Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.
Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek
Dziecko uczy się upraszczać wyrażenia z pierwiastkami, wyłączając czynniki spod pierwiastka lub częściowo wyciągając pierwiastki.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko potrafi upraszczać wyrażenia z pierwiastkami. Przykład: √12 można zapisać jako 2√3, ponieważ 12 = 4 · 3, a pierwiastek z 4 równa się 2. Ramowy plan nauczania opisuje posługiwanie się liczbami naturalnymi, całkowitymi, wymiernymi i rzeczywistymi w całym okresie nauki w gimnazjum. W tej klasie zadania przede wszystkim pokazują wyciąganie pierwiastków z iloczynów.
Typowy błąd: dziecko wyciąga pierwiastek z czynnika będącego kwadratem, ale źle zapisuje resztę, np. √12 = 2 · 3 zamiast 2√3. Powodem jest własność pierwiastka: wolno wyciągać przed pierwiastek tylko czynniki będące kwadratami, a reszta pozostaje pod pierwiastkiem. Drugim częstym błędem jest stosowanie pierwiastka do sumy, tak jakby √(a + b) = √a + √b było prawdziwe. Pierwiastek rozkłada się na iloczyny, nie na sumy.
Typowe zadania w tej klasie:
- Częściowe wyciąganie pierwiastka: uproszczenie wyrażenia z pierwiastkiem tak bardzo, jak to możliwe.
- Wyciąganie czynnika przed pierwiastek, wybierz odpowiedź: spośród kilku przekształceń wybrać poprawne.
- Wyciąganie czynnika przed pierwiastek, prawda czy fałsz: sprawdzić, czy podane przekształcenie jest poprawne.
- Częściowe wyciąganie pierwiastka, brakujący czynnik: uzupełnić brakującą liczbę przed pierwiastkiem lub pod nim.
Powiązanie z podstawą programową: charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA).
Typy zadań:
Wyłącz czynnik przed pierwiastek (kl. 7–8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: prawda czy fałsz (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: wybierz odpowiedź (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: znajdź błąd (kl. 8) · Wyłączanie czynnika spod pierwiastka: brakujący czynnik (kl. 8)
Przekształcanie wzorów względem wybranej wielkości
Dziecko uczy się, jak w prostym wzorze wyodrębnić szukaną wielkość, czyli tak przekształcić równanie, aby po jednej stronie została tylko ta wielkość.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dzięki tej umiejętności dziecko przekształca prostą formułę tak, aby szukana wielkość znalazła się sama po jednej stronie. Odpowiedni punkt programu nauczania wymaga formalizowania zależności z kontekstu rzeczowego i wyrażania ich w postaci wyrażeń (termów). Przekształcanie formuły to jeden ze sposobów, by z takiej zależności uzyskać potrzebną wielkość. Punkt programu nie podaje zakresu liczb, dlatego żaden nie jest tutaj określony.
Typowym błędem jest zastosowanie działania tylko do części równania, na przykład tylko do jednego składnika zamiast do całej strony, albo zapomnienie o znaku przy przenoszeniu wyrazu na drugą stronę. Dzieje się tak często wtedy, gdy formułę czyta się raczej jak przepis z liczbami, a nie jak równanie, w którym obie strony muszą zawsze pozostać równe.
W karcie pracy dziecko w tym obszarze spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:
- Formuła względem x: formułę rozwiązuje się względem wskazanej litery.
- Przekształć formułę: wybierz wartość x: przekształconą formułę wykorzystuje się dla określonej wartości.
- Formuła: wartość po przekształceniu: po przekształceniu oblicza się szukaną wartość.
- Formuła: wyraz z x: wybierz odpowiedź: spośród kilku podanych możliwości wybiera się poprawnie przekształcony wyraz.
Do wszystkich zadań są rozwiązania, dzięki którym dziecko i rodzice mogą prześledzić przekształcenia krok po kroku.
Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z rzeczywistości i wyrażać je w postaci wyrażeń algebraicznych (BfKA, BNE);
Typy zadań:
Przekształcanie wzoru: wybierz wartość x (kl. 7–8) · Wzór: składnik z x: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wzór: wartość po przekształceniu (kl. 7–8) · Przekształć wzór i wyznacz x (kl. 7–8)
Budowa wyrażeń: rozpoznawanie i nazywanie części
Uczniowie uczą się rozkładać wyrażenie na jego części, przypisywać każdej części jej znaczenie i dzięki temu bezpiecznie przekształcać wyrażenia.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Plan nauczania wymaga, aby uczniowie analizowali strukturę wyrażeń algebraicznych i przy tym stosowali odpowiednie prawa działań. Nie podaje on w tym celu konkretnego zbioru liczb. Chodzi o umiejętność rozpoznania w wyrażeniu, która część jest wartością początkową, czynnikiem, wykładnikiem lub składnikiem sumy oraz jaką rolę odgrywa w całości.
Typowy błąd pojawia się przy wzorach wzrostu, takich jak A(t) = A₀ · bt. Wiele osób traktuje czynnik b jak liczbę procentową i przy wzroście o 5 % podstawia b = 5 lub b = 0,05, zamiast używać b = 1,05. Przyczyną jest to, że znak procentu występuje w tekście, a nie we wzorze. Pomaga tu czytanie wzoru część po części i pytanie, co oznacza każdy symbol.
Typowe zadania w tej klasie to: Części wyrażenia: nazwij rolę, Części wzoru wzrostu: prawda czy fałsz, Części wzoru wzrostu: wybierz zmianę procentową oraz Model wykładniczy: wartość początkowa i zmiana w %. Polegają one na nazywaniu części, ocenianiu stwierdzeń na ich temat lub odczytywaniu z wzoru wartości początkowej i zmiany procentowej.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Części wyrażenia: nazwij rolę części (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: wstaw znak (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: znajdź błąd (kl. 9–10) · Model wykładniczy: wartość początkowa i zmiana % (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: wybierz procent zmiany (kl. 9–10)
Dodawanie, odejmowanie i mnożenie wielomianów
Dziecko uczy się dodawać, odejmować i mnożyć wielomiany, łącząc wyrazy podobne i stosując prawa działań.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko przekształca wyrażenia według ustalonych praw rachunku. Przy dodawaniu i odejmowaniu zbiera wyrazy podobne, czyli wyrazy z tą samą potęgą x, na przykład 3x² i −x² daje 2x². Przy mnożeniu mnoży każdy wyraz jednego nawiasu przez każdy wyraz drugiego nawiasu, a następnie ponownie zbiera wyrazy podobne w wyniku. Jakie dokładnie stopnie są w tym wymagane, nie wynika z punktu programu nauczania. Punkt ogólnie wymaga analizowania struktury wyrażeń algebraicznych i stosowania odpowiednich praw rachunku.
Typowy błąd pojawia się przy odejmowaniu: wiele dzieci zmienia znak tylko pierwszego wyrazu odejmowanego nawiasu, zamiast odwrócić znaki wszystkich wyrazów. Innym częstym błędem jest dodawanie wyrazów niepodobnych, na przykład x² i x daje x³, albo 2x² i 3x² daje 5x⁴. Obie pomyłki mają tę samą przyczynę: struktura wyrażenia nie jest dostatecznie dokładnie przeanalizowana, zanim zacznie się rachunek. Przy mnożeniu często zapomina się o niektórych iloczynach.
