Polski
Program nauczania (Francja)

Matematyka — klasa 8

Klasa 8 (Francja) — Stosunki i proporcje, trójkąty prostokątne

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Francja) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Działy tej klasy

Matematyka w klasie 4e według programu cyklu 4: mnożenie i dzielenie liczb względnych oraz ułamków, potęgi, równania pierwszego stopnia, twierdzenie Pitagorasa, translacje, ostrosłupy i stożki, średnia i mediana, prawdopodobieństwo, procenty i funkcje. Każdemu zagadnieniu towarzyszą gotowe wzory ćwiczeń do druku w formie kart pracy.

Liczby i obliczenia

Mnożenie i dzielenie liczb względnych

Uczeń uczy się mnożyć i dzielić liczby dodatnie i ujemne, przewidując znak wyniku przed obliczeniem.

typów zadań: 15Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń pracuje nad mnożeniem i dzieleniem liczb względnych, czyli liczb dodatnich i ujemnych. Punkty programu cyklu 4 obejmują kilka lat nauki; to zadania proponowane w tej klasie wskazują, co jest tu realizowane.

Najczęstszym błędem jest patrzenie na wielkość liczb bez uwzględnienia znaku. Uczeń może zapisać, że (-3) × (-4) = -12, zachowując znak pierwszej liczby, albo zapomnieć o znaku, gdy łączy kilka mnożeń i dzieleń.

Karta pracy na ten temat proponuje m.in.:

  • Mnożenie liczb względnych i Dzielenie liczb względnych do bezpośredniego obliczania.
  • Znak iloczynu: ustal znak oraz Znak iloczynu bez obliczeń, aby wyznaczyć znak przed obliczeniem.
  • Regularność: dlaczego minus razy minus daje plus, aby zaobserwować regułę na ciągu obliczeń.
  • Łączenie × i ÷ dla liczb względnych, Znajdź brakujący czynnik z jego znakiem oraz Prawda czy fałsz: znak iloczynu, aby sprawdzić rozumienie znaków.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.
Powiązanie z podstawą programową: Ułamki, liczby wymierne (dodatnie i ujemne), pojęcie odwrotności.

Typy zadań: Dzielenie liczb ujemnych · Iloczyny liczb ze znakiem: uporządkuj · Mnożenie liczb ujemnych · Mnożenie liczb ze znakiem: wybierz wynik · Prawda czy fałsz: znak iloczynu · Znak iloczynu: wstaw znak · Znak iloczynu: znajdź błąd · Brakujący czynnik ze znakiem · Iloczyny liczb ze znakiem: porównaj · Mnożenie i dzielenie liczb ujemnych: oblicz łańcuch działań · Mnożenie liczb ze znakiem: oceń dwa zdania · Wzorzec: dlaczego minus razy minus daje plus · Znak iloczynu bez liczenia · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: wybierz wynik · Łańcuch mnożeń i dzieleń ze znakami: brakująca liczba

Twierdzenie Pitagorasa i jego odwrotność

Uczeń uczy się obliczać brakującą długość w trójkącie prostokątnym oraz sprawdzać, czy dany trójkąt jest prostokątny.

typów zadań: 14Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trójkącie prostokątnym uczeń oblicza brakującą długość, czyli przeciwprostokątną albo jedną z przyprostokątnych. Potrafi też sprawdzić, na podstawie długości trzech boków, czy trójkąt jest prostokątny (to twierdzenie odwrotne). Program wymaga użycia pierwiastka kwadratowego do rozwiązywania zadań, zwłaszcza geometrycznych. Te pojęcia należą do cyklu 4 (klasy 5–8 w systemie francuskim, odpowiadające naszym klasom 6–8 szkoły podstawowej): oficjalny tekst nie określa zakresu liczb właściwego dla klasy 4e, więc dokładne wartości zależą od ćwiczeń.

Najczęstszy błąd polega na niewłaściwym rozpoznaniu przeciwprostokątnej: jest nią najdłuższy bok, leżący naprzeciwko kąta prostego, i należy ją wstawić do wzoru jako pierwszą. Uczeń może też zastosować twierdzenie do trójkąta, który nie jest prostokątny, albo zapomnieć wyciągnąć pierwiastek kwadratowy na końcu i zatrzymać się na kwadracie długości.

W kartach pracy dla tej klasy można znaleźć m.in.:

  • „Oblicz przeciwprostokątną” oraz „Oblicz przyprostokątną”, aby stosować wzór w obu kierunkach;
  • „Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny?”, aby wykorzystać twierdzenie odwrotne;
  • „Pitagoras: znajdź błąd”, aby wskazać błędny krok w obliczeniach;
  • „Pitagoras w praktyce: drabina, przekątna, kabel”, aby zastosować twierdzenie do konkretnego problemu;
  • ćwiczenia z „zbędnymi danymi”, które wymagają wybrania potrzebnych długości przed obliczeniami.

Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, w tym geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie odwrotne do niego.

Typy zadań: Długość przeciwprostokątnej: dane zbędne · Oblicz przeciwprostokątną · Oblicz przyprostokątną · Przeciwprostokątna i liczba: porównaj · Przeciwprostokątna — wybierz odpowiedź · Twierdzenie Pitagorasa krok po kroku · Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny · Twierdzenie Pitagorasa: dokończ zdanie · Twierdzenie Pitagorasa: oceń dwa zdania · Twierdzenie Pitagorasa: przyprostokątna — prawda czy fałsz · Twierdzenie Pitagorasa: znajdź błąd · Trapez równoramienny: pole z wysokością z Pitagorasa · Twierdzenie Pitagorasa: o ile krócej na skos · Pitagoras w praktyce: bok trójkąta prostokątnego · Przeciwprostokątna: dane zbędne (kl. 9)

Rozwiązywanie równania w dwóch krokach

Twoje dziecko uczy się znajdować nieznaną wartość x w równości typu ax + b = c, najpierw odejmując liczbę b od obu stron, a następnie dzieląc przez a. Potem sprawdza, czy jego rozwiązanie jest poprawne.

typów zadań: 12Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń uczy się algebraicznie rozwiązywać równania pierwszego stopnia, czyli równania, w których x występuje wyłącznie w potędze 1. Program cyklu 4 wymaga rozwiązywania równań pierwszego stopnia lub sprowadzalnych do nich, a karty pracy dla klasy 4e proponują ten rodzaj zadań w kilku formach: równania ax + b = c, równania wynikające z zadania tekstowego, równania z nawiasami oraz równania z x po obu stronach. Tekst oficjalny nie określa tu dokładnych zakresów liczb dla tej klasy.

Najczęstszy błąd dotyczy znaku przy przenoszeniu wyrazu. W równaniu 2x + 3 = 11 uczeń czasem zapisuje 2x = 11 + 3 zamiast 2x = 11 − 3. Inny częsty błąd pojawia się przy nawiasach: w równaniu 3(x + 2) = 15 uczeń mnoży 3 przez x, ale zapomina pomnożyć także 2 przez 3, co daje 3x + 2 = 15 zamiast 3x + 6 = 15.

Na karcie zadanie często ma postać równania do rozwiązania krok po kroku, na przykład „Równanie w dwóch krokach” lub „Równanie: przenieś wyraz stały: wybierz odpowiedź”. Spotyka się także zadania typu „Pomyślałem liczbę: zapisz i rozwiąż równanie”, w których dziecko najpierw tłumaczy treść zadania na równanie, a dopiero potem je rozwiązuje. Ćwicząc w domu, możecie poprosić dziecko, aby sprawdziło swoje rozwiązanie, podstawiając znalezioną wartość za x.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a.

Typy zadań: Pomyślałem liczbę — ułóż i rozwiąż równanie · Rozwiązanie równania — wybierz odpowiedź · Równanie ax + b = c · Równanie z nawiasem krok po kroku · Równanie z x po obu stronach krok po kroku · Równanie: przeniesienie wyrazu wolnego: wybierz odpowiedź · Brakujący współczynnik równania · Równanie z jedną niewiadomą: dokończ zdanie · Równanie z nawiasem a(x + b) = c · Równanie z treści: ax + b = c · Dwa równania o tym samym rozwiązaniu · Równanie z treścią: dwie ilości i ich suma · Waga: worki i odważniki (kl. 6–7) · Równanie dwukrokowe krok po kroku (kl. 6)

Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych ujemnych i dodatnich

Twoje dziecko uczy się dodawać i odejmować dodatnie oraz ujemne liczby dziesiętne, uwzględniając znaki.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń oblicza sumy i różnice dodatnich oraz ujemnych liczb dziesiętnych, na przykład -3,5 + 2,25. Ćwiczy również pojęcie liczby przeciwnej, które pomaga zrozumieć znaki. Karty z tej serii dotyczą liczb dziesiętnych; nie proponują obliczeń na ułamkach w ramach tej kompetencji.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu liczb dziesiętnych jak liczb całkowitych: źle ustawia się przecinki albo porównuje 2,35 i 2,5 tak, jakby były to liczby 235 i 25. W przypadku liczb ujemnych często zachowuje się znak większej liczby bez zastanowienia, na przykład pisząc -4 + 1,5 = 5,5.

Wydrukowane ćwiczenia przybierają kilka form:

  • dodawanie lub odejmowanie liczb dziesiętnych ujemnych i dodatnich;
  • znalezienie brakującego składnika w równości;
  • uporządkowanie liczb dziesiętnych ze znakiem od najmniejszej do największej;
  • porównanie dwóch sum;
  • wybór poprawnej sumy spośród kilku propozycji;
  • stwierdzenie, czy równość jest prawdziwa, czy fałszywa;
  • wskazanie błędu w już wykonanym obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Liczby dziesiętne (dodatnie i ujemne), pojęcie liczby przeciwnej.
Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.

Typy zadań: Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem · Dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem: znajdź błąd · Dziesiętne ze znakiem: wybierz wynik dodawania · Odejmowanie ułamków dziesiętnych ze znakiem · Prawda czy fałsz: dodawanie ułamków dziesiętnych ze znakiem · Brakujący składnik — ułamki dziesiętne ze znakiem · Dziesiętne ze znakiem: uporządkuj od najmniejszej · Sumy ułamków dziesiętnych ze znakiem: porównaj · Ułamki dziesiętne ujemne: spadek temperatury · Ułamki dziesiętne ujemne: wzrost temperatury

Obliczanie potęg liczb względnych i ułamków

Obliczanie wartości potęg liczb całkowitych względnych i ułamków, również o ujemnych podstawach, oraz porównywanie dwóch potęg.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 (klasy 6–3) wymaga obliczania potęg o wykładnikach całkowitych dodatnich lub ujemnych oraz wykonywania prostych obliczeń z potęgami, także w zapisie naukowym. W klasie 4 karty ćwiczeń dotyczą obliczania wartości potęg liczb całkowitych, ułamków i liczb ujemnych.

Najczęstszy błąd wynika ze znaku. W -3² znak minus nie podlega potęgowaniu, natomiast w (-3)² podlega: uczeń, który dla (-3)² zapisuje -9, stosuje minus przed potęgowaniem. W przypadku ułamka potęgę stosuje się do licznika i mianownika: (2/3)² daje 4/9, a nie 4/3 ani 2/3 pomnożone przez 2.

Modele ćwiczeń są różnorodne: oblicz potęgę liczby całkowitej, oblicz potęgę ułamka, potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu, a także pytania wielokrotnego wyboru dotyczące wartości potęgi lub potęgi z minusem. Te ostatnie wymagają zauważenia pułapki związanej ze znakiem przed obliczeniem.

Powiązanie z podstawą programową: Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne).
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia liczbowe z potęgami, w szczególności z użyciem notacji naukowej.

Typy zadań: Dwie potęgi: porównaj · Oblicz potęgę liczby całkowitej · Oblicz potęgę ułamka · Potęga z minusem: wartość wyrażenia: wybierz odpowiedź · Wartość potęgi — wybierz odpowiedź · Potęgi liczb ujemnych w wyrażeniu · Potęgi: dobierz wartości · Potęgi: dokończ zdanie · Potęgi: oceń dwa zdania

Pierwiastki kwadratowe: znajdowanie boku kwadratu

Uczeń uczy się obliczać pierwiastek kwadratowy, rozumieć go jako bok kwadratu, którego pole jest znane, oraz wykorzystywać go w zadaniach geometrycznych.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń poznaje definicję pierwiastka kwadratowego: pierwiastek kwadratowy z liczby dodatniej to liczba dodatnia, której kwadrat daje tę liczbę. Używa go do rozwiązywania zadań, zwłaszcza z geometrii, na przykład do wyznaczania długości boku kwadratu na podstawie jego pola.

Najczęstszy błąd polega na myleniu pierwiastka kwadratowego z połową liczby lub na przekonaniu, że √9 = 4,5. Dobrym sposobem jest pytanie, jaka liczba pomnożona przez samą siebie daje 9: odpowiedzią jest 3, ponieważ 3 × 3 = 9. Inna częsta pomyłka w zadaniach geometrycznych to przyjmowanie pola za długość boku: jeśli pole kwadratu wynosi 16 cm², to bok ma 4 cm, a nie 16 cm.

Na kartach pracy spotyka się w szczególności:

  • Oblicz pierwiastek kwadratowy: bezpośrednie obliczanie pierwiastka kwadratowego liczby.
  • Pierwiastek kwadratowy: wybierz wartość: wskazanie spośród kilku propozycji tej, która odpowiada podanemu pierwiastkowi kwadratowemu.
  • Bok kwadratu i pole: pytanie odwrotne: wyjście od pola kwadratu, aby wyznaczyć długość jego boku.

Karty przedmiotu proponują również ćwiczenia dotyczące pierwiastka sześciennego (Oblicz pierwiastek sześcienny, Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź) oraz porównywania pierwiastków i potęg (Pierwiastki i potęgi: uporządkuj). Ćwiczenia te występują na kartach proponowanych dla tej klasy, bez tego, by pierwiastek sześcienny był w wybranych tu punktach programu przedstawiany jako wymaganie klasy czwartej.

Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, w tym geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Definicja pierwiastka kwadratowego.

Typy zadań: Oblicz pierwiastek kwadratowy · Oblicz pierwiastek sześcienny · Pierwiastek kwadratowy: wybierz wartość · Pierwiastek sześcienny: wybierz odpowiedź · Bok kwadratu z pola: pytanie odwrotne · Pierwiastki i potęgi: uporządkuj · Pierwiastki: dobierz wartości · Pierwiastki: oceń dwa zdania

Kolejność działań z liczbami ujemnymi

Uczeń uczy się obliczać wyrażenie łączące kilka działań z liczbami ujemnymi, ułamkami i liczbami dziesiętnymi, z zachowaniem kolejności wykonywania działań.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4. uczeń oblicza wyrażenia łączące kilka działań (suma, różnica, iloczyn, iloraz) na liczbach względnych całkowitych, ułamkach względnych i liczbach dziesiętnych względnych. Musi przestrzegać kolejności działań: najpierw nawiasy, potem mnożenie i dzielenie, a na końcu dodawanie i odejmowanie.

Najczęstszy błąd wynika ze znaku minus. W wyrażeniu typu 5 − 2 × (−3) uczeń często wykonuje odejmowanie przed mnożeniem albo zapomina, że znak przed liczbą w nawiasie zmienia wynik. Należy najpierw wykonać mnożenie, a następnie zachować właściwy znak przy każdym składniku.

W kartach ćwiczeń zadanie często przyjmuje jedną z tych postaci: obliczyć wyrażenie, ocenić, czy równość jest prawdziwa, czy fałszywa, znaleźć błąd w już wykonanym rachunku albo wstawić nawiasy lub znak, aby otrzymać podany wynik. Dostępne wzory obejmują liczby względne całkowite, ułamki względne i dziesiętne liczby względne, z wariantami „znajdź błąd”, „postaw nawiasy”, „prawda czy fałsz” i „wstaw znak”.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.

Typy zadań: Kolejność działań na liczbach całkowitych · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: prawda czy fałsz · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: wstaw znak · Kolejność działań na liczbach ze znakiem: znajdź błąd · Kolejność działań: ułamki dziesiętne ze znakiem · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: wstaw nawiasy · Kolejność działań z liczbami ujemnymi: znajdź błąd · Kolejność działań: ułamki zwykłe ze znakiem

Równania z x po obu stronach

Umieć rozwiązać równanie, w którym niewiadoma x występuje po obu stronach znaku równości, na przykład 5x + 3 = 2x + 12. Dziecko uczy się zbierać iksy po jednej stronie, liczby po drugiej, a następnie wyznaczać wartość x.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga algebraicznego rozwiązywania równań pierwszego stopnia, lub sprowadzalnych do nich, w całym cyklu 4. W klasie 4 proponowane karty dotyczą postaci, w której x występuje po obu stronach znaku równości. Uczeń musi więc umieć wyizolować x, aby znaleźć liczbę, która sprawia, że równość jest prawdziwa.

Najczęstszym błędem jest przeniesienie wyrazu na drugą stronę bez zmiany jego znaku albo przeniesienie tylko jednego z iksów. Niektórzy uczniowie traktują też obie strony jako dwa osobne rachunki, zamiast zachować równowagę równości. Sprawdzenie odpowiedzi przez podstawienie znalezionej wartości za x często pozwala wychwycić błąd.

Na kartach z klasy 4 spotyka się w szczególności:

  • Równanie z x po obu stronach : rozwiąż całe równanie.
  • Równanie z x po obu stronach: uzupełnij znaki : uzupełnij znaki w etapach rozwiązywania.
  • Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź : spośród kilku proponowanych rozwiązań wybierz poprawne.
  • Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz : określ, czy pośrednia równość jest poprawna.
  • Równanie z x po obu stronach: znajdź błąd : wskaż błędny etap w już zapisanym rozwiązaniu.
  • Rozwiązanie równania a podana liczba: porównaj : sprawdź, czy podana liczba jest rozwiązaniem równania.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a.

Typy zadań: Rozwiązanie równania i liczba: porównaj · Równanie z niewiadomą po obu stronach · Waga: worki x po obu stronach · Równanie z x po obu stronach: prawda czy fałsz · Równanie z x po obu stronach: wstaw znak · Równanie z x po obu stronach: wybierz odpowiedź · Równanie z x po obu stronach: znajdź błąd

Zapisywanie liczb za pomocą potęgi liczby 10

Twoje dziecko uczy się zapisywać bardzo duże lub bardzo małe liczby w postaci „liczba od 1 do 10 pomnożona przez potęgę liczby 10” oraz porównywać liczby zapisane w ten sposób.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkty programu dotyczące notacji naukowej obejmują cały cykl 4, czyli klasy od 5. do 3. W 4. klasie wydrukowane ćwiczenia dotyczą zapisywania liczb z użyciem potęgi 10 oraz porównywania takich liczb. Dziecko powinno więc umieć rozpoznać postać „czynnik × 10wykładnik” i znaleźć każdą z jej dwóch części.

Najczęstszym błędem jest pozostawienie czynnika poza przedziałem od 1 do 10. Na przykład 45 000 można zapisać jako 45 × 103, ale oczekiwana postać to 4,5 × 104. Dziecko często podaje wynik poprawny co do wartości, który jednak nie ma właściwej postaci. Inny częsty błąd to złe policzenie liczby zer, co daje błędny wykładnik.

W kartach pracy znajdują się trzy rodzaje zadań: Notacja naukowa, w którym dziecko zapisuje liczbę w tej postaci; wybierz wykładnik, w którym musi wskazać właściwą potęgę 10 spośród kilku propozycji; czynnik: wybierz odpowiedź, w którym musi rozpoznać poprawną liczbę stojącą przed potęgą 10; oraz Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj, w którym uporządkowuje lub porównuje dwie liczby zapisane z użyciem potęg 10.

Powiązanie z podstawą programową: Przyporządkowywać obiektom rzędy wielkości (np. rozmiar atomu, bakterii, pęcherzyka płucnego, długość jelita, pojemność dysku twardego, prędkości dźwięku i światła, liczba ludności Francji i świata, odległość Ziemia–Księżyc, odległość Słońca od najbliższej gwiazdy itp.).
Powiązanie z podstawą programową: Notacja wykładnicza.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać proste obliczenia liczbowe z potęgami, w szczególności z użyciem notacji naukowej.
Powiązanie z podstawą programową: Przedrostki od nano do giga.
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej).

Typy zadań: Liczby z potęgami dziesięciu: porównaj · Notacja wykładnicza · Notacja wykładnicza: mantysa: wybierz odpowiedź · Notacja wykładnicza: wybierz wykładnik · Notacja wykładnicza w zadaniu: która potęga dziesięciu · Notacja wykładnicza: dobierz wartości

Rozwijanie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias z wykorzystaniem rozdzielności mnożenia

Uczeń uczy się rozwijać wyrażenie typu 3(x + 2) oraz wyłączać wspólny czynnik przed nawias w prostym wyrażeniu, rozpoznając czynnik wspólny.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń uczy się stosować rozdzielność mnożenia względem dodawania, aby przekształcić wyrażenie bez zmiany jego wartości. Potrafi rozwinąć iloczyn, na przykład 3(x + 2), co daje 3x + 6, oraz wykonać drogę odwrotną, wyłączyć czynnik przed nawias. Program obejmuje rozdzielność prostą i podwójną i wymaga, aby te przekształcenia wykonywać w bardzo prostych przypadkach.

Najczęstszym błędem jest pomnożenie przez czynnik tylko pierwszego składnika w nawiasie: zapisanie 3(x + 2) = 3x + 2 zamiast 3x + 6. Uczeń zapomina, że czynnik stojący przed nawiasem dotyczy każdego składnika w środku. Przy wyłączaniu przed nawias często widać błąd odwrotny: zapis 2x + 6 = 2(x + 6). Dobrym nawykiem jest ponowne rozwinięcie odpowiedzi, aby sprawdzić, czy otrzymuje się wyrażenie wyjściowe.

Karty pracy w tej klasie proponują zadania, takie jak:

  • Rozwinąć wyrażenie: zamienić iloczyn na sumę.
  • Wyłączyć wspólny czynnik przed nawias: znaleźć wspólny czynnik i zapisać go przed nawiasem.
  • Rozwinąć nawias: wybierz współczynnik: wskazać liczbę, przez którą należy pomnożyć każdy składnik.
  • Rozdzielność: brakujący współczynnik: odnaleźć brakującą liczbę w równości.
  • Rozdzielność: wyraz wolny: wybierz odpowiedź: wybrać właściwy wyraz bez obliczeń, kontrolując wynik.

Powiązanie z podstawą programową: Własności rozdzielności (prostej i podwójnej).
Powiązanie z podstawą programową: Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach.

Typy zadań: Mnożenie jednomianu przez sumę · Rozdzielność: wyraz wolny: wybierz odpowiedź · Mnożenie przez nawias: wybierz współczynnik · Mnożenie przez sumę: brakujący współczynnik · Wyłączanie czynnika przed nawias

Redukcja wyrazów podobnych

Uczeń uczy się łączyć wyrazy podobne w prostym wyrażeniu, na przykład 3x + 2x, aby zapisać je w krótszej postaci: 5x.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 (odpowiednik polskiej klasy 8) uczeń uczy się upraszczać proste wyrażenia literowe. Rozpoznaje wyrazy należące do tej samej kategorii (same liczby, wyrazy z tą samą literą), aby dodawać je lub odejmować, i zapisywać wyrażenie w krótszej postaci.

Najczęstszy błąd polega na mieszaniu niezgodnych rodzin wyrazów, na przykład liczenie 3x + 4 = 7x lub łączenie różnych zmiennych, takich jak x i y. Uczniowie często zapominają także o znaku minus przy wyrazie, gdy przekształcają zapis.

Dzięki ćwiczeniom takim jak Redukcja wyrazów podobnych oraz Wyrazy podobne z dwiema zmiennymi uczniowie ćwiczą zapisy zawierające jedną lub dwie niewiadome (na przykład upraszczanie 4x + 6 - 2x + 1 lub grupowanie wyrazów wyrażenia takiego jak 3a + 5b - a + 2b).

Powiązanie z podstawą programową: Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach.

