Polski
Program nauczania (Szwajcaria)

Matematyka — klasa 11

Klasa 11 (Szwajcaria) — Przypadek i szanse, funkcja liniowa, kąty

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Szwajcaria) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Działy tej klasy

Matematyka w 3. klasie liceum: pochodna i badanie przebiegu funkcji, zadania na wartości ekstremalne, geometria wektorowa w przestrzeni, kombinatoryka i prawdopodobieństwo. Do każdego tematu są przykładowe zadania na arkusze do wydruku, z rozwiązaniami.

1. Arytmetyka i algebra (liczba, zmienna, wielkości i działania)

Równania z ułamkami i pierwiastkami – rozwiązywanie i sprawdzanie

Dziecko rozwiązuje równania z ułamkami i pierwiastkami oraz sprawdza, czy znaleziona wartość rzeczywiście pasuje do pierwotnego równania.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań. Zadania w tej klasie obejmują równania z ułamkami (równania ułamkowe) oraz równania z pierwiastkami (równania z pierwiastkami). Podstawa programowa nie podaje żadnego konkretnego zbioru liczb.

Typowa pułapka: wartość, którą otrzymujemy podczas przekształceń, nie zawsze pasuje do pierwotnego równania. Podnosząc obie strony równania z pierwiastkiem do kwadratu, może powstać wynik, który w ogóle nie spełnia równania. W równaniach ułamkowych nie wolno podstawiać wartości, która zeruje mianownik. Dlatego warto na końcu podstawić wynik do równania wyjściowego.

Zadania w tym dziale wyglądają na przykład tak:

  • Równanie ułamkowe: wyznaczyć dzisiejszy wiek z podanego stosunku
  • Równanie z pierwiastkiem oraz równanie ułamkowe: rozwiązać równanie względem x
  • Wybór wartości x: spośród podanych wartości wybrać tę, która pasuje do x
  • Wartość x prawda/fałsz: zdecydować, czy podana wartość spełnia równanie

Wszystkie te zadania są dostępne jako arkusze do wydruku z rozwiązaniami.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Równanie z pierwiastkiem · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: prawda/fałsz · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: wstaw znak · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: wybierz · Równanie z pierwiastkiem, wartość x: znajdź błąd · Równanie wymierne · Równanie wymierne, wartość x: prawda/fałsz · Równanie wymierne, wartość x: wstaw znak · Równanie wymierne, wartość x: wybierz · Równanie wymierne, wartość x: znajdź błąd · Równanie wymierne: ile lat ma dziś

Równania z wartością bezwzględną i nierówności z wartością bezwzględną – zrozumienie

Dziecko uczy się rozwiązywać równania i nierówności z wartością bezwzględną, rozważając odległość liczby od zera na osi liczbowej.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Wartość bezwzględna liczby, zapisywana jako |x|, określa, jak daleko liczba znajduje się od zera, bez uwzględniania znaku. Podstawa programowa opisuje w tym obszarze liczby w ogóle: liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste mają być rozróżniane, używane w obliczeniach i nazywane za pomocą ich własności. Ten wymóg dotyczy całej pracy z liczbami, a nie tylko tej klasy.

W klasie 3 ćwiczy się zadania z wartością bezwzględną na liczbach rzeczywistych. Przykładem jest |x − 2| = 5: rozwiązania leżą w odległości 5 jednostek od liczby 2, czyli x = 7 oraz x = −3. Typowym błędem jest obliczenie tylko x − 2 = 5 i przeoczenie drugiego rozwiązania. Zwykle wynika to stąd, że kreski wartości bezwzględnej traktuje się jak nawiasy, a nie jako odległość. Podobnie jest w nierównościach: |x| < 3 oznacza −3 < x < 3, a nie tylko x < 3.

Typy zadań w tej klasie to:

  • Równanie z wartością bezwzględną: rozwiązywanie równań z wartością bezwzględną.
  • Nierówność z wartością bezwzględną: podawanie zbiorów rozwiązań nierówności z wartością bezwzględną.
  • Wartość bezwzględna: wybierz większe rozwiązanie: z dwóch rozwiązań wskazanie większego.
  • Równanie z wartością bezwzględną: prawda czy fałsz: sprawdzanie podanych rozwiązań i uzasadnianie, czy są poprawne.
  • Wartość bezwzględna: wybierz największą liczbę całkowitą: z zbioru rozwiązań wybranie największej liczby całkowitej.

Powiązanie z podstawą programową: charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA).

Typy zadań: Równanie z wartością bezwzględną · Równanie z wartością bezwzględną: prawda czy fałsz · Równanie z wartością bezwzględną: wstaw znak · Równanie z wartością bezwzględną: znajdź błąd · Wartości bezwzględne: porównaj · Wartości bezwzględne: uporządkuj · Wartość bezwzględna: wybierz większe rozwiązanie · Nierówność z wartością bezwzględną · Wartość bezwzględna: największa liczba całkowita

Logarytmy – przekształcanie: iloczyn, iloraz, potęga

Dziecko rozpoznaje, czy w argumencie logarytmu występuje iloczyn, iloraz czy potęga, i stosuje odpowiednią regułę rachunkową.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się dokładnie przyglądać budowie wyrażenia logarytmicznego: czy w argumencie występuje iloczyn, iloraz czy potęga? W zależności od struktury logarytm przekształca się wtedy na sumę, różnicę lub wielokrotność, a także odwrotnie – można go ponownie zsumować. Podstawa programowa nie podaje dla tego osobnego zakresu liczb. Decydująca jest struktura wyrażenia.

Typowym błędem jest zastosowanie reguły do niewłaściwej struktury, na przykład log(x + y) = log x + log y. Dziecko widzi znak plus i traktuje go jak iloczyn. Reguła obowiązuje jednak tylko wtedy, gdy w argumencie rzeczywiście występuje mnożenie. Podobnie zdarza się, że wykładnik potęgi trafia przed logarytm, chociaż powinien znaleźć się w argumencie.

Na kartach pracy wwyraża się to w następujących typach zadań:

  • Suma logarytmów i różnica logarytmów: scalanie wyrażeń lub rozkładanie ich na części składowe.
  • Logarytm potęgi: poprawne wyciągnięcie wykładnika przed logarytm.
  • Suma logarytmów: wybór wyniku: spośród kilku przekształceń rozpoznanie właściwego.
  • Różnica logarytmów: prawda czy fałsz: sprawdzenie podanego przekształcenia.

Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).

Typy zadań: Logarytm iloczynu: dane zbędne · Logarytm potęgi · Logarytm: brakująca podstawa · Różnica logarytmów · Różnica logarytmów: prawda czy fałsz · Różnica logarytmów: znajdź błąd · Suma logarytmów · Suma logarytmów: wybierz wynik

Rozwiązywanie równań kwadratowych

Dziecko uczy się rozwiązywać równania kwadratowe i w przypadku dwóch rozwiązań wyznaczać większe z nich.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczniowie uczą się rozwiązywać różne rodzaje równań, a do nich należą równania kwadratowe. Program nauczania nie podaje dla nich konkretnego zakresu liczb. Zadania w tym dziale pokazują jednak, czego się wymaga: rozwiązywania równań i wskazywania, które z rozwiązań jest większe.

Częsty błąd: przy pytaniu o większe rozwiązanie wybiera się liczbę o większym module, na przykład −4 zamiast 2. Moduł nie jest tu jednak decydujący, ponieważ −4 jest mniejsze niż 2. Często zapisuje się też tylko jedno z dwóch rozwiązań albo podczas przekształcania gubi się znak.

Typowe zadania w tym dziale to:

  • Równanie kwadratowe: Rozwiąż równanie i podaj wszystkie rozwiązania.
  • Większe rozwiązanie: wybierz: Wybierz większe rozwiązanie spośród podanych odpowiedzi.
  • Większe rozwiązanie: prawda/fałsz: Rozstrzygnij, czy podana liczba jest większym rozwiązaniem.

Karty pracy do tych zadań można wydrukować i zawierają rozwiązania.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Równanie kwadratowe · Równanie kwadratowe krok po kroku · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: prawda/fałsz · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wstaw znak · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wybierz · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: znajdź błąd

Rozwiązywanie nierówności kwadratowych

Dziecko uczy się rozwiązywać nierówności kwadratowe i podawać zbiór wszystkich liczb, dla których są one spełnione, również w postaci iloczynowej.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko uczy się rozwiązywać nierówności kwadratowe, na przykład x² − 2x − 3 > 0. Szukamy przy tym nie pojedynczej liczby, lecz zbioru wszystkich liczb, dla których zdanie jest prawdziwe. Podstawa programowa wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań, nierówności i układów równań; nierówności kwadratowe należą do tego obszaru. Punkt podstawy programowej nie podaje osobnego zbioru liczb.

Typowym błędem jest traktowanie nierówności jak równania: oblicza się tylko miejsca zerowe i zapisuje je jako odpowiedź. Decydujące jest jednak to, między którymi miejscami zerowymi nierówność jest spełniona, a gdzie nie jest. Ponadto ma znaczenie, czy występuje znak < lub >, czy ≤ lub ≥, ponieważ wtedy same miejsca zerowe należą lub nie należą do rozwiązania.

W zadaniach wygląda to następująco:

  • Nierówność kwadratowa: Zbiór rozwiązań wyznacza się bezpośrednio.
  • Nierówność kwadratowa w postaci iloczynowej: Lewa strona jest iloczynem, na przykład (x − 1)(x + 4) ≤ 0, i ocenia się znaki czynników.
  • Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: wybierz: Spośród podanych liczb wybiera się te, które spełniają nierówność.
  • Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: prawda/fałsz: Sprawdza się, czy zdania o całkowitych rozwiązaniach są prawdziwe.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Nierówność kwadratowa · Nierówność kwadratowa w postaci iloczynowej · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: prawda/fałsz · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: wstaw znak · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: wybierz · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: znajdź błąd

Rozwiązywanie równań wykładniczych o tej samej podstawie

Dziecko uczy się rozwiązywać równania, w których obie strony można zapisać jako potęgę tej samej podstawy, i na tej podstawie wyznaczać wartość x.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie dziecko uczy się rozwiązywać równania wykładnicze, w których obie strony można zapisać jako potęgi tej samej podstawy, na przykład 2^x = 2^5. Punkt programu nauczania ogólnie wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań. Nie podaje on jednak konkretnej wielkości liczbowej, dlatego także tutaj żadnej nie podajemy.

Błąd, który na lekcjach występuje często (obserwacja, a nie punkt programu nauczania): Pomija się podstawę i porównuje się tylko liczby. Z równania 2^x = 8 wychodzi wtedy x = 8, zamiast zauważyć, że 8 = 2^3, a więc x = 3. Powodem jest to, że na pierwszy rzut oka równanie wygląda jak zwykłe równanie liczbowe.

Zadania do tego tematu to drukowane karty pracy z rozwiązaniami. Występują trzy typy zadań:

  • Równanie wykładnicze, wartość x: prawda/fałsz – sprawdzenie, czy podana wartość x spełnia równanie.
  • Równanie wykładnicze – rozwiązanie równania ze względu na x.
  • Równanie wykładnicze, wartość x: wybierz – wybór właściwej wartości x spośród kilku podanych.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Potęga: brakujący wykładnik · Równanie wykładnicze · Równanie wykładnicze, wartość x: prawda/fałsz · Równanie wykładnicze, wartość x: wstaw znak · Równanie wykładnicze, wartość x: wybierz · Równanie wykładnicze, wartość x: znajdź błąd

Rozwiązywanie równań wielomianowych w postaci iloczynowej

Państwa dziecko uczy się rozwiązywać równania wielomianowe zapisane w postaci iloczynowej, przyrównując każdy czynnik do zera i zbierając wszystkie rozwiązania otrzymane w ten sposób.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 3 uczniowie rozwiązują różne rodzaje równań. Ten temat dotyczy równań wielomianowych, które są już zapisane jako iloczyn, na przykład (x − 2)(x + 5) = 0. Iloczyn jest równy zeru wtedy i tylko wtedy, gdy co najmniej jeden z jego czynników jest równy zeru. Dlatego przyrównuje się każdy czynnik osobno do zera i w ten sposób otrzymuje się wszystkie rozwiązania.

Typowy błąd dotyczy znaku: z (x − 2) = 0 wynika x = 2, a z (x + 5) = 0 wynika x = −5, i właśnie ten minus często zostaje przeoczony lub zapisany błędnie. Równie często zapisuje się tylko jedno rozwiązanie, mimo że każdy czynnik może dać osobne rozwiązanie. Pomocne jest, aby na końcu wypisać wszystkie rozwiązania i sprawdzić każde z nich, podstawiając je pojedynczo do równania.

Zadania do tego tematu są dostępne jako arkusze do wydrukowania z rozwiązaniami. Należą do nich:

  • Równanie wielomianowe w postaci iloczynowej: wyznaczenie wszystkich rozwiązań z czynników.
  • Równanie dwukwadratowe: rozwiązywanie równań, które za pomocą podstawienia sprowadzają się do równania kwadratowego.
  • Równanie wielomianowe, największe rozwiązanie: prawda/fałsz: sprawdzenie, czy podane największe rozwiązanie jest poprawne.
  • Równanie wielomianowe, największe rozwiązanie: wybierz: wybór największego rozwiązania spośród podanych.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Równanie wielomianowe w postaci iloczynowej · Równanie wielomianowe, pierwiastek: prawda/fałsz · Równanie wielomianowe, pierwiastek: wstaw znak · Równanie wielomianowe, pierwiastek: wybierz · Równanie wielomianowe, pierwiastek: znajdź błąd · Równanie dwukwadratowe

Upraszczanie wyrażeń ułamkowych: mnożenie i skracanie

Twoje dziecko uczy się mnożyć i odejmować wyrażenia ułamkowe oraz je skracać, świadomie stosując odpowiednie reguły rachunkowe.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby uczniowie analizowali budowę wyrażeń algebraicznych i stosowali odpowiednie prawa rachunku przy przekształceniach. Wyrażenie wymierne to ułamek, w którym występują zmienne. Podręcznik nie podaje dla tego działu zakresu liczbowego, dlatego ten tekst opisuje wyłącznie typy zadań, które faktycznie pojawiają się w tej klasie: mnożenie wyrażeń wymiernych, odejmowanie wyrażeń wymiernych oraz skracanie wyrażeń wymiernych.

Typowym błędem jest traktowanie wyrażeń wymiernych jak pojedynczych liczb, bez zwracania uwagi na ich strukturę. Często na przykład z (x + 2)/(x + 4) po skreśleniu x otrzymuje się wartość 2/4. Skracać wolno jednak tylko czynnik, który w całym liczniku i w całym mianowniku występuje jako iloczyn, a nie pojedynczy składnik sumy. Przy różnicach pojawia się pokrewny błąd: podczas odejmowania znak minus stosuje się tylko do pierwszego składnika odejmowanego licznika, mimo że dotyczy on całego licznika.

Na lekcjach pojawiają się zazwyczaj następujące zadania, które są także dostępne jako drukowane karty pracy z rozwiązaniami:

  • Mnożenie wyrażeń wymiernych oraz Odejmowanie wyrażeń wymiernych: kroki obliczeń wykonuje się krok po kroku.
  • Wyrażenia wymierne, skracanie: wybierz: spośród kilku możliwości wybiera się poprawne uproszczenie.
  • Wyrażenia wymierne, różnica: prawda/fałsz: podane przekształcenie sprawdza się pod kątem poprawności. Właśnie tutaj dobrze widać opisane wyżej błędy.
  • Wyrażenia wymierne, różnica: wybierz: spośród kilku wyników wybiera się poprawny wynik odejmowania.

Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).

Typy zadań: Odejmowanie wyrażeń wymiernych · Ułamki algebraiczne, różnica: prawda/fałsz · Ułamki algebraiczne, różnica: wstaw znak · Ułamki algebraiczne, różnica: wybierz · Ułamki algebraiczne, różnica: znajdź błąd · Mnożenie wyrażeń wymiernych (kl. 9–10) · Wyrażenia wymierne, skracanie: wybierz (kl. 9–10)

Potęgi o wykładnikach ułamkowych

Twoje dziecko uczy się odczytywać, przekształcać i określać wartość potęg o wykładnikach wymiernych (ułamkowych).

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko rozpoznaje budowę wyrażenia potęgowego: liczbę podstawową (podstawę), wykładnik (małą liczbę zapisaną w indeksie górnym) oraz to, czy wykładnik jest ułamkiem, czy liczbą ujemną. Za pomocą praw działań na potęgach przekształca takie wyrażenia i wyznacza ich wartość. Zadania w tej klasie pokazują wykładniki ułamkowe, także z znakiem minus.

Typowym błędem jest odczytywanie wykładnika nie jako całości. Wtedy na przykład ułamek w wykładniku traktuje się jak dzielenie wyniku albo znak minus w wykładniku rozumie się jako minus przed wynikiem. Pomocne jest potraktowanie wykładnika jako osobnej części wyrażenia i przekształcanie go krok po kroku.

Na kartach pracy z rozwiązaniami pojawiają się m.in. następujące typy zadań:

  • Ujemny wykładnik ułamkowy: Spośród kilku odpowiedzi wybiera się poprawną.
  • Potęga z wykładnikiem wymiernym: Taka potęga zostaje przekształcona.
  • Potęga z wykładnikiem wymiernym: wybór wartości: Spośród podanych wartości wybiera się odpowiednią.

Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).

Typy zadań: Potęga o wykładniku wymiernym · Potęga o wykładniku wymiernym: wybierz wartość · Potęgi o różnych podstawach: porównaj · Potęgi o różnych podstawach: uporządkuj · Ujemny wykładnik ułamkowy: wybierz odpowiedź

Układy równań liniowych z trzema niewiadomymi

Dziecko uczy się, jak krok po kroku eliminować jedną niewiadomą po drugiej z trzech równań z trzema niewiadomymi, i w ten sposób znajdować rozwiązanie.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej przewidziano rozwiązywanie różnych rodzajów równań i układów równań. W 3. klasie gimnazjum widać to konkretnie na układach trzech równań liniowych z trzema niewiadomymi (najczęściej x, y i z). Dziecko przekształca równania tak, aby z dwóch równań znikła jedna niewiadoma, aż zostanie tylko jedno równanie z jedną niewiadomą. Je oblicza i podstawia wynik do pozostałych równań. Punkt podstawy programowej nie podaje zakresu liczb; tutaj opisano jedynie to, co pokazują zadania tej klasy.