Na lekcjach dziecko spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:
- Dodawanie i odejmowanie wielomianów: dwa lub więcej wielomianów zostaje połączonych i uproszczonych.
- Mnożenie wielomianów: iloczyny wielomianów zostają wymnożone i zebrane w całość.
- Współczynnik: wybierz: spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawny współczynnik wyrazu w wyniku.
- Współczynnik: prawda/fałsz: stwierdzenia dotyczące współczynników wyniku ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
Zadania na współczynniki sprawdzają, czy dziecko nie tylko oblicza wynik, lecz także rozumie, które wyrazy do siebie należą.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Dodawanie i odejmowanie wielomianów (kl. 9–10) · Działania na wielomianach, współczynnik: wybierz (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: wstaw znak (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: wybierz (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: znajdź błąd (kl. 9–10)
Prawa potęg: prawidłowe przekształcanie wykładników
Uczniowie rozpoznają strukturę wyrażenia z potęgami, a następnie stosują odpowiednie prawo potęgowe, aby je przekształcić.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dzieci uczą się najpierw dokładnie rozpoznawać, jaką postać ma wyrażenie algebraiczne, a potem stosować odpowiednie prawo działań na potęgach. Podstawa programowa nie podaje dla tego zagadnienia konkretnego zakresu liczbowego, dlatego ta strona opisuje jedynie same przekształcenia. Typowe przypadki to mnożenie potęg o tej samej podstawie, potęgowanie potęgi oraz wyznaczanie brakującego wykładnika.
Najczęstszy błąd pojawia się wtedy, gdy prawa zostają pomieszane. Przy mnożeniu potęg o tej samej podstawie dodaje się wykładniki, więc 23 · 22 daje potęgę 25. Kto zamiast tego mnoży wykładniki albo przy potędze potęgi dodaje wykładniki, stosuje prawo do struktury, dla której ono nie obowiązuje. Błąd leży więc mniej w rachunku, a bardziej w dokładnym przyjrzeniu się postaci wyrażenia.
W praktyce zadania wyglądają tak:
- Brakujący wykładnik: W równaniu, takim jak x4 · x? = x9, brakuje wykładnika, który trzeba wyznaczyć za pomocą odpowiedniego prawa.
- Potęga potęgi: Tutaj wybiera się właściwy wykładnik, na przykład w (y2)3.
- Mnożenie potęg: Również tutaj wybiera się odpowiedni wykładnik, na przykład w z5 · z2.
Karty pracy do tych zadań można wydrukować, a zawierają one rozwiązania.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Brakujący wykładnik — działania na potęgach (kl. 7–8) · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Potęga potęgi: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Działania na potęgach: dokończ zdanie (kl. 7–8)
Zadania tekstowe z dwoma równaniami
Dziecko przekłada sytuację z życia codziennego z dwiema niewiadomymi na dwa równania, które wspólnie tworzą układ równań i są rozwiązywane razem.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się ujmować sytuację z zadania tekstowego w liczbach i równaniach: nazywa szukane wielkości zmiennymi i zapisuje z tekstu dwie niezależne od siebie informacje jako równania. Razem tworzą one układ równań, który zostaje rozwiązany. Punkt programu nauczania nie podaje dla tego żadnego konkretnego zakresu liczb, dlatego tutaj też żaden nie jest podawany.
Typowy błąd nie tkwi w rachunkach, lecz w przyporządkowaniu. Jeśli x w pierwszym równaniu oznacza liczbę sztuk, a w drugim nagle cenę, to równania przestają do siebie pasować, nawet gdy wynik formalnie się zgadza. Pomocne jest, aby przed ułożeniem równań zapisać zmienne wraz z jednostką i znaczeniem.
W szablonach zadań tego działu dziecko spotyka trzy typy:
- Dwa rodzaje: ile sztuk każdego? Dwa rodzaje przedmiotów są liczone lub rozdzielane, a dziecko ustala, ile sztuk każdego rodzaju występuje.
- Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wybierz Dziecko wybiera układ równań, który pasuje do liczby sztuk podanej w tekście.
- Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: prawda/fałsz Dziecko sprawdza, czy podany układ równań poprawnie opisuje sytuację, i uzasadnia swoją ocenę.
Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z życia codziennego i wyrażać je w postaci równań i układów równań (BfKA, ERZR);
Typy zadań:
Dwa rodzaje: ile sztuk każdego? (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wstaw znak (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wybierz (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: znajdź błąd (kl. 9–10)
Liniowe nierówności z jedną zmienną
Dziecko uczy się rozwiązywać liniowe nierówności z jedną zmienną oraz rozstrzygać, czy punkt graniczny należy do zbioru rozwiązań.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań, nierówności i układów równań. W tej klasie oznacza to konkretnie: dziecko wyznacza zbiór rozwiązań liniowej nierówności z jedną zmienną. Jakiego zakresu liczb dotyczy to zadanie, z programu nauczania nie wynika.
Typowy błąd dotyczy punktu brzegowego, czyli liczby, przy której nierówność właśnie staje się równaniem. Wiele dzieci traktuje znaki < i ≤ tak samo i albo zawsze, albo nigdy włącza punkt brzegowy do rozwiązania. Decydujący jest jednak znak: punkt brzegowy należy do zbioru rozwiązań tylko wtedy, gdy nierówność obejmuje także równość (≤ lub ≥).
Na kartach pracy pojawiają się w związku z tym trzy typy zadań:
- Nierówność liniowa: Dziecko rozwiązuje nierówność ze względu na zmienną i podaje zbiór rozwiązań.
- Nierówność liniowa, punkt brzegowy: wybierz: Dziecko wybiera spośród podanych możliwości właściwy punkt brzegowy, czyli właściwy rodzaj ograniczenia.
- Nierówność liniowa, punkt brzegowy: prawda/fałsz: Dziecko decyduje, czy stwierdzenie dotyczące punktu brzegowego jest prawdziwe, i uzasadnia swoją decyzję.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).
Typy zadań:
Nierówność liniowa (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: wstaw znak (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: wybierz (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: znajdź błąd (kl. 9–10)
Odczytywanie własności funkcji z wykresu
Twoje dziecko uczy się odczytywać właściwości funkcji bezpośrednio z jej wykresu. Należą do nich dziedzina i zbiór wartości, miejsca zerowe, wartości funkcji w określonych punktach oraz przedziały, w których funkcja rośnie lub maleje.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Państwa dziecko uczy się odczytywać bezpośrednio z wykresu właściwości funkcji. Należą do nich dziedzina i zbiór wartości, miejsca zerowe, wartości funkcji w określonych punktach oraz przedziały, w których funkcja rośnie, maleje lub leży nad bądź pod osią x. Podstawa programowa wymaga stosowania różnych sposobów przedstawiania funkcji. Wykres jest jednym z nich.