Typy zadań: Redukcja wyrazów podobnych · Redukcja wyrazów podobnych z dwiema zmiennymi · Wyrazy podobne: wyraz wolny: wybierz odpowiedź · Redukcja wyrazów podobnych: brakujący współczynnik · Redukcja wyrazów podobnych: wybierz współczynnik

Potęgi o ujemnym wykładniku

Twoje dziecko uczy się czytać i używać potęg, takich jak 10⁻² czy (2/3)⁻¹: rozumie, że ujemny wykładnik oznacza odwrotność, a nie ujemny wynik.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga pracy nad potęgami liczby z wykładnikami całkowitymi, dodatnimi lub ujemnymi. Jest to cel obejmujący wszystkie cztery lata cyklu. W klasie 4e proponowane karty pracy dotyczą wykładników ujemnych, w szczególności potęg liczb i ułamków.

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że 2⁻³ jest liczbą ujemną, na przykład równą −8. Uczeń odczytuje znak „minus” w wykładniku jak znak przed wynikiem. W rzeczywistości wykładnik ujemny oznacza odwrotność: należy wziąć odwrotność podstawy, a następnie podnieść ją do odpowiedniej potęgi o wykładniku dodatnim. To pomylenie często powraca przy przechodzeniu między zapisami, na przykład z 10⁻² na 1/10².

Karty pracy w klasie 4e proponują kilka typów ćwiczeń:

  • Potęga o wykładniku ujemnym: obliczyć lub zapisać potęgę o wykładniku ujemnym.
  • Wykładnik ujemny: prawda czy fałsz: zdecydować, czy podana równość jest poprawna, co wymaga powrotu do definicji.
  • Wykładnik ujemny: znajdź błąd: wskazać błąd w już wykonanym rachunku, często znak pomylony z wykładnikiem.
  • Potęga: ułamek w potędze: wybierz odpowiedź: rozpoznać równoważny zapis ułamka podniesionego do ujemnej potęgi.

Powiązanie z podstawą programową: Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne).

Typy zadań: Potęga o wykładniku ujemnym · Potęga: ułamek jako potęga: wybierz odpowiedź · Potęga o wykładniku ujemnym: prawda czy fałsz · Potęga o wykładniku ujemnym: znajdź błąd

Zasady potęg: znajdowanie wykładnika

Uczeń uczy się stosować reguły działań na potęgach, aby znaleźć brakujący wykładnik w iloczynie potęg lub w potędze potęgi.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń pracuje z potęgami tej samej liczby. Potrafi stosować reguły rachunku, aby znaleźć brakujący wykładnik: na przykład w równości takiej jak 23 × 2? = 27 musi zrozumieć, jaką liczbę należy wpisać. Odpowiedni punkt programu obejmuje wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne, w całym cyklu 4; karty pracy w klasie 4 dotyczą przypadków wymienionych poniżej.

Najczęstszym błędem jest mylenie dwóch reguł. Dla iloczynu potęg o tej samej podstawie uczeń dodaje wykładniki, ale zdarza mu się mnożyć wykładniki albo obliczyć 23 × 22 jako 45. W potędze potęgi, takiej jak (23)2, musi natomiast mnożyć wykładniki, a może wtedy z przyzwyczajenia je dodawać.

W kartach ćwiczeń spotyka się trzy wzory:

  • Brakujący wykładnik — reguły potęg: uzupełnić równość, w której jeden wykładnik zastąpiono znakiem zapytania.
  • Iloczyn potęg: wybierz wykładnik: spośród kilku propozycji wybrać poprawny wykładnik wyniku iloczynu.
  • Potęga potęgi: wybierz wykładnik: wybrać poprawny wykładnik, gdy potęga jest podniesiona do kolejnej potęgi.

Aby pomóc w domu, możesz poprosić dziecko, aby uzasadniło swój wybór prostym przykładem, na przykład 22 × 23, które może rozpisać jako 2 × 2 × 2 × 2 × 2, aby sprawdzić, że otrzymany wykładnik to rzeczywiście 5.

Powiązanie z podstawą programową: Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne).

Typy zadań: Brakujący wykładnik — działania na potęgach · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik · Potęga potęgi: wybierz wykładnik · Działania na potęgach: dokończ zdanie

Obliczanie ułamka tego, co zostało

Twoje dziecko uczy się rozwiązywać zadania wieloetapowe, w których bierze się ułamek tego, co zostaje po pierwszym działaniu.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń musi wykonywać obliczenia i porównania, aby rozwiązywać zadania, także wtedy, gdy trzeba połączyć kilka kroków. Typowy przypadek wygląda tak: bierzemy część pewnej wielkości, a następnie część tego, co zostało. Program nie precyzuje zakresu liczb dla tej umiejętności, dlatego tylko proponowane karty pracy dają wyobrażenie o oczekiwanym poziomie.

Najczęstszy błąd polega na obliczaniu drugiego ułamka od wielkości początkowej, a nie od reszty. Na przykład po wydaniu jednej trzeciej sumy uczeń bierze czwartą część całej sumy zamiast czwartej części tego, co zostało. Można go wychwycić, pytając dziecko: „O czym mówimy na tym etapie?” Może też narysować pasek podzielony na części, co uwidacznia część już wykorzystaną.

Karty z tego przedmiotu występują w kilku formatach. Znajdziemy tam „Ułamek tego, co zostało” (jedno działanie na ułamku reszty), „Jedna część, potem część reszty: ile zostało?” (dwa kolejne kroki z końcowym pytaniem o resztę), „Ułamek reszty: wybierz wynik” (wynik jest podany wśród kilku odpowiedzi) oraz „Ułamek reszty: drugi krok: wybierz odpowiedź” (uczeń wybiera odpowiedź z drugiego kroku). Aby pomóc dziecku w domu, możesz poprosić, by zapisywało każdy krok w osobnym wierszu przed podaniem wyniku końcowego.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia i porównania w celu rozwiązywania problemów.

Typy zadań: Ułamek reszty: drugi krok: wybierz odpowiedź · Ułamek reszty: wybierz wynik · Ułamek tego, co zostało · Część, a potem część reszty — ile zostało?

Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych

Twoje dziecko uczy się wskazywać, która liczba całkowita jest większa, ustawiać liczby w kolejności oraz porównywać liczbę z jej przeciwnością.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie czwartej uczeń powinien porównywać i porządkować liczby całkowite, czyli dodatnie i ujemne liczby całkowite, używając znaków < i >. Program cyklu 4 wymaga także porządkowania i ujmowania w przedziały liczb wymiernych w postaci dziesiętnej lub ułamkowej. Karty pracy z klasy czwartej nie zawsze obejmują wszystkie te przypadki: konkretnie ćwiczy się sytuacje opisane poniżej.

Najczęstszym błędem jest porównywanie liczb ujemnych tak, jakby były dodatnie. Wielu uczniów uważa, że -7 jest większe od -2, bo 7 jest większe od 2. Tymczasem im bardziej ujemna liczba oddalona jest od zera, tym jest mniejsza: -7 jest mniejsze od -2. Oś liczbowa, na której liczby widać od lewej do prawej, często pomaga usunąć to nieporozumienie.

W kartach pracy ćwiczenie „Liczby całkowite: porównaj” wymaga wstawienia właściwego znaku między dwiema liczbami całkowitymi. Ćwiczenie „Liczby całkowite: uporządkuj” polega na ustawieniu kilku liczb całkowitych od najmniejszej do największej. Inne wzory dotyczą porównywania liczby z jej przeciwnością, liczenia liczb całkowitych leżących między dwiema podanymi liczbami oraz wartości bezwzględnej, na przykład „Wartość bezwzględna: ile liczb spełnia nierówność” lub „Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: prawda czy fałsz”.

Powiązanie z podstawą programową: Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym
Powiązanie z podstawą programową: Porządek liczb wymiernych w zapisie dziesiętnym lub ułamkowym.

Typy zadań: Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: prawda czy fałsz · Wartość bezwzględna mniejsza od liczby: znajdź błąd · Wartość bezwzględna: ile liczb spełnia nierówność · Liczby całkowite między dwiema liczbami: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj (kl. 6–7) · Liczby całkowite: uporządkuj (kl. 6–7) · Liczby całkowite: ile leży pomiędzy (kl. 6–7) · Liczby całkowite: porównaj z liczbą przeciwną (kl. 6–7)

Czytanie i zaznaczanie liczb całkowitych na osi liczbowej

Uczeń uczy się wskazywać liczby całkowite dodatnie i ujemne na osi liczbowej, znajdować ich liczby przeciwne oraz odległość od zera.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń powinien umieć odczytywać i zaznaczać liczby całkowite dodatnie i ujemne na osi liczbowej, a także rozumieć pojęcie liczby przeciwnej: dwie liczby przeciwne znajdują się w tej samej odległości od zera, po jego przeciwnych stronach.

Najczęstszym błędem jest porównywanie liczb ujemnych tak samo jak dodatnich: uczeń uważa, że -5 jest większe od -2, ponieważ 5 jest większe od 2. Na osi liczbowej liczba położona najbardziej na lewo jest najmniejsza, co pozwala sprawdzić wynik. Inne częste nieporozumienie polega na przekonaniu, że liczba przeciwna do danej liczby jest zawsze ujemna.

W kartach z tego przedmiotu ćwiczenia mają następującą formę:

  • Odczytywanie liczby : „Odczytaj liczbę całkowitą na osi liczbowej” oraz „Oś liczbowa co 2: odczytaj liczbę całkowitą”.
  • Liczba przeciwna i symetria : „Znajdź liczbę przeciwną”, „Symetria na osi liczbowej: wybierz liczbę” oraz „Punkt symetryczny na osi”.
  • Odległość od zera : „Odległość od zera”, „Odległość od zera: prawda czy fałsz” oraz „Odległość od zera: znajdź błąd”.
  • Środek : „Liczba w środku” oraz „Środek na osi liczbowej: wybierz liczbę”.

Powiązanie z podstawą programową: Liczby dziesiętne (dodatnie i ujemne), pojęcie liczby przeciwnej.
Powiązanie z podstawą programową: Odnajdywać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej.
Powiązanie z podstawą programową: (Się) określać położenie na osi liczbowej, w płaszczyźnie z prostokątnym układem współrzędnych, w prostopadłościanie, na sferze.

Typy zadań: Punkt symetryczny na osi: wybierz liczbę · Punkt symetryczny na osi · Odczytaj liczbę całkowitą z osi (kl. 6–7) · Odległość od zera na osi (kl. 6–7) · Odległość od zera: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Odległość od zera: znajdź błąd (kl. 6–7) · Podaj liczbę przeciwną (kl. 6–7) · Oś liczbowa z podziałką co 2: odczytaj liczbę (kl. 6–7) · Środek odcinka na osi: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Liczba w połowie drogi na osi (kl. 6–7)

Dzielenie ułamka przez ułamek

Nauka dzielenia ułamka przez inny ułamek poprzez pomnożenie go przez odwrotność dzielnika.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń wykonuje obliczenia z ułamkami i liczbami względnymi oraz zna pojęcie odwrotności liczby. W klasie 4e przekłada się to konkretnie na dzielenie jednego ułamka przez inny ułamek: uczeń zastępuje dzielenie mnożeniem przez odwrotność drugiego ułamka, a następnie upraszcza wynik.

Najczęstszym błędem jest zapomnienie o odwróceniu drugiego ułamka i pomnożenie go bez zmian albo dzielenie liczników przez siebie i mianowników przez siebie. Obie te metody dają fałszywy wynik, ale dziecku wydają się logiczne, dlatego błąd jest uporczywy. Powrót do pytania „ile razy drugi ułamek mieści się w pierwszym?” często pomaga go wychwycić.

Karty ćwiczeń proponują cztery rodzaje zadań:

  • Podziel ułamek przez ułamek: wykonać pełne obliczenie.
  • Dzielenie ułamków: odwrotność: wskazać odwrotność danego ułamka.
  • Dzielenie ułamków: wybierz wynik: wskazać poprawny wynik spośród kilku propozycji.
  • Dzielenie ułamków: wybierz czynnik: znaleźć ułamek, przez który należy pomnożyć, aby otrzymać ten sam wynik co przy dzieleniu.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi.
Powiązanie z podstawą programową: Ułamki, liczby wymierne (dodatnie i ujemne), pojęcie odwrotności.

Typy zadań: Dzielenie ułamków: wybierz mnożnik · Podziel ułamek przez ułamek · Dzielenie ułamków: odwrotność ułamka (kl. 5–7) · Dzielenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7)

Mnożenie ułamków

W klasie 4 uczeń uczy się obliczać iloczyn dwóch ułamków i wykorzystywać ten rachunek do wyznaczania pola prostokąta.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń powinien umieć mnożyć dwa ułamki i obliczać iloczyn dwóch liczb wymiernych, co obejmuje również ułamki. Program cyklu 4 obejmuje sumę, różnicę, iloczyn i iloraz liczb wymiernych; ćwiczenia z klasy 4e prezentowane tutaj dotyczą mnożenia ułamków, a nie pełnego zakresu liczb tego cyklu.

Najczęstszy błąd polega na dodawaniu liczników i mianowników, jak przy sumie, zamiast mnożenia liczników przez siebie i mianowników przez siebie. Ta pomyłka wynika często z podobieństwa reguł dodawania i mnożenia. Warto przypominać, że mnożenie dwóch ułamków daje zazwyczaj wynik mniejszy od każdego z nich.

W kartach pracy z klasy 4e zadanie na ten temat może przybierać różne formy:

  • Pomnóż ułamki: obliczyć bezpośrednio iloczyn dwóch ułamków.
  • Mnożenie ułamków: pole prostokąta: znaleźć pole prostokąta, którego wymiary są ułamkami.
  • Mnożenie ułamków: wybierz wynik: wskazać poprawny wynik spośród kilku propozycji.
  • Mnożenie ułamków: wybierz mianownik: znaleźć brakujący mianownik, aby otrzymać podany iloczyn.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.

Typy zadań: Mnożenie ułamków: wybierz mianownik · Pomnóż ułamki · Mnożenie ułamków: pole prostokąta (kl. 5–6) · Mnożenie ułamków: wybierz wynik (kl. 5–7)

Sprawdzanie, czy liczba jest rozwiązaniem równania

Twoje dziecko uczy się zastępować niewiadomą podaną liczbą, a następnie określać, czy otrzymana równość jest prawdziwa, czy fałszywa.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń pracuje nad pojęciami niewiadomej, równania i rozwiązania. Potrafi podstawić proponowaną liczbę w miejsce litery, obliczyć obie strony równości, a następnie wyciągnąć wniosek: liczba jest rozwiązaniem, jeśli obie strony są równe, w przeciwnym razie nie jest.

Najczęstszy błąd pojawia się podczas obliczeń po podstawieniu. Uczeń zapomina obliczyć jedną z dwóch stron albo popełnia błąd znaku przy liczbie ujemnej, na przykład zapisując 2 × (–3) jako 6. Może też zbyt szybko wyciągnąć wniosek, nie porównując dokładnie obu wyników.

Karty pracy proponują dwa typy ćwiczeń:

  • Równanie: czy liczba jest rozwiązaniem: podaje się równanie i liczbę, uczeń oblicza i odpowiada tak lub nie.
  • Równanie: znajdź rozwiązanie, wybierz odpowiedź: proponuje się kilka liczb, uczeń wskazuje tę, która sprawia, że równość jest prawdziwa.

Powiązanie z podstawą programową: Pojęcia niewiadomej, równania, indeterminaty, tożsamości.

Typy zadań: Równanie: czy liczba jest rozwiązaniem · Równanie: wskaż rozwiązanie: wybierz odpowiedź

Organizacja i analiza danych, funkcje

Wykres kołowy: kąty i procenty

Twoje dziecko uczy się odczytywać wykres kołowy i łączyć wielkość wycinka, jego kąt oraz liczebność.

typów zadań: 24Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 program wymaga czytania i interpretowania danych przedstawionych w postaci wykresu kołowego. Karty pracy z tej klasy skupiają się głównie na związku między trzema wielkościami: procentem danego wycinka, jego kątem środkowym oraz liczebnością, którą reprezentuje. Program nie określa tutaj konkretnego zakresu liczb: wartości, których należy użyć, podają drukowane ćwiczenia.

Najczęstszy błąd polega na myleniu procentu z kątem. Uczeń może napisać, że wycinek 25% ma kąt 25°, podczas gdy całe koło to 100% i 360°. Trzeba zatem posłużyć się proporcjonalnością: 25% odpowiada 25% z 360°, czyli 90°. Inna częsta pomyłka polega na używaniu liczby 100 zamiast 360 w obliczaniu kąta.

Karty proponują na przykład obliczanie kąta wycinka na podstawie jego procentu, wyznaczanie liczebności na podstawie kąta lub znajdowanie brakującego procentu. Inne ćwiczenia polegają na wybraniu poprawnej odpowiedzi, stwierdzeniu, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, wskazaniu błędu w już wykonanym obliczeniu albo porównaniu dwóch wycinków (o ile więcej). Aby pomóc dziecku w domu, możecie poprosić je, by sprawdziło, czy suma wszystkich kątów wynosi rzeczywiście 360°.

Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli, diagramu (diagram słupkowy, diagram kołowy, histogram).

Typy zadań: Diagram kołowy: brakujący procent · Diagram kołowy: kąt wycinka · Wykres kołowy: wybierz kąt wycinka · Diagram kołowy – kąt wycinka z procentu: znajdź błąd · Diagram kołowy – liczebność z procentu: wstaw znak · Diagram kołowy – liczebność z procentu: znajdź błąd · Diagram kołowy – procent z liczby głosów: wstaw znak · Diagram kołowy – procent z liczby głosów: znajdź błąd · Diagram kołowy: brakująca liczba głosów · Diagram kołowy: ile osób w dwóch częściach · Diagram kołowy: ile osób w dwóch częściach: wybierz wynik · Diagram kołowy: kąt wycinka z procentu · Diagram kołowy: kąt wycinka z procentu: prawda czy fałsz · Diagram kołowy: kąt wycinka z procentu: wybierz wynik · Diagram kołowy: liczebność z kąta · Diagram kołowy: liczebność z procentu · Diagram kołowy: liczebność z procentu: prawda czy fałsz · Diagram kołowy: o ile więcej osób · Diagram kołowy: o ile więcej osób: wybierz wynik · Diagram kołowy: procent z liczby głosów · Diagram kołowy: procent z liczby głosów: prawda czy fałsz · Diagram kołowy: procent z liczby głosów: wybierz wynik · Liczebność z diagramu kołowego: wybierz wynik · Diagram kołowy: liczba ankietowanych z części · Diagram kołowy: część jako ułamek (kl. 6–7) · Diagram kołowy: dwie części razem (kl. 6–7)

Wzrosty i spadki procentowe

Uczeń uczy się obliczać wzrost lub spadek w procentach oraz odnajdywać wartość początkową lub procent zmiany.

typów zadań: 16Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń pracuje nad procentami zmiany i współczynnikiem mnożnikowym: wzrost o t % odpowiada pomnożeniu przez (1 + t/100), spadek o t % odpowiada pomnożeniu przez (1 − t/100). Programy nie określają tutaj zakresu liczb, dlatego karty pracy proponują sytuacje z życia codziennego (ceny, liczebności, kwoty).

Najczęstszym błędem jest odejmowanie procentu od liczby początkowej, aby odnaleźć dawną kwotę. Na przykład, jeśli cena spadła o 20 % i wynosi teraz 80 €, uczeń odejmuje 20 % od 80 € i otrzymuje 64 €, podczas gdy dawna cena to 100 € (80 € stanowi 80 % dawnej ceny, więc trzeba dzielić przez 0,8). Inna częsta pomyłka polega na dodawaniu dwóch kolejnych procentów: wzrost o 10 %, a następnie spadek o 10 % nie prowadzi z powrotem do liczby początkowej.

Konkretnie karty pracy proponują m.in.:

  • obliczanie liczby po wzroście lub spadku o procent, w jednym kroku lub krok po kroku;
  • ustalanie, o ile procent liczba wzrosła lub zmalała;
  • odnajdywanie liczby sprzed spadku;
  • badanie zmiany dwuetapowej (najpierw wzrost, potem spadek), w formie prawda czy fałsz, wskazywanie błędu lub wybór poprawnej odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: Stopa zmiany, współczynnik mnożnikowy.
Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie).

Typy zadań: Cena po podwyżce i po obniżce: porównaj · Cena przed obniżką: pytanie odwrotne · Obniżka procentowa krok po kroku · Podwyżka o procent — wybierz odpowiedź · Podwyżka procentowa krok po kroku · Zmniejsz o procent · Zwiększ o procent · Obniżka: o ile procent zmalała liczba? · Podwyżka: o ile procent wzrosła liczba? · Zmiana o procent: podwyżka i obniżka — prawda czy fałsz · Zmiana o procent: znajdź błąd · Obniżka o procent: jaka była liczba przed obniżką? · Zmiana o procent: najpierw podwyżka, potem obniżka · Obniżka procentowa: z treścią, ile po obniżce · Podwyżka, potem obniżka o procent: cena końcowa · Wzrost procentowy: z treścią, ile po wzroście

Obliczanie prostego prawdopodobieństwa

Uczeń uczy się obliczać prawdopodobieństwo zdarzenia w prostym doświadczeniu, na przykład w rzucie kostką lub losowaniu, oraz zapisywać je w postaci ułamka, liczby dziesiętnej lub procentu.

typów zadań: 12Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń powinien umieć obliczyć prawdopodobieństwo zdarzenia w prostym doświadczeniu, przedstawiając je jako stosunek: liczba przypadków sprzyjających do liczby wszystkich możliwych przypadków. Powinien wiedzieć, że prawdopodobieństwo zawsze zawiera się między 0 a 1, rozpoznawać zdarzenie pewne, niemożliwe lub przeciwne oraz zapisywać wynik w postaci ułamka, liczby dziesiętnej lub procentu. Program cyklu 4 obejmuje trzy poziomy (klasy 5, 4 i 3); opisane tutaj treści odpowiadają temu, co powtarza klasa 4, na podstawie sytuacji proponowanych w kartach tej klasy.

Najczęstszy błąd polega na podaniu jedynie liczby przypadków sprzyjających, na przykład „3 szanse” na wyrzucenie liczby parzystej na kostce, zamiast ułamka 3/6. Inną pułapką jest obliczanie prawdopodobieństwa zdarzenia przeciwnego bezpośrednio, podczas gdy wystarczy odjąć prawdopodobieństwo zdarzenia od 1. Wreszcie niektórzy uczniowie zapominają sprawdzić, czy ich wynik mieści się między 0 a 1.

W praktyce karty z klasy 4 proponują m.in.:

  • Rzut kostką i Losowanie ponumerowanej karty, aby obliczać prawdopodobieństwo uzyskania określonego wyniku;
  • Losowanie kuli z pudełka i Prawdopodobieństwo: ile kul tego koloru, aby odtworzyć liczbę przedmiotów na podstawie prawdopodobieństwa;
  • Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego i Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz, aby sprawdzić rozumienie pojęcia;
  • Szanse w dwóch torbach: porównaj, aby porównać dwie sytuacje, oraz Prawdopodobieństwo: znajdź błąd, aby wskazać błędną odpowiedź.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo z zakresu prawdopodobieństwa.
Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie prawdopodobieństwa; prawdopodobieństwo zdarzenia zawiera się między 0 a 1.
Powiązanie z podstawą programową: Prawdopodobieństwo zdarzeń pewnych, niemożliwych, przeciwnych.
Powiązanie z podstawą programową: Poruszać zagadnienia dotyczące przypadku na podstawie prostych problemów.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze).
Powiązanie z podstawą programową: Wyrażanie prawdopodobieństw w różnych postaciach (dziesiętnej, ułamkowej, procentowej).

Typy zadań: Koło losujące: liczba większa niż k · Koło losujące: pola zacieniowane · Losowanie kuli z pudełka · Rzut kostką · Losowanie kartki z liczbą · Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego · Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz · Prawdopodobieństwo: wybierz wynik · Prawdopodobieństwo: znajdź błąd · Szanse w dwóch urnach: porównaj · Prawdopodobieństwo: ile jest kul danego koloru · Losowanie bez patrzenia — jakie prawdopodobieństwo?