Typowy błąd pojawia się przy odejmowaniu lub dodawaniu dwóch równań: przeoczony zostaje znak albo zmieniony jest tylko jeden z członów po jednej stronie równania. Nowe równanie przestaje wtedy być prawdziwe i wynik jest błędny, a nie od razu widać, że coś jest nie tak. Pomocne jest zapisywanie każdego przekształcenia osobno i sprawdzanie go.

Na karcie pracy w tym dziale występują m.in. następujące typy zadań:

  • Liniowy układ równań z trzema niewiadomymi: Należy rozwiązać cały układ.
  • Trzy równania, wartość x: wybierz: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość x.
  • Trzy równania, wartość x: prawda/fałsz: Rozstrzyga się, czy podana wartość x jest poprawna.

Do sprawdzenia nadaje się sprawdzenie: znalezioną wartość podstawia się do wszystkich trzech równań wyjściowych. Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki którym można porównać wynik.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Układ trzech równań · Układ trzech równań, wartość x: prawda/fałsz · Układ trzech równań, wartość x: wstaw znak · Układ trzech równań, wartość x: wybierz · Układ trzech równań, wartość x: znajdź błąd

2. Analiza (Zależności funkcyjne)

Od wykresu do pochodnej i z powrotem

Dziecko uczy się odczytywać z wykresu funkcji i wykresu jej pochodnej, gdzie funkcja rośnie, maleje lub ma ekstremum.

typów zadań: 18Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko potrafi odczytać z wykresu funkcji f wykres jej pochodnej f′ i odwrotnie. Rozpoznaje na rysunku, gdzie f′ leży nad osią x, pod osią x lub na niej, i przekłada to na stwierdzenia o f: tam, gdzie f′ jest dodatnia, f rośnie; tam, gdzie f′ jest ujemna, f maleje. Miejsce, w którym f′ przecina oś x i przy tym zmienia znak, jest punktem ekstremalnym funkcji f. Podstawy programowe nie podają dla tego żadnego stałego zakresu liczb. Chodzi o odczytywanie z wykresu, a nie o rachunki na wzorach.

Najczęstszy błąd polega na pomieszaniu obu wykresów. Wysoki punkt wykresu f′ nie oznacza, że f jest w tym miejscu wysoko, lecz że f w tym miejscu szybko rośnie. Podobnie często utożsamia się miejsce zerowe f′ z miejscem zerowym f. Ponadto miejsce, w którym f′ jest równa zeru, bywa szybko uznawane za ekstremum, bez sprawdzenia, czy znak f′ rzeczywiście zmienia się w tym miejscu.

Wydrukowane karty pracy z rozwiązaniami zawierają następujące typy zadań:

  • Znak pochodnej z wykresu: na podstawie przebiegu f określić znak f′.
  • Monotoniczność z wykresu pochodnej: z f′ odczytać, gdzie f rośnie lub maleje.
  • Miejsca zerowe pochodnej z wykresu: odczytać miejsca, w których f′ jest równa zeru.
  • Punkt ekstremalny z wykresu pochodnej: wyznaczyć z f′ punkty ekstremalne funkcji f.

Szablony występują w formach „wybierz odpowiedź” i „prawda lub fałsz”, czasem tylko w jednej z tych form.

Powiązanie z podstawą programową: interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA);
Powiązanie z podstawą programową: Analizować charakterystyczne własności funkcji i ich wykresów za pomocą narzędzi rachunku różniczkowego (BfKA, BNE, PB);

Typy zadań: Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: prawda czy fałsz · Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: znajdź błąd · Ekstremum z wykresu pochodnej: prawda czy fałsz · Ekstremum z wykresu pochodnej: wstaw znak · Ekstremum z wykresu pochodnej: znajdź błąd · Miejsca zerowe pochodnej z wykresu funkcji · Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: wybierz odpowiedź · Znak pochodnej z wykresu funkcji: prawda czy fałsz · Znak pochodnej z wykresu funkcji: wstaw znak · Znak pochodnej z wykresu funkcji: znajdź błąd · Ekstremum z wykresu pochodnej · Ekstremum z wykresu pochodnej: wybierz odpowiedź · Monotoniczność z wykresu pochodnej · Monotoniczność z wykresu pochodnej: prawda czy fałsz · Monotoniczność z wykresu pochodnej: wstaw znak · Monotoniczność z wykresu pochodnej: znajdź błąd · Znak pochodnej z wykresu funkcji · Znak pochodnej z wykresu funkcji: wybierz odpowiedź

Różniczkowanie funkcji za pomocą reguły potęgowej, iloczynowej i łańcuchowej

Dziecko uczy się różniczkować funkcje za pomocą reguły potęgowej, iloczynowej i łańcuchowej oraz obliczać wartość pochodnej w określonym punkcie.

typów zadań: 13Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Lehrplanpunkt wymaga, aby uczniowie różniczkowali funkcje, i nie podaje w tym celu żadnego zakresu liczbowego. Zadania z tego obszaru pokazują, co konkretnie jest ćwiczone na tym poziomie: dziecko różniczkuje wielomiany za pomocą reguły potęgowej, stosuje regułę iloczynu i regułę łańcuchową, a następnie oblicza wartość pochodnej w zadanym punkcie.

Typowe błędy są łatwe do nazwania. Przy regule łańcuchowej często różniczkuje się tylko funkcję zewnętrzną i zapomina o pochodnej funkcji wewnętrznej. Przy regule iloczynu obydwa czynniki różniczkuje się po prostu osobno i mnoży, zamiast zastosować regułę do obu składników. Przy wielomianach wykładnik czasem nie zostaje poprawnie przeniesiony na przód albo zostaje błędnie zmniejszony o jeden.

Na lekcjach dziecko spotyka się z następującymi typami zadań:

  • Pochodna wielomianu: zróżniczkować funkcję i zapisać wynik.
  • Reguła iloczynu i reguła łańcuchowa: różniczkować funkcje, w których trzeba zastosować odpowiednią regułę.
  • Wartość pochodnej w punkcie: wyznaczyć pochodną i obliczyć jej wartość dla podanej wartości x.
  • Zadania wyboru i zadania prawda-fałsz: spośród kilku wartości wybrać właściwą albo sprawdzić, czy podane zdanie o wartości pochodnej jest prawdziwe.

Powiązanie z podstawą programową: wyznaczać pochodne funkcji (BfKA);

Typy zadań: Pochodna wielomianu · Wartość pochodnej w punkcie · Wartość pochodnej w punkcie: prawda czy fałsz · Wartość pochodnej w punkcie: wstaw znak · Wartość pochodnej w punkcie: wybierz wynik · Wartość pochodnej w punkcie: znajdź błąd · Pochodna funkcji złożonej · Pochodna iloczynu · Pochodna: brakujący współczynnik · Punkt o danej pochodnej: pytanie odwrotne · Wartości pochodnej: porównaj · Wartości pochodnej: uporządkuj · Wartość pochodnej: dane zbędne

Odczytywanie wykresów funkcji sinus i cosinus

Dziecko uczy się odczytywać z wykresu funkcji sinus lub cosinus okres, zbiór wartości, wartości funkcji i miejsca zerowe oraz sprawdzać stwierdzenia na ich temat.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby uczniowie potrafili opisywać właściwości podstawowych funkcji i swobodnie się nimi posługiwać. W przypadku krzywych sinusoidalnych i kosinusoidalnych oznacza to konkretnie: odczytać z narysowanego wykresu, jak długi jest okres, jakie wartości przyjmuje krzywa, jaką wartość funkcji ma dany punkt oraz gdzie krzywa przecina oś x. Dla tego punktu program nauczania nie podaje stałego zakresu liczbowego; zadania w tej klasie pokazują, o co chodzi.

Typowe błędy powstają dlatego, że wykres na pierwszy rzut oka wydaje się tylko obrazkiem i łatwo przyjrzeć się jedynie fragmentowi. Najczęściej zdarza się następująca sytuacja:

  • Okres odczytuje się jako wysokość krzywej zamiast jako długość pełnego cyklu fali albo mierzy się tylko połowę fali.
  • Zbiór wartości wyznacza się na podstawie pojedynczych zaznaczonych punktów zamiast na podstawie najwyższego i najniższego punktu całej krzywej.
  • Przy miejscach zerowych przeocza się punkty przecięcia przy brzegu rysunku, mimo że krzywa powtarza się poza narysowanym fragmentem.

Zadanie zwykle wygląda tak: na karcie pracy narysowany jest wykres funkcji trygonometrycznej, a uczniowie wyznaczają okres, podają zbiór wartości funkcji sinus, odczytują wartość funkcji lub liczą miejsca zerowe. Istnieją też warianty, w których trzeba ocenić stwierdzenia jako prawdziwe lub fałszywe albo wybrać właściwą odpowiedź spośród kilku. Szablony dotyczące tangensa w tym samym dziale (okres i asymptoty) są zbudowane podobnie, ale dotyczą innej funkcji.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);

Typy zadań: Wartość funkcji trygonometrycznej z wykresu · Asymptota wykresu funkcji tangens · Okres funkcji tangens z wykresu · Okres funkcji trygonometrycznej z wykresu · Okres tangensa z wykresu: wybierz odpowiedź · Wartość sinusoidy z wykresu: prawda czy fałsz · Wartość sinusoidy z wykresu: wstaw znak · Wartość sinusoidy z wykresu: wybierz odpowiedź · Wartość sinusoidy z wykresu: znajdź błąd · Wykres trygonometryczny: ile miejsc zerowych? · Zbiór wartości sinusoidy z wykresu

Wartości funkcji wykładniczych

Twoje dziecko uczy się obliczać wartość danej funkcji wykładniczej w określonym punkcie oraz oceniać, czy ta wartość rośnie, czy maleje.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej zapisano, że uczniowie mają opisywać własności podstawowych funkcji i swobodnie się nimi posługiwać. W przypadku funkcji wykładniczej oznacza to: Twoje dziecko potrafi obliczyć wartość funkcji dla danej wartości argumentu i rozpoznaje, czy funkcja rośnie, czy maleje. Podstawa programowa nie podaje dla tego etapu dokładnego zakresu liczb, dlatego to same zadania pokazują, czego się wymaga.

Typowym błędem jest traktowanie wykładnika jak czynnika. Dla f(x) = 2 · 3x i x = 2 dziecko liczy wtedy 2 · 3 · 2 zamiast 2 · 3². Stoi za tym najczęściej pomylenie potęgi z mnożeniem. Równie częste jest to, że przy podstawie między 0 a 1, na przykład w postaci ułamka, dziecko spodziewa się funkcji rosnącej, mimo że wartości maleją.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Wartość funkcji wykładniczej: obliczenie wartości funkcji dla danej wartości argumentu.
  • Wzrost wykładniczy: ile jest ich po kilku krokach.
  • Malejąca funkcja wykładnicza: badanie zachowania wartości przy podstawie mniejszej od 1.
  • Ułamek jako podstawa: wybór właściwej odpowiedzi.
  • Wartość funkcji wykładniczej z wyborem odpowiedzi oraz prawda czy fałsz: sprawdzanie stwierdzeń o wartościach funkcji.

Karty pracy można wydrukować, a zawierają rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo sprawdzić odpowiedzi swojego dziecka.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);

Typy zadań: Funkcja wykładnicza malejąca · Wartość funkcji wykładniczej · Wartość funkcji wykładniczej: prawda czy fałsz · Wartość funkcji wykładniczej: znajdź błąd · Funkcja wykładnicza: podstawa ułamkowa: wybierz odpowiedź · Wartość funkcji wykładniczej: wybierz odpowiedź · Wzrost wykładniczy: ile po kilku krokach

Zrozumienie logarytmu na podstawie definicji

Twoje dziecko uczy się odczytywać logarytm jako pytanie o potęgę i dzięki temu potrafi wyznaczyć jego wartość lub ją sprawdzić.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się odczytywać logarytm jako pytanie o wykładnik potęgi. Logarytm o podstawie 2 z liczby 8 wynosi 3, ponieważ 2 do potęgi 3 równa się 8. Przy tym dziecko swobodnie przechodzi między zapisem logarytmicznym a zapisem potęgowym. Podstawa programowa nie podaje dla tego stałego zakresu liczbowego, lecz opisuje elastyczne posługiwanie się własnościami funkcji elementarnych.

Typowym błędem jest zamiana podstawy i liczby w logarytmie. Wtedy np. log₂(8) liczy się jako 8 podzielone przez 2 albo używa się 8 jako podstawy. Kto zna logarytm tylko jako przycisk na kalkulatorze, nie widzi definicji i nie może sprawdzić swoich wyników. Pomocne jest pytanie zwrotne: Do jakiej potęgi muszę podnieść podstawę, aby otrzymać tę liczbę?

W karcie pracy do tego tematu dziecko spotka m.in. następujące typy zadań:

  • Logarytm z definicji: Logarytm należy zapisać w postaci potęgowej lub z niej wyznaczyć.
  • Wartość logarytmu: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość.
  • Liczba z logarytmu: Dla danego logarytmu szuka się liczby, z której on powstał. Trzeba myśleć w kierunku odwrotnym.
  • Logarytm ułamka: Wyznacza się logarytm ułamka.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);

Typy zadań: Liczba logarytmowana: wybierz odpowiedź · Logarytm ułamka · Logarytm z definicji · Logarytm: brakująca liczba logarytmowana · Logarytmy o różnych podstawach: porównaj · Logarytmy o różnych podstawach: uporządkuj · Wartość logarytmu: wybierz wynik

Odbijanie wykresów: y = −f(x) i y = f(−x)

Uczniowie uczą się, jak z danej funkcji f utworzyć nową funkcję przez symetrię osiową: wykres y = −f(x) powstaje przez odbicie wykresu f względem osi x, a wykres y = f(−x) przez odbicie względem osi y.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczennice i uczniowie mają konstruować funkcje złożone z funkcji podstawowej za pomocą operacji, a także wyjaśniać i stosować ich własności. Symetria osiowa jest jedną z tych operacji: do danego wykresu można podać wykres funkcji y = −f(x) lub y = f(−x), a także odwrotnie – z wykresu odczytać odpowiednie równanie. Program nauczania nie podaje dla tego zagadnienia odrębnego zakresu liczbowego. Zadania w tym obszarze operują punktami obrazów i parabolami.

Typowym błędem jest pomylenie obu symetrii. Wiele dzieci w przypadku f(−x) odbija względem osi x, a w przypadku −f(x) względem osi y, albo stosuje znak minus jednakowo do obu współrzędnych. Przykład: jeśli f ma wierzchołek (2; 1), to wierzchołek funkcji −f leży w punkcie (2; −1), a wierzchołek funkcji f(−x) w punkcie (−2; 1). Powód: minus przed f(x) dotyczy wartości funkcji y, natomiast minus w argumencie dotyczy położenia x.

Na lekcjach pojawiają się zwykle następujące typy zadań:

  • Wyznaczanie wzoru y = −f(x) lub y = f(−x) na podstawie wykresu
  • Podawanie punktu obrazu na wykresie y = −f(x) względnie y = f(−x)
  • Wybór poprawnej odpowiedzi dotyczącej symetrii wykresu lub rozstrzygnięcie, czy stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe
  • Wyznaczanie wierzchołka odbitej paraboli

Powiązanie z podstawą programową: konstruować funkcje złożone z funkcji elementarnych za pomocą operacji oraz wyjaśniać i stosować ich charakterystyczne własności;

Typy zadań: Obraz punktu po odbiciu wykresu: prawda czy fałsz · Obraz punktu po odbiciu wykresu: wstaw znak · Obraz punktu po odbiciu wykresu: znajdź błąd · Obraz punktu wykresu: y = −f(x) i y = f(−x) · Obraz punktu po odbiciu wykresu: wybierz odpowiedź · Wierzchołek odbitej paraboli: wybierz odpowiedź · Wzór funkcji y = −f(x) albo y = f(−x) z wykresu

Wyznaczanie stycznej za pomocą pochodnej

Dziecko uczy się, jak za pomocą pochodnej wyznaczyć współczynnik kierunkowy wykresu funkcji w danym punkcie i na tej podstawie wyznaczyć styczną do wykresu.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się interpretować pochodną jako nachylenie wykresu w określonym punkcie. Na tej podstawie wyznacza styczną, czyli prostą, która dotyka wykresu w tym punkcie. Podstawa programowa nie podaje tu żadnego konkretnego zakresu liczb. Konkretne wymagania najlepiej widać więc w typach zadań, które są stosowane w tym obszarze.

Typowe jest mylenie wartości funkcji z nachyleniem. Współrzędna y punktu styczności to wysokość wykresu w tym miejscu, natomiast pochodna mówi, jak stromo wykres biegnie w tym punkcie. Kto miesza te dwie wielkości, wstawia do równania prostej błędną liczbę albo wyznacza wyraz wolny z użyciem niewłaściwej wartości.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Styczna do wykresu funkcji: Należy zapisać równanie stycznej w danym punkcie.
  • Nachylenie stycznej: Należy wyznaczyć nachylenie; odpowiedź wybiera się spośród podanych możliwości.
  • Wyraz wolny stycznej: Punkt przecięcia stycznej z osią y wyznacza się spośród podanych możliwości.
  • Nachylenie stycznej, prawda czy fałsz: Podane stwierdzenie dotyczące nachylenia należy ocenić jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA);

Typy zadań: Styczna do paraboli krok po kroku · Współczynnik kierunkowy stycznej: prawda czy fałsz · Współczynnik kierunkowy stycznej: wstaw znak · Współczynnik kierunkowy stycznej: znajdź błąd · Styczna do wykresu funkcji · Współczynnik kierunkowy stycznej: wybierz odpowiedź · Wyraz wolny stycznej: wybierz odpowiedź

Rozwiązywanie zadań na wartości ekstremalne za pomocą pochodnej

Dziecko uczy się, jak za pomocą pochodnej wyznaczyć największą lub najmniejszą wartość wielkości w zadaniu z życia codziennego, na przykład największe pole prostokąta.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie liceum uczniowie wykorzystują rachunek różniczkowy, aby rozwiązywać zadania na wartości ekstremalne (punkt programu LG2.9). Program nauczania nie podaje dla tego celu żadnego zakresu liczbowego. Zadania w tym temacie pokazują jednak, o co chodzi: wielkość, np. pole powierzchni, zostaje przekształcona za pomocą danej długości lub obwodu w funkcję jednej zmiennej. Następnie za pomocą pochodnej wyznacza się, gdzie ta funkcja przyjmuje swoją największą lub najmniejszą wartość.