Typowym błędem jest pomylenie obu osi: dziedzina należy do osi x, zbiór wartości do osi y, a te dwa pojęcia często się zamienia. Podobnie myli się miejsca zerowe (wartość x, w której wykres przecina oś x) oraz wartości funkcji (wartość y dla danego x). Wynika to często stąd, że na tym samym rysunku pojawiają się podobne pytania, na które można odpowiedzieć tylko na podstawie właściwej osi. Przy pojęciach „rosnąca” i „malejąca” z kolei przebieg wykresu myli się ze znakiem wartości funkcji.
Zadania w klasie 3 sprawdzają dokładnie te właściwości. Znajdziesz m.in.:
- odczytywanie dziedziny i zbioru wartości z wykresu
- odczytywanie miejsc zerowych i wartości funkcji z wykresu
- przedziały, w których funkcja jest rosnąca lub malejąca
- odczytywanie znaku wartości funkcji z wykresu
- funkcje określone przedziałami
Do tego dochodzą zadania w formie odpowiedzi, w których rozwiązanie wybiera się spośród podanych odpowiedzi lub ocenia jako prawdziwe bądź fałszywe. Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu można wspólnie prześledzić, na której osi należy się oprzeć.
Powiązanie z podstawą programową: definiować i charakteryzować pojęcie funkcji oraz stosować różne formy jej przedstawiania (BfKA);
Typy zadań:
Miejsca zerowe z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji odczytana z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wstaw znak (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: znajdź błąd (kl. 9–10) · Dziedzina funkcji z wykresu (kl. 9–10) · Funkcja określona kilkoma wzorami (kl. 9–10) · Gdzie funkcja jest dodatnia — z wykresu (kl. 9–10) · Miejsca zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja maleje (z wykresu) (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja rośnie (z wykresu) (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Zbiór wartości funkcji z wykresu (kl. 9–10)
Porównywanie funkcji: wzór, wykres i wartości
Uczniowie uczą się porównywać dwie funkcje podane w różny sposób, na przykład jako wyrażenie algebraiczne lub jako wykres, poprzez zestawianie ich wartości funkcji oraz maksimów.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczniowie powinni rozumieć pojęcie funkcji i potrafić stosować różne formy jej przedstawiania. Konkretnie oznacza to, że potrafią porównywać dwie funkcje, podane jako wyrażenie lub jako wykres, i zestawiać przy tym wartości funkcji oraz maksima. Jakie zakresy liczbowe obowiązują, nie jest podane w wytycznych. Poniższe typy zadań pokazują, co w tym przedmiocie rzeczywiście jest drukowane.
Przy maksimach często myli się położenie z wartością. Punkt najwyższy leży przy określonej wartości x, ale jego wysokością jest wartość y. Kto patrzy tylko na wartości x punktów najwyższych, dochodzi do błędnych porównań. Także przy odczytywaniu z wykresu zdarza się, że odczytuje się w innym miejscu, niż wymagano.
Zadania na kartach pracy (z rozwiązaniami) to m.in.:
- Maksimum funkcji: która jest większa? Uczniowie porównują wysokości maksimów dwóch funkcji.
- Porównanie wartości funkcji: wykres i wyrażenie. Jedna wartość jest odczytywana z wykresu i porównywana z wartością z wyrażenia.
- Porównanie maksimów funkcji: wybierz odpowiedź. Z podanych odpowiedzi wybiera się poprawną.
- Porównanie wartości dwóch funkcji: wybierz odpowiedź. Również tutaj wybiera się odpowiedź spośród podanych.
- Porównanie wartości dwóch funkcji: prawda czy fałsz. Stwierdzenia dotyczące wartości funkcji ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: definiować i charakteryzować pojęcie funkcji oraz stosować różne formy jej przedstawiania (BfKA);
Typy zadań:
Maksimum funkcji: która ma większe? (kl. 9–10) · Porównaj wartości funkcji: wykres i wzór (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: wstaw znak (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: znajdź błąd (kl. 9–10) · Porównanie maksimów funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)
Szkicowanie parabol i wyznaczanie wierzchołków
Twoje dziecko uczy się szkicować wykres funkcji kwadratowej oraz wyznaczać i oceniać współrzędne wierzchołka paraboli.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Kiedy wzrost wykładniczy wyprzedza wzrost liniowy
Twoje dziecko poznaje, że wzrost wykładniczy w końcu przewyższa wzrost liniowy, i sprawdza przy tym stwierdzenia oraz odpowiedzi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Twoje dziecko porównuje funkcję liniową, która przy każdym kroku rośnie o tę samą wartość, z funkcją wykładniczą, która przy każdym kroku rośnie o ten sam czynnik. Zauważa, że funkcja wykładnicza może być początkowo wolniejsza, a potem tak mocno wzrasta, że wyprzedza funkcję liniową. Dzięki takim porównaniom opisuje zależności z różnych dziedzin za pomocą funkcji.
Typowym błędem jest patrzenie tylko na pierwsze wartości. Na początku funkcja liniowa może być z przodu, i wtedy wyciąga się wniosek, że zawsze będzie z przodu. Powód jest taki: przy wzroście wykładniczym przyrost z kroku na krok staje się coraz większy, a ten efekt wyraźnie widać dopiero po pewnym czasie.
W karcie pracy do tego tematu są trzy pasujące typy zadań:
- Wzrost wykładniczy wyprzedza liniowy: Twoje dziecko bada, od kiedy funkcja wykładnicza wyprzedza funkcję liniową.
- Funkcja wykładnicza kontra liniowa: wybierz odpowiedź: Spośród kilku stwierdzeń wybiera się poprawne.
- Funkcja wykładnicza kontra liniowa: prawda czy fałsz: Twoje dziecko decyduje, czy poszczególne stwierdzenia są prawdziwe.
Wszystkie arkusze nadają się do wydruku i zawierają rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo sami sprawdzać odpowiedzi.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB);
Typy zadań:
Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: znajdź błąd (kl. 9–10) · Wzrost wykładniczy wyprzedza liniowy (kl. 9–10) · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)
Zrozumienie granic funkcji
Uczniowie uczą się wyznaczać granicę funkcji w punkcie oraz opisywać, jaką wartość przyjmuje funkcja w pobliżu tego punktu.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Chodzi o to, jaką wartość przybliża funkcja, gdy x zbliża się do określonego miejsca. Program nauczania nazywa to zachowaniem asymptotycznym funkcji. Konkretny przedział liczbowy nie jest tam podany. Typy zadań w tym obszarze pokazują przede wszystkim granice funkcji w jednym punkcie.
Typowym błędem jest wyznaczanie granicy przez zwykłe podstawienie danego miejsca. Jeśli podstawienie daje wyrażenie nieoznaczone, na przykład 0/0, to funkcja w tym punkcie nie jest określona. Wtedy wiele osób myli granicę z wartością funkcji albo błędnie wnioskuje, że granica nie istnieje. Decydujące jest to, jaką wartość przybliża funkcja, a nie tylko to, co znajduje się w samym punkcie.
Karty pracy zawierają trzy formy zadań:
- Granica funkcji w punkcie: wyznacz granicę.