Obliczanie procentu danej wielkości

Uczeń uczy się obliczać część danej wielkości wyrażonej w procentach, na przykład 20 % z 50, oraz wyjaśniać, co oznacza wynik w konkretnej sytuacji.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń powinien umieć rozwiązywać zadania z proporcjonalności, w tym te z użyciem procentów. Program nie podaje tutaj konkretnego zakresu liczb dla tej klasy. Proponowane karty pokazują w praktyce wymagane działanie: obliczanie ułamka lub części liczby, a także radzenie sobie z przypadkami, gdy procent jest większy niż 100% lub mniejszy niż 1%.

Najczęstszy błąd polega na bezpośrednim mnożeniu liczby przez procent, na przykład zapisaniu 20 × 50 = 1000 dla „20% z 50”. Procent należy najpierw odczytać jako ułamek o mianowniku 100 (20% = 20/100 = 0,2), a następnie zastosować go do wielkości. Inną pułapką jest przekonanie, że wynik zawsze jest mniejszy od liczby wyjściowej, co jest fałszywe, gdy procent przekracza 100%.

Zadanie na ten temat może przybierać różne formy:

  • bezpośrednie obliczenie procentu liczby lub wykonanie tego krok po kroku;
  • rozwiązanie zadania tekstowego i decyzja, które informacje są przydatne, z wychwyceniem danych zbędnych;
  • porównanie dwóch wyników lub stwierdzenie, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe;
  • zamiana procentu na ułamek lub oparcie się na modelu paskowym, aby zobrazować część.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie).

Typy zadań: Procent liczby — wybierz odpowiedź · Procent liczby: dane zbędne · Procent mniejszy niż 1 · Procent większy niż 100 · Procenty dwóch liczb: porównaj · Procenty różnych liczb: uporządkuj · Procent liczby: dobierz wartości · Procent liczby: dokończ zdanie · Procent liczby: oceń dwa zdania · Procent liczby: zamiana procentu z liczbą · Procent z reszty: ile osób przychodzi pieszo · Oblicz procent liczby (kl. 6) · Procent liczby krok po kroku (kl. 6) · Procent liczby na modelu paskowym (kl. 6–7) · Procent liczby: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Procent liczby: znajdź błąd (kl. 6–7) · Procent z liczby: procent jako ułamek (kl. 6–7) · Procent liczby: porównaj dwa wyniki (kl. 6–7) · Procent liczby w zadaniu tekstowym (kl. 6–7)

Odczytywanie wykresu droga-czas

Odczytywanie wykresu pokazującego, jak zmienia się odległość w czasie, oraz wyciąganie z niego informacji o trasie.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń uczy się odczytywać wykres, na którym oś pozioma przedstawia czas, a oś pionowa przebytą odległość. Chodzi o udzielanie precyzyjnych odpowiedzi na pytania dotyczące trasy: jaka odległość została przebyta, jak długo trwał postój, jaka prędkość została osiągnięta podczas danego etapu. Pytania te łączą wykres z problemami z życia codziennego, w nawiązaniu do funkcji, które program cyklu 4 wymaga modelować i wykorzystywać do rozwiązywania problemów.

Najczęstszy błąd polega na myleniu wysokości krzywej z prędkością. Uczeń może powiedzieć, że „wysoka” krzywa oznacza szybką jazdę, podczas gdy wysokość wskazuje odległość już przebytą w danej chwili. Poziomy odcinek, na którym krzywa nie rośnie, oznacza, że odległość się nie zmienia: osoba stoi w miejscu, a nie jest „wolna”. Te pomyłki koryguje się, pytając dziecko, co przedstawia każda oś, zanim udzieli odpowiedzi.

W kartach tego przedmiotu znajdziemy między innymi:

  • Wykres trasy: prędkość pierwszego etapu, gdzie trzeba obliczyć prędkość na podstawie odczytanej z wykresu odległości i czasu;
  • Wykres trasy: jaka odległość w sumie? oraz jak długo trwał postój?, które wymagają odczytania dokładnych wartości na osiach;
  • Wykres droga-czas: prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, gdzie uczeń musi sprawdzić stwierdzenie na wykresie lub wskazać, co jest nie tak w podanej odpowiedzi;
  • Prędkość z wykresu: wybierz wynik, gdzie trzeba wybrać właściwą prędkość spośród kilku propozycji.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać zadania modelowane za pomocą funkcji.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować zjawisko ciągłe za pomocą funkcji.

Typy zadań: Wykres podróży: jak długo trwał postój? · Wykres drogi: prawda czy fałsz · Wykres drogi: znajdź błąd · Wykres podróży: ile przejechano łącznie? · Wykres podróży: prędkość w pierwszym etapie · Podróż na wykresie: cała przebyta droga · Podróż na wykresie: jak długi postój · Prędkość z wykresu ruchu: wybierz wynik · Podróż na wykresie: prędkość na pierwszym odcinku

OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ

Twoje dziecko uczy się obliczać obraz liczby za pomocą funkcji liniowej lub afinicznej podanej wzorem, zastępując x wartością, o którą chodzi.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń uczy się czytać zapis f(x) i obliczać obraz liczby przez funkcję. Konkretnie, podawany jest wzór, na przykład f(x) = 3x + 2, i pytamy o wartość f dla konkretnego x: trzeba zastąpić x tą liczbą, a następnie wykonać obliczenie. Programy cyklu 4, do którego należy klasa 4e, przewidują też modelowanie sytuacji proporcjonalności za pomocą funkcji liniowej oraz rozwiązywanie zadań modelowanych funkcjami. Karty z tego działu koncentrują się przede wszystkim na obliczaniu wartości.

Najczęstszy błąd polega na niepoprawnym podstawieniu. Dla f(x) = 3x + 2 i x = 4 uczeń czasem zapisuje 3 + 4 + 2 albo zapomina o mnożeniu przez 3. Liczby ujemne są kolejnym źródłem trudności: dla x = −2 obliczenie 3 × (−2) + 2 wymaga prawidłowego uwzględnienia znaków, a błąd w znaku daje fałszywy obraz.

Karty proponują kilka typów ćwiczeń:

  • Wartość funkcji afinicznej: obliczenie obrazu podanej liczby.
  • Wartość funkcji afinicznej krok po kroku: obliczenie podzielone na prowadzone etapy.
  • Wartość funkcji, wybierz odpowiedź: wybór właściwego obrazu spośród kilku propozycji.
  • Wartość funkcji: prawda czy fałsz: ocena, czy równość typu f(a) = b jest prawdziwa.
  • Wartości dwóch funkcji afinicznych: porównaj: obliczenie dwóch obrazów i ich porównanie.
  • Wartość funkcji afinicznej: dane zbędne: wskazanie informacji, które nie są potrzebne do obliczenia.
  • Wartość funkcji: znajdź błąd: wskazanie błędu w już wykonanym obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość.
Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywać zadania modelowane za pomocą funkcji.
Powiązanie z podstawą programową: Oznaczenia f(𝑥) i 𝑥 ↦ f(𝑥).
Powiązanie z podstawą programową: Funkcja liniowa, funkcja afiniczna.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać, na podstawie danego sposobu przedstawienia funkcji, obraz liczby przez tę funkcję lub antecedens (argument) danej liczby.
Powiązanie z podstawą programową: Modelowanie sytuacji proporcjonalnej za pomocą funkcji liniowej.

Typy zadań: Wartość funkcji liniowej · Wartości dwóch funkcji liniowych: porównaj · Wartość funkcji liniowej krok po kroku · Wartość funkcji liniowej — wybierz odpowiedź · Wartość funkcji liniowej: dane zbędne · Wartość funkcji: prawda czy fałsz · Wartość funkcji: znajdź błąd · Funkcja liniowa w cenniku: ile trzeba zapłacić

Przewidywanie wyniku doświadczenia losowego

Uczeń uczy się szacować, na prostych przykładach losowych, takich jak kostka albo urna, ile razy dany wynik powinien pojawić się przy określonej liczbie prób.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń zajmuje się zagadnieniami przypadku na podstawie prostych problemów. Program cyklu 4 podaje ten cel bez określania zakresu liczbowego dla klasy 4e: chodzi o wykorzystanie konkretnych sytuacji i rozumowanie o tym, co jest prawdopodobne, a nie o obliczanie skomplikowanych prawdopodobieństw.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że zaobserwowany wynik musi dokładnie odpowiadać wartości oczekiwanej. Uczeń, który rzuca kostką 12 razy i otrzymuje dwa razy szóstkę, może uznać, że „to nie działa”. W rzeczywistości oczekiwana częstość jest średnią z dużej liczby prób: im mniejsza próba, tym większa może być różnica między wynikiem a przewidywaniem. Inną częstą pomyłką jest myślenie, że po serii różnych wyników „musi” w końcu wypaść dany wynik.

W praktyce karty pracy proponują zadania typu:

  • Oczekiwane wyniki: ile rzutów trzeba wykonać, aby uzyskać określoną liczbę podanych wyników?
  • Oczekiwana częstość przy kostce: przy danej liczbie rzutów, ile razy można się spodziewać wypadnięcia określonej ściany?
  • Oczekiwana częstość przy urnie: jeśli w urnie są kule różnych kolorów, ile czerwonych kul można się spodziewać w danym losowaniu?
  • Ile razy można się spodziewać: wybrać najbardziej rozsądną odpowiedź spośród kilku propozycji.
  • Szóstka na kostce: wybrać liczbę rzutów odpowiednią do danego pytania.

Powiązanie z podstawą programową: Poruszać zagadnienia dotyczące przypadku na podstawie prostych problemów.

Typy zadań: Częstość oczekiwana, kostka: ile razy wypadnie · Częstość oczekiwana, urna: ile czerwonych · Szóstki na kostce: wybierz liczbę rzutów · Ile razy się spodziewać: wybierz · Oczekiwana liczba wyników: ile rzutów · Częstość oczekiwana, kostka: z treścią · Częstość oczekiwana, losowanie: z treścią

Prawdopodobieństwo w dwóch kolejnych doświadczeniach

Twoje dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwo wyniku uzyskanego po dwóch doświadczeniach, na przykład po dwóch rzutach kostką lub dwóch kolejnych losowaniach.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń oblicza prawdopodobieństwa w prostych sytuacjach obejmujących dwie kolejne próby, na przykład dwa rzuty kostką lub dwa losowania z urny. Musi wskazać wszystkie możliwe wyniki pary (lub sumy), zanim policzy te, które go interesują, a następnie wyznaczy prawdopodobieństwo.

Najczęstszym błędem jest traktowanie sumy dwóch kostek tak, jakby wszystkie sumy były jednakowo prawdopodobne. Na przykład uczeń może sądzić, że suma 2 i suma 7 mają tę samą szansę, podczas gdy 7 można uzyskać na kilka sposobów (1 i 6, 2 i 5 itd.), a 2 tylko na jeden sposób. Dlatego przed wyciągnięciem wniosku trzeba wypisać wszystkie wyniki.

W proponowanych ćwiczeniach znajdziemy m.in.:

  • Suma dwóch kostek: obliczyć prawdopodobieństwo uzyskania danej sumy.
  • Dwie kostki: która suma jest najbardziej prawdopodobna: porównać szanse kilku sum.
  • Suma dwóch kostek: wybierz prawdopodobieństwo: wybrać właściwą wartość spośród kilku propozycji.
  • Dwa losowania ze zwracaniem: uwzględnić fakt, że pierwsza kula zostaje zwrócona do urny przed drugim losowaniem.
  • Dwa losowania: prawda czy fałsz oraz Dwa losowania: znajdź błąd: ocenić twierdzenie lub wskazać błędne rozumowanie.

Powiązanie z podstawą programową: Model ciągu niezależnych doświadczeń: prawdopodobieństwo wyniku (x1,…,xn) jest równe iloczynowi prawdopodobieństw składowych xi. Przedstawianie za pomocą iloczynu kartezjańskiego, za pomocą drzewa.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze).

Typy zadań: Suma oczek na dwóch kostkach · Dwa losowania ze zwracaniem · Dwa losowania: prawda czy fałsz · Dwa losowania: znajdź błąd · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik

Czytanie i porównywanie diagramów oraz tabel

Uczeń uczy się czytać tabelę lub diagram, porównywać ich wartości, a następnie obliczać liczebności, częstości i średnie.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń musi czytać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabel oraz wykresów, takich jak diagramy słupkowe, diagramy kołowe i histogramy. Musi również obliczać liczebności i częstości. Program nie określa tutaj zakresu liczb właściwego dla klasy 4e: dotyczy on całego cyklu 4.

Najczęstszym błędem jest odczytanie wysokości słupka bez sprawdzenia skali lub jednostki. W piktogramie jeden symbol może oznaczać kilka jednostek, a uczeń, który liczy symbole, nie uwzględniając tej wartości, otrzyma błędny wynik. Inną częstą pomyłką jest odpowiadanie na pytanie „o ile więcej?” podaniem sumy albo obliczanie udziału słupka przez porównanie go z niewłaściwym słupkiem.

W proponowanych kartach znajdziesz m.in.:

  • Diagram słupkowy: porównywanie słupków między sobą.
  • Diagram prętowy: określanie, o ile więcej, a następnie sprawdzanie, czy stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe.
  • Pikto­gram w skali: obliczanie różnicy z uwzględnieniem wartości jednego symbolu.
  • Średnia z czterech słupków: obliczanie średniej, a następnie wybór właściwego wyniku.
  • Udział słupka w sumie: wyrażanie tego udziału w procentach.

Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli, diagramu (diagram słupkowy, diagram kołowy, histogram).
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać liczebności, częstości.

Typy zadań: Diagram obrazkowy ze skalą: o ile więcej · Udział słupka w całości w procentach · Średnia czterech słupków diagramu · Średnia czterech słupków diagramu: wybierz wynik · Średnia z wykresu kropkowego · Diagram słupkowy – o ile więcej: znajdź błąd (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: o ile więcej — prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Diagram słupkowy: porównaj słupki (kl. 4–6) · Odczyt z diagramu: wybierz sumę słupków (kl. 4–6)

Podział ilości zgodnie ze stosunkiem

Twoje dziecko uczy się dzielić sumę lub ilość na dwie lub trzy części, zachowując podany stosunek.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trakcie cyklu 4 uczeń uczy się dzielić wielkość, na przykład sumę pieniędzy, na dwie lub trzy części zgodnie z podanym stosunkiem. Program nie określa tutaj zakresu liczbowego właściwego dla klasy 4e. Modele zadań dla klasy 4e przedstawiają tę pracę w formie zadań z podziałem.

Najczęstszym błędem jest traktowanie liczb ze stosunku jako kwot. Dla 60 € podzielonych w stosunku 2 : 3 niektórzy uczniowie piszą 2 € i 3 €, albo dzielą na dwie równe części po 30 €. Stosunek wskazuje bowiem, ile jest części, a nie ich wartość. Najpierw trzeba dodać części (2 + 3 = 5), obliczyć wartość jednej części (60 ÷ 5 = 12), a następnie pomnożyć (24 € i 36 €).

W praktyce karty pracy proponują kilka form zadań:

  • Podział zgodnie z stosunkiem (zadanie tekstowe): treść opisuje sytuację podziału, którą trzeba rozwiązać.
  • Podział w podanym stosunku: uczeń wykonuje bezpośrednio żądany podział.
  • Podział w stosunku: wybierz część oraz Podział proporcjonalny: jedna część: wybierz odpowiedź: uczeń wskazuje właściwą część spośród kilku propozycji.
  • Podział zgodnie z stosunkiem: model słupkowy: uczeń przedstawia każdą część za pomocą słupka, co pomaga zobaczyć, że dodane części dają całkowitą wielkość.

Dobry nawyk do sprawdzenia z dzieckiem: uzyskane części, po dodaniu, muszą dokładnie dać wyjściową wielkość.

Powiązanie z podstawą programową: Dzielić wielkość (np. sumę pieniędzy) na dwie lub trzy części zgodnie z danym stosunkiem.

Typy zadań: Podział w danym stosunku · Podział w stosunku: jedna część: wybierz odpowiedź · Podział w danym stosunku: wybierz część · Podział w stosunku: o ile więcej dostał największy · Podział w danym stosunku — zadanie z treścią · Podział w stosunku: model paskowy (kl. 6–7)

Obliczanie, jaki procent stanowi dana wartość

Uczeń uczy się wyrażać część jako procent całości, porównując ją z tą całością za pomocą ułamka.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program klasy 4 (czwartej) dotyczy obliczania liczebności oraz częstości. Konkretnie uczeń musi wiedzieć, że częstość to część całości, a następnie zamienić ją na procent. Program nie określa tutaj zakresu liczb: wydrukowane ćwiczenia wyznaczają konkretne ramy.

Najczęstszym błędem jest dzielenie w złą stronę lub przyjęcie złej liczby jako całości. Na przykład, aby sprawdzić, jaką część 40 uczniów stanowią dziewczynki (12 dziewczynek), uczeń może obliczyć 40 ÷ 12 zamiast 12 ÷ 40. Może też zapomnieć o pomnożeniu przez 100 na końcu.

Karty pracy proponują kilka typów ćwiczeń: „Jaki to procent?”, „Jaki to procent całości?” oraz „Jaki procent: porównaj dwie części”. Inne polecają „zapisać ułamek w postaci procentu”, „wybrać wynik” lub znaleźć „resztę”. Aby pomóc dziecku w domu, najbardziej przydatne jest, by najpierw powiedziało, jaka jest całość, a potem jaka jest część.

Powiązanie z podstawą programową: liczebności, częstości.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać liczebności, częstości.

Typy zadań: Jakim procentem jest liczba? · Procent: reszta całości: wybierz odpowiedź · Jakim procentem: porównaj dwa udziały · Jaki to procent całości? · Jakim procentem: zamień ułamek na procent (kl. 6–7) · Jaki to procent: wybierz wynik (kl. 6–7)

Obliczanie średniej w klasie 4.

W 4 klasie uczeń uczy się obliczać średnią zestawu liczb oraz odczytywać ją z wykresu słupkowego.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń potrafi obliczyć średnią serii danych statystycznych: dodaje wszystkie wartości, a następnie dzieli sumę przez liczbę wartości. Uczy się także interpretować tę średnią i porównywać ją z innymi seriami. Programy cyklu 4 obejmują wskaźniki położenia, czyli średnią i medianę, bez szczegółowego omawiania ich poza tym, co proponują karty ćwiczeń.

Najczęstszy błąd polega na myleniu średniej z inną wartością, na przykład biorąc wartość środkową lub najczęstszą, albo zapominając podzielić przez całkowitą liczbę danych. Uczeń, który poprawnie dodaje, ale dzieli przez złą liczbę, otrzymuje błędny wynik i nie zauważa tego.

W kartach ćwiczeń dla klasy 4e zadania występują w kilku formach:

  • Oblicz średnią oraz Średnia krok po kroku do ćwiczenia obliczeń etapami;
  • Średnia z diagramu słupkowego oraz Średnia z diagramu: wybierz wartość do odczytywania danych z wykresu;
  • Średnie dwóch serii liczb: porównaj oraz Średnia czterech liczb: dane zbędne do rozumowania i porównywania;
  • Brakująca liczba z podanej średniej: pytanie odwrotne do wyznaczania danej na podstawie średniej.

Powiązanie z podstawą programową: Miary położenia: średnia, mediana.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Średnia arytmetyczna: dokończ zdanie · Średnia i mediana: oceń dwa zdania · Średnia arytmetyczna: jaki wynik podniósł średnią · Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Oblicz średnią arytmetyczną (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna krok po kroku (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: wybierz wynik (kl. 5–6) · Średnia czterech liczb: dane zbędne (kl. 5–6) · Średnia z diagramu: wybierz wartość (kl. 5–6) · Średnie dwóch zestawów liczb: porównaj (kl. 5–6) · Średnia w życiu codziennym (kl. 5–6) · Średnia z diagramu słupkowego (kl. 5–6)

Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą częstości

Twoje dziecko uczy się szacować prawdopodobieństwo zdarzenia na podstawie częstości zaobserwowanej podczas powtarzanego doświadczenia, a następnie wybierać właściwą wartość.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga, aby powiązać częstość z prawdopodobieństwem. Konkretnie uczeń zauważa, że po wielu powtórzeniach doświadczenia (rzuty, losowania, sondaże) częstość wyniku, czyli liczba razy, gdy wynik się pojawił, podzielona przez łączną liczbę prób, służy jako oszacowanie jego prawdopodobieństwa. Tekst nie określa tutaj zakresu liczb właściwego dla klasy 4: trzymamy się tego, co proponują karty pracy dla tej klasy.

Najczęstszy błąd polega na uznaniu, że częstość zaobserwowana w kilku próbach daje dokładne prawdopodobieństwo. Jeśli moneta wypadła dwa razy orłem w czterech rzutach, uczeń może wywnioskować, że prawdopodobieństwo orła wynosi 1/2, nie widząc, że cztery próby to za mało na wiarygodne oszacowanie. Może też pomylić uzyskany wynik z wartością oczekiwaną.

Zadania w tej klasie, na kartach gotowych do wydruku, mają trzy formy: oszacować prawdopodobieństwo na podstawie doświadczenia, wybrać prawdopodobieństwo odpowiadające względnej częstości oraz wybrać prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego do danego zdarzenia. Aby pomóc w domu, możesz poprosić dziecko, by wyjaśniło Ci, dlaczego wybrało właśnie tę wartość, a nie inną.

Powiązanie z podstawą programową: Dostrzegać związek między częstością a prawdopodobieństwem.

Typy zadań: Oszacuj prawdopodobieństwo z doświadczenia · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo · Częstość względna: wybierz prawdopodobieństwo przeciwne

Mediana zbioru liczb

Twoje dziecko uczy się znajdować medianę zbioru wartości, czyli wartość, która znajduje się w środku po uporządkowaniu danych w kolejności.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W gimnazjum, w klasie czwartej, uczeń musi umieć obliczyć medianę szeregu statystycznego i ją zinterpretować, w związku ze średnią, która jest drugim wskaźnikiem położenia w programie. Program nie określa tu konkretnej liczebności szeregu: najważniejsza jest metoda, a nie określona liczba wartości.

Najczęstszy błąd polega na wzięciu wartości ze środka listy tak, jak jest zapisana, bez wcześniejszego uporządkowania liczb od najmniejszej do największej. Uczeń, który pominie ten krok, otrzyma błędną medianę, nawet jeśli resztę zrobi poprawnie. Inną częstą pomyłką jest mylenie mediany ze średnią lub z wartością najczęstszą.

W kartach pracy dla tej klasy praca nad medianą przybiera trzy formy:

  • Znajdź medianę: uczeń porządkuje szereg i podaje wartość ze środka.
  • Mediana: wybierz wartość: uczeń spośród kilku propozycji wskazuje poprawną medianę.
  • Mediana: prawda czy fałsz: uczeń decyduje, czy stwierdzenie dotyczące mediany jest prawdziwe, co wymaga także jej interpretacji.

Powiązanie z podstawą programową: Miary położenia: średnia, mediana.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Mediana: dobierz wartości · Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6)

Odległość, prędkość i czas

Uczeń uczy się korzystać z zależności między drogą, prędkością i czasem, aby obliczyć jedną z tych trzech wielkości, dbając o to, aby jednostki były spójne.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga wykonywania obliczeń na wielkościach mierzalnych, w tym na wielkościach złożonych, takich jak prędkość, oraz wyrażania wyników w odpowiednich jednostkach. Wymaga także stosowania wzoru łączącego dwie wielkości, gdy przebyta odległość jest proporcjonalna do czasu, przy stałej prędkości. Punkty programu nie określają zakresu liczb charakterystycznego dla klasy czwartej: konkretny zakres podają wydrukowane ćwiczenia.