Typowy błąd pojawia się już przy układaniu wzoru. W przypadku wybiegu przy murze nie ogradza się strony przy murze. Kto mimo to liczy cztery boki, przyjmuje dla ogrodzenia 2x + 2y zamiast 2x + y. Pochodna jest wtedy obliczona poprawnie, ale wynik i tak jest błędny, ponieważ funkcja wyjściowa jest źle ustalona.

Typowe zadania w tym temacie to:

  • Prostokąt o największym polu: Przy danym obwodzie wyznacza się długości boków tak, aby pole było jak największe.
  • Wybieg przy murze o największym polu: Przy danej długości ogrodzenia wybieg wzdłuż muru projektuje się tak, aby jego pole było jak największe.

Do każdego tematu dostępne są karty pracy do wydruku z rozwiązaniami. Rodzice mogą dzięki nim prześledzić, jak ustala się wzór i jak wykorzystuje się pochodną.

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek różniczkowy do rozwiązywania zadań optymalizacyjnych (BfKA, BNE, PB).

Typy zadań: Prostokąt o największym polu · Prostokąt o największym polu: prawda czy fałsz · Prostokąt o największym polu: znajdź błąd · Wybieg przy murze o największym polu · Optymalizacja: prostokąt o największym polu z danej siatki · Prostokąt o największym polu: wybierz odpowiedź · Wybieg przy murze: największe pole: wybierz odpowiedź

Procent składany: jak rośnie oszczędność

Uczennica lub uczeń oblicza, ile wyniesie oszczędność z procentem składanym po kilku latach, i opisuje ten wzrost za pomocą funkcji.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W planie nauczania modelowanie za pomocą funkcji opisane jest przez cały okres gimnazjum, bez podania konkretnego zakresu liczbowego. Dla 3. klasy przykładowe zadania pokazują konkretnie, czego się wymaga: uczniowie określają, ile pieniędzy znajduje się na koncie po określonej liczbie lat, gdy odsetki dopisywane są co roku i w kolejnym roku też przynoszą odsetki. Przy tym traktują stan konta jako funkcję czasu.

Typowym błędem jest obliczanie odsetek co roku od pierwotnej kwoty, tak jakby były to procenty proste. Przy 1000 franków i oprocentowaniu 5 % po dwóch latach wynik wynosi jednak nie 1100 franków, lecz 1102.50 franka. Odsetki w drugim roku liczy się bowiem od kwoty 1050 franków, czyli razem z odsetkami z pierwszego roku. Kto to przeoczy, regularnie nie docenia wzrostu.

Przykładowe zadanie wygląda mniej więcej tak: kwota zostaje ulokowana na dwa lata, a uczniowie obliczają kwotę po tych dwóch latach. Inne zadania wymagają wybrania poprawnej odpowiedzi spośród kilku propozycji albo określenia odsetek przy procencie składanym. Pasujące szablony z tego obszaru to:

  • Odsetki przy procencie składanym: wybierz odpowiedź
  • Procent składany: ile będzie na koncie
  • Procent składany – lokata
  • Procent składany: wybierz kwotę po 2 latach

Powiązanie z podstawą programową: Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB);

Typy zadań: Kapitał początkowy: pytanie odwrotne · Procent składany przez dwa lata krok po kroku · Procent składany — lokata · Procent składany: wybierz kwotę po 2 latach · Odsetki z kapitalizacją: wybierz odpowiedź · Procent składany: ile będzie na lokacie

Przesuwanie wykresów: co dzieje się z krzywą?

Dziecko uczy się przesuwać wykres funkcji i na tej podstawie wyznaczać lub sprawdzać wartość funkcji po przesunięciu.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby z funkcji podstawowych za pomocą operacji budować nowe funkcje, opisywać ich własności i je stosować. Przesunięcie wykresu jest taką operacją: krzywa znanej funkcji zostaje przesunięta poziomo lub pionowo, a nowa krzywa należy do nowej funkcji. Podstawa programowa nie podaje dla tego zagadnienia zakresu liczbowego, dlatego także tutaj żaden nie jest podawany.

Typowy błąd dotyczy kierunku przesunięcia poziomego. Dla f(x − 2) wykres przesuwa się o 2 w prawo, a nie w lewo. Znak minus skłania do odwrócenia kierunku. Pomocna myśl: nowy wykres ma w miejscu x taką wartość, jaką stary wykres miał w miejscu x − 2. Kto nie ma tego związku w głowie, odczytuje punkty po złej stronie.

W tym dziale występują następujące rodzaje zadań:

  • Przesunięcie wykresu funkcji: Przesunięta krzywa zostaje odczytana i narysowana.
  • Wartość funkcji po przesunięciu, wybór odpowiedzi: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość funkcji po przesunięciu.
  • Wartość funkcji po przesunięciu, prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące przesuniętego wykresu ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.

Karty pracy z rozwiązaniami pokazują, co konkretnie zostaje w tym dziale wydrukowane. Dalsze wymagania nie są tutaj opisane.

Powiązanie z podstawą programową: konstruować funkcje złożone z funkcji elementarnych za pomocą operacji oraz wyjaśniać i stosować ich charakterystyczne własności;

Typy zadań: Przesunięcie wykresu funkcji · Wartość funkcji po przesunięciu: prawda czy fałsz · Wartość funkcji po przesunięciu: wstaw znak · Wartość funkcji po przesunięciu: znajdź błąd · Wartość funkcji po przesunięciu: wybierz odpowiedź

Zrozumienie funkcji f(x) = a/x i obliczanie jej wartości

Dziecko uczy się wyznaczać wartości funkcji f(x) = a/x oraz oceniać, czy stwierdzenia dotyczące tej funkcji są prawdziwe, czy fałszywe.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko powinno rozumieć funkcję f(x) = a/x jako całość: podstawia konkretne liczby za a i x, oblicza wartość funkcji i sprawdza, czy stwierdzenie dotyczące tej funkcji jest prawdziwe.

Typowym błędem jest zastąpienie dzielenia mnożeniem albo zamiana licznika z mianownikiem. Dla a = 6 i x = 3 otrzymujemy f(3) = 2. Kto mnoży, otrzyma 18; kto zamienia miejscami, otrzyma 1/2. Drugim częstym błędem jest podstawienie x = 0. Ponieważ nie wolno dzielić przez zero, wartość f(0) nie jest określona. Tę własność funkcji trzeba uwzględnić przy ocenianiu stwierdzeń.

Typowe zadania na ten temat, jakie występują na kartach pracy:

  • Wartość funkcji f(x) = a/x: wybierz odpowiedź: Spośród kilku podanych wartości wybiera się właściwą wartość funkcji.
  • Wartość funkcji f(x) = a/x: prawda czy fałsz: Twoje dziecko decyduje, czy stwierdzenie dotyczące wartości funkcji jest prawdziwe.
  • Funkcja f(x) = a/x: zadania dotyczące funkcji jako całości, w których opisuje się jej własności.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);

Typy zadań: Funkcja f(x) = a/x · Wartość funkcji f(x) = a/x: prawda czy fałsz · Wartość funkcji f(x) = a/x: znajdź błąd · Wartość funkcji f(x) = a/x: wybierz odpowiedź

Funkcja odwrotna do funkcji liniowych

Dziecko uczy się tworzyć funkcję odwrotną do funkcji liniowej i wyznaczać jej wartości.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się wyznaczać funkcję odwrotną do funkcji liniowej. Przy tym zamieniane są role wejścia i wyjścia, a równanie zostaje rozwiązane względem dotychczasowego wejścia. Powstaje w ten sposób nowa funkcja, która cofa działanie. Podstawa programowa wymaga, aby z funkcji podstawowych za pomocą działań konstruować nowe funkcje oraz wyjaśniać i stosować ich własności. Funkcja odwrotna jest tego przykładem.

Częstym błędem jest mylenie funkcji odwrotnej z odwrotnością liczby. f⁻¹(x) nie oznacza 1/f(x). Typowe są także błędy ze znakiem przy rozwiązywaniu równania: dla f(x) = 2x + 3 z równania y = 2x + 3 poprawnie otrzymujemy x = (y − 3)/2. Często błędnie zapisuje się (y + 3)/2 lub 2y − 3, ponieważ przekształcenia nie są wykonywane krok po kroku.

Zadanie na ten temat w praktyce wygląda zwykle tak:

  • Funkcja odwrotna do funkcji liniowej: Dziecko wyznacza funkcję odwrotną do danej funkcji liniowej.
  • Wartość funkcji odwrotnej: wybierz odpowiedź: Spośród kilku podanych odpowiedzi wybierana jest poprawna wartość funkcji odwrotnej w określonym punkcie.
  • Wartość funkcji odwrotnej: prawda lub fałsz: Zdanie dotyczące wartości funkcji odwrotnej ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: konstruować funkcje złożone z funkcji elementarnych za pomocą operacji oraz wyjaśniać i stosować ich charakterystyczne własności;

Typy zadań: Funkcja odwrotna do liniowej · Wartość funkcji odwrotnej: prawda czy fałsz · Wartość funkcji odwrotnej: znajdź błąd · Wartość funkcji odwrotnej: wybierz odpowiedź

Opisywanie kosztów za pomocą funkcji liniowej

Pańskie dziecko uczy się opisywać zależność między dwiema wielkościami za pomocą funkcji liniowej, na przykład w jaki sposób koszty zmieniają się wraz z liczbą kupionych artykułów.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się opisywać zależność między dwiema wielkościami jako funkcję liniową, na przykład to, jak koszty zmieniają się wraz z liczbą artykułów. Ramowy plan nauczania wymaga modelowania zależności z różnych dziedzin za pomocą funkcji. Plan nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego. Zadania na tym etapie pokazują jednak, o co chodzi: sytuacje kosztowe, które można przedstawić za pomocą funkcji i jej wykresu.

Typowe jest mylenie dwóch składników liniowej funkcji kosztów. Stałe koszty podstawowe (wartość początkowa, w której wykres przecina oś pionową) są pomijane albo zamieniane z ceną za sztukę. Wtedy przy 5 artykułach liczy się np. tylko 5 × cena jednostkowa, mimo że opłata podstawowa też należy do kosztu. Także przy odczytywaniu z wykresu zdarza się, że wartość początkowa i współczynnik kierunkowy zostają pomieszane.

Karty pracy do tego tematu zawierają trzy typy zadań:

  • Koszty jako funkcja liniowa i jej wykres: Sytuacja kosztowa zostaje opisana jako funkcja i przedstawiona jako prosta.
  • Zależność liniowa: koszty: wybierz: Spośród kilku propozycji wybiera się zależność pasującą do sytuacji.
  • Zależność liniowa: koszty: prawda/fałsz: Podane stwierdzenia dotyczące liniowej zależności kosztowej sprawdza się pod kątem ich prawdziwości.

Do wszystkich zadań są dołączone rozwiązania.

Powiązanie z podstawą programową: Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB);

Typy zadań: Koszt jako funkcja liniowa i jej wykres · Zależność liniowa: koszt: prawda/fałsz · Zależność liniowa: koszt: wybierz · Zależność liniowa: koszt: znajdź błąd

Średnie tempo zmian: jak szybko coś zmienia się średnio

Dziecko oblicza, jak bardzo średnio zmienia się wielkość między dwoma miejscami, i może interpretować wynik jako prędkość lub nachylenie.

typów zadań: 1Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W ramach punktu programu nauczania LG2.6 Państwa dziecko uczy się interpretować pojęcie pochodnej na różne sposoby. Podstawą jest średnie tempo zmian: porównuje się wartość funkcji w dwóch miejscach i dzieli zmianę wartości funkcji przez zmianę wartości x. Wynik opisuje, o ile średnio zmienia się dana wielkość na jednostkę. Punkt programu nie podaje dla tego żadnego konkretnego zakresu liczb.

Typowe błędy wynikają zazwyczaj z kolejności odejmowania lub z ostatniego kroku. Jeśli w liczniku oblicza się f(b) − f(a), a w mianowniku a − b, znak jest niewłaściwy. Podobnie często oblicza się tylko różnicę wartości funkcji i zapomina się podzielić ją przez długość przedziału. Wtedy wynikiem jest zmiana wartości funkcji, ale nie jeszcze średnie tempo zmian.

Na kartach pracy dotyczących tego tematu znajdują się cztery typy zadań:

  • Zmiana wartości funkcji: Dziecko wyznacza jedynie różnicę wartości funkcji.
  • Średnie tempo zmian: Dziecko tworzy iloraz zmiany wartości funkcji i zmiany miejsca.
  • Średnie tempo zmian: średnia prędkość: Ta sama idea zastosowana do sytuacji droga-czas, na przykład droga podzielona przez czas.
  • Średnie tempo zmian: wybór wyniku: Dziecko wybiera poprawny wynik spośród kilku odpowiedzi i w ten sposób sprawdza swoje obliczenia.

Do wszystkich zadań dostępne są karty pracy do druku z rozwiązaniami, dzięki którym mogą Państwo krok po kroku prześledzić obliczenia.

Powiązanie z podstawą programową: interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA);

Typy zadań: Średnie tempo zmian: prędkość średnia w przedziale · Przyrost wartości funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Średnie tempo zmian funkcji (kl. 9–10) · Średnie tempo zmian: wybierz wynik (kl. 9–10)

3. Geometria (kształt i przestrzeń)

Zamiana kątów: stopnie i radiany

Dziecko przelicza kąty między stopniami a radianami i podaje wartości w radianach jako wielokrotności π.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się przeliczać kąty podane w stopniach na miarę łukową i odwrotnie. Wynik zapisuje się przy tym jako wielokrotność π, na przykład 180° odpowiada wartości π, a 90° wartości π/2. Punkt programu nauczania nie podaje własnego zakresu liczbowego. Temat ten jest w tej klasie widoczny przede wszystkim w rodzajach zadań, które są dostępne dla tego obszaru.

Typowe jest mylenie obu jednostek. Kto ma przeliczyć 60° na miarę łukową, czasem mnoży lub dzieli w złym kierunku albo zapomina podać odpowiedź z π. Często przyczyna leży także w kalkulatorze: jeśli jest ustawiony na zły tryb kątowy (stopnie zamiast miary łukowej lub odwrotnie), wyniki się nie zgadzają, mimo że tok rozumowania był poprawny.

W tym obszarze są do dyspozycji arkusze do wydrukowania z rozwiązaniami. Typy zadań to:

  • Stopnie na miarę łukową: Kąt w stopniach zostaje przeliczony na miarę łukową.
  • Miara łukowa na stopnie: Kąt w mierze łukowej zostaje przeliczony na stopnie.
  • Stopnie na miarę łukową: wybierz czynnik przy π: Spośród kilku propozycji wybiera się właściwy czynnik przy π.
  • Stopnie na miarę łukową: prawda czy fałsz: Podane przeliczenie ocenia się jako prawidłowe lub błędne.
  • Miara łukowa na stopnie: wybierz wielkość: Spośród kilku podanych wartości wybiera się odpowiednią liczbę stopni.

Powiązanie z podstawą programową: definiować stosunki trygonometryczne i zależności trygonometryczne oraz opisywać ich własności (BfKA);

Typy zadań: Radiany na stopnie · Radiany na stopnie: wybierz miarę · Stopnie na radiany · Stopnie na radiany: prawda czy fałsz · Stopnie na radiany: wybierz współczynnik przy π · Stopnie na radiany: znajdź błąd · Kąty w mierze łukowej: uporządkuj · Miara łukowa i stopniowa: porównaj · Miara łukowa: brakująca miara w stopniach

Obliczanie trójkątów bez kąta prostego

Twoje dziecko uczy się obliczać brakujące boki i kąty w dowolnych trójkątach za pomocą twierdzenia cosinusów i twierdzenia sinusów oraz wyznaczać pole trójkąta przy użyciu sinusa.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko oblicza brakujące wielkości w trójkątach ogólnych, czyli w trójkątach bez kąta prostego. Do tego używa twierdzenia cosinusów i twierdzenia sinusów, a do pola – sinusa. Punkt programu nauczania nie podaje konkretnego zakresu liczb. Dlatego ten tekst opisuje tylko to, co występuje na kartach pracy w tej klasie.

Typowe błędy dotyczą najczęściej przyporządkowania boku i kąta:

  • W twierdzeniu cosinusów podnosi się do kwadratu niewłaściwy bok albo kąt nie leży naprzeciw szukanego boku.
  • W twierdzeniu sinusów bok i kąt nie są ze sobą poprawnie dopasowane.
  • Przy polu zapomina się o czynniku 1/2 albo używa się kąta, który nie leży między dwoma danymi bokami.
  • Kalkulator ustawiony jest na niewłaściwą jednostkę kąta, przez co wszystkie wyniki są błędne.

Na kartach pracy pojawiają się następujące typy zadań:

  • Twierdzenie cosinusów: obliczyć jedną brakującą wielkość.
  • Twierdzenie cosinusów: wybierz kwadrat boku: wybrać poprawne wyrażenie spośród kilku możliwości.
  • Twierdzenie cosinusów: prawda czy fałsz: sprawdzić, czy podany wzór jest poprawny.
  • Twierdzenie sinusów: obliczyć jedną brakującą wielkość.
  • Pole trójkąta z sinusem: obliczyć pole.
  • Pole trójkąta z sinusem: wybierz wynik: wybrać poprawne rozwiązanie spośród podanych.

Powiązanie z podstawą programową: obliczać brakujące wielkości w trójkątach prostokątnych i dowolnych za pomocą trygonometrii (BfKA);

Typy zadań: Pole trójkąta z sinusem · Pole trójkąta z sinusem kąta: wybierz wynik · Twierdzenie cosinusów · Twierdzenie cosinusów: prawda czy fałsz · Twierdzenie cosinusów: wstaw znak · Twierdzenie cosinusów: wybierz kwadrat boku · Twierdzenie cosinusów: znajdź błąd · Twierdzenie sinusów · Twierdzenie cosinusów w terenie: odległość dwóch miejsc

Wektory w przestrzeni: długość, położenie i kombinacja

Dziecko uczy się obliczać długość wektora w przestrzeni, sprawdzać, czy dwa wektory są równoległe, oraz tworzyć wektor jako kombinację liniową innych wektorów.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie dziecko operuje wektorami w przestrzeni, czyli strzałkami opisanymi za pomocą trzech współrzędnych. Program nauczania nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego. Zadania w tej klasie pokazują jednak, jakie czynności są wymagane: wyznaczanie długości wektora, sprawdzanie, czy wektory są kolinearne (czyli leżą na wspólnej prostej lub są równoległe), oraz obliczanie wektorów jako kombinacji liniowej innych wektorów.