- Granica funkcji: wybierz odpowiedź: wybierz poprawną granicę spośród podanych odpowiedzi.
- Granica funkcji: prawda czy fałsz: zdecyduj, czy podane stwierdzenie dotyczące granicy jest prawdziwe.
Do zadań dołączone są rozwiązania, dzięki czemu można prześledzić poszczególne kroki.
Powiązanie z podstawą programową: badać zachowanie asymptotyczne funkcji (EZR, blok do wyboru).
Typy zadań:
Granica funkcji w punkcie (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: wstaw znak (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: znajdź błąd (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Rosnąca, malejąca, szukanie punktów najwyższych i najniższych
Dziecko uczy się opisywać, w jakich przedziałach funkcja rośnie lub maleje oraz gdzie ma lokalne maksima i minima.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W 3. klasie liceum dzieci uczą się badać przebieg funkcji za pomocą rachunku różniczkowego: gdzie funkcja rośnie, gdzie maleje oraz gdzie ma lokalne maksima i minima. Podstawy programowe nie podają w tym celu żadnego konkretnego zakresu liczb. Chodzi konkretnie o przedziały, czyli zakresy na osi x, oraz o wartości w punktach ekstremalnych.
Typowym błędem jest pomylenie miejsca z wartością: pytanie dotyczy współrzędnej y wierzchołka, a dziecko podaje współrzędną x, albo odwrotnie. Często też słowo lokalny rozumiane jest jako najwyższy punkt w ogóle. Lokalne maksimum jest jednak tylko najwyższym punktem w swoim najbliższym otoczeniu; funkcja może w innym miejscu leżeć jeszcze wyżej.
Karty pracy zawierają następujące typy zadań:
- Monotoniczność: rosnąca oraz Monotoniczność: malejąca
- Lokalne maksimum i lokalne minimum
- Wartość lokalnego maksimum względnie minimum, jako zadanie wyboru lub zadanie prawda/fałsz
- Liczba z przedziału malejącego względnie z przedziału rosnącego, również jako zadanie wyboru lub zadanie prawda/fałsz
Do każdego typu zadania dostępne są rozwiązania, dzięki którym rodzice i dzieci mogą sprawdzić odpowiedzi.
Powiązanie z podstawą programową: Analizować charakterystyczne własności funkcji i ich wykresów za pomocą narzędzi rachunku różniczkowego (BfKA, BNE, PB);
Typy zadań:
Liczba z przedziału malenia funkcji: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Liczba z przedziału malenia funkcji: znajdź błąd (kl. 12–13) · Wartość maksimum lokalnego: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Wartość maksimum lokalnego: znajdź błąd (kl. 12–13) · Liczba z przedziału malenia funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 12–13) · Liczba z przedziału wzrostu funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 12–13) · Maksimum lokalne (kl. 12–13) · Minimum lokalne (kl. 12–13) · Przedział malenia funkcji (kl. 12–13) · Przedziały wzrostu funkcji (kl. 12–13) · Wartość maksimum lokalnego: wybierz odpowiedź (kl. 12–13) · Wartość minimum lokalnego: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Wybieg z największą przestrzenią
Dziecko uczy się, jak na podstawie warunku, na przykład stałej długości ogrodzenia, ułożyć wzór na pole powierzchni, a za pomocą pochodnej wyznaczyć najlepszy kształt.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W 3. klasie liceum dziecko ma wykorzystać rachunek różniczkowy do rozwiązywania zadań na wartości ekstremalne. Oznacza to, że przekłada zadanie z treścią na funkcję z jedną zmienną, wyznacza jej pochodną i znajduje w ten sposób miejsce, w którym dana wielkość osiąga największą lub najmniejszą wartość. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu zakresu liczbowego, lecz opisuje sam sposób postępowania.
Typowy błąd polega na tym, że wzór nadal zawiera dwie zmienne, a warunek dodatkowy nie zostaje podstawiony. Wtedy nie da się zróżniczkować względem jednej zmiennej. Często uwzględnia się także stronę przy murze, mimo że nie potrzeba tam ogrodzenia, albo przyrównuje się pochodną do zera, nie sprawdzając jednak, czy rzeczywiście istnieje maksimum.
Zadania w tym dziale dotyczą prostokątnego wybiegu, w którym jeden bok przylega do muru, a ogrodzenie ma stałą długość. Są trzy rodzaje zadań, dostępne jako arkusze do druku z rozwiązaniami:
- Największy wybieg przy murze: Dziecko ustala funkcję pola, różniczkuje ją i wyznacza optymalne długości boków.
- Największy wybieg przy murze: wybierz odpowiedź: Spośród podanych rozwiązań wybiera się poprawne, na przykład optymalną szerokość.
- Największy wybieg przy murze: prawda czy fałsz: Dziecko ocenia stwierdzenia dotyczące toku rozwiązania lub wyniku jako prawdziwe lub fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek różniczkowy do rozwiązywania zadań optymalizacyjnych (BfKA, BNE, PB).
Typy zadań:
Największe pole zagrody przy murze: prawda czy fałsz (kl. 10) · Największe pole zagrody przy murze: znajdź błąd (kl. 10) · Największe pole zagrody przy murze: wybierz odpowiedź (kl. 10) · Prostokątny obszar przy murze o największym polu (kl. 10)
Od dopływu do ilości: co mówi całka
Dziecko wyjaśnia własnymi słowami, że całka oznaczona z szybkości zmiany podaje łączną ilość, która nagromadziła się w danym przedziale czasu.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko potrafi opisać, co oznacza dana całka oznaczona w konkretnej sytuacji. Jeśli dane jest natężenie dopływu, na przykład litry na minutę, to całka po przedziale czasu określa łączną ilość, która dopłynęła w tym czasie. Punkt programu nauczania nie podaje zakresu liczb. W tej klasie zadania pokazują, o co chodzi: odczytuje się szybkość zmiany i interpretuje, co z niej wynika dla czasu.
Typowym błędem jest pomylenie wartości szybkości w pojedynczej chwili z nagromadzoną ilością. Kto czyta, że na minutę dopływają 4 litry, i po godzinie spodziewa się w zbiorniku 4 litrów, pomija to, że szybkość sumuje się w czasie. Szybkość mierzy, jak szybko coś się zmienia. Ilość mierzy, jak bardzo coś zmieniło się łącznie.
Na lekcjach dziecko spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:
- Stan z szybkości zmiany: Na jakiej wysokości stoi poziom po określonym czasie?
- Nagromadzenie: Jaka ilość powstała z danego natężenia dopływu?
- Wybierz odpowiedź: Która interpretacja całki pasuje do sytuacji?
- Prawda czy fałsz: Czy zdanie o całce, szybkości i ilości jest prawdziwe?