Najczęstszy błąd wynika z jednostek. Uczeń, który mnoży prędkość w kilometrach na godzinę przez czas podany w minutach, otrzymuje błędny wynik, nie zdając sobie z tego sprawy. Najpierw trzeba zamienić czas na tę samą jednostkę, co prędkość, a następnie wybrać działanie odpowiednie do tego, czego szukamy (mnożenie, aby znaleźć odległość; dzielenie, aby znaleźć prędkość lub czas).

W kartach pracy znajdziesz między innymi:

  • Odległość według prędkości i czasu oraz Prędkość według odległości i czasu: obliczamy jedną z wielkości na podstawie dwóch pozostałych.
  • Odległość, prędkość, czas: oblicz czas trwania oraz Odległość, prędkość i czas trwania: wybierz czas trwania: szukamy czasu potrzebnego na przejazd.
  • Średnia prędkość krok po kroku: rozkładamy obliczenie na etapy, aby uniknąć błędów w jednostkach.
  • Odległość przy stałej prędkości: dane zbędne: uczeń musi wskazać informację, która nie jest potrzebna do obliczeń.
  • Odległość, prędkość i czas trwania: znajdź błąd oraz Prawda czy fałsz: sprawdzamy już zapisane rozumowanie.

Powiązanie z podstawą programową: Używać wzoru łączącego dwie wielkości w sytuacji proporcjonalności (np. długość okręgu w zależności od jego promienia, prawo Ohma wyrażające napięcie w zależności od natężenia, przebytą drogę w zależności od czasu przy stałej prędkości itd.).
Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z udziałem wielkości mierzalnych, w szczególności wielkości złożonych, wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach.

Typy zadań: Średnia prędkość na dwóch odcinkach trasy · Droga, prędkość i czas: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Droga, prędkość i czas: znajdź błąd (kl. 6–7) · Czasy dwóch przejazdów: porównaj (kl. 7) · Droga w ruchu jednostajnym: dane zbędne (kl. 6) · Droga z prędkości i czasu: jaką drogę pokona (kl. 6) · Droga, prędkość i czas: wybierz czas (kl. 6–7) · Droga, prędkość i czas: wybierz drogę (kl. 6–7) · Droga, prędkość, czas: oblicz czas jazdy (kl. 6–7) · Prędkość średnia krok po kroku (kl. 7) · Droga, prędkość, czas: kto jechał szybciej? (kl. 6–7) · Prędkość z drogi i czasu: z jaką prędkością jechał (kl. 6)

Korzystanie ze skali mapy

Twoje dziecko uczy się obliczać rzeczywistą odległość na podstawie odległości zmierzonej na mapie, korzystając ze skali.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4. uczeń potrafi użyć skali mapy lub planu, aby przejść od odległości zmierzonej na dokumencie do rzeczywistej odległości, i odwrotnie. Ta praca opiera się na proporcjonalności: długość na mapie mnożymy lub dzielimy przez tę samą liczbę, którą narzuca skala. Ćwiczenia dotyczą prostych odległości, podawanych najpierw w centymetrach, a potem w kilometrach.

Najczęstszy błąd wynika z jednostek. Uczeń może otrzymać poprawną liczbę, ale zapomnieć o zamianie centymetrów na metry lub kilometry, na przykład odpowiadając „3 500 000 cm” zamiast „35 km”. Może też odwrócić sens skali, mnożąc zamiast dzielić, lub odwrotnie.

W kartach pracy spotyka się zwłaszcza zadania typu „Skala mapy: odległość na mapie w centymetrach”, „Długość rzeczywista na podstawie skali krok po kroku”, „Skala mapy: odległość w kilometrach” oraz „Odległość na mapie i w rzeczywistości”. Inne polegają na odnalezieniu samej skali lub sprawdzeniu podanej skali w postaci liczbowej albo z jednostkami. Aby pomóc dziecku w domu, możesz poprosić je, by zmierzyło odległość między dwoma miastami na mapie drogowej i oszacowało rzeczywistą odległość między nimi.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie).
Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się skalą mapy.

Typy zadań: Skala planu: rzeczywiste pole obszaru · Rzeczywista długość ze skali krok po kroku (kl. 5–6) · Skala liczbowa i mianowana: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skala liczbowa i mianowana: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skala mapy: wybierz odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala planu: dane zbędne (kl. 5–6) · Odległość na mapie i w terenie (kl. 5–6) · Skala mapy: odległość na mapie w centymetrach (kl. 6–7) · Skala mapy: odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala mapy: wyznacz skalę (kl. 6–7) · Skala: z liczbowej na mianowaną (kl. 6–7)

Wielkości i pomiary

Objętość graniastosłupa prostego o podstawie trójkątnej

Uczeń uczy się obliczać objętość graniastosłupa prostego, mnożąc pole jego podstawy przez wysokość, w szczególności wtedy, gdy podstawą jest trójkąt.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga umiejętności obliczania objętości graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka i kuli. Zakresy liczb nie są tu określone. W kartach dla klasy 4 praca dotyczy graniastosłupów prostych o podstawie trójkąta, a także prostopadłościanów i sześcianów, które się porównuje.

Najczęstszy błąd polega na zapomnieniu o obliczeniu pola trójkątnej podstawy: uczeń mnoży długości bez dzielenia przez 2 albo używa pola ściany bocznej zamiast pola podstawy. Inną częstą pomyłką jest podanie wyniku w niewłaściwej jednostce, mieszając cm² (pole) i cm³ (objętość).

Konkretnie zadanie na ten temat przypomina jeden z następujących wzorów:

  • Objętość graniastosłupa o podstawie trójkąta, a następnie wersja krok po kroku.
  • Objętość graniastosłupa trójkątnego w sytuacji praktycznej lub z danymi zbędnymi do odrzucenia.
  • Objętości prostopadłościanu i sześcianu do porównania.
  • Wybór właściwego wyniku spośród kilku propozycji.

Karty proponują również ćwiczenia dotyczące pola powierzchni bocznej graniastosłupa oraz pola powierzchni całkowitej graniastosłupa o podstawie trójkąta.

Powiązanie z podstawą programową: Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli.

Typy zadań: Objętości prostopadłościanu i sześcianu: porównaj · Objętość graniastosłupa trójkątnego · Objętość graniastosłupa trójkątnego krok po kroku · Objętość graniastosłupa trójkątnego: dane zbędne · Objętość graniastosłupa trójkątnego: wybierz wynik · Pole powierzchni graniastosłupa trójkątnego · Pole powierzchni graniastosłupa: wybierz wynik · Objętość graniastosłupa trójkątnego w praktyce · Prostopadłościenny pojemnik: ile litrów wody · Pudełko bez pokrywki: ile materiału · Ściany sali w kształcie prostopadłościanu: pole do malowania

Przesunięcia, obroty i jednokładności w układzie współrzędnych

Nauka przesuwania punktu w układzie współrzędnych za pomocą przesunięcia równoległego, obrotu wokół początku układu lub homotetii oraz obserwowania jego efektu.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń musi zrozumieć wpływ translacji, obrotu i homotetii na figurę oraz wykorzystywać te przekształcenia do obliczania wielkości geometrycznych. Na kartach pracy przekłada się to na przesuwanie punktów w układzie współrzędnych: przesuwa się punkt w prawo lub w lewo, w górę lub w dół, obraca się go o 90° lub 180° wokół początku układu albo powiększa lub pomniejsza się go względem początku układu. Programy nie określają tu konkretnego zakresu liczb: najważniejsze jest rozpoznawanie skutku każdego przekształcenia.

Najczęstszy błąd dotyczy znaków. Przy homotetii o środku w początku układu i ujemnym współczynniku uczeń powiększa lub pomniejsza punkt poprawnie, ale zapomina zmienić znak współrzędnych albo zmienia znak tylko jednej z nich. Przy translacji uczeń dodaje zamiast odejmować, na przykład gdy punkt ma przejść w lewo. Przy obrocie o 90° najczęściej myli się kierunek: czy punkt obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, czy w przeciwnym kierunku?

Typowe zadanie polega na zaznaczeniu punktu otrzymanego po przekształceniu. Modele ćwiczeń z tego przedmiotu obejmują:

  • Przesunąć punkt w prawo i w górę, a następnie w lewo i w dół;
  • Translacja punktu: wybierz współrzędną, aby wskazać współrzędną, która się zmienia;
  • Obróć punkt o 90° lub o 180° wokół początku układu, oraz Obrót o 90°: wybierz współrzędną;
  • Homotetia o środku w początku układu, Homotetia punktu: ustaw znak, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd.

Powiązanie z podstawą programową: Używać przekształceń do obliczania wielkości geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć efekt translacji, symetrii (osiowej i środkowej), obrotu, jednokładności na figurze.

Typy zadań: Przesunięcie punktu w lewo i w dół · Przesunięcie punktu w prawo i w górę · Przesunięcie punktu: wybierz współrzędną · Jednokładność o środku w początku układu · Jednokładność punktu: prawda czy fałsz · Jednokładność punktu: wstaw znak · Jednokładność punktu: znajdź błąd · Obrót punktu o 180° wokół początku układu · Obrót punktu o 90° wokół początku układu · Obrót punktu o 90°: wybierz współrzędną

Objętość i pole powierzchni ostrosłupa

Twoje dziecko uczy się obliczać objętość ostrosłupa na podstawie pola jego podstawy i wysokości oraz wybierać odpowiednie dane do tego obliczenia.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga umiejętności obliczania objętości ostrosłupa, podobnie jak objętości graniastosłupa, walca, stożka czy kuli. Nie określa on zakresu liczb, dlatego nie można powiedzieć, jakiej wielkości wartości występują w klasie 8. Karty pracy dla klasy 8 proponują także pole ostrosłupa oraz jego pole całkowite, które wymagają obliczania pól ścian.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu czynnika 1/3: uczeń stosuje wzór na graniastosłup, czyli pole podstawy pomnożone przez wysokość, i nie dzieli wyniku przez 3. Innym częstym błędem jest wzięcie krawędzi bocznej lub wysokości ściany bocznej zamiast wysokości ostrosłupa, czyli odcinka łączącego wierzchołek ze środkiem podstawy.

W kartach pracy dla klasy 8 zadanie na ten temat zwykle przybiera jedną z następujących form:

  • Ostrosłup: brakująca wysokość, w której trzeba wyznaczyć wymiar na podstawie podanej objętości.
  • Objętość ostrosłupa, wersja krok po kroku, która dzieli obliczenie na kilka pytań.
  • Objętość ostrosłupa: wybierz wynik, w którym uczeń sprawdza odpowiedź spośród kilku propozycji.
  • Objętość ostrosłupa: dane zbędne, w której treść zawiera pomiar do pominięcia.
  • Pole ostrosłupa: wybierz wynik oraz Pole całkowite ostrosłupa, do obliczeń powierzchni.

Powiązanie z podstawą programową: Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli.

Typy zadań: Objętość ostrosłupa · Objętość ostrosłupa krok po kroku · Objętość ostrosłupa: dane zbędne · Objętość ostrosłupa: wybierz wynik · Pole powierzchni ostrosłupa · Ostrosłup: brakująca wysokość · Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik

Obliczanie objętości walca, stożka i kuli

Twoje dziecko uczy się obliczać objętość walca, stożka i kuli, a następnie interpretować wynik, na przykład po to, by sprawdzić, ile litrów mieści zbiornik.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń uczy się obliczać objętość popularnych brył: walca, stożka i kuli. Program cyklu 4 wymienia te bryły, nie precyzując tutaj zakresu liczb, które należy opanować w klasie 4e, dlatego lepiej opierać się na proponowanych ćwiczeniach.

Najczęstszym błędem jest pomylenie promienia ze średnicą, co zafałszowuje cały rachunek. W przypadku stożka często zapomina się o czynniku 1/3 obecnym we wzorze. Przy kuli uczeń czasem zapomina, że promień podnosi się do sześcianu.

Karty ćwiczeń proponują m.in.:

  • objętość walca, na przykład pojemność zbiornika;
  • objętość stożka, z pełnym obliczeniem;
  • wybór liczby przed π we wzorze na objętość walca;
  • stwierdzenie dotyczące stożka do oznaczenia jako prawdziwe lub fałszywe;
  • objętość kuli.

Powiązanie z podstawą programową: Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli.

Typy zadań: Objętość kuli · Objętość stożka · Objętość stożka: prawda czy fałsz · Objętość stożka: znajdź błąd · Objętość walca · Objętość walca: wybierz liczbę przed π · Objętość walca: pojemność zbiornika (kl. 9–11)

Przestrzeń i geometria

Symetralna i dwusieczna: umieć je rozpoznawać

W klasie 4e uczeń uczy się wyznaczać i wykorzystywać symetralną odcinka oraz dwusieczną kąta, aby stwierdzić, czy dana prosta spełnia warunki, oraz aby obliczyć obwód.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga znajomości symetralnych boków w trójkącie, wysokości oraz nierówności trójkąta. Karty dla klasy 4e proponują także dwusieczną kąta. Uczeń musi więc wiedzieć, czym jest każda z tych prostych, i nie chodzi tu o rachunki na dużych liczbach.

Najczęstszy błąd polega na pomieszaniu tych dwóch pojęć. Symetralna odcinka to prosta prostopadła do tego odcinka, przechodząca przez jego środek: wszystkie jej punkty są w jednakowej odległości od obu końców odcinka. Dwusieczna dzieli kąt na dwa równe kąty. Uczeń, który zapamiętał tylko „prostą dzielącą na pół”, może wziąć jedną za drugą albo sądzić, że każda prosta przechodząca przez środek jest koniecznie prostopadła.

W drukowanych kartach spotyka się pięć rodzajów zadań: Symetralna odcinka i Dwusieczna kąta – do kreślenia lub wskazywania prostej; Dwusieczna: prawda czy fałsz oraz Dwusieczna: znajdź błąd – do oceny twierdzenia lub poprawy rozumowania; Obwód z symetralną: wybierz wynik, gdzie symetralna służy do łączenia równych długości, aby wyznaczyć obwód figury. Aby pomóc, rodzic może poprosić dziecko, by własnymi słowami wyjaśniło, dlaczego dana prosta jest lub nie jest symetralną.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Dwusieczna kąta · Dwusieczna kąta: prawda czy fałsz · Dwusieczna kąta: znajdź błąd · Symetralna odcinka · Obwód z symetralną: wybierz wynik

Trójkąty przystające: znajdowanie kąta

Twoje dziecko uczy się rozpoznawać dwa przystające trójkąty oraz wyznaczać miarę kąta na podstawie kątów odpowiadających sobie.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga znajomości przypadków przystawania trójkątów i powiązania ich z konstrukcją trójkąta na podstawie długości boków i kątów. W klasie 4e drukowane karty pracy koncentrują się przede wszystkim na jednym konkretnym punkcie: w dwóch trójkątach przystających (mających dokładnie ten sam kształt i ten sam rozmiar) kąty odpowiadające sobie mają tę samą miarę. Tekst nie podaje tutaj zakresu liczb właściwego dla klasy; najpierw chodzi o rozumowanie na podstawie rysunków i ich oznaczeń.

Najczęstszy błąd polega na łączeniu kątów, które nie odpowiadają sobie. Uczniowie porównują wtedy kąt, który znajduje się w odpowiednim miejscu na rysunku, albo kierują się położeniem na kartce zamiast kolejnością liter. W trójkącie o nazwie ABC i drugim o nazwie DEF kąt przy A odpowiada kątowi przy D, a nie kątowi przy E.

Karty z tej serii przedstawiają cztery formaty: Kąt w trójkącie przystającym: znajdź błąd, gdzie trzeba wskazać błędne obliczenie; wybierz miarę, gdzie należy zaznaczyć właściwą wartość spośród kilku propozycji; prawda czy fałsz, służący do sprawdzania stwierdzeń o równych kątach; oraz Kąt w trójkącie przystającym, gdzie uczeń bezpośrednio oblicza żądany kąt na podstawie odpowiadających sobie wierzchołków.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).
Powiązanie z podstawą programową: Wskazywanie związku między cechami przystawania trójkątów a konstrukcją trójkąta na podstawie danych długości boków i/lub miar kątów.

Typy zadań: Kąt w trójkącie przystającym · Kąt w trójkącie przystającym: prawda czy fałsz · Kąt w trójkącie przystającym: wybierz miarę · Kąt w trójkącie przystającym: znajdź błąd

Symetria środkowa: środek i punkt symetryczny

W klasie 4 uczeń uczy się znajdować symetryczny punkt względem punktu oraz wskazywać środek figury lub pary punktów.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń powinien zrozumieć, jak symetria środkowa działa na figurę. Konkretnie pracuje na punktach i figurach: konstruuje symetryczny punkt względem danego punktu oraz szuka środka symetrii. Program nie określa tutaj zakresu liczb: to karty pracy w klasie ustalają współrzędne, które są używane.

Najczęstszy błąd polega na myleniu symetrii środkowej z symetrią osiową: uczeń umieszcza punkt symetryczny po tej samej stronie co punkt wyjściowy albo umieszcza go „obok” zamiast „po drugiej stronie”. Inna częsta pomyłka to przekonanie, że środek musi należeć do figury. Wystarczy pamiętać, że środek jest środkiem odcinka łączącego punkt z jego symetrycznym.

W kartach pracy przybiera to postać czterech typów ćwiczeń: Symetria środkowa: czy figura ma środek? (uczeń sprawdza, czy figura pozostaje niezmieniona po obrocie o półobrót wokół punktu), Symetria środkowa: wybierz współrzędną (uzupełnia współrzędne punktu symetrycznego), Punkt symetryczny względem punktu oraz Symetria środkowa: środek pary punktów (uczeń wyznacza środek odcinka łączącego dwa punkty symetryczne).

Powiązanie z podstawą programową: Rozumieć efekt translacji, symetrii (osiowej i środkowej), obrotu, jednokładności na figurze.

Typy zadań: Symetria środkowa: czy figura ma środek symetrii? · Odbicie względem punktu: wybierz współrzędną · Punkt symetryczny względem punktu · Symetria środkowa: środek symetrii pary punktów

Suma kątów trójkąta i czworokąta

Uczeń uczy się wyznaczać brakujący kąt w trójkącie lub czworokącie, wykorzystując fakt, że suma ich kątów jest znana.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń wykorzystuje fakt, że suma kątów trójkąta wynosi 180°, aby obliczyć nieznany kąt na podstawie dwóch pozostałych. Program cyklu 4 wymaga tej własności dla trójkąta, którą można wykazać, opierając się na kątach odpowiadających. Karty tego przedmiotu zajmują się także czwartym kątem czworokąta oraz sumą kątów wielokąta.

Najczęstszym błędem jest zapomnienie o odjęciu znanych kątów od 180° lub zastosowanie sumy kątów trójkąta do czworokąta. Wynik wydaje się wtedy prawdopodobny, przez co błąd trudno zauważyć samodzielnie.

Karta na ten temat może zawierać:

  • trójkąt, w którym znamy dwa kąty, i trzeba znaleźć trzeci;
  • trójkąt równoramienny, w którym szukamy kąta przy wierzchołku;
  • trójkąt prostokątny, w którym szukamy drugiego kąta ostrego;
  • czworokąt, w którym znamy trzy kąty, i trzeba znaleźć czwarty;
  • trójkąt, którego kąty pozostają w danym stosunku, lub sytuację z życia codziennego;
  • pytanie kontrolne: czy taki trójkąt istnieje?

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Kąty w trójkącie: oceń dwa zdania · Czwarty kąt czworokąta (kl. 5–7) · Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry (kl. 5–6) · Kąty trójkąta: czy taki trójkąt istnieje? (kl. 5–7) · Suma kątów wielokąta krok po kroku (kl. 5–6) · Suma kątów wielokąta: porównaj (kl. 5–6) · Trzeci kąt trójkąta (kl. 5–7) · Trzeci kąt trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–7) · Kąty trójkąta równoramiennego: kąt między ramionami (kl. 5–7) · Kąty trójkąta w danym stosunku (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta w praktyce (kl. 5–7)

Pozostałe typy zadań

Tak wygląda zadanie

Oblicz.

16 : (-2) = □

Odpowiedź: −8

Liczebności trzech grup A, B i C przedstawiono na diagramie kołowym. Oblicz kąt wycinka grupy A.

f_A = 12, f_B = 6, f_C = 14; α_A = □°

Odpowiedź: 135

Podstawą graniastosłupa prostego jest trójkąt prostokątny o bokach a, b i c, a wysokość graniastosłupa to h. Oblicz pole jego powierzchni.

a = 6 cm, b = 8 cm, c = 10 cm, h = 5 cm

Odpowiedź: 168 cm²

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Kwadraty i sześciany liczb, ułamki i liczby dziesiętne

Nauka obliczania kwadratu i sześcianu liczby: podnoszenie liczby do kwadratu lub sześcianu, także ułamka lub liczby dziesiętnej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 (klasy 5–3) wymaga znajomości kwadratów liczb od 1 do 144. W klasie 4 uczeń konkretnie pracuje nad kwadratem i sześcianem liczby, a następnie nad potęgami ułamka, wykorzystując te kwadraty jako punkty odniesienia.

Najczęstszym błędem jest mylenie potęgi z mnożeniem przez wykładnik: zapisanie 3² = 6 zamiast 3 × 3 = 9. W przypadku ułamka typowym błędem jest podniesienie do kwadratu tylko licznika: (2/3)² staje się 4/3 zamiast 4/9. Te błędy wynikają z tego, że uczeń stosuje regułę rachunkową, nie wyobrażając sobie, co oznacza kwadrat lub sześcian.

W kartach pracy dla klasy 4 znajdziemy w szczególności:

  • Kwadrat i sześcian liczby: obliczanie 7² lub 4³ i sprawdzanie wyniku.
  • Kwadrat ułamka: obliczanie kwadratu ułamka przez podniesienie do kwadratu licznika i mianownika.
  • Potęga ułamka: wybierz mianownik: znalezienie mianownika, który daje oczekiwany wynik.
  • Potęga liczby całkowitej: wybierz wynik: rozpoznanie właściwej wartości spośród kilku propozycji.
  • Potęgi małych liczb: uporządkuj: ustawienie kilku potęg w kolejności rosnącej.
  • Potęgi: porównaj a^b i b^a: porównanie dwóch potęg, w których podstawa i wykładnik są zamienione miejscami.
  • Potęga: brakująca podstawa: odnalezienie liczby podniesionej do danej potęgi.

Powiązanie z podstawą programową: Liczby kwadratowe od 1 do 144.

Typy zadań: Kwadrat i sześcian liczby (kl. 4–6) · Kwadrat ułamka (kl. 5–6) · Potęga liczby naturalnej: wybierz wynik (kl. 5–6) · Potęga ułamka: wybierz mianownik (kl. 5–6) · Potęgi małych liczb: uporządkuj (kl. 4–6) · Potęga: brakująca podstawa (kl. 5–6) · Potęgi: porównaj a^b i b^a (kl. 5–6)

Zapisywanie ułamka w postaci dziesiętnej

Uczeń uczy się przechodzić od ułamka do jego zapisu dziesiętnego oraz rozpoznawać, że dwa różne zapisy oznaczają tę samą liczbę.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program klasy 4 wymaga umiejętności posługiwania się różnymi zapisami tej samej liczby, ułamkowym lub dziesiętnym, oraz przechodzenia między nimi. Tutaj dziecko wychodzi od ułamka, na przykład 3/4, i zapisuje odpowiadającą mu liczbę z przecinkiem.

Najczęstszy błąd polega na przepisaniu cyfr ułamka zamiast obliczenia jego wartości. Uczeń może zapisać 1/4 jako 0,14, czytając „1” i „4” bez zastanowienia, co naprawdę przedstawia ułamek. Może też pomylić 0,4 i 0,04, które mają różne wartości. Powrót do pytania „ile razy ułamek stanowi część jedności?” pomaga wychwycić te błędy.

W kartach z tego działu ćwiczenie występuje w kilku wersjach:

  • Zapisz ułamek w postaci liczby dziesiętnej: bezpośrednia zamiana.
  • Ułamek na dziesiętny: wybierz zapis: spośród kilku propozycji dziecko rozpoznaje poprawny zapis dziesiętny.
  • Ułamek na dziesiętny: prawda czy fałsz: dziecko ocenia, czy równość między ułamkiem a liczbą dziesiętną jest poprawna.
  • Ułamek na dziesiętny: znajdź błąd: dziecko wskazuje błędną zamianę i ją poprawia.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej).
Powiązanie z podstawą programową: Przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej.