Typową pułapką przy długości jest to, że ktoś podnosi do kwadratu i dodaje trzy współrzędne, obliczając tym samym kwadrat długości, ale jeszcze nie samą długość. Brakuje pierwiastka. Przy kolinearności często porównuje się tylko jedną współrzędną albo błędnie zakłada, że wektory równoległe muszą mieć tę samą długość. Kluczowe jest to, że wszystkie trzy współrzędne muszą stać w tym samym stosunku do siebie.

Zadania do tego tematu obejmują m.in.:

  • Kwadrat długości wektora: wybór poprawnego wyniku spośród kilku odpowiedzi
  • Długość wektora w przestrzeni: obliczenie długości wektora o trzech współrzędnych
  • Wektory kolinearne: wybór poprawnego wyniku lub decyzja, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe
  • Wektory kolinearne w przestrzeni: sprawdzenie, czy wektory o trzech współrzędnych są równoległe
  • Kombinacja liniowa wektorów: wybór poprawnego wyniku spośród kilku odpowiedzi
  • Kombinacja liniowa wektorów w przestrzeni: obliczenie wektora o trzech współrzędnych jako sumy wielokrotności innych wektorów

Powiązanie z podstawą programową: Stosować wektory graficznie i rachunkowo (BfKA);

Typy zadań: Długość wektora w przestrzeni · Kombinacja wektorów w przestrzeni · Kombinacja liniowa wektorów: wybierz wynik · Kwadrat długości wektora: wybierz wynik · Wektory współliniowe w przestrzeni · Wektory współliniowe: prawda czy fałsz · Wektory współliniowe: wstaw znak · Wektory współliniowe: wybierz wynik · Wektory współliniowe: znajdź błąd

Iloczyn skalarny: rachunki na wektorach w przestrzeni

Dziecko uczy się obliczać iloczyn skalarny dwóch wektorów i za jego pomocą sprawdzać, czy dwa wektory są prostopadłe względem siebie.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W geometrii wektorowej dziecko uczy się wykorzystywać wektory jako narzędzie do obliczeń geometrycznych. Iloczyn skalarny to działanie, w którym łączy się dwa wektory, a wynikiem jest liczba. Punkt programu nauczania wymaga stosowania tych narzędzi, ale nie podaje konkretnego zakresu liczb, który można by tu wskazać.

Typowe błędy powstają często podczas samego rachunku: dziecko oblicza tylko część iloczynów współrzędnych, dodaje współrzędne zamiast je mnożyć albo zapomina zsumować cząstkowe wyniki na końcu. Kolejnym częstym błędem jest traktowanie wyniku jako wektora zamiast liczby. Kto poprawnie interpretuje wynik, rozumie też, dlaczego wynik równy zeru oznacza, że wektory są prostopadłe.

W tej klasie dostępne są także karty pracy z rozwiązaniami, na przykład:

  • Iloczyn skalarny: obliczanie iloczynu skalarnego dwóch wektorów.
  • Iloczyn skalarny: wybór wyniku: wybór poprawnego wyniku spośród podanych odpowiedzi.
  • Wektory prostopadłe: prawda czy fałsz: rozstrzyganie, czy dwa wektory są prostopadłe.

Powiązanie z podstawą programową: stosować narzędzia geometrii wektorowej, w szczególności do obliczeń geometrycznych;

Typy zadań: Iloczyn skalarny · Iloczyn skalarny: wybierz wynik · Iloczyny skalarne: porównaj · Iloczyny skalarne: uporządkuj · Wektory prostopadłe: brakująca współrzędna · Wektory prostopadłe: prawda czy fałsz · Wektory prostopadłe: wstaw znak · Wektory prostopadłe: znajdź błąd · Iloczyn skalarny w fizyce: praca siły

Kąty środkowe i wpisane w okrąg

Dziecko oblicza w okręgu jeden kąt na podstawie innego i porównuje oba kąty ze sobą.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na okręgu dziecko uczy się wyznaczać z kąta wpisanego kąt środkowy opierający się na tym samym łuku okręgu, i odwrotnie. Program nauczania ogólnie wymaga obliczania elementów geometrii i ustalania zależności między nimi. Dokument nie podaje jednak konkretnego zbioru liczb, dlatego opisujemy tutaj tylko to, co pokazują szablony zadań w tym dziale.

Typowym błędem jest pomylenie obu kątów: dziecko nie podwaja kąta wpisanego, lecz go dzieli na pół, albo liczy z niewłaściwym łukiem, ponieważ nie rozróżnia, który kąt leży w środku okręgu, a który na jego obwodzie. Kto zaznaczy sobie położenie obu kątów na okręgu, zwykle unika tej pomyłki.

Typowe zadania w tym dziale to:

  • Kąt środkowy z kąta wpisanego: Dany jest kąt wpisany, szukany jest kąt środkowy.
  • Kąt wpisany z kąta środkowego: Dany jest kąt środkowy, szukany jest kąt wpisany.
  • Kąt środkowy i kąt wpisany: prawda czy fałsz: Dziecko sprawdza stwierdzenia dotyczące związku między obydwoma kątami i rozstrzyga, czy są prawdziwe.
  • W wariantach z wyborem poprawne rozwiązanie wybiera się spośród podanych odpowiedzi, w pozostałych wariantach oblicza się je samodzielnie.

Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).

Typy zadań: Kąt wpisany z kąta środkowego · Kąt wpisany ze środkowego: wybierz wynik · Kąt środkowy i wpisany: prawda czy fałsz · Kąt środkowy i wpisany: znajdź błąd · Kąt środkowy z kąta wpisanego · Kąt środkowy z wpisanego: wybierz wynik · Kąt wpisany: dane zbędne · Kąt środkowy i wpisany: brakująca miara

Równanie okręgu: odczytywanie środka i promienia

Dziecko odczytuje z równania okręgu środek i promień i dzięki temu potrafi opisać, gdzie okrąg leży na płaszczyźnie i jak jest duży.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Pod koniec klasy 3 gimnazjum Państwa dziecko potrafi z równania okręgu wyznaczyć jego środek i promień. Oznacza to, że przekształca zapis za pomocą liter i liczb na poglądowe wyobrażenie okręgu. Chodzi tu o powiązanie równania z obrazem, którego wymaga podstawa programowa, aby opisywać obiekty geometryczne różnymi sposobami zapisu.

Typowy błąd dotyczy znaku: w równaniu z (x − 3)² środek okręgu znajduje się w x = 3, a nie w −3. Przy promieniu często zapomina się, że po prawej stronie stoi kwadrat promienia. Promień otrzymuje się dopiero wtedy, gdy wyciągnie się pierwiastek.

Typowe zadania z tego tematu to:

  • Wyznaczanie środka okręgu z równania
  • Wyznaczanie promienia okręgu z równania
  • Promień z równania okręgu: wybór pasującego wyniku
  • Środek okręgu: wybór współrzędnej x

Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;

Typy zadań: Promień okręgu z równania · Promień okręgu z równania: wybierz wynik · Równanie okręgu: brakująca prawa strona · Środek okręgu z równania · Środek okręgu: dane zbędne · Środek okręgu: wybierz pierwszą współrzędną · Okrąg w zadaniu tekstowym: promień zasięgu

Pole powierzchni walca, stożka i kuli

Uczysz się obliczać pole powierzchni walca, stożka i kuli oraz porównywać ze sobą części tych brył.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie obliczasz pole powierzchni walca, stożka i kuli oraz zestawiasz ze sobą poszczególne elementy bryły, na przykład promień, wysokość i tworzącą. Punkt programu nauczania nie określa żadnego konkretnego zakresu liczbowego.

Często coś idzie źle, gdy nie wiadomo dokładnie, które powierzchnie należą do pola powierzchni. Kto liczy tylko pole powierzchni bocznej i zapomina o podstawie lub przykrywce, otrzymuje zbyt małą wartość. Przy stożku często myli się wysokość z tworzącą, czyli ukośnym odcinkiem boku od wierzchołka do brzegu koła podstawy. Przy rozwinięciu stożka pomaga spostrzeżenie, że łuk wycinka koła ma taką samą długość jak obwód koła podstawy. Na tej podstawie można wyznaczyć kąt środkowy.

Na kartach pracy pojawiają się następujące typy zadań:

  • Pole powierzchni walca, Pole powierzchni stożka i Pole powierzchni kuli: Pole powierzchni oblicza się na podstawie podanych wymiarów.
  • Pole powierzchni walca: wybierz wynik i Pole powierzchni stożka: wybierz wartość: Z kilku danych wybiera się pasujący wynik.
  • Kąt środkowy rozwinięcia stożka: Wyznacza się kąt wycinka w rozwiniętej powierzchni bocznej.

Do wszystkich zadań są dostępne rozwiązania do porównania.

Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).

Typy zadań: Pole powierzchni kuli · Pole powierzchni walca · Pole powierzchni walca: wybierz wynik · Kąt rozwinięcia powierzchni bocznej stożka · Pole powierzchni stożka · Pole powierzchni stożka: wybierz wartość

Obliczanie cosinusa i tangensa na podstawie sinusa

Twoje dziecko uczy się, jak na podstawie danej wartości sinusa wyznaczyć kosinus i tangens tego samego kąta.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się wyznaczać na podstawie danej wartości sinusa kosinus i tangens tego samego kąta. Do tego wykorzystuje dwie zależności: równanie sin²(α) + cos²(α) = 1 oraz definicję tan(α) = sin(α) / cos(α). Podstawa programowa nie podaje dla tego zagadnienia zakresu liczb. Konkretnie obowiązują wartości podane na danym karcie pracy.

Typowym błędem jest powierzchowne przekształcenie równania. Z sin(α) = 0,6 otrzymuje się wtedy błędnie cos(α) = 1 − 0,6, chociaż potrzebny jest kwadrat sinusa: cos²(α) = 1 − 0,6², a dopiero potem pierwiastek. Przy tangensie wiele dzieci myli licznik z mianownikiem i liczy cos/sin zamiast sin/cos. Ponieważ najpierw trzeba obliczyć kosinus, warto krótko zwrócić uwagę na kolejność kroków.

Zadania na kartach pracy wyglądają tak:

  • Kosinus z danego sinusa: wybierz odpowiedź
  • Kosinus z danego sinusa: prawda czy fałsz
  • Kosinus z sinusa
  • Tangens z danego sinusa: wybierz odpowiedź
  • Tangens z sinusa

W zadaniach wyboru dziecko wybiera jedną odpowiedź albo sprawdza podane zdanie. W zadaniach otwartych samodzielnie oblicza wartość. Do wszystkich zadań są dostępne rozwiązania do porównania.

Powiązanie z podstawą programową: definiować stosunki trygonometryczne i zależności trygonometryczne oraz opisywać ich własności (BfKA);

Typy zadań: Cosinus z danego sinusa: prawda czy fałsz · Cosinus z danego sinusa: wybierz odpowiedź · Cosinus z danego sinusa: znajdź błąd · Cosinus z sinusa · Tangens z danego sinusa: wybierz odpowiedź · Tangens z sinusa

Wektory na siatce: rysowanie strzałek i obliczenia

Twoje dziecko uczy się rysować wektory jako strzałki na siatce i wykonywać na nich obliczenia, zarówno graficznie, jak i rachunkowo.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się przedstawiać wektor jako strzałkę z początkiem i końcem na siatce. Dodaje wektory graficznie, łącząc strzałki jedna za drugą, oraz rachunkowo, sumując współrzędne. Ponadto odczytuje współrzędne wektora z siatki i wyznacza jego długość. Podstawa programowa nie podaje tu osobnego zakresu liczbowego; zadania operują wektorami, które da się dobrze odczytać z siatki.

Typowy błąd pojawia się wtedy, gdy strzałka nie zaczyna się w punkcie początku układu współrzędnych. Współrzędne odczytuje się wtedy często po prostu jako punkt końcowy, zamiast obliczyć różnicę między punktem końcowym a początkowym. Równie częsta jest zamiana kierunku strzałki: wektor od A do B ma inne współrzędne niż wektor od B do A, ponieważ zmienia się znak.

Typowe zadania na tym arkuszu to:

  • Suma wektorów na siatce: Wyznacza się wynik dodawania dwóch wektorów albo z podanych odpowiedzi wybiera się poprawną.
  • Współrzędne wektora na siatce: Odczytuje się lub nazywa współrzędne narysowanej strzałki.
  • Długość wektora na siatce: Wyznacza się długość narysowanej strzałki, również w wariancie z odpowiedziami do wyboru.

Do wszystkich zadań dostępne są arkusze do wydruku z rozwiązaniami, dzięki czemu mogą Państwo wspólnie sprawdzić wyniki.

Powiązanie z podstawą programową: Stosować wektory graficznie i rachunkowo (BfKA);

Typy zadań: Współrzędna wektora na siatce: wybierz wynik · Współrzędne wektora z rysunku · Długość wektora na siatce: wybierz wynik · Długość wektora z rysunku · Suma wektorów na siatce: wybierz wynik · Suma wektorów z rysunku

Proste na płaszczyźnie współrzędnych

Dziecko uczy się badać proste na płaszczyźnie współrzędnych: wyznaczać punkty przecięcia, znajdować proste prostopadłe oraz odczytywać współczynnik kierunkowy (nachylenie) z postaci ogólnej.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga opisywania obiektów geometrycznych w różnych postaciach oraz badania ich wzajemnego położenia. W przypadku prostych oznacza to konkretnie: dziecko potrafi odczytać prostą w postaci ogólnej (np. ax + by + c = 0), wyznaczyć z niej współczynnik kierunkowy, obliczyć punkt przecięcia dwóch prostych oraz znaleźć prostą prostopadłą przechodzącą przez dany punkt. Punkt podstawy programowej nie podaje zakresu liczbowego, dlatego też nie jest on tutaj określany.

Typowe błędy pojawiają się często przy odczytywaniu współczynnika kierunkowego. W postaci ogólnej współczynnik kierunkowy wynosi −a/b, a często zapomina się o znaku minus lub myli się a z b. Przy prostej prostopadłej tworzy się odwrotność, ale zapomina o znaku: współczynnik kierunkowy prostej prostopadłej to ujemna odwrotność. Przy punkcie przecięcia często podstawia się tylko jedno równanie albo myli się x z y.

Na kartach pracy dotyczących tego tematu najczęściej występują następujące typy zadań:

  • Współczynnik kierunkowy z postaci ogólnej, także jako zadanie wyboru: współczynnik kierunkowy odczytuje się z równania lub wybiera spośród podanych.
  • Punkt przecięcia dwóch prostych, także z poleceniem „wybierz wartość”: oblicza się współrzędne wspólnego punktu.
  • Prosta prostopadła przechodząca przez punkt: dla danej prostej szuka się prostej, która przechodzi przez wskazany punkt i jest do niej prostopadła.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;

Typy zadań: Współczynnik kierunkowy z postaci ogólnej: wybierz · Współczynnik kierunkowy z równania ogólnego · Prosta prostopadła przez punkt · Przecięcie dwóch prostych: wybierz wartość · Punkt przecięcia prostych · Proste w cenniku: kiedy dwie oferty kosztują tyle samo

Wspólne punkty okręgu i prostej

Dziecko uczy się zapisywać okrąg i prostą jako równania, podstawiać je jedno do drugiego i w ten sposób wyznaczać ich wspólne punkty.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania opisuje cel ogólnie: formułować i rozwiązywać problemy geometryczne za pomocą algebry. Nie wskazuje przy tym konkretnego zakresu liczb. W tej klasie widać to w typach zadań: dziecko tłumaczy okrąg i prostą na równania i na tej podstawie ustala, które punkty mają wspólne.

Typowy błąd pojawia się przy podstawianiu. Często zastępuje się tylko jedną współrzędną albo zapomina o drugiej, przez co powstaje błędne równanie. Częsty jest też błąd znaku podczas przekształcania. Kolejna pułapka: po rozwiązaniu równania znalezione wartości trzeba jeszcze podstawić do równania prostej, aby otrzymać odpowiadające im współrzędne. Bez tego kroku brakuje części rozwiązania.

Przykładowe zadania w tej klasie wykorzystują trzy typy zadań:

  • Punkty przecięcia okręgu i prostej: Równania są rozwiązywane, a wspólne punkty podawane są wraz z ich współrzędnymi.
  • Okrąg i prosta: wybierz współrzędną: Chodzi o wybór odpowiedniej współrzędnej do podstawienia.
  • Okrąg i prosta: prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące wspólnych punktów ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania geometryczne, formułując je algebraicznie.

Typy zadań: Okrąg i prosta: prawda czy fałsz · Okrąg i prosta: wstaw znak · Okrąg i prosta: wybierz współrzędną · Okrąg i prosta: znajdź błąd · Punkty wspólne okręgu i prostej

Dokładne wartości sinusa, cosinusa i tangensa

Dziecko uczy się podawać dokładne wartości sinusa, cosinusa i tangensa oraz na podstawie danej wartości funkcji znajdować odpowiedni kąt.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Plan nauczania wymaga, aby definiować funkcje trygonometryczne i opisywać ich własności. Nie podaje on zakresu liczb ani konkretnych kątów. Jakie kąty są ćwiczone, pokazują zadania. Dziecko powinno potrafić podać dokładną wartość funkcji trygonometrycznej, na przykład w postaci ułamka lub pierwiastka, a nie tylko zaokrągloną liczbę dziesiętną.

Typowy błąd: dziecko wpisuje kąt do kalkulatora i zapisuje zaokrągloną liczbę dziesiętną. Brakuje wtedy postaci dokładnej, której wymaga zadanie. Przy odwrotnym zadaniu, czyli gdy dana jest wartość funkcji i szukany jest kąt, trudność często polega na tym, że nie jedyny kąt wchodzi w grę. Kto podaje tylko jeden kąt, może przeoczyć inne.

Na lekcjach dziecko spotyka następujące typy zadań:

  • Dokładna wartość funkcji trygonometrycznej: Dziecko wyznacza dokładną wartość sinusa, kosinusa lub tangensa dla danego kąta.
  • Kąt na podstawie wartości funkcji: wybierz miarę: Dziecko wybiera spośród podanych kątów ten, który pasuje do wartości funkcji.
  • Kąt na podstawie wartości funkcji: prawda czy fałsz: Dziecko rozstrzyga, czy stwierdzenie o kącie i wartości funkcji jest prawdziwe.

Podstawa programowa i szablony zadań nie wymieniają wprost wzorów redukcyjnych. Dlatego ta strona opisuje wyłącznie to, co pokazują dostępne zadania.