Powiązanie z podstawą programową: formułować znaczenie i interpretację całki oznaczonej;
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;
Typy zadań:
Akumulacja: ilość z tempa napływu (kl. 12) · Ilość z tempa napływu: prawda czy fałsz (kl. 12) · Ilość z tempa napływu: znajdź błąd (kl. 12) · Ilość z tempa napływu: wybierz odpowiedź (kl. 12) · Zasób z tempa zmian: stan zbiornika po czasie (kl. 12)
Pole pod parabolą za pomocą całki
Dziecko uczy się interpretować i obliczać pole między parabolą a osią x jako całkę oznaczoną oraz stosować rachunek całkowy do rozwiązywania problemów.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej klasie uczeń poznaje geometryczne znaczenie całki oznaczonej: jest to pole powierzchni między wykresem funkcji a osią x nad danym przedziałem. Podstawa programowa opisuje rachunek całkowy na całym etapie liceum i nie podaje konkretnego zakresu liczbowego dla tej klasy. To, czego się wymaga, pokazują szablony zadań: pola pod parabolami.
Typowy błąd pojawia się wtedy, gdy część paraboli leży poniżej osi x. Wtedy całka po tej części jest ujemna, a dodatnie i ujemne udziały znoszą się w rachunku. Wynik nie zgadza się wtedy z rzeczywistym polem. Drugim częstym błędem jest przepisanie liczby bez spojrzenia na szkic, przez co pozostaje niejasne, o jaki obszar chodzi.
Zadania do tego tematu występują w trzech formach, jako wydrukowane karty pracy z rozwiązaniami:
- Pole pod parabolą: pole wyznacza się rachunkowo.
- Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź: z podanych wyników wybiera się właściwe pole.
- Pole pod parabolą: prawda czy fałsz: stwierdzenia o polach i całkach ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: formułować znaczenie i interpretację całki oznaczonej;
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;
Powiązanie z podstawą programową: wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP).
Typy zadań:
Pole pod parabolą (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: znajdź błąd (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Wyznaczanie funkcji pierwotnych: różniczkowanie wstecz
Dziecko uczy się wyznaczać, dla danej funkcji, funkcję pierwotną, czyli znajdować funkcję, której pochodna jest daną funkcją.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się wyznaczać do danej funkcji funkcję pierwotną. Punkt programu nauczania nie podaje ani zakresu liczbowego, ani konkretnego rodzaju funkcji. Dlatego ten tekst opisuje tylko te formy zadań, które w tym obszarze rzeczywiście występują.
Typowym błędem jest różniczkowanie funkcji zamiast myślenia wstecz: dziecko podaje wtedy pochodną jako funkcję pierwotną. Kolejnym częstym błędem jest zapomnienie o stałej addytywnej. Funkcje pierwotne różnią się o stałą, dlatego nie ma jednej jedynej. Przy całkach oznaczonych często zapomina się o podstawieniu funkcji pierwotnej w obu granicach i obliczeniu różnicy.
Typowe zadania w tym obszarze to:
- Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz: Sprawdza się, czy dana funkcja jest funkcją pierwotną innej funkcji. Dobrą kontrolą jest różniczkowanie.
- Funkcja pierwotna: Samodzielnie wyznacza się funkcję pierwotną do danej funkcji.
- Całka oznaczona: Oblicza się wartość całki po określonym przedziale.
- Całka oznaczona: wybór wyniku: Z podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość.
Dwie formy zadań dotyczące całek oznaczonych należą do szablonów tego obszaru. Sam punkt programu nauczania wymienia jednak wyłącznie wyznaczanie funkcji pierwotnych.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać funkcje pierwotne danej funkcji (BfKA);
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;
Typy zadań:
Całka oznaczona (kl. 12–13) · Całka oznaczona: brakująca granica (kl. 12–13) · Całka oznaczona: wybierz wynik (kl. 12–13) · Całki oznaczone: uporządkuj (kl. 12–13) · Dwie całki oznaczone: porównaj (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: wstaw znak (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: znajdź błąd (kl. 12–13)
Obliczanie objętości brył obrotowych
Dziecko uczy się, jak za pomocą rachunku całkowego obliczać objętość bryły powstającej w wyniku obrotu wykresu funkcji wokół osi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W 3. klasie gimnazjum dziecko wykorzystuje rachunek całkowy jako narzędzie do rozwiązywania problemów z różnych dziedzin. Przykładem jest objętość bryły obrotowej, czyli bryły powstającej przez obrót wykresu funkcji wokół osi.
Typowym błędem jest to, że funkcji w całce nie podnosi się do kwadratu, lecz podstawia się jedynie wartość funkcji. Powód: przy obrocie powstają kołowe przekroje, których pole zależy od kwadratu promienia, i ten krok łatwo przeoczyć. Często zdarza się też pomylenie z polem pod wykresem.
Zadania do tego tematu to zadania na objętość bryły obrotowej, w których objętość oblicza się konkretnie. Dostępne są następujące szablony:
- Objętość bryły obrotowej: Obliczana jest objętość.
- Objętość bryły obrotowej: wybierz odpowiedź: Spośród kilku propozycji rozwiązań wybiera się poprawną.
- Objętość bryły obrotowej: prawda czy fałsz: Sprawdzane są stwierdzenia dotyczące sposobu rozwiązania lub wyniku.
Powiązanie z podstawą programową: wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP).
Typy zadań:
Objętość bryły obrotowej (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: znajdź błąd (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Obwód i pole powierzchni koła
Dziecko uczy się obliczać obwód i pole powierzchni koła oraz wiązać te wielkości z innymi elementami geometrycznymi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni były obliczane i wzajemnie ze sobą wiązane. Punkt ten nie określa zakresu liczbowego. W tej klasie temat ten konkretnie przejawia się w typach zadań Obwód koła i Pole koła: dziecko ma dla danego koła wyznaczyć obwód lub pole powierzchni.
Typowym błędem jest mylenie promienia z średnicą. Jeśli do wzoru zamiast promienia podstawi się średnicę, wynik będzie niepoprawny. Przy polu dochodzi jeszcze konieczność podniesienia promienia do kwadratu. Kto uczy się wzorów na pamięć, nie zastanawiając się wcześniej, jaka wielkość jest dana, łatwo popełnia ten błąd.
Przykładowym zadaniem na ten temat jest koło o danym promieniu, w którym szukamy obwodu lub pola. Karty pracy z rozwiązaniami pomagają sprawdzić wynik. Kto dodatkowo porówna obwód i pole tego samego koła, ćwiczy wzajemne wiązanie wielkości. To własna propozycja i nie jest wprost wymagana w punkcie podstawy programowej.
Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).
Typy zadań:
Długość okręgu (kl. 7–8) · Pole koła (kl. 7–8) · Pole koła: wybierz wynik (kl. 7–8) · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π (kl. 7–8)
Obliczanie objętości i pola powierzchni graniastosłupów
Twoje dziecko uczy się obliczać objętość i pole powierzchni graniastosłupów prostych oraz porównywać te dwie wielkości ze sobą.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Obliczanie trójkątów za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa
Państwa dziecko uczy się wyznaczać brakujące wielkości w trójkątach prostokątnych za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Państwa dziecko uczy się obliczać brakujące boki lub kąty w trójkącie prostokątnym za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa. Podstawą jest prawidłowe nazywanie boków względem danego kąta ostrego: przyprostokątna przyległa, przyprostokątna przeciwległa oraz przeciwprostokątna, leżąca naprzeciwko kąta prostego. Podstawa programowa nie podaje dla tego etapu osobnego zakresu liczbowego. Wspomina również o trójkątach ogólnych, jednak zadania z tego działu w klasie 11 dotyczą przede wszystkim trójkątów prostokątnych.