Typy zadań: Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis (kl. 5–6) · Ułamek zwykły na dziesiętny: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień ułamek zwykły na dziesiętny (kl. 4–6)

Umieszczanie liczb dziesiętnych na osi liczbowej

Uczeń uczy się odczytywać liczbę dziesiętną na osi liczbowej, zaznaczać ją, a następnie znajdować środek lub odległość między dwiema liczbami.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga stosowania różnych zapisów tej samej liczby, w tym odczytywania jej na osi liczbowej. Konkretnie, dziecko powinno wiedzieć, że punkt położony na osi odpowiada liczbie dziesiętnej, i odwrotnie, że liczba dziesiętna odpowiada punktowi. Program nie określa tu zakresu liczb: zależy on od używanych kart pracy.

Najczęstszy błąd wynika z odczytywania podziałek pośrednich. Między dwoma punktami orientacyjnymi dziecko czasem liczy podziałki, nie uwzględniając ich wartości, albo traktuje część dziesiętną jak liczbę całkowitą: może wtedy uważać, że 0,5 jest większe niż 0,125, ponieważ 5 jest większe niż 1. Powrót do wartości każdej podziałki pomaga to skorygować.

W praktyce karty pracy proponują zadania, takie jak:

  • Odczytać liczbę dziesiętną na osi liczbowej: podać wartość wskazanego punktu.
  • Wybrać środek: wskazać liczbę leżącą dokładnie w połowie odcinka między dwiema danymi liczbami.
  • Znaleźć odległość między dwiema liczbami: obliczyć różnicę między dwoma punktami położonymi na osi.
  • Wybrać odległość: spośród kilku odpowiedzi wskazać tę, która odpowiada odległości między dwoma punktami.

Powiązanie z podstawą programową: Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej).

Typy zadań: Liczby dziesiętne na osi: wybierz odległość (kl. 4–6) · Odczytaj ułamek dziesiętny z osi (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: odległość dwóch liczb (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: wybierz środek odcinka (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne na osi: liczba w połowie (kl. 4–6)

Zapisywanie liczby dziesiętnej w postaci ułamka

Twoje dziecko uczy się zapisywać liczbę dziesiętną w postaci ułamka, na przykład 0,35 zapisujemy jako 35/100.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko uczy się przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej: liczbę dziesiętną, np. 0,35, można też zapisać w postaci ułamka. Program wymaga umiejętności przechodzenia między tymi zapisami, ale nie precyzuje tutaj, o jakie liczby chodzi. Karty pracy dla klasy 4 pokazują przede wszystkim zamianę liczby dziesiętnej na ułamek.

Najczęstszy błąd polega na złym liczeniu cyfr po przecinku, na przykład zapisaniu 0,35 jako 35/10 zamiast 35/100. Często wynika on z pomylenia liczby cyfr z wartością ostatniej pozycji (dziesiąte, setne itd.).

Ćwiczenia z tego zakresu zwykle przybierają cztery formy:

  • Zapisz liczbę dziesiętną w postaci ułamka: dziecko samodzielnie tworzy ułamek.
  • Liczba dziesiętna na ułamek: wybierz ułamek: dziecko wskazuje właściwy ułamek spośród kilku propozycji.
  • Liczba dziesiętna na ułamek: prawda czy fałsz: dziecko sprawdza, czy podana równość jest poprawna.
  • Liczba dziesiętna na ułamek: znajdź błąd: dziecko wykrywa i poprawia błędną zamianę.

Powiązanie z podstawą programową: Przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej.

Typy zadań: Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek (kl. 4–6) · Ułamek dziesiętny na zwykły: znajdź błąd (kl. 4–6) · Zamień ułamek dziesiętny na zwykły (kl. 4–6)

Rozszerzanie ułamka: znajdowanie ułamka równego

Uczeń uczy się mnożyć licznik i mianownik ułamka przez tę samą liczbę, aby otrzymać równy ułamek, o większym mianowniku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie czwartej uczeń powinien umieć zapisać ułamek równy danemu ułamkowi, mnożąc jego licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Program nauczania uwzględnia tę równość ułamków, którą można uzasadnić na podstawie definicji ilorazu: wartość ułamka się nie zmienia.

Najczęstszym błędem jest pomnożenie tylko jednej z dwóch części, często licznika, lub dodanie tej samej liczby do licznika i mianownika. Otrzymany ułamek nie ma wtedy tej samej wartości co pierwszy, co uczeń może sprawdzić, porównując oba ilorazy.

Karty ćwiczeń proponują zadania takie jak:

  • Znajdź ułamek równy;
  • Rozszerzanie ułamków: brakujący mianownik;
  • Rozszerzanie ułamków: przez jaką liczbę rozszerzono?;
  • Rozszerzanie ułamków: prawda czy fałsz;
  • Rozszerzanie ułamka: wybierz czynnik;
  • Rozszerzanie ułamków: znajdź błąd.

Powiązanie z podstawą programową: Równość ułamków (możliwość wykazania na podstawie definicji ilorazu).

Typy zadań: Rozszerz ułamek (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: brakujący mianownik (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: przez jaką liczbę rozszerzono? (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: wybierz mnożnik (kl. 4–6) · Rozszerzanie ułamków: znajdź błąd (kl. 4–6)

Upraszczanie ułamka do postaci nieskracalnej

Twoje dziecko uczy się zapisywać ułamek z mniejszym licznikiem i mianownikiem, nie zmieniając jego wartości, aż do uzyskania postaci nieskracalnej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 uczeń poznaje, że ułamek może być zapisany w kilku równych sobie postaciach, na przykład 6/8 i 3/4. Wie, jak podzielić licznik i mianownik przez tę samą liczbę, aby otrzymać równy ułamek, a następnie doprowadzić go do postaci nieskracalnej, czyli takiej, w której nie istnieje już żaden wspólny dzielnik tych dwóch liczb. Program wskazuje również, że tę równość można uzasadnić na podstawie definicji ilorazu. Dokładne wartości liczbowe nie są szczegółowo omawiane w ramach tej karty, dlatego nie podajemy zakresu liczb właściwego dla klasy 4.

Najczęstszy błąd polega na dzieleniu tylko licznika lub tylko mianownika, co zmienia wartość ułamka. Inna trudność wynika z wyboru dzielnika: uczeń zatrzymuje się na wspólnym dzielniku, który nie jest największy, i musi wtedy skracać ułamek po raz drugi. Warto na koniec sprawdzić, czy obie liczby nie mają już wspólnego dzielnika.

W kartach z klasy 4 ta umiejętność pojawia się w zadaniach typu:

  • Skróć ułamek: sprowadzić dany ułamek do postaci nieskracalnej.
  • Skracanie: przez jaką liczbę skrócono?: odnaleźć dzielnik użyty między dwoma równymi ułamkami.
  • Skracanie ułamków: brakujący mianownik oraz Skrócenie ułamka: wybierz brakujący mianownik: uzupełnić równość ułamków.
  • Skrócenie ułamka: wybierz licznik: znaleźć licznik, dla którego dwa ułamki są równe.

Powiązanie z podstawą programową: Równość ułamków (możliwość wykazania na podstawie definicji ilorazu).
Powiązanie z podstawą programową: Skracać ułamek do postaci nieskracalnej.
Powiązanie z podstawą programową: Ułamki nieskracalne.

Typy zadań: Skracanie ułamków: brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: przez jaką liczbę skrócono? (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz brakujący mianownik (kl. 4–6) · Skracanie ułamków: wybierz licznik wyniku (kl. 4–6) · Skróć ułamek (kl. 4–6)

Porównywanie ułamków w klasie 4

Umieć określić, która z dwóch ułamków jest większa, nawet gdy mają różne liczniki i mianowniki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Repères programu dotyczące porządku liczb wymiernych (zapis ułamkowy, dziesiętny lub naukowy) obejmują cały cykl 4, a nie tylko klasę 4. Karty pracy dla klasy 4 koncentrują się przede wszystkim na porównywaniu dwóch prostych ułamków: ułamków o różnych mianownikach, ułamków o tym samym liczniku oraz ułamków porównywanych z jedną drugą.

Najczęstszy błąd wynika z przekonania, że duży mianownik oznacza duży ułamek. Dziecko może twierdzić, że 1/8 jest większe niż 1/4, ponieważ 8 jest większe od 4. W przypadku ułamków o tym samym liczniku trzeba odwrócić ten tok myślenia: im większy mianownik, tym mniejsze części, więc 2/7 jest mniejsze niż 2/5. Innym błędem jest porównywanie osobno liczników i mianowników, na przykład wnioskowanie, że 3/4 jest większe niż 2/5, tylko dlatego, że 3 jest większe od 2.

Na kartach pracy przybiera to postać ćwiczeń Ułamki o różnych mianownikach: porównaj, Ułamki o tym samym liczniku: porównaj oraz Ułamki: porównaj z jedną drugą, w których uczeń ma wpisać znak < lub > między dwoma ułamkami albo powiedzieć, czy dany ułamek jest większy, czy mniejszy od 1/2. Ćwiczenia Ułamki równe: prawda czy fałsz oraz Ułamki równe: znajdź błąd pomagają także zauważyć ułamki o tej samej wartości. Prostym sposobem, który dorosły może zaproponować w domu, jest narysowanie dwóch pasków o tej samej długości, podzielenie ich na części i porównanie ich wzrokowo.

Powiązanie z podstawą programową: Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym
Powiązanie z podstawą programową: Porządek liczb wymiernych w zapisie dziesiętnym lub ułamkowym.

Typy zadań: Ułamki o tym samym liczniku: porównaj (kl. 4–5) · Ułamki równe: brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Ułamki równe: wybierz brakujący licznik (kl. 4–6) · Ułamki równe: znajdź błąd (kl. 4–6) · Ułamki: porównaj z połową (kl. 4–5) · Ułamki o różnych mianownikach: porównaj (kl. 4–6) · Ułamki równoważne: tyle samo z innego podziału (kl. 4–6)

Porównywanie liczb dziesiętnych

Uczeń uczy się mówić, która z dwóch liczb dziesiętnych jest większa, a następnie porządkować je w kolejności.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń porównuje liczby dziesiętne, porządkuje je od najmniejszej do największej i wskazuje największą z listy. Program cyklu 4 wymaga szerzej, by porównywać, porządkować i ograniczać liczby wymierne zapisane w postaci dziesiętnej, ułamkowej lub w zapisie naukowym. Karty pracy dla klasy 4 koncentrują się przede wszystkim na liczbach dziesiętnych.

Najczęstszy błąd polega na porównywaniu części po przecinku jak liczby całkowitej. Uczeń uważa wtedy, że 0,45 jest większe od 0,5, bo 45 jest większe od 5. Trzeba natomiast najpierw porównać część całkowitą, potem dziesiąte, a następnie setne, w tej właśnie kolejności.

Karty zawierają m.in.:

  • Liczby dziesiętne: porównaj, gdzie uczeń wskazuje, która z dwóch liczb jest mniejsza lub większa.
  • Liczby dziesiętne: uporządkuj od najmniejszej, gdzie uczeń ustawia kilka liczb w porządku rosnącym.
  • Porównywanie liczb dziesiętnych: wybierz największą, gdzie uczeń wskazuje największą liczbę z listy.
  • Porównywanie liczb dziesiętnych: prawda czy fałsz, gdzie uczeń sprawdza stwierdzenia typu „3,5 jest większe od 3,45”.

Powiązanie z podstawą programową: Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym

Typy zadań: Porównywanie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz (kl. 4–6) · Porównywanie ułamków dziesiętnych: wybierz największą (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne: porównaj (kl. 4–6) · Ułamki dziesiętne: uporządkuj od najmniejszego (kl. 4–6)

Odczytywanie i zaznaczanie ułamka na osi liczbowej

Twoje dziecko uczy się odnajdywać ułamek na osi liczbowej: potrafi odczytać położenie punktu, wybrać odpowiadający mu ułamek i stwierdzić, czy twierdzenie dotyczące tego położenia jest prawdziwe, czy fałszywe.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program klasy 7 i 8 szkoły podstawowej (cykl 4) wymaga, aby umieć odczytać i zaznaczyć liczbę wymierną na osi liczbowej. W klasie 7 drukowane ćwiczenia dotyczą odczytywania i wybierania ułamków zaznaczonych na osi liczbowej. Dziecko powinno więc umieć określić położenie ułamka między dwiema podziałkami oraz rozpoznać ten, który odpowiada danemu punktowi.

Najczęstszy błąd polega na liczeniu podziałek zamiast liczeniu równych części między dwiema liczbami całkowitymi. Na przykład punkt położony w połowie odcinka między 0 a 1 odpowiada 1/2, lecz niektórzy uczniowie odczytują „2”, bo liczą kreski. Inną częstą pomyłką jest zamiana licznika z mianownikiem, co daje ułamek zupełnie inny niż ten odczytany z osi.

Ćwiczenie na ten temat występuje w trzech formach, zależnie od zaproponowanego wzoru:

  • Odczytaj ułamek z osi liczbowej: dziecko odczytuje ułamek wskazany przez punkt.
  • Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek: musi wskazać właściwy ułamek spośród kilku propozycji.
  • Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz: sprawdza, czy stwierdzenie dotyczące położenia ułamka jest poprawne.

Powiązanie z podstawą programową: Odnajdywać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej.

Typy zadań: Odczytaj ułamek z osi liczbowej (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz (kl. 3–6) · Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek (kl. 3–6)

Dodawanie ułamków o różnych mianownikach

Uczeń uczy się dodawać i odejmować dwa ułamki, które nie mają tego samego mianownika, najpierw sprowadzając je do wspólnego mianownika.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń pracuje nad sumą i różnicą liczb wymiernych, w tym ułamków. Wydrukowane karty tej klasy proponują dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach. Uczeń musi najpierw sprowadzić mianowniki do tej samej wartości, a potem wykonać działanie na licznikach.

Najczęstszy błąd polega na dodawaniu osobno liczników i osobno mianowników, tak jakby 1/2 + 1/3 dawało 2/5. Ta metoda nie działa, ponieważ można dodawać tylko części tej samej wielkości. Uczeń, który się myli, często zastosował regułę nauczoną dla równych mianowników, nie zastanawiając się, czy można ją tu zastosować.

Ćwiczenia w tej serii mają różne formy: obliczanie sumy lub różnicy, wybór poprawnego wyniku spośród kilku propozycji, stwierdzenie, czy równość jest prawdziwa, czy fałszywa, znalezienie błędu w już wykonanym rachunku, wyznaczenie licznika ułamka po skróceniu lub rozwiązanie małego zadania z życia codziennego. Dzięki tym formom można sprawdzić, czy uczeń rozumie metodę, a nie tylko odtwarza rachunek.

Powiązanie z podstawą programową: Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych.

Typy zadań: Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: znajdź błąd (kl. 5–6) · Dodaj ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią (kl. 5–6) · Odejmij ułamki o różnych mianownikach (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik (kl. 5–6) · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu (kl. 5–6) · Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę (kl. 5–6)

Szacowanie wyniku przed obliczeniem

Uczeń uczy się podawać rząd wielkości obliczenia, aby sprawdzić, czy znaleziony dokładny wynik jest prawdopodobny.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga sprawdzania prawdopodobieństwa wyniku, w szczególności poprzez szacowanie jego rzędu wielkości. Konkretnie uczeń zaokrągla liczby z obliczenia, aby uzyskać wynik przybliżony, a następnie porównuje go z otrzymaną odpowiedzią. Karty pracy dla klasy 4 proponują przede wszystkim zaokrąglanie do setek.

Częstym błędem jest poprzestawanie na dokładnym obliczeniu bez konfrontacji z oszacowaniem. Uczeń może wtedy zapisać wynik wyraźnie za duży lub za mały, na przykład sumę kilkuset dającą kilka tysięcy, nie zdając sobie z tego sprawy. Zdarza się też, że zaokrąglenie jest wykonane niekonsekwentnie: jedna liczba zaokrąglana w górę, inna w dół, bez jasnego powodu, co zakłamuje oszacowanie.

W drukowanych ćwiczeniach z klasy 4 spotyka się trzy rodzaje zadań: « Oszacuj sumę », gdzie uczeń podaje bezpośrednie oszacowanie; « Oszacuj sumę: wybierz oszacowanie », gdzie musi rozpoznać wartość przybliżoną najbliższą spośród kilku propozycji; oraz « Oszacuj: wybierz zaokrąglenie do setek », gdzie zaokrągla każdą liczbę do setek przed wyciągnięciem wniosku. W domu można poprosić dziecko, aby najpierw powiedziało „to powinno wynosić około tyle”, zanim zapisze obliczenie.

Powiązanie z podstawą programową: Sprawdzać wiarygodność wyniku, w szczególności szacując jego rząd wielkości.

Typy zadań: Oszacuj sumę (kl. 4–6) · Szacowanie sumy w zadaniu tekstowym: zaokrąglij do setek (kl. 4–6) · Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie (kl. 4–6) · Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek (kl. 4–6)

Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej

Uczeń uczy się mówić, czy liczba jest dzielnikiem lub wielokrotnością innej liczby, oraz znajdować wszystkie dzielniki danej liczby całkowitej.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń musi ustalić, czy liczba całkowita jest, czy nie jest wielokrotnością lub dzielnikiem innej liczby całkowitej, oraz wyznaczyć dzielniki danej liczby. Może to zrobić ręcznie lub przy pomocy kalkulatora albo arkusza kalkulacyjnego. Dokumenty dostępne dla tej klasy nie określają dokładnego zakresu liczb: sprawdź kartę przygotowaną przez nauczyciela, aby wiedzieć, jakie liczby są używane.

Najczęstszy błąd polega na zamianie tych dwóch pojęć. Uczeń twierdzi na przykład, że 12 jest dzielnikiem 4, podczas gdy to 4 dzieli 12. Wypisując dzielniki liczby, często zapomina o 1 lub o samej tej liczbie albo pomija jedną parę dzielników.

Zadania w tej klasie wyglądają tak:

  • Zapisz wszystkie dzielniki liczby: sporządź pełną listę.
  • Dzielniki: ile ich jest?: policz dzielniki, niekoniecznie zapisując je wszystkie.
  • Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest: wskaż właściwą liczbę dzielników spośród kilku propozycji.
  • Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach: znajdź najmniejszą liczbę całkowitą mającą podaną liczbę dzielników.
  • Najmniejsza liczba o k dzielnikach: prawda czy fałsz: powiedz, czy twierdzenie o tej liczbie jest poprawne, uzasadniając odpowiedź.
  • Najmniejsza liczba o k dzielnikach: znajdź błąd: wskaż błąd w już zapisanym rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Wielokrotności i dzielniki.
Powiązanie z podstawą programową: Określać, czy liczba całkowita jest lub nie jest wielokrotnością albo dzielnikiem innej liczby całkowitej.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać dzielniki liczby ręcznie, za pomocą arkusza kalkulacyjnego, kalkulatora.

Typy zadań: Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest (kl. 5–6) · Wypisz wszystkie dzielniki liczby (kl. 4–6) · Dzielniki: ile ich jest? (kl. 5–6) · Dzielniki: na ile sposobów ustawić w równych rzędach (kl. 5–6) · Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: znajdź błąd (kl. 6–7)

Rozpoznawanie, czy liczba jest podzielna przez 2, 5 lub 10

Uczeń uczy się stwierdzać bez wykonywania dzielenia, czy liczba jest podzielna przez 2, 5 lub 10, oraz znajdować resztę z dzielenia tej liczby przez 9.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 (klasy 5–3) wymaga stosowania cech podzielności przez 2, 3, 5, 9 i 10. Karty dla klasy 4 dotyczą cech podzielności przez 2, 5 i 10, reszty z dzielenia przez 9 oraz liczb takich jak 6, 12, 15 czy 18, które sprawdza się na podstawie tych cech.

Najczęstszy błąd polega na patrzeniu na pierwszą cyfrę liczby lub jej rząd wielkości zamiast na ostatnią cyfrę. W przypadku 10 niektórzy uczniowie mylą „kończy się na 0” z „kończy się na 5”. Przy 9 próbują patrzeć na ostatnią cyfrę, choć cecha opiera się na sumie cyfr.

W praktyce karta „Cechy podzielności: sprawdź podzielność” wymaga odpowiedzi tak lub nie dla listy liczb. „Cechy podzielności: brakująca cyfra” wymaga uzupełnienia liczby tak, aby była podzielna przez 2, 5 lub 10. „Reszta z dzielenia przez 9 bez dzielenia” wymaga znalezienia reszty przez dodanie cyfr liczby.

Powiązanie z podstawą programową: Kryteria podzielności przez 2, 3, 5, 9.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować cechy podzielności przez 2, 3, 5, 9, 10.

Typy zadań: Cechy podzielności: przez 2, 5 i 10 (kl. 4–5) · Cechy podzielności: sprawdź podzielność (kl. 4–6) · Cechy podzielności: brakująca cyfra (kl. 5–6) · Cechy podzielności: przez 6, 12, 15, 18 (kl. 5–6) · Reszta z dzielenia przez 9: ile zostanie po pakowaniu (kl. 5–6) · Reszta z dzielenia przez 9 bez dzielenia (kl. 5–6)

Dzielenie pisemne z resztą przez jedną cyfrę

Twoje dziecko uczy się dzielić liczbę przez jednocyfrową, zapisując działanie w słupku, oraz odczytywać iloraz i resztę (dzielenie z resztą).

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga znajomości dzielenia z resztą, czyli umiejętności znalezienia ilorazu i reszty z dzielenia. Dokument nie precyzuje zakresu liczb dla tej klasy: chodzi więc o umiejętność pisemnego dzielenia przez jednocyfrową liczbę, a nie o przekraczanie określonego poziomu obliczeń.

Najczęstszym błędem jest zapomnienie o „zniżeniu” kolejnej cyfry z dzielnej albo pominięcie zapisania zera w ilorazie, gdy częściowa liczba jest mniejsza od dzielnika. Reszta bywa też zapisana jako większa od dzielnika, co oznacza, że pominięto jeden z etapów: reszta zawsze musi być ściśle mniejsza od dzielnika.

W kartach zespołu to zagadnienie ćwiczy się na kilku modelach: dzielenie pisemne przez jednocyfrową liczbę, dzielenie pisemne z zerem w ilorazie, dzielenie pisemne w zadaniu tekstowym (gdzie trzeba zinterpretować iloraz i resztę w konkretnej sytuacji), a także ćwiczenia polegające na odnalezieniu brakującej dzielnej lub wyborze dzielnej. Sprawdzanie dzielenia przez pomnożenie ilorazu przez dzielnik i dodanie reszty to dobry nawyk, który warto zachęcać do stosowania w domu.

Powiązanie z podstawą programową: Dzielenie z resztą (iloraz, reszta).

Typy zadań: Dzielenie pisemne: brakująca dzielna (kl. 4–5) · Dzielenie pisemne: wybierz dzielną (kl. 4–5) · Ilorazy bez reszty: uporządkuj (kl. 4–6) · Dzielenie pisemne w zadaniu tekstowym (kl. 4–5) · Dzielenie pisemne: zero w wyniku — wybierz (kl. 4–5) · Podziel pisemnie przez liczbę jednocyfrową (kl. 4–6)

Liczby pierwsze i złożone

Uczeń uczy się rozpoznawać, czy liczba jest pierwsza, czy złożona, szukając jej dzielników.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 wymaga znajomości definicji liczby pierwszej, umiejętności wypisywania liczb pierwszych mniejszych lub równych 30 oraz wyznaczania ich do 100. Te oczekiwania dotyczą całego cyklu; w klasie 4 karty pracy koncentrują się przede wszystkim na rozróżnianiu liczby pierwszej od liczby złożonej oraz na wskazywaniu ich dzielników.