Powiązanie z podstawą programową: definiować stosunki trygonometryczne i zależności trygonometryczne oraz opisywać ich własności (BfKA);

Typy zadań: Dokładna wartość funkcji trygonometrycznej · Kąt z wartości funkcji trygonometrycznej: prawda czy fałsz · Kąt z wartości funkcji trygonometrycznej: wstaw znak · Kąt z wartości funkcji trygonometrycznej: wybierz miarę

Obliczanie pól powierzchni za pomocą sinusa

Dziecko uczy się, jak za pomocą sinusa kąta obliczyć pole równoległoboku, gdy dane są dwa boki oraz zawarty między nimi kąt.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Lehrplanpunkt wymaga ogólnie, aby przy użyciu narzędzi trygonometrii rozwiązywać problemy z różnych dziedzin. Nie podaje on stałego zakresu liczbowego. Konkretnie pokazują to zadania tej klasy, czego się wymaga: pole równoległoboku. Mając długości dwóch boków i kąt między nimi, dziecko oblicza pole według wzoru Pole = a · b · sin(γ).

Typowe jest to, że podstawia się niewłaściwy kąt, na przykład kąt, który nie leży między dwoma danymi bokami. Równie często myli się sinus i cosinus. Również ustawienie kalkulatora (stopnie lub radiany) często prowadzi do błędnych wyników, mimo że tok obliczeń jest poprawny.

W tej klasie występują zatem następujące typy zadań:

  • Pole równoległoboku z sinusem: wybierz odpowiedź, w którym z kilku wyników wybiera się poprawny.
  • Pole równoległoboku z sinusem: prawda czy fałsz, w którym ocenia się podany rachunek.
  • Pole równoległoboku z sinusem, w którym samodzielnie oblicza się pole.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać problemy z różnych dziedzin za pomocą narzędzi trygonometrii (BfKA, BNE).

Typy zadań: Pole równoległoboku z sinusem · Pole równoległoboku z sinusem: prawda czy fałsz · Pole równoległoboku z sinusem: wybierz odpowiedź · Pole równoległoboku z sinusem: znajdź błąd

Wektory: współrzędne, długość i kombinacje liniowe

Uczniowie uczą się opisywać wektory za pomocą ich współrzędnych, obliczać ich długość oraz tworzyć z nich kombinacje liniowe.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej dla tego obszaru zapisano, że należy wyjaśniać własności wektorów (LG3.5). Szablony zadań pokazują dwie konkretne czynności: wyznaczanie długości wektora oraz tworzenie kombinacji liniowych wektorów. Punkt podstawy programowej nie podaje określonego zakresu liczbowego, dlatego też tutaj żaden nie jest podawany.

Częste błędy dotyczą długości: dodaje się współrzędne zamiast najpierw je podnieść do kwadratu albo zapomina się o pierwiastku na końcu. Przy kombinacjach liniowych czasem czynnik stosuje się tylko do jednej współrzędnej zamiast do wszystkich współrzędnych wektora.

Typowe zadania na kartach pracy to:

  • Długość wektora: obliczenie długości danego wektora.
  • Długość wektora: wybór wyniku: wybranie prawidłowego wyniku spośród podanych odpowiedzi.
  • Kombinacja liniowa wektorów: obliczenie wektora jako sumy wielokrotności innych wektorów.
  • Kombinacja liniowa wektorów: wybierz wartość: wyznaczenie odpowiedniego czynnika lub wartości.

Powiązanie z podstawą programową: Wyjaśnić właściwości wektorów (BfKA);

Typy zadań: Długość wektora · Długość wektora: wybierz wynik · Kombinacja liniowa wektorów: wybierz wartość · Kombinacja wektorów

Iloczyn skalarny w przestrzeni: kąt i prostopadłość

Twoje dziecko uczy się sprawdzać za pomocą iloczynu skalarnego, czy dwa wektory w przestrzeni są do siebie prostopadłe, oraz obliczać kąt między nimi.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie liceum uczniowie wykorzystują narzędzia geometrii wektorowej do obliczeń geometrycznych. W przypadku iloczynu skalarnego w przestrzeni oznacza to: obliczają iloczyn skalarny dwóch wektorów o trzech współrzędnych, wykorzystują wynik, aby rozstrzygnąć, czy wektory są ortogonalne, i na tej podstawie wyznaczają kąt między wektorami. Podstawa programowa nie podaje konkretnych zakresów liczbowych; decydujące są typy zadań, które pojawiają się na lekcjach.

Typowy błąd dotyczy rachunków ze wszystkimi trzema współrzędnymi. Wiele osób uczących się wprawdzie mnoży poszczególne pary współrzędnych, ale potem zapomina o jednym z trzech iloczynów albo nie dodaje wszystkich cząstkowych iloczynów. Często zdarzają się też błędy znaku przy ujemnych współrzędnych. Skutkiem jest błędny wynik, a w konsekwencji mylnie stwierdza się prostopadłość lub podaje niewłaściwy kąt.

Zadanie z tego działu może wyglądać na przykład tak:

  • Iloczyn skalarny w przestrzeni: Obliczyć iloczyn skalarny dwóch danych wektorów.
  • Iloczyn skalarny w przestrzeni: wybór wyniku: Spośród podanych odpowiedzi wskazać prawidłowy iloczyn skalarny.
  • Wektory ortogonalne w przestrzeni oraz Wektory prostopadłe w przestrzeni: wybierz wartość: Sprawdzić, czy wektory są prostopadłe, lub dobrać brakującą współrzędną tak, aby iloczyn skalarny był równy zeru.
  • Kąt między wektorami w przestrzeni: Obliczyć kąt między dwoma wektorami.

Powiązanie z podstawą programową: stosować narzędzia geometrii wektorowej, w szczególności do obliczeń geometrycznych;

Typy zadań: Iloczyn skalarny w przestrzeni · Iloczyn skalarny w przestrzeni: wybierz wynik · Wektory prostopadłe w przestrzeni · Wektory prostopadłe w przestrzeni: wybierz wartość · Kąt między wektorami w przestrzeni (kl. 12–13)

Styczna do okręgu: geometria z równaniami

Dziecko przekłada geometryczne pytanie o styczną do okręgu na równanie i rozwiązuje je, na przykład dla punktu lub brakującej wartości.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się formułować geometryczne pytanie dotyczące okręgu i prostej w postaci równań oraz je rozwiązywać. To jest istota celu nauczania LG3.9. Wytyczne ramowe nie podają dla tego żadnego konkretnego zakresu liczb, dlatego też nie jest on tutaj podawany.

Typowym błędem jest uznanie prostej, która przecina okrąg w dwóch punktach, za styczną. Styczna natomiast dotyka okręgu tylko w jednym jedynym miejscu. Kto sprawdza jedynie, czy prosta przechodzi przez pewien punkt, łatwo przeoczy ten warunek.

Na lekcjach w tej serii zadań występują trzy typy zadań:

  • Styczna do okręgu w punkcie: Styczna wyznaczana jest w danym punkcie styczności.
  • Styczna do okręgu: wybierz wartość: Brakującą wartość wyznacza się tak, aby prosta dotykała okręgu.
  • Styczna do okręgu: prawda czy fałsz: Zdania o stycznych do okręgów są sprawdzane i uzasadniane.

Do wszystkich trzech typów zadań istnieją karty pracy do wydrukowania wraz z rozwiązaniami.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania geometryczne, formułując je algebraicznie.

Typy zadań: Styczna do okręgu w punkcie · Styczna do okręgu: prawda czy fałsz · Styczna do okręgu: wybierz wartość · Styczna do okręgu: znajdź błąd

Proste w przestrzeni: punkty, odległości, postać parametryczna

Dziecko uczy się opisywać prostą w przestrzeni w postaci parametrycznej, sprawdzać, czy punkt leży na tej prostej, oraz obliczać odległości.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie dziecko potrafi opisać prostą w przestrzeni w postaci parametrycznej: wybiera się punkt na prostej jako punkt początkowy oraz wektor kierunkowy, a każda wartość parametru wyznacza kolejny punkt prostej. Podstawa programowa ogólnie wymaga, by opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych reprezentacji. Nie podaje ona do tego konkretnego zakresu liczb, dlatego ten tekst ogranicza się do typów zadań, które przewiduje oferta tych arkuszy dla klasy.

Typowe błędy pojawiają się przy rozróżnianiu punktu początkowego i wektora kierunkowego: kto traktuje wektor kierunkowy jak punkt albo zamienia współrzędne, otrzymuje prostą biegnącą w złym miejscu. Przy obliczaniu odległości dwóch punktów często zapomina się, by najpierw odjąć współrzędne, a potem je podnieść do kwadratu, zanim suma znajdzie się pod pierwiastkiem. Przy odległości punktu od prostej wiele dzieci myli najkrótszą odległość z odległością do dowolnego punktu na prostej.

Zadania na ten temat wyglądają następująco; wydrukowane arkusze z rozwiązaniami obejmują te typy:

  • Punkt na prostej w przestrzeni: sprawdzenie, czy dany punkt leży na prostej, lub wyznaczenie odpowiedniej wartości parametru.
  • Odległość punktu od prostej w przestrzeni: obliczenie najkrótszej odległości.
  • Odległość dwóch punktów w przestrzeni: obliczenie długości odcinka łączącego te punkty.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;

Typy zadań: Odległość punktów w przestrzeni · Kwadrat odległości punktów: wybierz wynik · Punkt prostej w przestrzeni (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: wstaw znak (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: wybierz wynik (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: znajdź błąd (kl. 12–13) · Odległość punktu od prostej w przestrzeni (kl. 12–13)

4. Stochastyka (dane i przypadek)

Liczenie z regułą mnożenia i regułą dodawania

Twoje dziecko uczy się zliczać możliwości, łącząc kolejne kroki za pomocą reguły mnożenia lub dodawania oraz rozpoznaje, czy kolejność ma znaczenie.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie gimnazjum Państwa dziecko uczy się rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne, stosować je odpowiednio do sytuacji oraz rozwiązywać zadania kombinatoryczne. Samo ustala, czy kroki wykonuje się jeden po drugim (wtedy mnoży się), czy wzajemnie się wykluczają (wtedy dodaje się). Dodatkowo sprawdza, czy kolejność ma znaczenie.

Typowym błędem jest wybór niewłaściwej reguły: kroki, które następują po sobie, są dodawane zamiast mnożone. Przy wyborze drużyny liczona jest kolejność, mimo że nie odgrywa ona żadnej roli. Przyczyna leży w treści zadania: polecenia rzadko wprost mówią, czy kolejność ma znaczenie. Trzeba to wywnioskować z sytuacji.

Zadania na kartach pracy wyglądają zazwyczaj tak:

  • Wybór drużyny bez uwzględnienia kolejności: Z grupy wybierana jest drużyna, przy czym kolejność wyboru nie ma znaczenia.
  • Wariacje (rozdawanie nagród, pierwsze miejsca): Tutaj kolejność ma znaczenie, ponieważ każde miejsce jest obsadzane inaczej.
  • Liczby z każdą cyfrą dokładnie raz (parzyste lub nieparzyste): Z podanych cyfr tworzy się liczby, przy czym każda cyfra może wystąpić tylko raz.
  • Permutacje (kolejka): Wszystkie osoby z grupy ustawiane są w rząd, a każde ustawienie się liczy.
  • Wariacje bez powtórzeń (wybór określonej liczby): Określona liczba elementów wybierana jest w ustalonej kolejności.

Karty pracy zawierają do każdego zadania rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo wraz z dzieckiem krok po kroku prześledzić tok rozwiązania.

Powiązanie z podstawą programową: Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA);
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania kombinatoryczne.

Typy zadań: Permutacje — ustawienie w kolejce · Liczby kombinatoryczne: uporządkuj · Liczebność zbioru z liczby podzbiorów: pytanie odwrotne · Powitania w grupie: pytanie odwrotne · Wariacje bez powtórzeń: wybierz liczbę sposobów · Wariacje — rozdanie nagród · Liczby nieparzyste z cyfrą występującą raz · Liczby parzyste z cyfrą występującą raz · Wariacje: kto zajmie czołowe miejsca · Wybór zespołu bez kolejności: wybierz wynik

Jak często to się zdarza? Łańcuchy Bernoulliego i rozkład dwumianowy

Dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwo uzyskania dokładnie k trafień w serii jednakowych prób typu tak-nie oraz wyznaczać średnią liczbę trafień.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się rozpoznawać doświadczenia losowe składające się z próby typu tak-nie, która jest wielokrotnie powtarzana niezależnie i z tym samym prawdopodobieństwem sukcesu (łańcuch Bernoulliego). Dzięki temu oblicza, jakie jest prawdopodobieństwo, że przy n próbach otrzymamy dokładnie k sukcesów, i wykorzystuje rozkład dwumianowy, aby oszacować średnią liczbę sukcesów. Podstawa programowa nie podaje stałego zakresu dla n ani k; zadania wzorcowe pokazują, z jakimi wartościami pracuje się konkretnie w klasie 11.

Typowym błędem jest obliczanie prawdopodobieństwa tylko dla jednego konkretnego porządku sukcesów, na przykład „sukces, sukces, porażka”, i zapominanie, że k sukcesów może być rozmieszczonych na n próbach na różne sposoby. Te ułożenia trzeba uwzględnić, w przeciwnym razie wynik wyjdzie zbyt mały.

Zadania na ten temat nazywają się na przykład:

  • Łańcuch Bernoulliego: dokładnie k sukcesów: Jakie jest prawdopodobieństwo uzyskania dokładnie k sukcesów w kilku takich samych próbach?
  • Łańcuch Bernoulliego: wybierz prawdopodobieństwo: Które prawdopodobieństwo sukcesu pasuje do opisanej sytuacji?
  • Łańcuch Bernoulliego: prawda czy fałsz: Sprawdza się poprawność twierdzeń dotyczących łańcucha.
  • Wartość oczekiwana: ile sukcesów średnio oraz Wartość oczekiwana rozkładu dwumianowego: Ile sukcesów można oczekiwać w dłuższej perspektywie?
  • Rozkład dwumianowy: wybierz wartość oczekiwaną oraz Rozkład dwumianowy: prawda czy fałsz: Wybiera się odpowiednią średnią albo sprawdza twierdzenie na jej temat.

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).

Typy zadań: Rozkład dwumianowy: prawda czy fałsz · Rozkład dwumianowy: znajdź błąd · Wartość oczekiwana rozkładu dwumianowego · Rozkład dwumianowy: wybierz wartość oczekiwaną · Schemat Bernoulliego · Schemat Bernoulliego: dokładnie k sukcesów · Schemat Bernoulliego: prawda czy fałsz · Schemat Bernoulliego: znajdź błąd · Wartość oczekiwana: ile sukcesów średnio · Schemat Bernoulliego: wybierz prawdopodobieństwo

Współczynnik dwumianowy: wybór bez uwzględniania kolejności

Dziecko uczy się, jak za pomocą symbolu Newtona liczyć, na ile sposobów można wybrać z grupy zestaw bez uwzględniania kolejności.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczniowie uczą się odczytywać współczynnik dwumianowy jako liczbę sposobów wyboru z grupy określonej liczby elementów, przy czym kolejność nie ma znaczenia. Program nauczania ogólnie wymaga, aby rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz stosować je odpowiednio do sytuacji. Nie podaje on w tym miejscu konkretnego zakresu liczbowego. To, co konkretnie obejmuje ta klasa, pokazują poniższe typy zadań.

Typowym błędem jest pomylenie wyboru z ustawieniem. Jeśli z pięciu osób tworzy się delegację, kolejność nie ma znaczenia. Jeśli jednak te same osoby mają objąć funkcję przewodniczącego i skarbnika, kolejność jest istotna. Kto najpierw nie ustali, jaka sytuacja ma miejsce, ten zastosuje niewłaściwą zasadę zliczania. Często zamienia się też dwie liczby w symbolu lub dodaje niewłaściwych sąsiadów w trójkącie Pascala.

Przykładowe zadanie na ten temat wygląda tak:

  • Wartość współczynnika dwumianowego: Obliczyć wartość podanego współczynnika dwumianowego.
  • Współczynniki dwumianowe: symetria i wartości brzegowe: Rozpoznać równe wartości i uzasadnić wartości brzegowe.
  • Reguła Pascala: wybierz górny indeks: Zdecydować, które wyrażenie pasuje do reguły Pascala.
  • Trójkąt Pascala z lukami: Uzupełnić brakujące wpisy w trójkącie.
  • Reguła dodawania dla współczynników dwumianowych: Połączyć dwa współczynniki dwumianowe lub je przekształcić.
  • Współczynnik dwumianowy: liczba wyborów par oraz Wybór delegacji: Przełożyć sytuację zliczania na współczynnik dwumianowy.

Powiązanie z podstawą programową: Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA);

Typy zadań: Symbol Newtona: wybierz liczbę par · Trójkąt Pascala z lukami · Wartość symbolu Newtona · Własności symbolu Newtona: symetria i skrajne wyrazy · Reguła Pascala dla symbolu Newtona · Symbol Newtona: brakująca liczba · Symbole Newtona: porównaj · Wybór delegacji · Reguła Pascala: wybierz górny wskaźnik

Prawdopodobieństwo całkowite i twierdzenie Bayesa

Dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwa w dwuetapowych doświadczeniach losowych oraz na podstawie wyniku wnioskować o sytuacji wyjściowej.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby stosować rachunek prawdopodobieństwa z jego regułami do analizowania i rozwiązywania zadań z doświadczeniami losowymi. Nie podaje przy tym żadnego konkretnego zakresu liczbowego. Zadania w tej klasie pokazują jednak, o co chodzi: doświadczenia losowe przebiegające w dwóch etapach, na przykład najpierw wybór urny, a potem wylosowanie kuli.

Przy prawdopodobieństwie całkowitym dziecko oblicza szansę wyniku, który może wystąpić na kilka sposobów. Dla każdej drogi mnoży prawdopodobieństwa kolejnych etapów, a następnie sumuje prawdopodobieństwa wszystkich dróg. Przy twierdzeniu Bayesa pytanie jest odwrotne: znany jest wynik, a szukamy tego, z jaką prawdopodobieństwem pochodzi on z określonej urny lub bębna z losami.

Typowy błąd polega na pomyleniu prawdopodobieństwa „wylosuję czerwoną, jeśli wybrano urnę 1” z prawdopodobieństwem „wybrano urnę 1, jeśli wylosowano czerwoną”. Oba zdania brzmią podobnie, ale opisują różne wielkości. Równie często uwzględnia się tylko jedną drogę albo dodaje prawdopodobieństwa dróg, nie mnożąc ich wcześniej przez prawdopodobieństwo wyboru.