Charakterystyczne jest to, że nazwy przyprostokątnej przyległej i przeciwległej zależą od wybranego kąta: ten sam bok jest przeciwprostokątną przeciwległą względem jednego kąta ostrego, a przyprostokątną przyległą względem drugiego. Jeśli najpierw nie nazwiemy boków przy właściwym kącie, często wybieramy złą proporcję, na przykład sinus zamiast tangensa, i wstawiamy liczby do niewłaściwego wzoru. Pomocne jest przyporządkowanie: sinus odnosi się do przyprostokątnej przeciwległej i przeciwprostokątnej, cosinus do przyprostokątnej przyległej i przeciwprostokątnej, tangens do przyprostokątnej przeciwległej i przyprostokątnej przyległej.
Drukowane karty pracy do tego działu zawierają następujące rodzaje zadań:
- Przyprostokątna przyległa i przeciwległa: Państwa dziecko określa, która strona należy do zaznaczonego kąta.
- Sinus, cosinus, tangens w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz: Sprawdzana jest prawdziwość stwierdzenia dotyczącego danej proporcji.
- Sinus, cosinus, tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość: Państwa dziecko wybiera pasującą wartość proporcji.
Pełne obliczanie brakującej długości lub kąta znajduje się w podstawie programowej, jednak w tych kartach pracy nie jest drukowane jako osobny rodzaj zadania.
Powiązanie z podstawą programową: obliczać brakujące wielkości w trójkątach prostokątnych i dowolnych za pomocą trygonometrii (BfKA);
Typy zadań:
Cosinus w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Cosinus w trójkącie prostokątnym: znajdź błąd (kl. 9–10) · Przyprostokątna naprzeciw kąta (kl. 9–10) · Przyprostokątna przy kącie (kl. 9–10) · Sinus w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość (kl. 9–10) · Tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość (kl. 9–10) · Trygonometria w terenie: wysokość przy kącie 30° (kl. 9–10)
Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość
Ustalanie płaszczyzn w przestrzeni i obliczanie odległości
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W geometrii wektorowej w przestrzeni dziecko uczy się opisywać obiekty geometryczne w różnych postaciach i badać ich wzajemne położenie. W przypadku płaszczyzny oznacza to konkretnie: dziecko układa jej równanie na podstawie punktu i wektora normalnego, sprawdza, czy punkt leży na płaszczyźnie, oraz oblicza odległość punktu od płaszczyzny. Podstawa programowa nie podaje dla tego zakresu osobnego przedziału liczbowego, dlatego najlepiej o tym, czego wymaga się na tym poziomie, świadczą szablony zadań.
Typowy błąd dotyczy wektora normalnego: dziecko bierze wektor leżący w płaszczyźnie zamiast wektora prostopadłego do niej. Przy sprawdzaniu punktu często poprawnie podstawia się wartości, ale źle oblicza stałą równania, przez co punkt rzeczywiście leżący na płaszczyźnie zostaje uznany za niepoprawny. Przy odległości często zapomina się o podzieleniu przez długość wektora normalnego.
Zadanie na ten temat może wyglądać na przykład tak:
- Równanie płaszczyzny z punktu i wektora normalnego: Ustala się równanie płaszczyzny.
- Punkt na płaszczyźnie: Dziecko rozstrzyga, czy punkt leży na płaszczyźnie (ocenia zdanie jako prawdziwe lub fałszywe albo wybiera pasujący wynik).
- Płaszczyzna przez punkt: Spośród kilku równań wybiera się właściwe.
- Odległość punktu od płaszczyzny: Oblicza się odległość.
- Wzajemne położenie dwóch płaszczyzn: Dziecko bada, jak dwie płaszczyzny są względem siebie usytuowane.
Karty pracy z rozwiązaniami dobrze nadają się do ćwiczeń, dzięki czemu można samodzielnie odkryć własne błędy.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Punkt leżący na płaszczyźnie (kl. 12–13) · Równanie płaszczyzny: z punktu i wektora normalnego (kl. 12–13) · Odległość punktu od płaszczyzny (kl. 12–13) · Wzajemne położenie dwóch płaszczyzn (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: wstaw znak (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: wybierz wynik (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: znajdź błąd (kl. 12–13) · Płaszczyzna przez punkt: wybierz wynik (kl. 12–13)
Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się czy skośne?
Dziecko uczy się, jak przy dwóch prostych w przestrzeni rozstrzygnąć, czy są równoległe, przecinające się czy skośne, oraz jak uzasadnić to położenie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W 3. klasie liceum dziecko bada, jak dwie proste w przestrzeni względem siebie leżą: mogą być równoległe, mogą się przecinać albo być skośne, czyli ani równoległe, ani przecinające się. Program nauczania wymaga ogólnie, aby opisywać obiekty geometryczne w różnych reprezentacjach i analizować ich wzajemne położenie. Nie podaje przy tym żadnego określonego zakresu liczbowego.
Typowy błąd: gdy dwie proste wydają się nie mieć punktu wspólnego, wiele dzieci pochopnie stwierdza, że są „równoległe”. W przestrzeni istnieje jednak trzecia możliwość, czyli proste skośne, które ani się nie przecinają, ani nie są równoległe. Dwie proste są równoległe tylko wtedy, gdy ich kierunki są zgodne. Dopiero gdy tak nie jest, warto sprawdzić, czy proste mają wspólny punkt.
Zadania do tego tematu w zbiorze szablonów wyglądają następująco:
- Wzajemne położenie dwóch prostych w przestrzeni: Dziecko określa, czy dane dwie proste są równoległe, przecinające się czy skośne.
- Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybierz wynik: Spośród kilku odpowiedzi wybierany jest poprawny wynik.
- Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące położenia dwóch prostych są oceniane jako prawdziwe lub fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Wzajemne położenie prostych w przestrzeni (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wstaw znak (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybierz wynik (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: znajdź błąd (kl. 12–13)
Prosta i płaszczyzna: położenie i punkt przecięcia
Dziecko uczy się określać położenie prostej względem płaszczyzny (równoległa, leżąca w płaszczyźnie lub przecinająca) oraz w przypadku przecięcia obliczać punkt przecięcia.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby opisywać obiekty geometryczne w różnych postaciach i analizować ich wzajemne położenie. W przypadku prostej i płaszczyzny oznacza to: uczeń odczytuje prostą z jej postaci parametrycznej, płaszczyznę z jej wektora normalnego n, i na tej podstawie ustala, jak oba obiekty są względem siebie położone. Punkt podstawy programowej nie podaje zakresu liczb. To, jakie zadania pojawią się w klasie 11 w praktyce, pokazują poniżej szablony zadań.