Najczęstszy błąd polega na uznawaniu za pierwszą każdej liczby, która nie jest parzysta. Uczeń może wtedy twierdzić, że 9, 15 lub 21 są pierwsze, ponieważ sprawdził podzielność tylko przez 2. Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie, dlatego przed wyciągnięciem wniosku trzeba sprawdzić pozostałe możliwe dzielniki, na przykład 3, 5 czy 7.

Karty proponują m.in. następujące typy zadań:

  • Pierwsza czy złożona? : uczeń klasyfikuje każdą liczbę i uzasadnia odpowiedź, podając dzielnik.
  • Liczba złożona: najmniejszy dzielnik : uczeń szuka najmniejszego dzielnika liczby złożonej różnego od 1.
  • Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą : uczeń wskazuje liczbę pierwszą spośród kilku propozycji.
  • Liczba złożona: prawda czy fałsz : uczeń określa, czy twierdzenie o liczbie złożonej jest prawdziwe, a następnie je uzasadnia.

Powiązanie z podstawą programową: Definicja liczby pierwszej; lista liczb pierwszych mniejszych lub równych 30.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać liczby pierwsze mniejsze lub równe 100.

Typy zadań: Liczba pierwsza czy złożona? (kl. 4–6) · Liczba złożona: najmniejszy dzielnik (kl. 5–6) · Liczba złożona: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą (kl. 5–6)

Rozkładanie liczby na czynniki pierwsze

Uczeń uczy się zapisywać liczbę całkowitą jako iloczyn liczb pierwszych, na przykład 60 = 2 × 2 × 3 × 5.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń powinien umieć rozłożyć liczbę całkowitą na iloczyn czynników pierwszych, ręcznie lub za pomocą oprogramowania. Chodzi o zapisanie liczby jako mnożenia, w którym wszystkie czynniki są liczbami pierwszymi, na przykład 60 = 2 × 2 × 3 × 5.

Najczęstszy błąd polega na zatrzymaniu się zbyt wcześnie: zapisanie 36 = 4 × 9, mimo że 4 i 9 nie są liczbami pierwszymi. Trzeba kontynuować, aż pozostaną wyłącznie liczby pierwsze. Inna pułapka to zapomnienie o czynniku, który się powtarza, lub uznanie 1 za liczbę pierwszą.

Karty ćwiczeń przyjmują różne formy:

  • Rozłóż na czynniki pierwsze: zapisanie rozkładu podanej liczby.
  • Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę i jaka liczba: odnalezienie liczby na podstawie jej rozkładu.
  • Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik: uzupełnienie iloczynu, w którym brakuje jednego czynnika.
  • Rozkład: ile czynników: wybranie liczby czynników pierwszych danej liczby spośród kilku odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: Rozkładać liczbę całkowitą na iloczyn czynników pierwszych (ręcznie lub za pomocą oprogramowania).

Typy zadań: Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik (kl. 5–6) · Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: jaka to liczba (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze (kl. 5–6)

NWD: znajdowanie największego wspólnego dzielnika

Twoje dziecko uczy się znajdować największy wspólny dzielnik dwóch liczb, a potem wykorzystywać go do skracania ułamka i rozwiązywania zadań z dzieleniem na części.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się wyznaczać największy wspólny dzielnik (NWD) dwóch liczb całkowitych. Używa go do skracania ułamka aż do postaci nieskracalnej oraz do modelowania zadań z podzielnością.

Najczęstszy błąd polega na zatrzymaniu się na wspólnym dzielniku, który nie jest największy. Na przykład dziecko dzieli licznik i mianownik przez 2, choć ułamek można jeszcze skrócić. Ułamek wydaje się wtedy prostszy, ale nie jest nieskracalny. Inną częstą pomyłką jest szukanie wspólnej wielokrotności zamiast wspólnego dzielnika.

Karty pracy obejmują m.in.:

  • NWD w zadaniu: dzielenie przedmiotów na jednakowe paczki, szukając jak największej liczby paczek.
  • Obliczanie NWD dwóch liczb.
  • Wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias.
  • Wybieranie największego wspólnego dzielnika spośród kilku podanych wspólnych dzielników.
  • Prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, aby wykrywać błędne rozumowania.

Powiązanie z podstawą programową: Skracać ułamek do postaci nieskracalnej.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować i rozwiązywać problemy dotyczące podzielności (np. przekładnie zębate, łączne występowanie zjawisk itp.).

Typy zadań: NWD: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWD: wybierz największy wspólny dzielnik (kl. 5–6) · NWD: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWD w zadaniu: podział na jednakowe paczki (kl. 5–6) · NWD: wyłącz wspólny czynnik przed nawias (kl. 6–7) · Oblicz NWD dwóch liczb (kl. 5–6)

Najmniejsza wspólna wielokrotność: znajdowanie najmniejszej wspólnej wielokrotności

W klasie 4 uczeń uczy się znajdować najmniejszą wspólną wielokrotność dwóch liczb oraz wykorzystywać to pojęcie do rozwiązywania zadań dotyczących spotkań lub cykli.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programu omawiany tutaj, czyli modelowanie i rozwiązywanie zadań z podzielnością (koła zębate, łączenie się zjawisk), dotyczy całego cyklu 4, czyli klas 5–3. W klasie 4 karty proponują przede wszystkim obliczanie NWW dwóch liczb i wykorzystywanie go w konkretnych sytuacjach. Dokładne zakresy liczb nie są tutaj podane: proszę zajrzeć do kart dziecka.

Najczęstszy błąd polega na myleniu NWW z NWD. Uczeń może szukać wspólnego dzielnika zamiast wspólnej wielokrotności albo wziąć iloczyn dwóch liczb, nie sprawdzając, czy jest on najmniejszy. Może też wybrać liczbę, która jest wielokrotnością tylko jednej z podanych liczb.

Ćwiczenia z tej serii mają zazwyczaj następujące formy:

  • Oblicz NWW dwóch liczb: bezpośrednie obliczenie.
  • NWW w zadaniu tekstowym: rozpoznanie w treści, kiedy dwa zdarzenia lub dwa cykle zbiegają się w tym samym czasie.
  • NWD i NWW: znajdź drugą liczbę: wykorzystanie związku między tymi pojęciami do wyznaczenia brakującej liczby.
  • NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność: wybór poprawnej odpowiedzi spośród kilku wspólnych wielokrotności.
  • NWW: prawda czy fałsz oraz NWW: znajdź błąd: sprawdzanie twierdzenia lub wskazywanie błędu w rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Modelować i rozwiązywać problemy dotyczące podzielności (np. przekładnie zębate, łączne występowanie zjawisk itp.).

Typy zadań: NWW: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność (kl. 5–6) · NWW: znajdź błąd (kl. 5–6) · NWW w zadaniu: kiedy znów razem (kl. 5–6) · Oblicz NWW dwóch liczb (kl. 5–6) · NWD i NWW: znajdź drugą liczbę (kl. 6–7)

Ułożenie równania do zadania tekstowego

Przetłumaczenie zdania na równanie z jedną niewiadomą, a następnie rozwiązanie tego równania, aby znaleźć szukaną liczbę lub wielkość.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program czwartego etapu edukacyjnego wymaga, aby ułożyć równanie do rozwiązania problemu. Nie określa on zakresu liczb dla tego punktu. W klasie 7 uczeń musi więc umieć przeczytać treść zadania, wybrać literę dla nieznanej wielkości, zapisać zależność między danymi w postaci równania pierwszego stopnia, a następnie je rozwiązać.

Najczęstszym błędem jest niewłaściwe przetłumaczenie kolejności działań z treści zadania. Na przykład „dwukrotność liczby, powiększona o 3, daje 17” zapisuje się jako 2x + 3 = 17, jednak wielu uczniów pisze 2(x + 3) = 17 lub x + 3 × 2 = 17. Nie czytają oni słów w kolejności, w jakiej zostały podane. Innym błędem jest mylenie niewiadomej z wynikiem końcowym albo zapominanie o sprawdzeniu rozwiązania w treści wyjściowego zadania.

W praktyce tę pracę spotyka się w szablonach ćwiczeń z karty: „Równanie z treści zadania: jaka to była liczba” do odnalezienia ukrytej liczby, „Równanie dla wielkości początkowej: zadanie” do odtworzenia wielkości wyjściowej oraz ćwiczenia „Równanie z niewiadomą”, w których dziecko wybiera poprawną odpowiedź, mówi, czy równość jest prawdziwa, czy fałszywa, lub wskazuje błąd w już ułożonym równaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Ułożenie równania do rozwiązania problemu.

Typy zadań: Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6)

Rozstęp zbioru danych

Dziecko uczy się obliczać rozstęp zbioru wartości, czyli różnicę między największą a najmniejszą z nich.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń uczy się obliczać rozstęp serii statystycznej. Jest to miara rozproszenia: pokazuje różnicę między największą a najmniejszą wartością. Dla serii ocen lub temperatur odejmujemy więc wartość najmniejszą od największej.

Najczęstszy błąd polega na wzięciu pierwszej i ostatniej wartości z listy bez wcześniejszego jej uporządkowania. Tymczasem rozstęp zależy od wartości największej i najmniejszej, a nie od kolejności, w jakiej zapisano dane. Warto najpierw znaleźć najmniejszą i największą wartość, a dopiero potem je odjąć.

W kartach ćwiczeń występują trzy rodzaje zadań:

  • Oblicz rozstęp: uczeń znajduje minimum i maksimum serii, a następnie oblicza ich różnicę.
  • Rozstęp: wybierz wartość: uczeń wskazuje wartość, która pasuje do podanego rozstępu.
  • Rozstęp: prawda czy fałsz: uczeń sprawdza, czy twierdzenie dotyczące rozstępu serii jest poprawne.

Powiązanie z podstawą programową: Miara rozproszenia: rozstęp.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Oblicz rozstęp danych (kl. 5–6) · Rozstęp: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Rozstęp: znajdź błąd (kl. 5–6) · Rozstęp danych: dane zbędne (kl. 5–6) · Rozstęp: wybierz wartość (kl. 5–6)

Średnia ważona, wyjaśniona prosto

Uczeń uczy się obliczać średnią z uwzględnieniem wagi każdej wartości, np. współczynnika oceny, a następnie interpretować wynik.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń musi obliczać i interpretować wskaźniki położenia lub rozproszenia serii statystycznej. Średnia ważona jest jednym z przykładów: każda wartość nie liczy się tak samo jak pozostałe, ponieważ ma przypisaną wagę (współczynnik, liczbę powtórzeń, czas trwania). Uczeń mnoży każdą wartość przez jej wagę, dodaje te iloczyny, a następnie dzieli przez sumę wag.

Najczęstszy błąd polega na dzieleniu przez liczbę wartości zamiast przez sumę wag, co oznacza traktowanie wszystkich wartości tak, jakby miały taką samą wagę. Wynik wydaje się wiarygodny, i to właśnie sprawia, że trudno go zauważyć. Sprawdzenie wyniku w zestawieniu z wartościami wyjściowymi pomaga go zweryfikować: średnia ważona zawsze musi znajdować się między najmniejszą a największą wartością.

Na karcie ćwiczeń zadania przyjmują różne formy:

  • Ocena końcowa z kilku części: obliczyć średnią z ocen o różnych współczynnikach.
  • Znajdź błąd: wykryć błędne obliczenie, często zapomniany mianownik.
  • Prawda czy fałsz oraz wybierz wynik: ocenić stwierdzenie lub wybrać właściwą wartość spośród propozycji.
  • Średnie dwóch serii: porównaj: porównać dwie średnie ważone i zinterpretować, która jest wyższa.
  • Brakująca wartość, odwrotne pytanie i dane zbędne: wyznaczyć ocenę lub liczbę wartości na podstawie średniej albo pominąć informację, która nie jest potrzebna do obliczeń.

Powiązanie z podstawą programową: Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego.

Typy zadań: Średnia ważona (kl. 11–12) · Średnia ważona: wybierz wynik (kl. 11–12) · Liczba danych ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 11–12) · Średnia arytmetyczna: dane zbędne (kl. 11–12) · Średnia ważona: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Średnia ważona: znajdź błąd (kl. 11–12) · Średnia: brakująca wartość (kl. 11–12) · Średnie dwóch zestawów danych: porównaj (kl. 11–12) · Średnia ważona: wynik końcowy z kilku części (kl. 11–12)

Znajdowanie wartości dla jednej jednostki

Uczeń uczy się obliczać wartość jednej jednostki (na przykład cenę jednego przedmiotu) na podstawie sytuacji proporcjonalnej, aby rozwiązać problem lub porównać dwie oferty.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program klasy 4 łączy tę umiejętność z współczynnikiem proporcjonalności: gdy kilka wielkości jest proporcjonalnych, można znaleźć wartość odpowiadającą jednostce. Karty z tej klasy proponują przede wszystkim sytuacje z życia codziennego, takie jak cena, ilość czy prędkość. Tekst programu nie określa tutaj zakresu liczb właściwego dla klasy 4 i nie szczegółowo opisuje metody oczekiwane na tym poziomie.

Najczęstszy błąd polega na odwróceniu dzielenia: uczeń dzieli liczbę jednostek przez cenę zamiast cenę przez liczbę jednostek. Otrzymuje wtedy wynik, który nie ma sensu, na przykład ułamek centa albo zbyt dużą liczbę przedmiotów. Dobrym nawykiem jest pytanie, czy wynik powinien być mniejszy, czy większy od wartości początkowej.

W praktyce karty dla klasy 4 występują w kilku formach:

  • Zadanie: ile za jeden? : obliczyć cenę jednego przedmiotu na podstawie partii.
  • Cena jednostkowa: gdzie taniej? : porównać dwie oferty, sprowadzając każdą do jednostki.
  • Wybierz wynik i prawda czy fałsz : sprawdzić zaproponowaną wartość jednostkową.
  • Zbędne dane : wskazać informacje, które nie są potrzebne do obliczeń.
  • Znajdź błąd i krok po kroku : wykryć błąd w metodzie i przejść przez rozwiązanie etapami.

Powiązanie z podstawą programową: Współczynnik proporcjonalności.

Typy zadań: Wartość dla jednej jednostki: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Wartość dla jednej jednostki: znajdź błąd (kl. 5–6) · Cena jednostkowa: z treścią, ile na jedną sztukę (kl. 5–6) · Cena za sztukę krok po kroku (kl. 5–6) · Cena za sztukę: dane zbędne (kl. 5–6) · Wartość dla jednej jednostki: wybierz wynik (kl. 5–6) · Cena za sztukę: gdzie taniej? (kl. 5–7)

Upraszczanie stosunku (proporcji) w klasie 4

Uczeń uczy się zapisywać stosunek (ratio) w jego najprostszej postaci, dzieląc oba jego wyrazy przez ten sam dzielnik.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń pracuje z pojęciem stosunku (ratio), czyli porównania dwóch wielkości; na przykład 12 uczniów na 8 krzeseł zapisuje się jako 12 : 8. Podany tu program wprowadza pojęcie stosunku, nie określając jednak dokładnego zakresu liczb dla tej klasy, dlatego poniższy opis dotyczy głównie rodzajów proponowanych ćwiczeń.

Najczęstszy błąd polega na odejmowaniu tej samej liczby od obu wyrazów zamiast ich dzielenia. Na przykład dla 12 : 8, odjęcie 4 od obu wyrazów daje 8 : 4, co nie odpowiada stosunkowi 3 : 2. Inny częsty błąd to uproszczenie tylko jednej z dwóch liczb, co zmienia stosunek.

W kartach pracy dla tej klasy proponowane są następujące zadania:

  • Uprość stosunek: zapisać stosunek w jego najprostszej postaci.
  • Upraszczanie stosunku: różne jednostki: przekształcić stosunek, w którym dwie wielkości nie mają tej samej jednostki.
  • Upraszczanie stosunku: prawda czy fałsz: określić, czy dwa zapisy oznaczają ten sam stosunek.
  • Upraszczanie stosunku: wybierz dzielnik: wskazać dzielnik, który pozwala uprościć stosunek.
  • Upraszczanie stosunku: znajdź błąd: wskazać, co jest błędne w już wykonanym uproszczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie stosunku.

Typy zadań: Skracanie stosunku: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skracanie stosunku: wybierz dzielnik (kl. 6) · Skracanie stosunku: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skróć stosunek (kl. 6) · Skracanie stosunku: różne jednostki (kl. 6–7)

Znajdowanie brakującej wartości w proporcji

Uczeń uczy się rozpoznawać sytuację proporcjonalności i obliczać brakujący wyraz proporcji (czwartą proporcjonalną).

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie czwartej uczeń powinien rozpoznać, czy dwie wielkości są proporcjonalne, a następnie obliczyć czwartą proporcjonalną, czyli liczbę brakującą, aby dwa stosunki były równe. Podane tutaj programy nie określają zakresów liczb: oczekiwane umiejętności dotyczą sposobu rozumowania, a nie konkretnej wielkości liczb.

Najczęstszy błąd polega na rozumowaniu przez dodawanie zamiast mnożenia. Jeśli 3 zeszyty kosztują 6 €, uczeń czasem myśli, że 5 zeszytów będzie kosztować 6 + 2 = 8 €, podczas gdy trzeba zastosować ten sam współczynnik mnożenia do każdej wartości. Ten odruch addytywny często wynika z wcześniejszych nawyków rachunkowych i koryguje się go, szukając wprost czynnika łączącego obie kolumny.

W kartach pracy to pojęcie pojawia się w kilku postaciach:

  • Proporcja: brakująca wartość oraz Proporcja: brakujący trzeci wyraz, gdzie trzeba uzupełnić równość stosunków;
  • Proporcjonalność: uzupełnij tabelę, gdzie uczeń wyszukuje współczynnik między dwoma wierszami;
  • Proporcja w zadaniu: obliczenie dla innej liczby, gdzie proporcja jest ukryta w konkretnej treści zadania;
  • Proporcja: wybierz brakujący wyraz, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd, które wymagają sprawdzenia odpowiedzi lub wskazania błędu w rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać sytuację proporcjonalności lub nieproporcjonalności.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać czwarty proporcjonalny.

Typy zadań: Proporcja: brakująca wartość (kl. 5–6) · Proporcja: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Proporcja: wybierz brakujący wyraz (kl. 5–6) · Proporcja: znajdź błąd (kl. 5–6) · Proporcja w zadaniu: przeliczenie na inną liczbę sztuk (kl. 5–6) · Proporcja: brakujący trzeci wyraz (kl. 5–6) · Proporcjonalność prosta: uzupełnij tabelę (kl. 6–7)

Odczytywanie wartości funkcji z jej wykresu

Nauka odczytywania funkcji z jej wykresu polega na umiejętności znajdowania, na podstawie krzywej narysowanej w układzie współrzędnych, obrazu liczby lub argumentu (antecedensu). Uczeń uczy się również wyznaczać miejsca zerowe oraz opisywać zachowanie funkcji.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń powinien umieć określić na podstawie wykresu obraz liczby przez funkcję lub antecedent liczby. Posługuje się podstawowym słownictwem: zmienna, funkcja, antecedent, obraz. Programy nauczania wskazują także, że funkcja może być przedstawiona za pomocą wyrażenia, tabeli wartości, wykresu lub programu obliczeniowego. Tutaj praca dotyczy wykresu.

Najczęstszy błąd wynika z kierunku odczytu. Aby znaleźć obraz, wychodzimy z odciętej, idziemy w górę lub w dół aż do krzywej, a następnie odczytujemy rzędną. Aby znaleźć antecedent, wykonujemy drogę odwrotną: wychodzimy z danej rzędnej, idziemy do krzywej, a następnie odczytujemy odciętą. Wielu uczniów myli te dwa kroki albo odczytuje rzędną zamiast odciętej, gdy pytamy o antecedent.

Karty ćwiczeń proponują kilka typów zadań na ten temat: „Wartość funkcji odczytana z wykresu”, „Miejsca zerowe odczytane z wykresu”, „Przedziały, w których funkcja jest rosnąca (wykres)”, „Przedziały, w których funkcja jest malejąca (wykres)”, „Znak funkcji odczytany z wykresu”, „Dziedzina funkcji odczytana z wykresu” oraz „Zbiór wartości odczytany z wykresu”. Inne karty wymagają wyboru poprawnej odpowiedzi, odpowiedzi prawda lub fałsz albo wskazania błędu w odczycie.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość.
Powiązanie z podstawą programową: Różne sposoby przedstawiania funkcji (wyrażenie symboliczne, tabela wartości, wykres, program obliczeń).
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać, na podstawie danego sposobu przedstawienia funkcji, obraz liczby przez tę funkcję lub antecedens (argument) danej liczby.

Typy zadań: Miejsca zerowe z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji odczytana z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wstaw znak (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: znajdź błąd (kl. 9–10) · Dziedzina funkcji z wykresu (kl. 9–10) · Funkcja określona kilkoma wzorami (kl. 9–10) · Gdzie funkcja jest dodatnia — z wykresu (kl. 9–10) · Miejsca zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja maleje (z wykresu) (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja rośnie (z wykresu) (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Zbiór wartości funkcji z wykresu (kl. 9–10)

Uzupełnianie tabeli funkcji w klasie 4

Uczeń uczy się uzupełniać tabelę wartości, stosując regułę obliczeniową, aby znaleźć obraz liczby lub, odwrotnie, liczbę wyjściową.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń używa tabeli funkcji jak maszyny do liczenia: dla każdej wprowadzonej liczby (argument) stosuje regułę i otrzymuje wynik (obraz). Uczy się też czytać zapis f(x) oraz przechodzić od tabeli do zapisanej reguły lub od reguły do tabeli. Dokładne wartości graniczne z programu nie są tu podane, dlatego trudność zależy przede wszystkim od rodzaju reguły, a nie od wielkości liczb.

Najczęstszy błąd polega na pomieszaniu obu kolumn. Uczeń, który ma znaleźć wprowadzoną liczbę na podstawie wyniku, stosuje regułę w złym kierunku albo zastępuje obraz argumentem. Inny częsty błąd to zastosowanie reguły do wyniku zamiast do liczby wyjściowej, co daje błędną kolumnę, a uczeń tego nie zauważa.

W praktyce karty proponowane dla tego poziomu to:

  • Tabela: uzupełnij według reguły mnożenia oraz Tabela reguły (odejmowanie): uzupełnij wyniki, do wypełniania kolumny na podstawie prostej reguły.
  • Tabela funkcji: program obliczeń oraz Tabela odpowiedniości: znajdź regułę, do przejścia od zapisanego programu do tabeli lub odwrotnie.
  • Tabela reguły: jaka liczba została wprowadzona oraz Reguła maszyny: wybierz liczbę, do odnajdywania argumentu na podstawie obrazu.
  • Tabela reguły: popraw błąd oraz Tabela reguły: wybierz wynik maszyny, do wykrywania błędu w już wypełnionej tabeli.

Powiązanie z podstawą programową: Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość.
Powiązanie z podstawą programową: Oznaczenia f(𝑥) i 𝑥 ↦ f(𝑥).
Powiązanie z podstawą programową: Przechodzić z jednego sposobu przedstawienia funkcji na inny.

Typy zadań: Maszyna liczbowa: co wyjdzie (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: program obliczeń (kl. 4–6) · Maszyna liczbowa: brakująca liczba w maszynie (kl. 2–3) · Maszyna liczbowa: co weszło (kl. 2–3) · Tabelka funkcji: uzupełnij według reguły mnożenia (kl. 2–4) · Tabelka z regułą odejmowania: uzupełnij wyniki (kl. 2–4) · Maszyna liczbowa: dwie maszyny, co weszło (kl. 3–4) · Reguła maszyny: wybierz liczbę (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: jaka liczba weszła (kl. 2–4) · Tabelka z regułą: popraw błąd (kl. 3–4) · Tabelka z regułą: wybierz wynik z maszyny (kl. 2–4) · Tabelka zależności: odkryj regułę (kl. 2–4)

Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień

W cyklu 4 uczeń uczy się wyrażać wielkość złożoną (prędkość, gęstość, ciśnienie) w innych jednostkach, wykonując obliczenia z użyciem odpowiednich jednostek.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń zamienia wielkości złożone: prędkość, gęstość lub ciśnienie wyrażone w jednej jednostce, które musi przepisać w innej jednostce. Program cyklu 4 wymaga wykonywania obliczeń na wielkościach złożonych, podawania wyników w odpowiednich jednostkach oraz wykonywania zamiany jednostek. Karty pracy dla klasy 4 obejmują trzy konkretne przypadki: z km/h na m/s, z g/cm³ na kg/m³ oraz z N/cm² na N/m².