Zadania w tej klasie są dostępne w następujących szablonach:

  • Prawdopodobieństwo całkowite: dwie urny oraz Prawdopodobieństwo całkowite: dwa bębny z losami
  • Twierdzenie Bayesa: dwie urny
  • Zadania wyboru, w których dziecko rozpoznaje odpowiednie prawdopodobieństwo lub odpowiedni wynik: Twierdzenie Bayesa: wybierz prawdopodobieństwo oraz Prawdopodobieństwo całkowite: wybierz wynik
  • Zadania typu prawda czy fałsz z obu tematów: Twierdzenie Bayesa: prawda czy fałsz oraz Prawdopodobieństwo całkowite: prawda czy fałsz

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).

Typy zadań: Prawdopodobieństwo całkowite — dwie urny · Prawdopodobieństwo całkowite: losowanie dwuetapowe · Prawdopodobieństwo całkowite: prawda czy fałsz · Prawdopodobieństwo całkowite: znajdź błąd · Wzór Bayesa — dwie urny · Wzór Bayesa: prawda czy fałsz · Wzór Bayesa: znajdź błąd · Prawdopodobieństwo całkowite: wybierz wynik · Wzór Bayesa: wybierz prawdopodobieństwo

ŚREDNIA WAŻONA: JAK POPRAWNIE OBLICZYĆ OCENY

Uczy się obliczać średnią ważoną z kilku wartości o różnym znaczeniu, na przykład ocenę końcową z ocen cząstkowych.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej zapisano, że należy znać i obliczać miary statystyczne. Średnia ważona jest jedną z takich miar: każdą wartość mnoży się przez jej wagę, iloczyny się dodaje, a sumę dzieli się przez sumę wag. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu żadnego konkretnego zakresu liczbowego.

Typowy błąd: sumę wartości dzieli się przez liczbę wartości, tak jakby wszystkie części miały jednakowe znaczenie. Wtedy sprawdzian z podwójną wagą liczy się tak samo jak sprawdzian z pojedynczą wagą. Często także same wagi dodaje się do wartości zamiast je z nimi mnożyć.

Zadania z tej klasy są dostępne jako wydruki z rozwiązaniami, na przykład:

  • Średnia ważona: prawda czy fałsz: oceniane są stwierdzenia dotyczące średnich ważonych.
  • Średnia ważona: ocena końcowa z kilku części: z ocen cząstkowych o różnych wagach oblicza się ocenę końcową.
  • Średnia ważona: średnia ważona oblicza się bezpośrednio.
  • Średnia ważona: wybór wyniku: spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawny wynik.

Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);

Typy zadań: Średnia ważona · Średnia ważona: wybierz wynik · Liczba danych ze średniej: pytanie odwrotne · Średnia arytmetyczna: dane zbędne · Średnia ważona: prawda czy fałsz · Średnia ważona: znajdź błąd · Średnia: brakująca wartość · Średnie dwóch zestawów danych: porównaj · Średnia ważona: wynik końcowy z kilku części

Wartość oczekiwana: ile wynosi średnio wygrana w grze

Dziecko oblicza na podstawie rozkładu prawdopodobieństwa wartość oczekiwaną i sprawdza dzięki temu, czy gra jest uczciwa.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W ramach rachunku prawdopodobieństwa dziecko uczy się wyznaczać wartość oczekiwaną doświadczenia losowego. Wskazuje ona, jakiej wartości można średnio spodziewać się, gdy doświadczenie powtarza się bardzo wiele razy. Program nauczania nie określa dla tego zagadnienia stałego zakresu liczb; liczby wynikają z poszczególnych zadań.

Typowym błędem jest po prostu dodawanie lub uśrednianie wartości bez uwzględnienia prawdopodobieństwa każdego wyniku. Często uważa się też, że wartość oczekiwana to najbardziej prawdopodobna wartość. W zadaniach dotyczących gier często zapomina się również o odjęciu stawki od wygranej, zanim oceni się, czy gra jest uczciwa.

Na lekcjach dziecko spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Wartość oczekiwana z tabeli rozkładu: Każda wartość zostaje pomnożona przez swoje prawdopodobieństwo, a następnie iloczyny zostają dodane.
  • Wartość oczekiwana z wykresu rozkładu: Wartości i prawdopodobieństwa najpierw odczytuje się z wykresu słupkowego.
  • Prawdopodobieństwo z wykresu rozkładu: Odczytywanie poszczególnych prawdopodobieństw jako przygotowanie do obliczeń.
  • Wartość oczekiwana: czy gra jest uczciwa? Gra uznaje się za uczciwą, gdy wartość oczekiwana zysku (po odjęciu stawki) wynosi zero.
  • Wartość oczekiwana: prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące wartości oczekiwanych ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe, podając uzasadnienie.

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).

Typy zadań: Prawdopodobieństwo z wykresu rozkładu · Wartość oczekiwana z tabeli rozkładu · Wartość oczekiwana z wykresu rozkładu · Wartość oczekiwana: czy gra jest sprawiedliwa? · Wartość oczekiwana: prawda czy fałsz · Wartość oczekiwana: wstaw znak · Wartość oczekiwana: znajdź błąd

Prawdopodobieństwo, że zajdzie A lub B

Uczniowie obliczają prawdopodobieństwo, że zajdzie co najmniej jedno z dwóch zdarzeń, uwzględniając przy tym sytuację, w której oba mogą zajść jednocześnie.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczniowie uczą się obliczać prawdopodobieństwo tego, że zajdzie przynajmniej jedno z dwóch zdarzeń, czyli P(A ∪ B). Punkt programu nauczania wymaga wyjaśniania pojęć rachunku prawdopodobieństwa, opisywania ich własności i stosowania ich. Nie podaje on w tym celu osobnego zakresu liczbowego. Zakres najlepiej pokazują przykłady zadań z tego działu.

Typowy błąd: przy dwóch zdarzeniach, które się przecinają, po prostu dodaje się P(A) i P(B). Przypadki, w których oba zdarzenia zachodzą jednocześnie, są wtedy liczone dwukrotnie. Proste dodawanie obowiązuje tylko wtedy, gdy zdarzenia się nie przecinają. W przeciwnym razie wspólną część P(A ∩ B) odejmuje się raz: P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B). W zadaniach typu „prawda czy fałsz” ten błąd pojawia się często, ponieważ proste dodawanie wydaje się wiarygodne.

Szablony zadań z tego działu obejmują:

  • Prawdopodobieństwo A ∪ B: obliczanie prawdopodobieństwa zdarzenia „A lub B”.
  • Suma zdarzeń: wybierz prawdopodobieństwo: wybieranie właściwej wartości spośród kilku danych.
  • Suma zdarzeń: prawda czy fałsz: sprawdzanie, czy stwierdzenia o sumach zdarzeń są prawdziwe.
  • Prawdopodobieństwo sumy: wybór z grupy: losowe wybieranie osoby lub przedmiotu z grupy i pytanie o prawdopodobieństwo, że spełniona jest jedna z dwóch cech.

Powiązanie z podstawą programową: wyjaśniać pojęcia rachunku prawdopodobieństwa oraz opisywać ich własności i stosować je;

Typy zadań: Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń · Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń: porównaj · Suma zdarzeń: prawda czy fałsz · Suma zdarzeń: znajdź błąd · Prawdopodobieństwo sumy zdarzeń: wybór z grupy · Suma zdarzeń: wybierz prawdopodobieństwo

Wyznaczanie prawdopodobieństwa przez zliczanie

Dziecko uczy się wyznaczać prawdopodobieństwa, licząc możliwe i sprzyjające przypadki, na przykład przy losowaniu kul z urny.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się rozwiązywać zadania kombinatoryczne: liczy, ile wyników ma dana sytuacja, i porównuje liczbę wyników sprzyjających z tą całkowitą. Podstawa programowa nie podaje tutaj konkretnego zakresu liczb, dlatego też żaden nie jest podawany.

Typowy błąd pojawia się przy losowaniu bez zwracania. Po pierwszym losowaniu w urnie znajduje się o jedną kulę mniej. Kto przy drugim losowaniu nadal liczy od pierwotnej łącznej liczby kul, otrzyma błędne prawdopodobieństwa. Często zapomina się też, że zmienia się także liczba kul sprzyjających.

Zadania z tego tematu w zbiorze szablonów wyglądają na przykład tak:

  • Losowanie kul z urny: wybierz prawdopodobieństwo
  • Losowanie kul z urny: prawda czy fałsz
  • Losowanie bez zwracania

Karty pracy można wydrukować, a zawierają one rozwiązania, dzięki czemu można sprawdzić własny tok rozumowania.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania kombinatoryczne.

Typy zadań: Kule w urnie: pytanie odwrotne · Losowanie kul bez zwracania · Losowanie kul z urny: prawda czy fałsz · Losowanie kul z urny: znajdź błąd · Losowanie kul z urny: wybierz prawdopodobieństwo

Prawdopodobieństwo warunkowe z tabelą czteropolową

Uczysz się odczytywać z tabeli czteropolowej, jak prawdopodobne jest zdarzenie, gdy wiadomo już, że inne zdarzenie zaszło.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej zapisano, że rachunek prawdopodobieństwa wraz ze swoimi regułami ma być stosowany do analizowania i rozwiązywania zadań dotyczących doświadczeń losowych. Do tego działu należy prawdopodobieństwo warunkowe: pyta się o prawdopodobieństwo zdarzenia pod warunkiem, że inne zdarzenie już zaszło. Podstawa programowa nie podaje dla niego określonego zakresu liczb. Istniejące zadania operują liczebnościami w tabeli czteropolowej.

Typowym błędem jest dzielenie przez łączną liczbę wszystkich przypadków, mimo że warunek dotyczy tylko jednego wiersza lub jednej kolumny tabeli. Często myli się też kierunek warunku: prawdopodobieństwo, że ktoś ma daną cechę, jeśli należy do grupy, to coś innego niż prawdopodobieństwo, że ktoś należy do grupy, jeśli ma tę cechę.

Typowe zadanie podaje tabelę czteropolową z liczebnościami, na przykład dla osób z daną cechą i bez niej, podzielonych według dwóch grup. Pyta się na przykład: jaki jest udział osób z daną cechą wśród wszystkich osób z jednej z grup? W tym pomaga najpierw zaznaczyć odpowiednią sumę brzegową warunku, a dopiero potem przyjrzeć się szukanemu polu w tej sumie. Zadania do tego są dostępne jako karty pracy do wydrukowania wraz z rozwiązaniami.

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).

Typy zadań: Prawdopodobieństwo warunkowe z tabeli · Prawdopodobieństwo warunkowe: prawda czy fałsz · Prawdopodobieństwo warunkowe: znajdź błąd · Prawdopodobieństwo warunkowe z tabeli ankiety · Prawdopodobieństwo warunkowe: wybierz wynik

Obliczanie wariancji szeregu danych

Uczysz się obliczać wariancję dla zbioru wyników pomiarów, aby opisać, jak bardzo wartości rozproszone są wokół ich średniej.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej znajduje się wymóg, aby znać i obliczać miary statystyczne. W tej klasie szablony zadań pokazują w tym celu wariancję zbioru danych. Opisuje ona, jak daleko wartości średnio leżą od średniej arytmetycznej. Podstawa programowa nie określa dla tego tematu zakresu liczb. Jakie liczby się pojawiają, pokazują przykładowe zadania. Odchylenie standardowe nie jest w tych szablonach zadań osobno wymienione.

Typowy błąd: odchylenia wartości od średniej po prostu dodaje się albo uśrednia. Ponieważ odchylenia dodatnie i ujemne znoszą się nawzajem, zawsze wychodzi zero. Dlatego odchylenia trzeba najpierw podnieść do kwadratu, a dopiero potem obliczyć średnią.

Zadanie na ten temat podaje listę wartości, na przykład wyniki pomiarów albo oceny. Obliczenia wykonuje się w stałych krokach:

  • Wyznaczyć średnią arytmetyczną wartości
  • Obliczyć odchylenie każdej wartości od średniej
  • Podnieść każde odchylenie do kwadratu
  • Uśrednić kwadraty

Karty pracy do szablonu „Wariancja zbioru danych” zawierają rozwiązania, dzięki którym można sprawdzić każdy krok.

Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);

Typy zadań: Wariancja zestawu danych · Suma kwadratów odchyleń: wybierz wartość · Wariancja: rozrzut serii wyników · Wariancja: wybierz wartość

Współczynnik korelacji r: mierzenie zależności

Dziecko uczy się, za pomocą współczynnika korelacji r, oceniać, jak silna i w jakim kierunku jest zależność liniowa między dwoma seriami danych.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tym temacie chodzi o odczytanie z chmury punktów odpowiedniej miary dla dwóch wielkości i o jej interpretację. Współczynnik korelacji r pokazuje, jak blisko punkty leżą na prostej oraz czy ta prosta rośnie, czy maleje. Zadania wymagają połączenia zależności odczytanej z wykresu z tą miarą, a nie tylko przepisania liczby.

Typowym błędem jest mylenie r z nachyleniem prostej. Wartość r mówi coś o sile i kierunku zależności, a nie o tym, jak stroma jest prosta. Częste nieporozumienie polega też na odczytywaniu r jako udziału punktów leżących na prostej. Ta pomyłka powstaje często dlatego, że obie wielkości wyglądają jak liczby z przedziału od -1 do 1, odpowiednio od 0 do 1.

W zadaniach występują przede wszystkim następujące typy:

  • Współczynnik korelacji: Uczeń ocenia na podstawie wykresu lub danych zależność oraz odpowiadającą jej miarę.
  • Współczynnik korelacji: wybierz wartość r: Spośród kilku wartości wybierana jest ta, która pasuje do pokazanej chmury punktów.
  • Prosta regresji: wybierz współczynnik a: Uczeń wybiera nachylenie prostej dopasowania, a na tym zadaniu dobrze można przećwiczyć różnicę względem r.

Powiązanie z podstawą programową: Opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów i odpowiednich miar statystycznych (BfKA, BNE, DIG, PB, WP).

Typy zadań: Współczynnik korelacji liniowej · Prosta regresji: wybierz współczynnik a · Współczynnik korelacji: wybierz wartość r

Pozostałe typy zadań

Pozostałe typy zadań

typów zadań: 42Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Typy zadań: Długość przeciwprostokątnej: dane zbędne (kl. 7–8) · Oblicz przeciwprostokątną (kl. 7–9) · Oblicz przyprostokątną (kl. 7–9) · Przeciwprostokątna i liczba: porównaj (kl. 7–8) · Przeciwprostokątna — wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Przeciwprostokątna: dane zbędne (kl. 9) · Twierdzenie Pitagorasa krok po kroku (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: czy trójkąt jest prostokątny (kl. 7–9) · Twierdzenie Pitagorasa: dokończ zdanie (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: oceń dwa zdania (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: przyprostokątna — prawda czy fałsz (kl. 8) · Twierdzenie Pitagorasa: znajdź błąd (kl. 8) · Trapez równoramienny: pole z wysokością z Pitagorasa (kl. 7–8) · Twierdzenie Pitagorasa: o ile krócej na skos (kl. 7–8) · Pitagoras w praktyce: bok trójkąta prostokątnego (kl. 8–9) · Objętość ostrosłupa (kl. 8) · Objętość ostrosłupa krok po kroku (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: dane zbędne (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa (kl. 8) · Ostrosłup: brakująca wysokość (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8) · Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6) · Ułamek okresowy na zwykły: wybierz ułamek (kl. 7–8) · Ułamek okresowy: wybierz mnożnik (kl. 7–8) · Zamień ułamek okresowy na zwykły (kl. 7–8) · Granica ciągu wymiernego: prawda czy fałsz · Granica ciągu wymiernego: znajdź błąd · Granica ciągu wymiernego · Granica ciągu wymiernego: wybierz odpowiedź · Rozkład przez grupowanie · Suma i różnica sześcianów · Wzory na sześciany, współczynnik: prawda/fałsz · Wzory na sześciany, współczynnik: wstaw znak · Wzory na sześciany, współczynnik: wybierz · Wzory na sześciany, współczynnik: znajdź błąd · Wyłączanie jednomianu przed nawias (kl. 9–10) · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: wybierz (kl. 9–10) · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: znajdź błąd (kl. 9–10) · Złożenie funkcji · Złożenie funkcji: wybierz wartość · Współczynnik funkcji złożonej: wybierz odpowiedź · Najmniejsze wartości dwóch funkcji: porównaj · Pierwsza współrzędna wierzchołka: dane zbędne · Postać kanoniczna: brakujący wyraz · Wierzchołek paraboli · Wierzchołek paraboli krok po kroku · Wierzchołek paraboli: prawda czy fałsz · Wierzchołek paraboli: wstaw znak · Wierzchołek paraboli: wybierz drugą współrzędną · Wierzchołek paraboli: wybierz pierwszą współrzędną · Wierzchołek paraboli: znajdź błąd · Postać kanoniczna funkcji kwadratowej · Równanie trygonometryczne · Równanie trygonometryczne: prawda czy fałsz · Równanie trygonometryczne: wstaw znak · Równanie trygonometryczne: wybierz odpowiedź · Równanie trygonometryczne: znajdź błąd · Niezależność zdarzeń · Zdarzenia niezależne: wybierz P(A ∩ B) · Bok trójkąta podobnego (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: wstaw znak (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: wybierz długość boku (kl. 9–10) · Trójkąty podobne: znajdź błąd (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: wstaw znak (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: znajdź błąd (kl. 9–10) · Położenie dwóch zbiorów na wykresach pudełkowych (kl. 9–10) · Rozrzut dwóch zbiorów na wykresach pudełkowych (kl. 9–10) · Wykres kropkowy: pięć liczb wykresu pudełkowego (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: wybierz różnicę median (kl. 9–10) · Obserwacja odstająca: średnia i mediana (kl. 9–10) · Namiar odwrotny · Namiar wsteczny: prawda czy fałsz · Namiar wsteczny: wybierz wynik · Namiar wsteczny: znajdź błąd · Namiar po skręcie · Namiar: kurs powrotny · Iloczyn wektorowy · Iloczyn wektorowy: prawda czy fałsz · Iloczyn wektorowy: wstaw znak · Iloczyn wektorowy: wybierz wynik · Iloczyn wektorowy: znajdź błąd

Tak wygląda zadanie

Rozwiąż równanie.

√(x + 5) = 2

Odpowiedź: −1

Na rysunku jest wykres funkcji f. Odczytaj z niego zbiór wszystkich x, dla których pochodna f′ spełnia podaną nierówność.

f'(x) > 0

Odpowiedź: (-1; 1)

Zamień miarę stopniową na łukową. Wpisz w kratkę liczbę, przez którą mnożymy π.