Typowy błąd: gdy iloczyn skalarny n ∘ v wynosi zero, prosta jest albo równoległa do płaszczyzny, albo zawiera się w niej. Wielu uczniów od razu stwierdza „równoległa” i nie sprawdza, czy jakikolwiek punkt prostej leży także na płaszczyźnie. Podobnie postępuje się przy punkcie przecięcia: podstawia się równanie prostej do równania płaszczyzny, rozwiązuje się je względem parametru i wstawia otrzymaną wartość z powrotem do równania prostej. Kto nie wstawi parametru z powrotem, nie otrzyma współrzędnych.
Typowe zadania w tym dziale to:
- Prosta i płaszczyzna: n ∘ v, wybór wyniku: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawny wynik iloczynu skalarnego, z którego można odczytać położenie.
- Prosta i płaszczyzna: n ∘ v, prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące położenia ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
- Punkt przecięcia prostej i płaszczyzny: Oblicza się współrzędne punktu przecięcia.
- Położenie prostej względem płaszczyzny: Określa się i uzasadnia położenie.
Do wszystkich szablonów dostępne są arkusze do wydruku z rozwiązaniami.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Położenie prostej względem płaszczyzny (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wstaw znak (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wybierz wynik (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: znajdź błąd (kl. 12–13) · Punkt przecięcia prostej z płaszczyzną (kl. 12–13)
Liczenie w parach z regułą iloczynu
Pani/Pan dziecko uczy się określać liczbę możliwych par lub wyborów, mnożąc liczby kolejnych etapów wyboru.
Uwaga: powyższe zdanie zawiera zwrot grzecznościowy, którego nie było w oryginale, dlatego poprawna wersja to:
Dziecko uczy się określać liczbę możliwych par lub wyborów, mnożąc liczby kolejnych etapów wyboru.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczeń w tej klasie uczy się rozróżniać różne zasady zliczania i wybierać właściwą dla danej sytuacji. Przy liczeniu par oznacza to przede wszystkim: jeśli wybór składa się z kilku kroków, liczby możliwości poszczególnych kroków mnoży się przez siebie. Punkt programu nauczania nie podaje dla tego żadnego konkretnego zakresu liczb.
Typowym błędem jest dodawanie kroków zamiast ich mnożenia, na przykład przy dwóch wyborach z po trzech możliwościach liczenie 3 + 3 zamiast 3 · 3. Drugi częsty błąd dotyczy kolejności: jeśli ma ona znaczenie, każda para liczy się osobno. Jeśli kolejność nie gra roli, na przykład przy uściskach dłoni między dwiema osobami, każda para liczy się tylko raz. Kto policzy obie kolejności, otrzyma zbyt wiele wyników. Dlatego dziecko musi najpierw wyjaśnić, czy kolejność ma znaczenie.
Zadania „Reguła mnożenia: ile par”, „Reguła mnożenia: wybór liczby par” i „Reguła mnożenia: trzy wybory” ćwiczą mnożenie kroków wyboru. W zadaniach „Dwie różne osoby na dwie role”, „Uściski dłoni: ile ich jest?” i „Podawanie rąk: prawda czy fałsz” dziecko sprawdza, czy kolejność ma znaczenie. Zadania „Każdy z każdym – ile razy?” oraz „Ile jest kombinacji?” pokazują dalsze sytuacje zliczania, które różnią się od powyższych.
Powiązanie z podstawą programową: Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA);
Typy zadań:
Na ile sposobów można to zestawić? (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: ile par (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: trzy wybory (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: wybierz liczbę par (kl. 7–8) · Każdy z każdym — ile razy? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: ile ich jest? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Uściski dłoni: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wybór dwóch różnych osób do ról (kl. 7–8)
Prawdopodobieństwo w prostych doświadczeniach losowych
Dziecko uczy się określać prawdopodobieństwo zdarzenia w prostych doświadczeniach losowych, takich jak rzut kostką czy losowanie, jako udział możliwych wyników.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby wyjaśniać pojęcia rachunku prawdopodobieństwa i stosować ich własności. Nie podaje jednak zakresu liczbowego. Zadania w tej klasie pokazują jednak, o co chodzi: rozważa się zdarzenie w prostych doświadczeniach, takich jak rzut kostką, wylosowanie karty z liczbą lub wylosowanie kuli z pudełka.
Dziecko ma w takich doświadczeniach umieć określić prawdopodobieństwo zdarzenia. W tym celu zastanawia się, ile wyników jest możliwych łącznie i ile z nich należy do szukanego zdarzenia. Prawdopodobieństwo jest wtedy udziałem wyników sprzyjających we wszystkich możliwych wynikach. Należy do tego także zdarzenie przeciwne: kto zna prawdopodobieństwo zdarzenia, może obliczyć prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego, korzystając z reszty.
Typowym błędem jest podanie jako odpowiedzi tylko liczby wyników sprzyjających. Przy rzucie kostką wychodzi wtedy np. „3” zamiast „3 z 6”, czyli połowa. Powodem jest to, że sama liczba wygląda jak odpowiedź, a związek z łączną liczbą możliwości zostaje pominięty. Drugim częstym błędem przy losowaniu z pudełka jest liczenie tylko kul szukanego koloru, a nie wszystkich kul w pudełku.
Typowe zadania w tym temacie to:
- Rzut kostką: prawdopodobieństwo określonej liczby oczek lub rodzaju oczek
- Losowanie bez patrzenia: Jak duże jest prawdopodobieństwo wylosowania określonego przedmiotu?
- Wylosować kartę z liczbą oraz Wylosować kulę z pudełka
- Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego: Jak duże jest prawdopodobieństwo, że zdarzenie nie zajdzie?
- Prawdopodobieństwo: ile kul tego koloru: Na podstawie podanego prawdopodobieństwa wyznacza się liczbę kul.
- Prawdopodobieństwo: wybierz wynik oraz Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz: Ocenia się stwierdzenia dotyczące prawdopodobieństw.
Powiązanie z podstawą programową: wyjaśniać pojęcia rachunku prawdopodobieństwa oraz opisywać ich własności i stosować je;
Typy zadań:
Koło losujące: liczba większa niż k (kl. 7–8) · Koło losujące: pola zacieniowane (kl. 7–8) · Losowanie kuli z pudełka (kl. 7–8) · Rzut kostką (kl. 7–8) · Losowanie kartki z liczbą (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: wybierz wynik (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: znajdź błąd (kl. 7–8) · Szanse w dwóch urnach: porównaj (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: ile jest kul danego koloru (kl. 7–8) · Losowanie bez patrzenia — jakie prawdopodobieństwo? (kl. 7–8)
Dwa rzuty lub losowania: obliczanie prawdopodobieństw
Twoje dziecko uczy się obliczać i porównywać prawdopodobieństwa zdarzeń w doświadczeniach losowych z dwoma etapami, na przykład przy rzucie dwiema kostkami lub dwukrotnym losowaniu.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej klasie Twoje dziecko stosuje zasady rachunku prawdopodobieństwa do doświadczeń losowych składających się z dwóch kolejnych etapów. Analizuje takie zadania, określa możliwe wyniki i ich prawdopodobieństwa oraz rozwiązuje dzięki temu konkretne problemy.