Najczęstszy błąd polega na przeliczeniu tylko części jednostki. Prędkość lub gęstość jest ilorazem: trzeba przeliczyć zarówno licznik, jak i mianownik. Przy zamianie g/cm³ na kg/m³ uczeń czasem zamienia gramy na kilogramy, nie przeliczając objętości, albo stosuje do objętości przelicznik długości (×100) zamiast przelicznika objętości (×1 000 000). Przy zamianie km/h na m/s często zapomina podzielić przez 3,6 lub myli się, mnożąc.

Typowe zadanie polega na przeliczeniu wartości według wzoru albo na wskazaniu błędu w już wykonanym przeliczeniu. Dostępne karty pracy to:

  • Prędkość: zamiana km/h na m/s
  • Zamień prędkości: km/h i m/s
  • Zamień gęstości i ciśnienia
  • Zamiana g/cm³ na kg/m³: wybierz odpowiedź
  • Zamiana N/cm² na N/m²: znajdź błąd, prawda czy fałsz
  • Zamiana km/h na m/s: wybierz odpowiedź

Powiązanie z podstawą programową: Pojęcie wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać obliczenia z udziałem wielkości mierzalnych, w szczególności wielkości złożonych, wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać zamiany jednostek.

Typy zadań: Zamiana jednostek gęstości i ciśnienia (kl. 10–11) · Zamiana jednostek prędkości: km/h i m/s (kl. 10–11) · Zamiana prędkości km/h na m/s: wybierz odpowiedź (kl. 10–11) · Prędkość: zamiana km/h na m/s (kl. 10–11) · Zamiana N/cm² na N/m²: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Zamiana N/cm² na N/m²: znajdź błąd (kl. 10–11) · Zamiana g/cm³ na kg/m³: wybierz odpowiedź (kl. 10–11)

Obliczanie pola równoległoboku

Twoje dziecko uczy się obliczać pole równoległoboku na podstawie jego podstawy i wysokości, rozumiejąc, że można go przekształcić w prostokąt o tym samym polu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się obliczać pole równoległoboku. Program nauczania podaje, że to pole wyznacza się na podstawie pola prostokąta: odcinamy jedną część równoległoboku i przykładamy ją z drugiej strony, co daje prostokąt o tej samej podstawie i tej samej wysokości. Program nie określa zakresu liczb dla tego zagadnienia. Karty pracy dla klasy 4 proponują przede wszystkim długości podane w dm i w cm.

Najczęstszy błąd polega na mnożeniu podstawy przez bok pochyły, zamiast przez wysokość, czyli odległość prostopadłą między dwiema podstawami. Bok pochyły jest dłuższy od wysokości, więc wynik jest błędny. Kolejna trudność wynika z mieszania jednostek: jeśli podstawa jest podana w dm, a wysokość w cm, trzeba przed mnożeniem zamienić jednostki.

Wzory zadań dla klasy 4 obejmują m.in.: obliczanie pola równoległoboku, wybór poprawnego wyniku spośród kilku propozycji, wskazanie zbędnej danej w treści zadania, pracę z podstawą w dm i wysokością w cm lub odtworzenie wysokości na podstawie pola. W domu możesz poprosić dziecko, aby pokazało na rysunku, który odcinek jest wysokością.

Powiązanie z podstawą programową: Pole równoległoboku (otrzymane z pola prostokąta przez wycinanie i ponowne składanie).

Typy zadań: Pole równoległoboku (kl. 5–7) · Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik (kl. 6) · Pole równoległoboku: wybierz wynik (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? (kl. 5–7) · Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm (kl. 6–7) · Pole równoległoboku: wysokość z pola (kl. 5–7)

Przeliczanie jednostek pola i objętości

Uczeń uczy się wyrażać pole lub objętość w innej jednostce, na przykład m² w dm² albo litry w dm³.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczeń uczy się zmieniać jednostkę pola powierzchni lub objętości. Program cyklu 4 wymaga stosowania odpowiedniości 1 l = 1 dm³ oraz 1 000 l = 1 m³, a także wykonywania zamiany jednostek. Karty dla klasy 4e przedstawiają te zamiany w najczęściej używanych jednostkach pola i objętości.

Najczęstszy błąd polega na stosowaniu do pól współczynnika właściwego dla długości. Ponieważ 1 m = 10 dm, kwadrat o boku 1 m ma na każdym boku 10 dm, więc 1 m² = 100 dm², a nie 10 dm². Podobnie 1 m³ = 1 000 dm³: trzeba rozumować o sześcianie, a nie o jednym wymiarze. Uczeń mnoży lub dzieli wtedy przez 10 zamiast przez 100 lub 1 000, co daje wynik błędny o duży czynnik.

W kartach ta umiejętność przybiera w szczególności następujące formy:

  • Zamień na większą jednostkę pola lub na mniejszą jednostkę pola: na przykład wyrazić powierzchnię w m² lub w dm².
  • Zamień na mniejszą jednostkę objętości: na przykład wyrazić objętość w dm³ na podstawie m³ lub w litrach.
  • Jednostki pola: porównaj wielkości, wybierz zamianę, prawda czy fałsz oraz znajdź błąd: uczeń sprawdza rozumowanie lub wskazuje błędną zamianę.

Powiązanie z podstawą programową: Związek między jednostkami objętości i pojemości (1 L = 1 dm³, 1 000 L = 1 m³).
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać zamiany jednostek.

Typy zadań: Jednostki pola: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Jednostki pola: wybierz zamianę (kl. 5–6) · Jednostki pola: znajdź błąd (kl. 5–6) · Zamień na mniejszą jednostkę objętości (kl. 5–6) · Zamień na mniejszą jednostkę pola (kl. 5–6) · Zamień na większą jednostkę pola (kl. 5–6) · Jednostki pola: porównaj wielkości (kl. 5–6)

Zamienianie jednostek pojemności

Twoje dziecko uczy się przechodzić z jednej jednostki pojemności do innej, na przykład z litra na decymetr sześcienny, opierając się na podstawowych zależnościach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W gimnazjum (collège) dziecko musi znać zależność między objętością a pojemnością: 1 L = 1 dm³ oraz 1 000 L = 1 m³. Używa jej do przeliczania ilości na jednostkę mniejszą lub większą oraz do porównywania pojemności wyrażonych w różnych jednostkach.

Najczęstszy błąd wynika z nawyku nabytego przy długościach. Przy długościach każda zmiana jednostki odbywa się przez współczynnik 10, natomiast przy objętościach zmiana jednostki między m³ a dm³ odbywa się przez współczynnik 1 000. Dziecko zapisuje wtedy „2 m³ = 200 dm³” zamiast 2 000 dm³ albo myli litr z cm³.

W kartach ćwiczeń występuje sześć typów zadań:

  • Zamień na mniejszą jednostkę pojemności oraz Zamień na większą jednostkę pojemności: przeliczanie ilości z jednej jednostki na drugą.
  • Pojemność w mniejszej jednostce: wybierz wynik: wybór poprawnego przeliczenia spośród kilku propozycji.
  • Jednostki pojemności: porównaj: ustawianie w kolejności lub porównywanie pojemności podanych w różnych jednostkach.
  • Jednostki pojemności: prawda czy fałsz oraz Jednostki pojemności: znajdź błąd: rozpoznawanie prawdziwego stwierdzenia lub błędnego przeliczenia w gotowym obliczeniu.

Powiązanie z podstawą programową: Związek między jednostkami objętości i pojemości (1 L = 1 dm³, 1 000 L = 1 m³).

Typy zadań: Jednostki pojemności: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Jednostki pojemności: znajdź błąd (kl. 4–5) · Jednostki pojemności: porównaj (kl. 4–5) · Pojemność na mniejszą jednostkę: wybierz wynik (kl. 4–6) · Zamień na mniejszą jednostkę pojemności (kl. 4–6) · Zamień na większą jednostkę pojemności (kl. 4–5)

Zamiana jednostek długości

Twoje dziecko uczy się wyrażać tę samą długość w innej jednostce, na przykład metry w centymetrach albo centymetry w metrach, oraz porównywać długości podane w różnych jednostkach.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program wymaga wykonywania zamian jednostek. Tekst nie podaje zakresu liczb właściwego dla klasy 4, dlatego nie podajemy tutaj konkretnych wartości. Ćwiczenia w tej klasie polegają konkretnie na przechodzeniu od jednej jednostki długości do innej, większej lub mniejszej, oraz na porównywaniu długości zapisanych w różnych jednostkach.

Najczęstszy błąd polega na odwróceniu kierunku obliczenia. Przy przejściu do mniejszej jednostki wartość liczbowa rośnie, więc trzeba mnożyć; przy przejściu do większej jednostki maleje, więc trzeba dzielić. Uczeń, który pamięta tylko „trzeba mnożyć”, może napisać, że 3 m to 0,3 cm, co nie ma sensu. Warto zapytać dziecko, czy wynik powinien być większy, czy mniejszy od liczby wyjściowej, zanim zacznie liczyć.

Karty ćwiczeń zawierają kilka rodzajów zadań:

  • Zamień na jednostkę długości większą oraz Zamień na jednostkę długości mniejszą, aby ćwiczyć kierunek zamiany.
  • Zapisz długość w jednej jednostce oraz Długość w jednej jednostce: prawda czy fałsz, aby sprawdzić, czy ta sama długość może być zapisana na wiele sposobów.
  • Dodawanie długości w dwóch jednostkach, gdzie najpierw trzeba wyrazić długości w tej samej jednostce.
  • Jednostki długości: wybierz przeliczoną wartość oraz Jednostki długości: porównaj, aby rozpoznawać poprawną zamianę i porównywać długości.

Powiązanie z podstawą programową: Wykonywać zamiany jednostek.

Typy zadań: Długość w jednej jednostce: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Długość w jednej jednostce: wstaw znak (kl. 4–5) · Długość w jednej jednostce: znajdź błąd (kl. 4–5) · Jednostki długości: porównaj (kl. 4–5) · Jednostki długości: wybierz wynik zamiany (kl. 4–5) · Zamień na mniejszą jednostkę długości (kl. 4–6) · Zamień na większą jednostkę długości (kl. 4–6) · Zapisz długość w jednej jednostce (kl. 4–6) · Dodawanie długości w dwóch jednostkach (kl. 4–5)

Powiększanie lub pomniejszanie figury: długości i pola

W powiększonej lub pomniejszonej figurze uczeń uczy się obliczać nowe długości, a następnie nowe pola, na podstawie skali powiększenia lub pomniejszenia.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń powinien zrozumieć wpływ powiększenia lub pomniejszenia na długości i pola oraz używać skali powiększenia lub pomniejszenia do obliczania długości i pól. Programy nie określają tutaj konkretnego zakresu liczb: istotą jest metoda, a nie wielkość liczb.

Najczęstszy błąd polega na mnożeniu pola przez skalę zamiast przez kwadrat skali. Uczeń, który podwaja boki prostokąta, często pisze, że pole zostało podwojone, podczas gdy zostało ono pomnożone przez 4. Stosuje więc do pól regułę, która obowiązuje dla długości.

W praktyce karty pracy proponują podobne figury, w których trzeba obliczyć pole kopii w skali, albo wybrać poprawne pole spośród kilku odpowiedzi. Inne ćwiczenia polegają na stwierdzeniu, czy dane zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe, na obliczeniu brakującego boku w trójkątach podobnych lub na wskazaniu błędu w już wykonanym obliczeniu. Ten ostatni typ ćwiczeń często pomaga uczniowi precyzyjnie zobaczyć, gdzie pojawia się pomieszanie długości z polami.

Powiązanie z podstawą programową: Wpływ przesunięcia, powiększenia lub pomniejszenia na długości, kąty, pola i objętości.
Powiązanie z podstawą programową: Używać skali pomniejszenia lub powiększenia (architektura, makiety) do obliczania długości, pól i objętości.

Typy zadań: Figury podobne: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Figury podobne: wybierz pole (kl. 9–10) · Figury podobne: znajdź błąd (kl. 9–10) · Pole figury podobnej (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: brakujący bok (kl. 9–11) · Figury podobne: pole kopii w skali (kl. 9–11)

Twierdzenie Talesa w klasie 4e

Uczeń uczy się obliczać nieznaną długość w dwóch trójkątach, których boki są równoległe, wykorzystując równość stosunków długości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń stosuje twierdzenie Talesa oraz jego odwrotność w konfiguracjach trójkątów zagnieżdżonych i motyla. Używa go do wyznaczania brakującej długości, łącząc to z proporcjonalnością, powiększeniem i pomniejszeniem oraz trójkątami podobnymi. Program nie określa tu zakresu liczbowego właściwego dla klasy: pokazują go wartości zawarte w kartach ćwiczeń.

Najczęstszy błąd polega na zapisaniu stosunku z odcinkami, które do siebie nie pasują. Na przykład uczeń wpisuje jeden bok dużego trójkąta w liczniku i jeden bok małego trójkąta w mianowniku, ale nie są to boki leżące naprzeciwko tego samego wierzchołka. Często zapomina też sprawdzić, czy proste są równoległe, zanim zapisze równość.

W kartach znajdują się różne typy ćwiczeń: Twierdzenie Talesa: znajdź błąd, gdzie dziecko wyszukuje źle ułożoną proporcję; Twierdzenie Talesa: wybierz długość odcinka, gdzie musi wskazać właściwy odcinek do użycia; Twierdzenie Talesa: prawda czy fałsz, gdzie ocenia, czy równość stosunków jest poprawna; oraz Twierdzenie Talesa, z pełnym obliczeniem długości.

Powiązanie z podstawą programową: Powiązać proporcjonalność z niektórymi konfiguracjami lub przekształceniami geometrycznymi (powiększenie, pomniejszenie, trójkąty podobne, jednokładność).
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych.
Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie Talesa i jego twierdzenie odwrotne (konfiguracje trójkątów zagnieżdżonych i motylek).

Typy zadań: Twierdzenie Talesa (kl. 9–10) · Twierdzenie Talesa: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Twierdzenie Talesa: wybierz długość odcinka (kl. 9–10) · Twierdzenie Talesa: znajdź błąd (kl. 9–10)

Odczytywanie i zaznaczanie punktu za pomocą jego współrzędnych

Twoje dziecko uczy się wyznaczać punkt na płaszczyźnie za pomocą jego współrzędnych: odczytuje odciętą (położenie poziome), a następnie rzędną (położenie pionowe), i potrafi zaznaczyć punkt na podstawie tych dwóch liczb.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń odczytuje współrzędne punktu umieszczonego w prostokątnym układzie odniesienia i na tej podstawie potrafi wskazać, gdzie znajduje się ten punkt. Współrzędne mogą być liczbami względnymi, czyli dodatnimi lub ujemnymi, co wymaga sprawdzenia, po której stronie początku układu leży punkt.

Najczęstszy błąd polega na odwróceniu kolejności: uczeń najpierw odczytuje oś pionową albo zapisuje rzędną przed odciętą. Inny częsty błąd dotyczy znaku: punkt leżący na lewo od początku układu ma ujemną odciętą, a uczeń często zapomina o tym znaku, zaznaczając punkt.

W kartach ćwiczeń z tego przedmiotu umiejętność ta jest trenowana na przykładach takich jak „Odczytaj współrzędne punktu”, „Współrzędna punktu: wybierz pierwszą” lub „wybierz drugą”, „prawda czy fałsz”, „znajdź błąd” i „wstaw znak”. Ćwiczenia te pozwalają wprawiać się w odczytywaniu punktu, rozróżnianiu odciętej i rzędnej oraz zauważaniu znaków.

Powiązanie z podstawą programową: Odcięta, rzędna, wysokość.
Powiązanie z podstawą programową: (Się) określać położenie na osi liczbowej, w płaszczyźnie z prostokątnym układem współrzędnych, w prostopadłościanie, na sferze.

Typy zadań: Odczytaj współrzędne punktu (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wstaw znak (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz drugą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: wybierz pierwszą (kl. 5–6) · Współrzędna punktu: znajdź błąd (kl. 5–6) · Układ współrzędnych na mapie: odczytaj położenie (kl. 5–6)

Rozpoznawanie brył i ich krawędzi

Twoje dziecko uczy się rozpoznawać bryły (prostopadłościan, graniastosłup, ostrosłup, walec, stożek, kula) oraz mówić, czy stwierdzenie dotyczące ich krawędzi jest prawdziwe, czy fałszywe.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program cyklu 4 (klasy 5–3) wymaga rozpoznawania brył: prostopadłościanu, sześcianu, graniastosłupa, walca, ostrosłupa, stożka i kuli. W klasie 4 karty ćwiczeń dotyczą tego rozpoznawania oraz krawędzi bryły. Dziecko musi więc umieć nazwać przedstawioną bryłę i odpowiedzieć na proste pytania dotyczące jej krawędzi.

Najczęstszy błąd polega na opieraniu się na jednej cesze. Na przykład dziecko może pomylić ostrosłup z graniastosłupem, ponieważ oba mają płaskie ściany, albo pomylić stożek z walcem, bo oba mają gdzieś okrąg. Trzeba przyjrzeć się całej formie: liczbie ścian podstawy, ewentualnemu wierzchołkowi, częściom zakrzywionym.

Typowa karta pokazuje narysowaną lub sfotografowaną bryłę, a następnie prosi o „wybranie nazwy” spośród kilku propozycji albo o bezpośrednie jej nazwanie. Inne karty zawierają zdanie w rodzaju „ta bryła ma 12 krawędzi”; dziecko wskazuje, czy jest ono prawdziwe, czy fałszywe, albo szuka błędu w fałszywym zdaniu. Aby pomóc, można poprosić dziecko, by przed udzieleniem odpowiedzi policzyło krawędzie na rysunku.

Powiązanie z podstawą programową: Rozpoznawać bryły (prostopadłościan, sześcian, graniastosłup, walec, ostrosłup, stożek, kula).

Typy zadań: Jaka to bryła? (kl. 4–5) · Jaka to bryła? Wybierz nazwę (kl. 4–5) · Krawędzie bryły: prawda czy fałsz (kl. 4–5) · Krawędzie bryły: znajdź błąd (kl. 4–5)

Wzór sześcianu: składanie płaskiego rysunku

Uczeń uczy się rozpoznawać, czy płaski rysunek złożony z kwadratów można zgiąć, aby otrzymać sześcian.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 program wymaga budowania i łączenia reprezentacji brył, w tym ich siatek, czyli rysunków płaskich. W przypadku sześcianu uczeń powinien umieć powiązać bryłę przestrzenną z tym, czym byłaby po rozłożeniu.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że dowolne połączenie sześciu kwadratów tworzy sześcian. Tymczasem niektóre układy składają się, nachodząc na siebie, albo mają jedną ścianę podwójnie i brakuje innej. Dziecko powinno więc wyobrazić sobie składanie, zamiast liczyć wyłącznie liczbę kwadratów.

W kartach pracy typowym zadaniem jest „Siatka sześcianu: prawda czy fałsz”. Uczeń obserwuje figurę złożoną z kwadratów i wskazuje, czy jest to siatka sześcianu. Aby uzasadnić odpowiedź, może sprawdzić, czy każda z sześciu ścian pojawia się dokładnie raz oraz czy po złożeniu żaden kwadrat nie znajduje się na innym.

Powiązanie z podstawą programową: Konstruowanie i wzajemne powiązywanie reprezentacji tych brył (widoki w rzucie ukośnym, z przodu, z góry, przekroje płaskie, siatki itp.).

Typy zadań: Siatka sześcianu – ściana naprzeciw: znajdź błąd (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: czy to siatka? (kl. 5–6) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: wybierz wynik (kl. 5–7) · Siatka sześcianu w zadaniu tekstowym: kostka do gry (kl. 5–7)

Znajdowanie brakującej części kąta

Uczeń uczy się obliczać miarę nieznanego kąta na podstawie kątów, które są już znane na rysunku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4 uczeń musi wykorzystać wiedzę o figurach i konfiguracjach geometrycznych, aby wyznaczać wielkości, tutaj miary kątów. Program nauczania dla cyklu 4 łączy tę kompetencję z równoległością, z kątami naprzemianległymi wewnętrznymi i kątami odpowiadającymi. Poziom liczb oczekiwany w cytowanych tu punktach programu nie jest sprecyzowany, dlatego ta karta nie podaje zakresu liczbowego.

Najczęstszy błąd polega na użyciu niewłaściwej wartości odniesienia. Na przykład uczeń odejmuje od kąta pełnego (360°), podczas gdy chodzi o trójkąt, w którym suma trzech kątów wynosi 180°, lub odwrotnie. Dlatego trzeba najpierw określić, o jaką figurę lub konfigurację chodzi, a dopiero potem wykonać obliczenie.

W kartach ćwiczeń ta kompetencja pojawia się najczęściej w następujących formach:

  • Brakujący kąt w kącie pełnym: trzy kąty dzielą między siebie pełny obrót i trzeba znaleźć ostatni z nich.
  • Brakująca część kąta: kąt jest podzielony na dwie części, z których jedna jest podana, a uczeń oblicza drugą.
  • Trzeci kąt trójkąta: dane są dwa kąty, krok po kroku lub wraz z danymi zbędnymi, które trzeba rozpoznać.

Powiązanie z podstawą programową: Charakterystyka kątowa równoległości: kąty naprzemianległe wewnętrzne, kąty odpowiadające.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych.

Typy zadań: Brakująca część kąta (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym (kl. 4–6) · Brakująca część kąta: wybierz miarę (kl. 4–6) · Proste równoległe i sieczna: brakujący kąt (kl. 6–7) · Trzeci kąt trójkąta krok po kroku (kl. 4–6) · Trzeci kąt trójkąta: dane zbędne (kl. 4–6) · Trzeci kąt w kącie pełnym: wybierz miarę (kl. 4–6)

Rozpoznawanie wysokości trójkąta

W 4. klasie uczeń uczy się wyznaczać wysokość trójkąta, czyli odcinek poprowadzony z wierzchołka, prostopadły do przeciwległego boku.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W cyklu 4 program wymaga znajomości wysokości trójkąta, w części poświęconej trójkątom z symetralnymi. Program nie podaje zakresu liczb właściwego dla tego zagadnienia: istotne jest pojęcie geometryczne. Uczeń powinien wiedzieć, że wysokość wychodzi z wierzchołka i dochodzi do przeciwległego boku, tworząc z tym bokiem kąt prosty.

Najczęstszym błędem jest uznanie za wysokość odcinka, który dotyka właściwego wierzchołka, ale nie jest prostopadły do wybranego boku, albo boku trójkąta, który wydaje się „stać prosto”. Trzeba sprawdzić kąt prosty za pomocą ekierki, a nie opierać się na wyglądzie rysunku. Inną częstą pomyłką jest mylenie wysokości z innym bokiem trójkąta, ponieważ oba odcinki mają wspólny wierzchołek.

W kartach ćwiczeń w klasie 8 ta umiejętność występuje w trzech formach: „Wysokość trójkąta: wybierz wynik”, gdzie uczeń wybiera właściwą wysokość spośród kilku propozycji; „Wysokość trójkąta: na podstawie pola i podstawy”, gdzie wysokość wyznacza się z pola i podanej podstawy; oraz „Wysokość trójkąta: czy to jest wysokość?”, gdzie uczeń sprawdza, czy narysowany odcinek jest rzeczywiście wysokością.

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Wysokość trójkąta: czy to wysokość (kl. 5–6) · Wysokość trójkąta: wybierz wynik (kl. 5–6) · Wysokość trójkąta: z pola i podstawy (kl. 5–6)

Jakie długości może mieć trzeci bok?

