuacjach konkretnych. Twierdzenie Pitagorasa: obliczanie boków i przeciwprostokątnej · Odległość między dwoma punktami z twierdzeniem Pitagorasa
Wyznaczanie pola prostych figur przez ich rozkładanie na figury elementarne, np. trójkąty, lub stosowanie najczęściej używanych wzorów. Pole trójkąta: podstawa razy wysokość podzielone przez dwa · Pole równoległoboku: podstawa i wysokość · Pole trapezu: jak je obliczyć · Pole figur złożonych i w kształcie litery L
Szacować z niedomiarem i z nadmiarem pole figury ograniczonej również liniami krzywymi. Obliczanie pola przez liczenie i używanie kratek
Znać liczbę π i niektóre sposoby jej przybliżania. Obliczanie obwodu i pola koła
Obliczać pole koła i długość okręgu, znając promień, oraz odwrotnie. Obliczanie obwodu i pola koła
Znać i stosować główne przekształcenia geometryczne i ich niezmienniki. Przekształcenia w płaszczyźnie: przesunięcia, obroty, jednokładności · Symetria środkowa: punkt, który odbija · Trójkąty przystające: kąty odpowiadające sobie
Przedstawiać przedmioty i figury trójwymiarowe na różne sposoby za pomocą rysunków na płaszczyźnie. Rozwinięcia sześcianu i przeciwległe ściany
Przedstawianie obiektów trójwymiarowych na podstawie reprezentacji dwuwymiarowych. Rozwinięcia sześcianu i przeciwległe ściany
Obliczać pole powierzchni i objętość najczęstszych brył oraz szacować je dla przedmiotów z życia codziennego. Objętość prostopadłościanu: ile miejsca zajmuje · Pole powierzchni prostopadłościanu: obliczenia i zadania · Objętość i pole powierzchni prostych graniastosłupów · Ostrosłupy: objętość i pole powierzchni · Objętość walca, stożka i kuli
Rozwiązywać problemy, wykorzystując własności geometryczne figur. Znajdowanie brakującej części kąta · Jakie długości mogą tworzyć trójkąt
Relacje i funkcje
Interpretowanie, budowanie i przekształcanie wzorów zawierających litery do wyrażania w sposób ogólny zależności i własności. Obliczanie wartości wyrażenia z literami · Wyznaczanie litery ze wzoru · Redukcja wyrazów podobnych: dodawanie takich samych liter
Wyrażać zależność proporcjonalności za pomocą równości ułamków i odwrotnie. Znajdowanie brakującego wyrazu w proporcji
Używać układu współrzędnych kartezjańskich do przedstawiania zależności i funkcji empirycznych lub wyznaczonych z tabel oraz w szczególności poznawać funkcje typu y=ax, y=a/x, y=ax², y=2ⁿ i ich wykresy, a także łączyć dwie pierwsze z pojęciem proporcjonalności. Uzupełnianie tabeli funkcji · Obliczanie wartości funkcji liniowej · Obliczanie wartości funkcji kwadratowej · Odwrotna proporcjonalność: gdy jedna wielkość rośnie, druga maleje · Odczytywanie wykresu podróży
Badać i rozwiązywać zadania z wykorzystaniem równań pierwszego stopnia. Rozwiązywanie równań z jedną operacją · Rozwiązywanie prostych równań typu ax + b = c · Równania z niewiadomą x po obu stronach · Rozwiązywanie problemów za pomocą równań pierwszego stopnia
Dane i przewidywania
Przedstawiać zbiory danych, także z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W istotnych sytuacjach porównywać dane w celu podejmowania decyzji, wykorzystując rozkłady liczebności i częstości względnych. Wybierać i stosować wartości średnie (dominantę, medianę, średnią arytmetyczną) odpowiednie do rodzaju i cech dostępnych danych. Umieć ocenić zmienność zbioru danych, wyznaczając na przykład jego rozstęp. Odczytywanie i porównywanie danych na wykresach i w tabelach · Odczytywanie wykresów kropkowych i wykresów pudełkowych · Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą częstości względnych · Porównywanie dwóch grup danych: średnia i rozstęp · Średnia arytmetyczna: jak się ją oblicza · Mediana zbioru danych · Rozstęp: jak bardzo dane są rozproszone
W prostych sytuacjach losowych wyodrębniać zdarzenia elementarne, przypisywać im prawdopodobieństwa, obliczać prawdopodobieństwo jakiegoś zdarzenia, rozkładając je na rozłączne zdarzenia elementarne. Prawdopodobieństwo zdarzenia: liczenie możliwych przypadków · Prawdopodobieństwo w dwóch próbach: dwie kostki i losowania
Rozpoznawać pary zdarzeń komplementarnych, wykluczających się, niezależnych. Prawdopodobieństwo wystąpienia co najmniej jednego z dwóch zdarzeń

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.