Typowy błąd dotyczy sumy oczek dwóch kostek. Wiele dzieci zakłada, że wszystkie sumy od 2 do 12 są równie prawdopodobne, ponieważ jest jedenaście możliwych sum. W rzeczywistości istnieje 36 jednakowo prawdopodobnych par wyników. Sumę 7 można uzyskać na sześć sposobów, a sumę 2 tylko na jeden (1 i 1). Przy losowaniu ze zwracaniem niektórzy liczą tak, jakby pierwsza kula nie wracała do урны. Tymczasem druga losowanie ma takie same warunki jak pierwsze.
Typowe zadania w tej klasie to:
- Suma oczek dwóch kostek: Jak prawdopodobna jest określona suma?
- Dwukrotne losowanie ze zwracaniem: Jak prawdopodobna jest określona kolejność losowań?
- Dwie kostki: Która suma oczek jest bardziej prawdopodobna?
- Dwa losowania: Czy dane stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe?
- Suma oczek dwóch kostek: Wybierz odpowiednie prawdopodobieństwo spośród podanych wartości.
Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).
Typy zadań:
Suma oczek na dwóch kostkach (kl. 8) · Dwa losowania ze zwracaniem (kl. 8) · Dwa losowania: prawda czy fałsz (kl. 8) · Dwa losowania: znajdź błąd (kl. 8) · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna (kl. 8) · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik (kl. 8)
Średnia arytmetyczna: obliczanie i odczytywanie średniej
Dziecko uczy się obliczać średnią arytmetyczną (średnią) z szeregu liczb, odczytywać ją także z wykresu słupkowego i interpretować uzyskany wynik.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Znajdowanie mediany zbioru danych
Twoje dziecko uczy się wyznaczać medianę w zbiorze liczb, czyli wartość, która znajduje się w środku uporządkowanego ciągu.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Mediana należy w klasie 3 gimnazjum do wskaźników statystycznych, które Twoje dziecko powinno znać i umieć obliczać. Jest to wartość środkowa ciągu danych: uporządkuje się liczby według wielkości, a następnie odczytuje wartość znajdującą się w środku.
Typowym błędem jest wzięcie liczby ze środka nieuporządkowanej listy. Często myli się też medianę ze średnią arytmetyczną (średnią), którą Twoje dziecko może już znać. Oba te wskaźniki są miarami statystycznymi, ale wyznacza się je na różne sposoby: mediana wynika z położenia w uporządkowanym ciągu, a średnia z obliczenia z wykorzystaniem wszystkich wartości.
W kartach pracy do tego tematu występują trzy typy zadań: Wyznacz medianę (uporządkować ciąg liczb i podać wartość środkową), Mediana: wybierz wartość (spośród kilku propozycji wybrać prawidłową medianę) oraz Mediana: prawda czy fałsz (sprawdzić twierdzenia dotyczące mediany i uzasadnić odpowiedź). Do każdej karty dołączone są rozwiązania.
Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);
Typy zadań:
Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6) · Mediana: dobierz wartości (kl. 5–8)
Obliczanie średniej z tabel częstości
Uczniowie uczą się obliczać średnią z tabeli liczebności z danymi pogrupowanymi, szacować ją dla tabel z przedziałami klasowymi oraz sprawdzać wyniki.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby znać i obliczać wskaźniki statystyczne. Dla średniej nie podaje ona żadnego konkretnego zakresu liczbowego. Decydujący jest sposób postępowania: z tabeli, w której wartości występują razem ze swoją częstością, wyznacza się średnią. Przy tabeli klasyfikowanej, w której wartości zebrano jedynie w klasy, średnią się szacuje.
Typowym błędem jest po prostu dodanie wartości lub środków klas i podzielenie wyniku przez liczbę wierszy. Nie uwzględnia się wtedy, jak często występuje każda wartość. Wartość, która pojawia się dziesięć razy, liczy się wtedy tak samo jak wartość występująca tylko raz, a wynik znacznie odbiega od prawidłowej średniej. W tabelach klasyfikowanych dochodzi do tego, że wynik jest tylko oszacowaniem i nie może być traktowany jako dokładna wartość.
Karty pracy w tym dziale oferują trzy typy zadań:
- Średnia danych pogrupowanych: prawda czy fałsz: Podane obliczenie lub podany wynik sprawdza się pod kątem poprawności.
- Oszacuj średnią z klasyfikowanej tabeli liczebności: Z tabeli z klasami wyznacza się przybliżoną wartość średniej.
- Średnia danych pogrupowanych: wybierz wynik: Spośród kilku możliwych odpowiedzi wybiera się pasujący wynik.
Do wszystkich zadań są rozwiązania.
Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);
Typy zadań:
Średnia z tabeli liczebności (dane pogrupowane) (kl. 9–10) · Średnia z danych pogrupowanych: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Średnia z danych pogrupowanych: wybierz wynik (kl. 9–10) · Średnia z danych pogrupowanych: znajdź błąd (kl. 9–10)
Odczytywanie i interpretacja wykresów punktowych oraz pudełkowych
Pani/Pan dziecko uczy się odczytywać z wykresów punktowych i pudełkowych (wykresów skrzynkowych) takie miary jak wartość najczęstsza, rozstęp oraz rozstęp międzykwartylowy i na ich podstawie opisywać dane.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów oraz odpowiednich miar. Nie podaje on jednak konkretnego zakresu liczb, lecz opisuje cel. W 3. klasie oznacza to konkretnie: Twoje dziecko odczytuje z wykresu punktowego liczbę wartości pomiarowych, najczęstszą wartość oraz rozstęp, a z wykresu pudełkowego rozstęp i rozstęp międzykwartylowy.
Typowe błędy pojawiają się w określonych miejscach. Na wykresach punktowych punkty leżące jeden na drugim, które pokazują tę samą wartość, często liczy się tylko raz. Tymczasem każdy punkt oznacza jedną wartość pomiarową. Przy wykresie pudełkowym rozstęp międzykwartylowy często myli się z całą długością wykresu. Chodzi jednak tylko o pudełko, czyli środkową część danych. Rozstęp natomiast obejmuje wszystko, od najmniejszej do największej liczby. Ponadto najczęstsza wartość bywa mylona ze średnią arytmetyczną.
Takie zadania w praktyce wyglądają następująco:
- Wykres punktowy: najczęstsza wartość
- Wykres punktowy: rozstęp
- Wykres punktowy: ile jest wartości pomiarowych?
- Wykres punktowy: ile jest wartości pomiarowych, wybierz
- Wykres punktowy: wartość modalna, prawda czy fałsz
- Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy
- Wykres pudełkowy: rozstęp
Powiązanie z podstawą programową: Opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów i odpowiednich miar statystycznych (BfKA, BNE, DIG, PB, WP).
Typy zadań:
Histogram: ile w przedziale? (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów? (kl. 6) · Wykres kropkowy: najczęstsza wartość (kl. 6) · Histogram: ile mniejszych niż… (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: wstaw znak (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: znajdź błąd (kl. 6) · Wykres kropkowy: dominanta — prawda czy fałsz (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów — wybierz (kl. 6) · Wykres kropkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy (kl. 6)