165° = □ · π

Odpowiedź: 11/12

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek

Dziecko uczy się upraszczać wyrażenia z pierwiastkami, wyłączając czynniki spod pierwiastka lub częściowo wyciągając pierwiastki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi upraszczać wyrażenia z pierwiastkami. Przykład: √12 można zapisać jako 2√3, ponieważ 12 = 4 · 3, a pierwiastek z 4 równa się 2. Ramowy plan nauczania opisuje posługiwanie się liczbami naturalnymi, całkowitymi, wymiernymi i rzeczywistymi w całym okresie nauki w gimnazjum. W tej klasie zadania przede wszystkim pokazują wyciąganie pierwiastków z iloczynów.

Typowy błąd: dziecko wyciąga pierwiastek z czynnika będącego kwadratem, ale źle zapisuje resztę, np. √12 = 2 · 3 zamiast 2√3. Powodem jest własność pierwiastka: wolno wyciągać przed pierwiastek tylko czynniki będące kwadratami, a reszta pozostaje pod pierwiastkiem. Drugim częstym błędem jest stosowanie pierwiastka do sumy, tak jakby √(a + b) = √a + √b było prawdziwe. Pierwiastek rozkłada się na iloczyny, nie na sumy.

Typowe zadania w tej klasie:

  • Częściowe wyciąganie pierwiastka: uproszczenie wyrażenia z pierwiastkiem tak bardzo, jak to możliwe.
  • Wyciąganie czynnika przed pierwiastek, wybierz odpowiedź: spośród kilku przekształceń wybrać poprawne.
  • Wyciąganie czynnika przed pierwiastek, prawda czy fałsz: sprawdzić, czy podane przekształcenie jest poprawne.
  • Częściowe wyciąganie pierwiastka, brakujący czynnik: uzupełnić brakującą liczbę przed pierwiastkiem lub pod nim.

Powiązanie z podstawą programową: charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA).

Typy zadań: Wyłącz czynnik przed pierwiastek (kl. 7–8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: prawda czy fałsz (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: wybierz odpowiedź (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: znajdź błąd (kl. 8) · Wyłączanie czynnika spod pierwiastka: brakujący czynnik (kl. 8)

Przekształcanie wzorów względem wybranej wielkości

Dziecko uczy się, jak w prostym wzorze wyodrębnić szukaną wielkość, czyli tak przekształcić równanie, aby po jednej stronie została tylko ta wielkość.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dzięki tej umiejętności dziecko przekształca prostą formułę tak, aby szukana wielkość znalazła się sama po jednej stronie. Odpowiedni punkt programu nauczania wymaga formalizowania zależności z kontekstu rzeczowego i wyrażania ich w postaci wyrażeń (termów). Przekształcanie formuły to jeden ze sposobów, by z takiej zależności uzyskać potrzebną wielkość. Punkt programu nie podaje zakresu liczb, dlatego żaden nie jest tutaj określony.

Typowym błędem jest zastosowanie działania tylko do części równania, na przykład tylko do jednego składnika zamiast do całej strony, albo zapomnienie o znaku przy przenoszeniu wyrazu na drugą stronę. Dzieje się tak często wtedy, gdy formułę czyta się raczej jak przepis z liczbami, a nie jak równanie, w którym obie strony muszą zawsze pozostać równe.

W karcie pracy dziecko w tym obszarze spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Formuła względem x: formułę rozwiązuje się względem wskazanej litery.
  • Przekształć formułę: wybierz wartość x: przekształconą formułę wykorzystuje się dla określonej wartości.
  • Formuła: wartość po przekształceniu: po przekształceniu oblicza się szukaną wartość.
  • Formuła: wyraz z x: wybierz odpowiedź: spośród kilku podanych możliwości wybiera się poprawnie przekształcony wyraz.

Do wszystkich zadań są rozwiązania, dzięki którym dziecko i rodzice mogą prześledzić przekształcenia krok po kroku.

Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z rzeczywistości i wyrażać je w postaci wyrażeń algebraicznych (BfKA, BNE);

Typy zadań: Przekształcanie wzoru: wybierz wartość x (kl. 7–8) · Wzór: składnik z x: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wzór: wartość po przekształceniu (kl. 7–8) · Przekształć wzór i wyznacz x (kl. 7–8)

Budowa wyrażeń: rozpoznawanie i nazywanie części

Uczniowie uczą się rozkładać wyrażenie na jego części, przypisywać każdej części jej znaczenie i dzięki temu bezpiecznie przekształcać wyrażenia.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Plan nauczania wymaga, aby uczniowie analizowali strukturę wyrażeń algebraicznych i przy tym stosowali odpowiednie prawa działań. Nie podaje on w tym celu konkretnego zbioru liczb. Chodzi o umiejętność rozpoznania w wyrażeniu, która część jest wartością początkową, czynnikiem, wykładnikiem lub składnikiem sumy oraz jaką rolę odgrywa w całości.

Typowy błąd pojawia się przy wzorach wzrostu, takich jak A(t) = A₀ · bt. Wiele osób traktuje czynnik b jak liczbę procentową i przy wzroście o 5 % podstawia b = 5 lub b = 0,05, zamiast używać b = 1,05. Przyczyną jest to, że znak procentu występuje w tekście, a nie we wzorze. Pomaga tu czytanie wzoru część po części i pytanie, co oznacza każdy symbol.

Typowe zadania w tej klasie to: Części wyrażenia: nazwij rolę, Części wzoru wzrostu: prawda czy fałsz, Części wzoru wzrostu: wybierz zmianę procentową oraz Model wykładniczy: wartość początkowa i zmiana w %. Polegają one na nazywaniu części, ocenianiu stwierdzeń na ich temat lub odczytywaniu z wzoru wartości początkowej i zmiany procentowej.

Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).

Typy zadań: Części wyrażenia: nazwij rolę części (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: wstaw znak (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: znajdź błąd (kl. 9–10) · Model wykładniczy: wartość początkowa i zmiana % (kl. 9–10) · Części wzoru wzrostu: wybierz procent zmiany (kl. 9–10)

Dodawanie, odejmowanie i mnożenie wielomianów

Dziecko uczy się dodawać, odejmować i mnożyć wielomiany, łącząc wyrazy podobne i stosując prawa działań.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko przekształca wyrażenia według ustalonych praw rachunku. Przy dodawaniu i odejmowaniu zbiera wyrazy podobne, czyli wyrazy z tą samą potęgą x, na przykład 3x² i −x² daje 2x². Przy mnożeniu mnoży każdy wyraz jednego nawiasu przez każdy wyraz drugiego nawiasu, a następnie ponownie zbiera wyrazy podobne w wyniku. Jakie dokładnie stopnie są w tym wymagane, nie wynika z punktu programu nauczania. Punkt ogólnie wymaga analizowania struktury wyrażeń algebraicznych i stosowania odpowiednich praw rachunku.

Typowy błąd pojawia się przy odejmowaniu: wiele dzieci zmienia znak tylko pierwszego wyrazu odejmowanego nawiasu, zamiast odwrócić znaki wszystkich wyrazów. Innym częstym błędem jest dodawanie wyrazów niepodobnych, na przykład x² i x daje x³, albo 2x² i 3x² daje 5x⁴. Obie pomyłki mają tę samą przyczynę: struktura wyrażenia nie jest dostatecznie dokładnie przeanalizowana, zanim zacznie się rachunek. Przy mnożeniu często zapomina się o niektórych iloczynach.

Na lekcjach dziecko spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Dodawanie i odejmowanie wielomianów: dwa lub więcej wielomianów zostaje połączonych i uproszczonych.
  • Mnożenie wielomianów: iloczyny wielomianów zostają wymnożone i zebrane w całość.
  • Współczynnik: wybierz: spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawny współczynnik wyrazu w wyniku.
  • Współczynnik: prawda/fałsz: stwierdzenia dotyczące współczynników wyniku ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.

Zadania na współczynniki sprawdzają, czy dziecko nie tylko oblicza wynik, lecz także rozumie, które wyrazy do siebie należą.

Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).

Typy zadań: Dodawanie i odejmowanie wielomianów (kl. 9–10) · Działania na wielomianach, współczynnik: wybierz (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: wstaw znak (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: wybierz (kl. 9–10) · Mnożenie wielomianów, współczynnik: znajdź błąd (kl. 9–10)

Prawa potęg: prawidłowe przekształcanie wykładników

Uczniowie rozpoznają strukturę wyrażenia z potęgami, a następnie stosują odpowiednie prawo potęgowe, aby je przekształcić.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dzieci uczą się najpierw dokładnie rozpoznawać, jaką postać ma wyrażenie algebraiczne, a potem stosować odpowiednie prawo działań na potęgach. Podstawa programowa nie podaje dla tego zagadnienia konkretnego zakresu liczbowego, dlatego ta strona opisuje jedynie same przekształcenia. Typowe przypadki to mnożenie potęg o tej samej podstawie, potęgowanie potęgi oraz wyznaczanie brakującego wykładnika.

Najczęstszy błąd pojawia się wtedy, gdy prawa zostają pomieszane. Przy mnożeniu potęg o tej samej podstawie dodaje się wykładniki, więc 23 · 22 daje potęgę 25. Kto zamiast tego mnoży wykładniki albo przy potędze potęgi dodaje wykładniki, stosuje prawo do struktury, dla której ono nie obowiązuje. Błąd leży więc mniej w rachunku, a bardziej w dokładnym przyjrzeniu się postaci wyrażenia.

W praktyce zadania wyglądają tak:

  • Brakujący wykładnik: W równaniu, takim jak x4 · x? = x9, brakuje wykładnika, który trzeba wyznaczyć za pomocą odpowiedniego prawa.
  • Potęga potęgi: Tutaj wybiera się właściwy wykładnik, na przykład w (y2)3.
  • Mnożenie potęg: Również tutaj wybiera się odpowiedni wykładnik, na przykład w z5 · z2.

Karty pracy do tych zadań można wydrukować, a zawierają one rozwiązania.

Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).

Typy zadań: Brakujący wykładnik — działania na potęgach (kl. 7–8) · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Potęga potęgi: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Działania na potęgach: dokończ zdanie (kl. 7–8)

Zadania tekstowe z dwoma równaniami

Dziecko przekłada sytuację z życia codziennego z dwiema niewiadomymi na dwa równania, które wspólnie tworzą układ równań i są rozwiązywane razem.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się ujmować sytuację z zadania tekstowego w liczbach i równaniach: nazywa szukane wielkości zmiennymi i zapisuje z tekstu dwie niezależne od siebie informacje jako równania. Razem tworzą one układ równań, który zostaje rozwiązany. Punkt programu nauczania nie podaje dla tego żadnego konkretnego zakresu liczb, dlatego tutaj też żaden nie jest podawany.

Typowy błąd nie tkwi w rachunkach, lecz w przyporządkowaniu. Jeśli x w pierwszym równaniu oznacza liczbę sztuk, a w drugim nagle cenę, to równania przestają do siebie pasować, nawet gdy wynik formalnie się zgadza. Pomocne jest, aby przed ułożeniem równań zapisać zmienne wraz z jednostką i znaczeniem.

W szablonach zadań tego działu dziecko spotyka trzy typy:

  • Dwa rodzaje: ile sztuk każdego? Dwa rodzaje przedmiotów są liczone lub rozdzielane, a dziecko ustala, ile sztuk każdego rodzaju występuje.
  • Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wybierz Dziecko wybiera układ równań, który pasuje do liczby sztuk podanej w tekście.
  • Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: prawda/fałsz Dziecko sprawdza, czy podany układ równań poprawnie opisuje sytuację, i uzasadnia swoją ocenę.

Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z życia codziennego i wyrażać je w postaci równań i układów równań (BfKA, ERZR);

Typy zadań: Dwa rodzaje: ile sztuk każdego? (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wstaw znak (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wybierz (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: znajdź błąd (kl. 9–10)

Liniowe nierówności z jedną zmienną

Dziecko uczy się rozwiązywać liniowe nierówności z jedną zmienną oraz rozstrzygać, czy punkt graniczny należy do zbioru rozwiązań.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań, nierówności i układów równań. W tej klasie oznacza to konkretnie: dziecko wyznacza zbiór rozwiązań liniowej nierówności z jedną zmienną. Jakiego zakresu liczb dotyczy to zadanie, z programu nauczania nie wynika.

Typowy błąd dotyczy punktu brzegowego, czyli liczby, przy której nierówność właśnie staje się równaniem. Wiele dzieci traktuje znaki < i ≤ tak samo i albo zawsze, albo nigdy włącza punkt brzegowy do rozwiązania. Decydujący jest jednak znak: punkt brzegowy należy do zbioru rozwiązań tylko wtedy, gdy nierówność obejmuje także równość (≤ lub ≥).

Na kartach pracy pojawiają się w związku z tym trzy typy zadań:

  • Nierówność liniowa: Dziecko rozwiązuje nierówność ze względu na zmienną i podaje zbiór rozwiązań.
  • Nierówność liniowa, punkt brzegowy: wybierz: Dziecko wybiera spośród podanych możliwości właściwy punkt brzegowy, czyli właściwy rodzaj ograniczenia.
  • Nierówność liniowa, punkt brzegowy: prawda/fałsz: Dziecko decyduje, czy stwierdzenie dotyczące punktu brzegowego jest prawdziwe, i uzasadnia swoją decyzję.

Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).

Typy zadań: Nierówność liniowa (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: wstaw znak (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: wybierz (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: znajdź błąd (kl. 9–10)

Odczytywanie własności funkcji z wykresu

Twoje dziecko uczy się odczytywać właściwości funkcji bezpośrednio z jej wykresu. Należą do nich dziedzina i zbiór wartości, miejsca zerowe, wartości funkcji w określonych punktach oraz przedziały, w których funkcja rośnie lub maleje.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się odczytywać bezpośrednio z wykresu właściwości funkcji. Należą do nich dziedzina i zbiór wartości, miejsca zerowe, wartości funkcji w określonych punktach oraz przedziały, w których funkcja rośnie, maleje lub leży nad bądź pod osią x. Podstawa programowa wymaga stosowania różnych sposobów przedstawiania funkcji. Wykres jest jednym z nich.

Typowym błędem jest pomylenie obu osi: dziedzina należy do osi x, zbiór wartości do osi y, a te dwa pojęcia często się zamienia. Podobnie myli się miejsca zerowe (wartość x, w której wykres przecina oś x) oraz wartości funkcji (wartość y dla danego x). Wynika to często stąd, że na tym samym rysunku pojawiają się podobne pytania, na które można odpowiedzieć tylko na podstawie właściwej osi. Przy pojęciach „rosnąca” i „malejąca” z kolei przebieg wykresu myli się ze znakiem wartości funkcji.

Zadania w klasie 3 sprawdzają dokładnie te właściwości. Znajdziesz m.in.:

  • odczytywanie dziedziny i zbioru wartości z wykresu
  • odczytywanie miejsc zerowych i wartości funkcji z wykresu
  • przedziały, w których funkcja jest rosnąca lub malejąca
  • odczytywanie znaku wartości funkcji z wykresu
  • funkcje określone przedziałami

Do tego dochodzą zadania w formie odpowiedzi, w których rozwiązanie wybiera się spośród podanych odpowiedzi lub ocenia jako prawdziwe bądź fałszywe. Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu można wspólnie prześledzić, na której osi należy się oprzeć.

Powiązanie z podstawą programową: definiować i charakteryzować pojęcie funkcji oraz stosować różne formy jej przedstawiania (BfKA);

Typy zadań: Miejsca zerowe z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji odczytana z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wstaw znak (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: znajdź błąd (kl. 9–10) · Dziedzina funkcji z wykresu (kl. 9–10) · Funkcja określona kilkoma wzorami (kl. 9–10) · Gdzie funkcja jest dodatnia — z wykresu (kl. 9–10) · Miejsca zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja maleje (z wykresu) (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja rośnie (z wykresu) (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Zbiór wartości funkcji z wykresu (kl. 9–10)

Porównywanie funkcji: wzór, wykres i wartości

Uczniowie uczą się porównywać dwie funkcje podane w różny sposób, na przykład jako wyrażenie algebraiczne lub jako wykres, poprzez zestawianie ich wartości funkcji oraz maksimów.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczniowie powinni rozumieć pojęcie funkcji i potrafić stosować różne formy jej przedstawiania. Konkretnie oznacza to, że potrafią porównywać dwie funkcje, podane jako wyrażenie lub jako wykres, i zestawiać przy tym wartości funkcji oraz maksima. Jakie zakresy liczbowe obowiązują, nie jest podane w wytycznych. Poniższe typy zadań pokazują, co w tym przedmiocie rzeczywiście jest drukowane.

Przy maksimach często myli się położenie z wartością. Punkt najwyższy leży przy określonej wartości x, ale jego wysokością jest wartość y. Kto patrzy tylko na wartości x punktów najwyższych, dochodzi do błędnych porównań. Także przy odczytywaniu z wykresu zdarza się, że odczytuje się w innym miejscu, niż wymagano.

Zadania na kartach pracy (z rozwiązaniami) to m.in.:

  • Maksimum funkcji: która jest większa? Uczniowie porównują wysokości maksimów dwóch funkcji.
  • Porównanie wartości funkcji: wykres i wyrażenie. Jedna wartość jest odczytywana z wykresu i porównywana z wartością z wyrażenia.
  • Porównanie maksimów funkcji: wybierz odpowiedź. Z podanych odpowiedzi wybiera się poprawną.
  • Porównanie wartości dwóch funkcji: wybierz odpowiedź. Również tutaj wybiera się odpowiedź spośród podanych.
  • Porównanie wartości dwóch funkcji: prawda czy fałsz. Stwierdzenia dotyczące wartości funkcji ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: definiować i charakteryzować pojęcie funkcji oraz stosować różne formy jej przedstawiania (BfKA);

Typy zadań: Maksimum funkcji: która ma większe? (kl. 9–10) · Porównaj wartości funkcji: wykres i wzór (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: wstaw znak (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: znajdź błąd (kl. 9–10) · Porównanie maksimów funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Porównanie wartości dwóch funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)

Szkicowanie parabol i wyznaczanie wierzchołków

Twoje dziecko uczy się szkicować wykres funkcji kwadratowej oraz wyznaczać i oceniać współrzędne wierzchołka paraboli.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Punkt programu nauczania LG2.2 ogólnie wymaga opisywania własności funkcji elementarnych i swobodnego posługiwania się nimi. Nie podaje on żadnego zakresu liczbowego. To, czego konkretnie oczekuje się w tej klasie, pokazują szablony zadań: Twoje dziecko szkicuje wykres funkcji kwadratowej, wyznacza współrzędną x i współrzędną y wierzchołka oraz ocenia stwierdzenia dotyczące współrzędnej x jako prawdziwe lub fałszywe.