Uczeń uczy się sprawdzać, czy trzy długości mogą tworzyć trójkąt, oraz wyznaczać możliwe długości trzeciego boku dzięki nierówności trójkąta.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń poznaje używanie nierówności trójkąta: w trójkącie każdy bok jest krótszy niż suma dwóch pozostałych i dłuższy od ich różnicy. Gdy znane są dwa boki, może więc określić, jakie długości są możliwe dla trzeciego.

Najczęstszy błąd polega na wykonaniu tylko jednego rachunku, zwykle dodaniu dwóch krótszych boków, bez sprawdzenia pozostałych warunków. Uczeń akceptuje wtedy zbyt dużą długość albo proponuje trzeci bok równy sumie dwóch pozostałych, co nie tworzy prawdziwego trójkąta.

Karty pracy dla klasy 4e przedstawiają to zadanie w kilku formach:

  • Najdłuższy możliwy trzeci bok
  • Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz
  • Trzeci bok trójkąta: wybierz, ile wartości
  • Nierówność trójkąta: ile długości, 3. bok
  • Nierówność trójkąta: znajdź błąd

Powiązanie z podstawą programową: Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna).

Typy zadań: Najdłuższy możliwy trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: ile długości ma trzeci bok (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Nierówność trójkąta: znajdź błąd (kl. 5–6) · Trzeci bok trójkąta: wybierz liczbę możliwości (kl. 5–6)

Kąty i przekątne: równoległoboki, romby, trapezy

Umiejętność wykorzystania kątów i przekątnych równoległoboku, rombu lub trapezu równoramiennego do obliczenia nieznanej miary.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń opiera się na definicji równoległoboku oraz na jego własności charakterystycznej: jego przekątne przecinają się w swoim wspólnym środku. Oficjalny program ustala to pojęcie bez wskazywania szczególnego zakresu liczb, więc nie oczekuje się tu nic bardziej szczegółowego poza tym, co zawiera ta własność i proponowane ćwiczenia.

Najczęstszy błąd polega na przenoszeniu na wszystkie czworokąty własności konkretnej figury. Na przykład uczeń zakłada, że przekątne dowolnego równoległoboku są prostopadłe albo że dwa kolejne kąty są równe, ponieważ ma w głowie przypadek rombu lub prostokąta. Trzeba wtedy wrócić do danej figury i sprawdzić, jakie własności ona rzeczywiście posiada.

Karty ćwiczeń dotyczące tego pojęcia obejmują kilka wzorów:

  • Kąty równoległoboku, z wyborem odpowiedzi lub bez, do obliczania jednego kąta na podstawie drugiego;
  • Przekątne równoległoboku: wspólny środek, do wykorzystania faktu, że przekątne przecinają się w swoim środku;
  • Kąty w rombie i jego przekątne, do powiązania kątów i przekątnych rombu;
  • Kąty trapezu równoramiennego, do rozumowania o kątach przy podstawie tego szczególnego trapezu.

Powiązanie z podstawą programową: Równoległobok (definicja i jedna cecha charakterystyczna).

Typy zadań: Kąt równoległoboku: wybierz wynik (kl. 9) · Kąt trapezu równoramiennego: wybierz wynik (kl. 9) · Kąty równoległoboku (kl. 9) · Kąty trapezu równoramiennego (kl. 9) · Przekątne równoległoboku: podział na połowy (kl. 9) · Kąt w rombie z przekątnymi: wybierz wynik (kl. 9) · Kąty w rombie z przekątnymi (kl. 9)

Cosinus, sinus i tangens w trójkącie prostokątnym

Dziecko uczy się używać cosinusa, sinusa i tangensa, aby powiązać kąt z bokami trójkąta prostokątnego.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 4e uczeń pracuje z trzema funkcjami trygonometrycznymi w trójkącie prostokątnym: cosinusem, sinusem i tangensem. Musi umieć wskazać, względem danego kąta, przyprostokątną przyległą, przyprostokątną przeciwległą i przeciwprostokątną, a następnie zapisać odpowiedni stosunek. Program nie określa tutaj konkretnego zakresu liczb: najważniejsze jest rozumowanie dotyczące trójkąta.

Najczęstszym błędem jest mylenie przyprostokątnej przyległej z przyprostokątną przeciwległą. Te dwa boki zmieniają się w zależności od wybranego kąta, a nie od ich położenia na kartce. Wielu uczniów bierze też przeciwprostokątną za bok przy danym kącie albo wybiera niewłaściwy stosunek (na przykład cosinus zamiast tangensa).

Karty pracy proponują kilka rodzajów ćwiczeń:

  • Przyprostokątna przyległa i Przyprostokątna przeciwległa: wskazać właściwy bok względem podanego kąta.
  • Sinus i Tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość: wybrać właściwy stosunek dla danej sytuacji.
  • Cosinus w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz: sprawdzić twierdzenia dotyczące tego stosunku.
  • Cosinus w trójkącie prostokątnym: znajdź błąd: wskazać błędny krok w już zapisanym rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Funkcje trygonometryczne w trójkącie prostokątnym: cosinus, sinus, tangens

Typy zadań: Cosinus w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Cosinus w trójkącie prostokątnym: znajdź błąd (kl. 9–10) · Przyprostokątna naprzeciw kąta (kl. 9–10) · Przyprostokątna przy kącie (kl. 9–10) · Sinus w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość (kl. 9–10) · Tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość (kl. 9–10) · Trygonometria w terenie: wysokość przy kącie 30° (kl. 9–10)

Więcej o tej klasie

Czego uczy się uczeń w 4. klasie z matematyki?

W 4e uczeń mnoży i dzieli liczby ze znakiem oraz ułamki, wykonuje obliczenia na potęgach i pierwiastkach kwadratowych oraz rozpoczyna naukę notacji wykładniczej. Przekształca wyrażenia, korzystając z rozdzielności mnożenia, układa równania do zadań i rozwiązuje równania pierwszego stopnia. W geometrii poznaje twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie do niego odwrotne, okrąg opisany na trójkącie prostokątnym, translacje oraz objętość ostrosłupa i stożka. Oblicza średnie ważone, mediany i rozstępy, prawdopodobieństwa oraz prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego, stosuje czwartą proporcjonalną, procenty i współczynniki mnożące, a także przedstawia zależność między dwiema wielkościami za pomocą wzoru lub wykresu.

O programie nauczania: w roku szkolnym 2026–2027 klasa ta realizuje jeszcze program cyklu 4 opublikowany w BOEN nr 31 z 30 lipca 2020 r. Określa on oczekiwane osiągnięcia na koniec cyklu łącznie dla klas 5e, 4e i 3e; poniższy podział zagadnień na poszczególne lata jest naszym wyborem, podyktowanym nowym programem, który wchodzi w życie w tej klasie w roku szkolnym 2027–2028. Wymagania, zacytowane dosłownie, znajdują się w sekcji poniżej.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
Liczby i obliczenia
Używać liczb do porównywania, obliczania i rozwiązywania zadań.
Liczby dziesiętne (dodatnie i ujemne), pojęcie liczby przeciwnej. Czytanie i zaznaczanie liczb całkowitych na osi liczbowej · Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych ujemnych i dodatnich
Ułamki, liczby wymierne (dodatnie i ujemne), pojęcie odwrotności. Dzielenie ułamka przez ułamek · Mnożenie i dzielenie liczb względnych
Liczby kwadratowe od 1 do 144. Kwadraty i sześciany liczb, ułamki i liczby dziesiętne
Definicja pierwiastka kwadratowego. Pierwiastki kwadratowe: znajdowanie boku kwadratu
Przedrostki od nano do giga. Zapisywanie liczb za pomocą potęgi liczby 10
Posługiwać się różnymi reprezentacjami tej samej liczby (zapis dziesiętny lub ułamkowy, notacja naukowa, zaznaczanie na osi liczbowej). Zapisywanie ułamka w postaci dziesiętnej · Zapisywanie liczb za pomocą potęgi liczby 10 · Umieszczanie liczb dziesiętnych na osi liczbowej
Przechodzić od jednej reprezentacji liczby do innej. Zapisywanie ułamka w postaci dziesiętnej · Zapisywanie liczby dziesiętnej w postaci ułamka
Równość ułamków (możliwość wykazania na podstawie definicji ilorazu). Rozszerzanie ułamka: znajdowanie ułamka równego · Upraszczanie ułamka do postaci nieskracalnej
Porządek liczb wymiernych w zapisie dziesiętnym lub ułamkowym. Porównywanie ułamków w klasie 4 · Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych
Porównywać, porządkować, ujmować w przedziały liczby wymierne w zapisie dziesiętnym, ułamkowym lub naukowym Porównywanie ułamków w klasie 4 · Porównywanie liczb dziesiętnych · Porównywanie i porządkowanie liczb całkowitych
Odnajdywać i zaznaczać liczbę wymierną na osi liczbowej. Czytanie i zaznaczanie liczb całkowitych na osi liczbowej · Odczytywanie i zaznaczanie ułamka na osi liczbowej
Przyporządkowywać obiektom rzędy wielkości (np. rozmiar atomu, bakterii, pęcherzyka płucnego, długość jelita, pojemność dysku twardego, prędkości dźwięku i światła, liczba ludności Francji i świata, odległość Ziemia–Księżyc, odległość Słońca od najbliższej gwiazdy itp.). Zapisywanie liczb za pomocą potęgi liczby 10
Suma, różnica, iloczyn, iloraz liczb dziesiętnych, dwóch liczb wymiernych. Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych ujemnych i dodatnich · Mnożenie i dzielenie liczb względnych · Mnożenie ułamków · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach · Kolejność działań z liczbami ujemnymi
Potęga liczby (wykładniki całkowite, dodatnie lub ujemne). Obliczanie potęg liczb względnych i ułamków · Potęgi o ujemnym wykładniku · Zasady potęg: znajdowanie wykładnika
Notacja wykładnicza. Zapisywanie liczb za pomocą potęgi liczby 10
Wykonywać obliczenia z liczbami względnymi, ułamkami, liczbami dziesiętnymi. Dodawanie i odejmowanie liczb dziesiętnych ujemnych i dodatnich · Mnożenie i dzielenie liczb względnych · Dzielenie ułamka przez ułamek · Kolejność działań z liczbami ujemnymi
Sprawdzać wiarygodność wyniku, w szczególności szacując jego rząd wielkości. Szacowanie wyniku przed obliczeniem
Wykonywać proste obliczenia liczbowe z potęgami, w szczególności z użyciem notacji naukowej. Obliczanie potęg liczb względnych i ułamków · Zapisywanie liczb za pomocą potęgi liczby 10
Wykorzystywać pierwiastek kwadratowy do rozwiązywania zadań, w tym geometrycznych. Pierwiastki kwadratowe: znajdowanie boku kwadratu · Twierdzenie Pitagorasa i jego odwrotność
Wykonywać obliczenia i porównania w celu rozwiązywania problemów. Obliczanie ułamka tego, co zostało
Rozumieć i stosować pojęcia podzielności oraz liczb pierwszych.
Wielokrotności i dzielniki. Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej
Kryteria podzielności przez 2, 3, 5, 9. Rozpoznawanie, czy liczba jest podzielna przez 2, 5 lub 10
Dzielenie z resztą (iloraz, reszta). Dzielenie pisemne z resztą przez jedną cyfrę
Definicja liczby pierwszej; lista liczb pierwszych mniejszych lub równych 30. Liczby pierwsze i złożone
Ułamki nieskracalne. Upraszczanie ułamka do postaci nieskracalnej
Określać, czy liczba całkowita jest lub nie jest wielokrotnością albo dzielnikiem innej liczby całkowitej. Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej
Wyznaczać liczby pierwsze mniejsze lub równe 100. Liczby pierwsze i złożone
Stosować cechy podzielności przez 2, 3, 5, 9, 10. Rozpoznawanie, czy liczba jest podzielna przez 2, 5 lub 10
Wyznaczać dzielniki liczby ręcznie, za pomocą arkusza kalkulacyjnego, kalkulatora. Wielokrotności i dzielniki liczby całkowitej
Rozkładać liczbę całkowitą na iloczyn czynników pierwszych (ręcznie lub za pomocą oprogramowania). Rozkładanie liczby na czynniki pierwsze
Skracać ułamek do postaci nieskracalnej. Upraszczanie ułamka do postaci nieskracalnej · NWD: znajdowanie największego wspólnego dzielnika
Modelować i rozwiązywać problemy dotyczące podzielności (np. przekładnie zębate, łączne występowanie zjawisk itp.). Najmniejsza wspólna wielokrotność: znajdowanie najmniejszej wspólnej wielokrotności · NWD: znajdowanie największego wspólnego dzielnika
Posługiwać się rachunkiem literowym.
Pojęcia niewiadomej, równania, indeterminaty, tożsamości. Sprawdzanie, czy liczba jest rozwiązaniem równania
Własności rozdzielności (prostej i podwójnej). Rozwijanie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias z wykorzystaniem rozdzielności mnożenia
Zerowanie się iloczynu (możliwe przeprowadzenie dowodu przez rozpatrzenie przypadków).
Rozkładanie a² – b² na czynniki.
Rozwijać, faktoryzować, redukować wyrażenia algebraiczne w bardzo prostych przypadkach. Rozwijanie i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias z wykorzystaniem rozdzielności mnożenia · Redukcja wyrazów podobnych
Używać rachunku algebraicznego do zapisania ogólnej własności (na przykład prostej rozdzielności), do wykazania ogólnego wyniku (na przykład że suma trzech kolejnych liczb całkowitych jest wielokrotnością liczby trzy), do potwierdzania lub obalania przypuszczenia, do modelowania sytuacji.
Ułożenie równania do rozwiązania problemu. Ułożenie równania do zadania tekstowego
Rozwiązywać algebraicznie równania pierwszego stopnia lub sprowadzalne do nich (równania iloczynowe), w szczególności równania typu x² = a. Rozwiązywanie równania w dwóch krokach · Równania z x po obu stronach
Organizacja i analiza danych, funkcje
Interpretować, przedstawiać i przetwarzać dane.
liczebności, częstości. Obliczanie, jaki procent stanowi dana wartość
Miary położenia: średnia, mediana. Obliczanie średniej w klasie 4. · Mediana zbioru liczb
Miara rozproszenia: rozstęp. Rozstęp zbioru danych
Zbierać dane, organizować je.
Odczytywać i interpretować dane przedstawione w postaci danych surowych, tabeli, diagramu (diagram słupkowy, diagram kołowy, histogram). Czytanie i porównywanie diagramów oraz tabel · Wykres kołowy: kąty i procenty
Używać arkusza kalkulacyjnego z funkcją tworzenia wykresów do przedstawiania danych w postaci tabeli lub diagramu.
Obliczać liczebności, częstości. Obliczanie, jaki procent stanowi dana wartość · Czytanie i porównywanie diagramów oraz tabel
Obliczać i interpretować miary położenia lub miary rozproszenia szeregu statystycznego. Obliczanie średniej w klasie 4. · Mediana zbioru liczb · Rozstęp zbioru danych · Średnia ważona, wyjaśniona prosto
Rozumieć i stosować podstawowe pojęcia z zakresu prawdopodobieństwa.
Słownictwo z zakresu prawdopodobieństwa. Obliczanie prostego prawdopodobieństwa
Pojęcie prawdopodobieństwa; prawdopodobieństwo zdarzenia zawiera się między 0 a 1. Obliczanie prostego prawdopodobieństwa
Prawdopodobieństwo zdarzeń pewnych, niemożliwych, przeciwnych. Obliczanie prostego prawdopodobieństwa
Poruszać zagadnienia dotyczące przypadku na podstawie prostych problemów. Obliczanie prostego prawdopodobieństwa · Przewidywanie wyniku doświadczenia losowego
Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze). Obliczanie prostego prawdopodobieństwa · Prawdopodobieństwo w dwóch kolejnych doświadczeniach
Wyrażanie prawdopodobieństw w różnych postaciach (dziesiętnej, ułamkowej, procentowej). Obliczanie prostego prawdopodobieństwa
Dostrzegać związek między częstością a prawdopodobieństwem. Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą częstości
Rozwiązywać zadania z proporcjonalnością.
Współczynnik proporcjonalności. Znajdowanie wartości dla jednej jednostki
Stopa zmiany, współczynnik mnożnikowy. Wzrosty i spadki procentowe
Pojęcie stosunku. Upraszczanie stosunku (proporcji) w klasie 4
Rozpoznawać sytuację proporcjonalności lub nieproporcjonalności. Znajdowanie brakującej wartości w proporcji
Obliczać czwarty proporcjonalny. Znajdowanie brakującej wartości w proporcji
Dzielić wielkość (np. sumę pieniędzy) na dwie lub trzy części zgodnie z danym stosunkiem. Podział ilości zgodnie ze stosunkiem
Używać wzoru łączącego dwie wielkości w sytuacji proporcjonalności (np. długość okręgu w zależności od jego promienia, prawo Ohma wyrażające napięcie w zależności od natężenia, przebytą drogę w zależności od czasu przy stałej prędkości itd.). Odległość, prędkość i czas
Rozwiązywanie zadań z wykorzystaniem proporcjonalności (procenty, skale, powiększenie i pomniejszenie). Obliczanie procentu danej wielkości · Korzystanie ze skali mapy · Wzrosty i spadki procentowe
Rozumieć i stosować pojęcie funkcji.
Słownictwo: zmienna, funkcja, argument, wartość. OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ · Odczytywanie wartości funkcji z jej wykresu · Uzupełnianie tabeli funkcji w klasie 4
Różne sposoby przedstawiania funkcji (wyrażenie symboliczne, tabela wartości, wykres, program obliczeń). Odczytywanie wartości funkcji z jej wykresu
Oznaczenia f(𝑥) i 𝑥 ↦ f(𝑥). OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ · Uzupełnianie tabeli funkcji w klasie 4
Funkcja liniowa, funkcja afiniczna. OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ
Przechodzić z jednego sposobu przedstawienia funkcji na inny. Uzupełnianie tabeli funkcji w klasie 4
Wyznaczać, na podstawie danego sposobu przedstawienia funkcji, obraz liczby przez tę funkcję lub antecedens (argument) danej liczby. OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ · Odczytywanie wartości funkcji z jej wykresu
Przedstawiać graficznie funkcję proporcjonalną, funkcję liniową.
Modelować zjawisko ciągłe za pomocą funkcji. Odczytywanie wykresu droga-czas
Modelowanie sytuacji proporcjonalnej za pomocą funkcji liniowej. OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ
Rozwiązywać zadania modelowane za pomocą funkcji. OBLICZANIE WARTOŚCI FUNKCJI LINIOWEJ · Odczytywanie wykresu droga-czas
Wielkości i pomiary
Wykonywać obliczenia z wielkościami mierzalnymi; wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach.
Pojęcie wielkości iloczynowej i wielkości ilorazowej. Odległość, prędkość i czas · Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień
Pole równoległoboku (otrzymane z pola prostokąta przez wycinanie i ponowne składanie). Obliczanie pola równoległoboku
Objętość graniastosłupa, ostrosłupa, walca, stożka, kuli. Objętość graniastosłupa prostego o podstawie trójkątnej · Objętość i pole powierzchni ostrosłupa · Obliczanie objętości walca, stożka i kuli
Związek między jednostkami objętości i pojemości (1 L = 1 dm³, 1 000 L = 1 m³). Przeliczanie jednostek pola i objętości · Zamienianie jednostek pojemności
Wykonywać obliczenia z udziałem wielkości mierzalnych, w szczególności wielkości złożonych, wyrażać wyniki w odpowiednich jednostkach. Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień · Odległość, prędkość i czas
Sprawdzanie spójności wyników z punktu widzenia jednostek.
Wykonywać zamiany jednostek. Przeliczanie jednostek pola i objętości · Zamiana jednostek długości · Przeliczanie prędkości, gęstości i ciśnień
Zrozumienie wpływu kilku przekształceń na figury geometryczne.
Wpływ przesunięcia, powiększenia lub pomniejszenia na długości, kąty, pola i objętości. Powiększanie lub pomniejszanie figury: długości i pola
Używać skali pomniejszenia lub powiększenia (architektura, makiety) do obliczania długości, pól i objętości. Powiększanie lub pomniejszanie figury: długości i pola
Posługiwać się skalą mapy. Korzystanie ze skali mapy
Używać przekształceń do obliczania wielkości geometrycznych. Przesunięcia, obroty i jednokładności w układzie współrzędnych
Powiązać proporcjonalność z niektórymi konfiguracjami lub przekształceniami geometrycznymi (powiększenie, pomniejszenie, trójkąty podobne, jednokładność). Twierdzenie Talesa w klasie 4e
Przestrzeń i geometria
Przedstawianie przestrzeni.
Odcięta, rzędna, wysokość. Odczytywanie i zaznaczanie punktu za pomocą jego współrzędnych
Szerokość geograficzna, długość geograficzna.
(Się) określać położenie na osi liczbowej, w płaszczyźnie z prostokątnym układem współrzędnych, w prostopadłościanie, na sferze. Odczytywanie i zaznaczanie punktu za pomocą jego współrzędnych · Czytanie i zaznaczanie liczb całkowitych na osi liczbowej
Rozpoznawać bryły (prostopadłościan, sześcian, graniastosłup, walec, ostrosłup, stożek, kula). Rozpoznawanie brył i ich krawędzi
Konstruowanie i wzajemne powiązywanie reprezentacji tych brył (widoki w rzucie ukośnym, z przodu, z góry, przekroje płaskie, siatki itp.). Wzór sześcianu: składanie płaskiego rysunku
Używać programu do dynamicznej geometrii do przedstawiania brył.
Używać pojęć geometrii płaskiej do dowodzenia.
Charakterystyka kątowa równoległości: kąty naprzemianległe wewnętrzne, kąty odpowiadające. Znajdowanie brakującej części kąta
Trójkąt : o suma kątów trójkąta (dowód możliwy z wykorzystaniem kątów odpowiadających) ; o wysokości i symetralne boków ; o nierówność trójkąta ; o cechy przystawania trójkątów ; o trójkąty podobne (definicja i jedna własność charakterystyczna). Suma kątów trójkąta i czworokąta · Rozpoznawanie wysokości trójkąta · Symetralna i dwusieczna: umieć je rozpoznawać · Jakie długości może mieć trzeci bok? · Trójkąty przystające: znajdowanie kąta
Równoległobok (definicja i jedna cecha charakterystyczna). Kąty i przekątne: równoległoboki, romby, trapezy
Twierdzenie Talesa i jego twierdzenie odwrotne (konfiguracje trójkątów zagnieżdżonych i motylek). Twierdzenie Talesa w klasie 4e
Twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie odwrotne do niego. Twierdzenie Pitagorasa i jego odwrotność
Funkcje trygonometryczne w trójkącie prostokątnym: cosinus, sinus, tangens Cosinus, sinus i tangens w trójkącie prostokątnym
Stosować lub zapisywać protokół konstrukcji figury geometrycznej.
Wskazywanie związku między cechami przystawania trójkątów a konstrukcją trójkąta na podstawie danych długości boków i/lub miar kątów. Trójkąty przystające: znajdowanie kąta
Rozumieć efekt translacji, symetrii (osiowej i środkowej), obrotu, jednokładności na figurze. Przesunięcia, obroty i jednokładności w układzie współrzędnych · Symetria środkowa: środek i punkt symetryczny
Wykorzystywanie wiadomości o figurach, układach figur i przekształceniach objętych programem do wyznaczania wielkości geometrycznych. Twierdzenie Pitagorasa i jego odwrotność · Twierdzenie Talesa w klasie 4e · Znajdowanie brakującej części kąta
Prowadzić rozumowania i zapoznawać się z dowodzeniem, wykorzystując właściwości figur, konfiguracji i przekształceń.
Algorytmika i programowanie
Pisać, debugować i uruchamiać prosty program.
Pojęcia algorytmu i programu.
Pojęcie zmiennej informatycznej.
Uruchamianie działania przez zdarzenie.
Sekwencje poleceń, pętle, instrukcje warunkowe.
Pisać, dopracowywać (testować, poprawiać) i uruchamiać program w odpowiedzi na zadany problem.

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.