Typowym błędem jest pomylenie: wierzchołek ma dwie współrzędne i łatwo zamienić współrzędną x z współrzędną y albo podczas rysowania nie powiązać najniższego lub najwyższego punktu z wierzchołkiem. Pomocne jest, aby podczas rysowania wciąż pytać siebie, gdzie dokładnie parabola ma swój punkt zwrotny i na jakiej wysokości się on znajduje.

Na lekcjach Twoje dziecko spotyka ten temat zazwyczaj w następujących formach zadań:

  • Szkicowanie wykresu funkcji kwadratowej
  • Współrzędna x wierzchołka: wybór odpowiedzi spośród podanych możliwości
  • Współrzędna x wierzchołka: ocena stwierdzenia jako prawdziwego lub fałszywego
  • Współrzędna y wierzchołka: wybór odpowiedzi spośród podanych możliwości

Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);

Typy zadań: Pierwsza współrzędna wierzchołka paraboli: prawda czy fałsz (kl. 10) · Pierwsza współrzędna wierzchołka paraboli: wstaw znak (kl. 10) · Pierwsza współrzędna wierzchołka paraboli: wybierz odpowiedź (kl. 10) · Pierwsza współrzędna wierzchołka paraboli: znajdź błąd (kl. 10) · Szkic wykresu funkcji kwadratowej (kl. 10) · Druga współrzędna wierzchołka paraboli: wybierz odpowiedź (kl. 10)

Kiedy wzrost wykładniczy wyprzedza wzrost liniowy

Twoje dziecko poznaje, że wzrost wykładniczy w końcu przewyższa wzrost liniowy, i sprawdza przy tym stwierdzenia oraz odpowiedzi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Twoje dziecko porównuje funkcję liniową, która przy każdym kroku rośnie o tę samą wartość, z funkcją wykładniczą, która przy każdym kroku rośnie o ten sam czynnik. Zauważa, że funkcja wykładnicza może być początkowo wolniejsza, a potem tak mocno wzrasta, że wyprzedza funkcję liniową. Dzięki takim porównaniom opisuje zależności z różnych dziedzin za pomocą funkcji.

Typowym błędem jest patrzenie tylko na pierwsze wartości. Na początku funkcja liniowa może być z przodu, i wtedy wyciąga się wniosek, że zawsze będzie z przodu. Powód jest taki: przy wzroście wykładniczym przyrost z kroku na krok staje się coraz większy, a ten efekt wyraźnie widać dopiero po pewnym czasie.

W karcie pracy do tego tematu są trzy pasujące typy zadań:

  • Wzrost wykładniczy wyprzedza liniowy: Twoje dziecko bada, od kiedy funkcja wykładnicza wyprzedza funkcję liniową.
  • Funkcja wykładnicza kontra liniowa: wybierz odpowiedź: Spośród kilku stwierdzeń wybiera się poprawne.
  • Funkcja wykładnicza kontra liniowa: prawda czy fałsz: Twoje dziecko decyduje, czy poszczególne stwierdzenia są prawdziwe.

Wszystkie arkusze nadają się do wydruku i zawierają rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo sami sprawdzać odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB);

Typy zadań: Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: znajdź błąd (kl. 9–10) · Wzrost wykładniczy wyprzedza liniowy (kl. 9–10) · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)

Zrozumienie granic funkcji

Uczniowie uczą się wyznaczać granicę funkcji w punkcie oraz opisywać, jaką wartość przyjmuje funkcja w pobliżu tego punktu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Chodzi o to, jaką wartość przybliża funkcja, gdy x zbliża się do określonego miejsca. Program nauczania nazywa to zachowaniem asymptotycznym funkcji. Konkretny przedział liczbowy nie jest tam podany. Typy zadań w tym obszarze pokazują przede wszystkim granice funkcji w jednym punkcie.

Typowym błędem jest wyznaczanie granicy przez zwykłe podstawienie danego miejsca. Jeśli podstawienie daje wyrażenie nieoznaczone, na przykład 0/0, to funkcja w tym punkcie nie jest określona. Wtedy wiele osób myli granicę z wartością funkcji albo błędnie wnioskuje, że granica nie istnieje. Decydujące jest to, jaką wartość przybliża funkcja, a nie tylko to, co znajduje się w samym punkcie.

Karty pracy zawierają trzy formy zadań:

  • Granica funkcji w punkcie: wyznacz granicę.
  • Granica funkcji: wybierz odpowiedź: wybierz poprawną granicę spośród podanych odpowiedzi.
  • Granica funkcji: prawda czy fałsz: zdecyduj, czy podane stwierdzenie dotyczące granicy jest prawdziwe.

Do zadań dołączone są rozwiązania, dzięki czemu można prześledzić poszczególne kroki.

Powiązanie z podstawą programową: badać zachowanie asymptotyczne funkcji (EZR, blok do wyboru).

Typy zadań: Granica funkcji w punkcie (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: wstaw znak (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: znajdź błąd (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)

Rosnąca, malejąca, szukanie punktów najwyższych i najniższych

Dziecko uczy się opisywać, w jakich przedziałach funkcja rośnie lub maleje oraz gdzie ma lokalne maksima i minima.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie liceum dzieci uczą się badać przebieg funkcji za pomocą rachunku różniczkowego: gdzie funkcja rośnie, gdzie maleje oraz gdzie ma lokalne maksima i minima. Podstawy programowe nie podają w tym celu żadnego konkretnego zakresu liczb. Chodzi konkretnie o przedziały, czyli zakresy na osi x, oraz o wartości w punktach ekstremalnych.

Typowym błędem jest pomylenie miejsca z wartością: pytanie dotyczy współrzędnej y wierzchołka, a dziecko podaje współrzędną x, albo odwrotnie. Często też słowo lokalny rozumiane jest jako najwyższy punkt w ogóle. Lokalne maksimum jest jednak tylko najwyższym punktem w swoim najbliższym otoczeniu; funkcja może w innym miejscu leżeć jeszcze wyżej.

Karty pracy zawierają następujące typy zadań:

  • Monotoniczność: rosnąca oraz Monotoniczność: malejąca
  • Lokalne maksimum i lokalne minimum
  • Wartość lokalnego maksimum względnie minimum, jako zadanie wyboru lub zadanie prawda/fałsz
  • Liczba z przedziału malejącego względnie z przedziału rosnącego, również jako zadanie wyboru lub zadanie prawda/fałsz

Do każdego typu zadania dostępne są rozwiązania, dzięki którym rodzice i dzieci mogą sprawdzić odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: Analizować charakterystyczne własności funkcji i ich wykresów za pomocą narzędzi rachunku różniczkowego (BfKA, BNE, PB);

Typy zadań: Liczba z przedziału malenia funkcji: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Liczba z przedziału malenia funkcji: znajdź błąd (kl. 12–13) · Wartość maksimum lokalnego: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Wartość maksimum lokalnego: znajdź błąd (kl. 12–13) · Liczba z przedziału malenia funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 12–13) · Liczba z przedziału wzrostu funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 12–13) · Maksimum lokalne (kl. 12–13) · Minimum lokalne (kl. 12–13) · Przedział malenia funkcji (kl. 12–13) · Przedziały wzrostu funkcji (kl. 12–13) · Wartość maksimum lokalnego: wybierz odpowiedź (kl. 12–13) · Wartość minimum lokalnego: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)

Wybieg z największą przestrzenią

Dziecko uczy się, jak na podstawie warunku, na przykład stałej długości ogrodzenia, ułożyć wzór na pole powierzchni, a za pomocą pochodnej wyznaczyć najlepszy kształt.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie liceum dziecko ma wykorzystać rachunek różniczkowy do rozwiązywania zadań na wartości ekstremalne. Oznacza to, że przekłada zadanie z treścią na funkcję z jedną zmienną, wyznacza jej pochodną i znajduje w ten sposób miejsce, w którym dana wielkość osiąga największą lub najmniejszą wartość. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu zakresu liczbowego, lecz opisuje sam sposób postępowania.

Typowy błąd polega na tym, że wzór nadal zawiera dwie zmienne, a warunek dodatkowy nie zostaje podstawiony. Wtedy nie da się zróżniczkować względem jednej zmiennej. Często uwzględnia się także stronę przy murze, mimo że nie potrzeba tam ogrodzenia, albo przyrównuje się pochodną do zera, nie sprawdzając jednak, czy rzeczywiście istnieje maksimum.

Zadania w tym dziale dotyczą prostokątnego wybiegu, w którym jeden bok przylega do muru, a ogrodzenie ma stałą długość. Są trzy rodzaje zadań, dostępne jako arkusze do druku z rozwiązaniami:

  • Największy wybieg przy murze: Dziecko ustala funkcję pola, różniczkuje ją i wyznacza optymalne długości boków.
  • Największy wybieg przy murze: wybierz odpowiedź: Spośród podanych rozwiązań wybiera się poprawne, na przykład optymalną szerokość.
  • Największy wybieg przy murze: prawda czy fałsz: Dziecko ocenia stwierdzenia dotyczące toku rozwiązania lub wyniku jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek różniczkowy do rozwiązywania zadań optymalizacyjnych (BfKA, BNE, PB).

Typy zadań: Największe pole zagrody przy murze: prawda czy fałsz (kl. 10) · Największe pole zagrody przy murze: znajdź błąd (kl. 10) · Największe pole zagrody przy murze: wybierz odpowiedź (kl. 10) · Prostokątny obszar przy murze o największym polu (kl. 10)

Od dopływu do ilości: co mówi całka

Dziecko wyjaśnia własnymi słowami, że całka oznaczona z szybkości zmiany podaje łączną ilość, która nagromadziła się w danym przedziale czasu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi opisać, co oznacza dana całka oznaczona w konkretnej sytuacji. Jeśli dane jest natężenie dopływu, na przykład litry na minutę, to całka po przedziale czasu określa łączną ilość, która dopłynęła w tym czasie. Punkt programu nauczania nie podaje zakresu liczb. W tej klasie zadania pokazują, o co chodzi: odczytuje się szybkość zmiany i interpretuje, co z niej wynika dla czasu.

Typowym błędem jest pomylenie wartości szybkości w pojedynczej chwili z nagromadzoną ilością. Kto czyta, że na minutę dopływają 4 litry, i po godzinie spodziewa się w zbiorniku 4 litrów, pomija to, że szybkość sumuje się w czasie. Szybkość mierzy, jak szybko coś się zmienia. Ilość mierzy, jak bardzo coś zmieniło się łącznie.

Na lekcjach dziecko spotyka przede wszystkim następujące typy zadań:

  • Stan z szybkości zmiany: Na jakiej wysokości stoi poziom po określonym czasie?
  • Nagromadzenie: Jaka ilość powstała z danego natężenia dopływu?
  • Wybierz odpowiedź: Która interpretacja całki pasuje do sytuacji?
  • Prawda czy fałsz: Czy zdanie o całce, szybkości i ilości jest prawdziwe?

Powiązanie z podstawą programową: formułować znaczenie i interpretację całki oznaczonej;
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;

Typy zadań: Akumulacja: ilość z tempa napływu (kl. 12) · Ilość z tempa napływu: prawda czy fałsz (kl. 12) · Ilość z tempa napływu: znajdź błąd (kl. 12) · Ilość z tempa napływu: wybierz odpowiedź (kl. 12) · Zasób z tempa zmian: stan zbiornika po czasie (kl. 12)

Pole pod parabolą za pomocą całki

Dziecko uczy się interpretować i obliczać pole między parabolą a osią x jako całkę oznaczoną oraz stosować rachunek całkowy do rozwiązywania problemów.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie uczeń poznaje geometryczne znaczenie całki oznaczonej: jest to pole powierzchni między wykresem funkcji a osią x nad danym przedziałem. Podstawa programowa opisuje rachunek całkowy na całym etapie liceum i nie podaje konkretnego zakresu liczbowego dla tej klasy. To, czego się wymaga, pokazują szablony zadań: pola pod parabolami.

Typowy błąd pojawia się wtedy, gdy część paraboli leży poniżej osi x. Wtedy całka po tej części jest ujemna, a dodatnie i ujemne udziały znoszą się w rachunku. Wynik nie zgadza się wtedy z rzeczywistym polem. Drugim częstym błędem jest przepisanie liczby bez spojrzenia na szkic, przez co pozostaje niejasne, o jaki obszar chodzi.

Zadania do tego tematu występują w trzech formach, jako wydrukowane karty pracy z rozwiązaniami:

  • Pole pod parabolą: pole wyznacza się rachunkowo.
  • Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź: z podanych wyników wybiera się właściwe pole.
  • Pole pod parabolą: prawda czy fałsz: stwierdzenia o polach i całkach ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: formułować znaczenie i interpretację całki oznaczonej;
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;
Powiązanie z podstawą programową: wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP).

Typy zadań: Pole pod parabolą (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: znajdź błąd (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)

Wyznaczanie funkcji pierwotnych: różniczkowanie wstecz

Dziecko uczy się wyznaczać, dla danej funkcji, funkcję pierwotną, czyli znajdować funkcję, której pochodna jest daną funkcją.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko uczy się wyznaczać do danej funkcji funkcję pierwotną. Punkt programu nauczania nie podaje ani zakresu liczbowego, ani konkretnego rodzaju funkcji. Dlatego ten tekst opisuje tylko te formy zadań, które w tym obszarze rzeczywiście występują.

Typowym błędem jest różniczkowanie funkcji zamiast myślenia wstecz: dziecko podaje wtedy pochodną jako funkcję pierwotną. Kolejnym częstym błędem jest zapomnienie o stałej addytywnej. Funkcje pierwotne różnią się o stałą, dlatego nie ma jednej jedynej. Przy całkach oznaczonych często zapomina się o podstawieniu funkcji pierwotnej w obu granicach i obliczeniu różnicy.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz: Sprawdza się, czy dana funkcja jest funkcją pierwotną innej funkcji. Dobrą kontrolą jest różniczkowanie.
  • Funkcja pierwotna: Samodzielnie wyznacza się funkcję pierwotną do danej funkcji.
  • Całka oznaczona: Oblicza się wartość całki po określonym przedziale.
  • Całka oznaczona: wybór wyniku: Z podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość.

Dwie formy zadań dotyczące całek oznaczonych należą do szablonów tego obszaru. Sam punkt programu nauczania wymienia jednak wyłącznie wyznaczanie funkcji pierwotnych.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać funkcje pierwotne danej funkcji (BfKA);
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;

Typy zadań: Całka oznaczona (kl. 12–13) · Całka oznaczona: brakująca granica (kl. 12–13) · Całka oznaczona: wybierz wynik (kl. 12–13) · Całki oznaczone: uporządkuj (kl. 12–13) · Dwie całki oznaczone: porównaj (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: wstaw znak (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: znajdź błąd (kl. 12–13)

Obliczanie objętości brył obrotowych

Dziecko uczy się, jak za pomocą rachunku całkowego obliczać objętość bryły powstającej w wyniku obrotu wykresu funkcji wokół osi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie gimnazjum dziecko wykorzystuje rachunek całkowy jako narzędzie do rozwiązywania problemów z różnych dziedzin. Przykładem jest objętość bryły obrotowej, czyli bryły powstającej przez obrót wykresu funkcji wokół osi.

Typowym błędem jest to, że funkcji w całce nie podnosi się do kwadratu, lecz podstawia się jedynie wartość funkcji. Powód: przy obrocie powstają kołowe przekroje, których pole zależy od kwadratu promienia, i ten krok łatwo przeoczyć. Często zdarza się też pomylenie z polem pod wykresem.

Zadania do tego tematu to zadania na objętość bryły obrotowej, w których objętość oblicza się konkretnie. Dostępne są następujące szablony:

  • Objętość bryły obrotowej: Obliczana jest objętość.
  • Objętość bryły obrotowej: wybierz odpowiedź: Spośród kilku propozycji rozwiązań wybiera się poprawną.
  • Objętość bryły obrotowej: prawda czy fałsz: Sprawdzane są stwierdzenia dotyczące sposobu rozwiązania lub wyniku.

Powiązanie z podstawą programową: wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP).

Typy zadań: Objętość bryły obrotowej (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: znajdź błąd (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)

Obwód i pole powierzchni koła

Dziecko uczy się obliczać obwód i pole powierzchni koła oraz wiązać te wielkości z innymi elementami geometrycznymi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni były obliczane i wzajemnie ze sobą wiązane. Punkt ten nie określa zakresu liczbowego. W tej klasie temat ten konkretnie przejawia się w typach zadań Obwód koła i Pole koła: dziecko ma dla danego koła wyznaczyć obwód lub pole powierzchni.

Typowym błędem jest mylenie promienia z średnicą. Jeśli do wzoru zamiast promienia podstawi się średnicę, wynik będzie niepoprawny. Przy polu dochodzi jeszcze konieczność podniesienia promienia do kwadratu. Kto uczy się wzorów na pamięć, nie zastanawiając się wcześniej, jaka wielkość jest dana, łatwo popełnia ten błąd.

Przykładowym zadaniem na ten temat jest koło o danym promieniu, w którym szukamy obwodu lub pola. Karty pracy z rozwiązaniami pomagają sprawdzić wynik. Kto dodatkowo porówna obwód i pole tego samego koła, ćwiczy wzajemne wiązanie wielkości. To własna propozycja i nie jest wprost wymagana w punkcie podstawy programowej.

Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).

Typy zadań: Długość okręgu (kl. 7–8) · Pole koła (kl. 7–8) · Pole koła: wybierz wynik (kl. 7–8) · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π (kl. 7–8)

Obliczanie objętości i pola powierzchni graniastosłupów

Twoje dziecko uczy się obliczać objętość i pole powierzchni graniastosłupów prostych oraz porównywać te dwie wielkości ze sobą.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Rahmenlehrplan wymaga, aby uczniowie obliczali różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz wiązali je ze sobą. W przypadku graniastosłupów oznacza to: obliczają objętość i pole powierzchni oraz rozpoznają, jak podstawa, wysokość graniastosłupa i pozostałe ściany są ze sobą powiązane. Wytyczne nie podają zakresu liczbowego. Zadania w tej klasie pokazują jednak przede wszystkim graniastosłupy trójboczne, czyli bryły o trójkątnym przekroju.

Często myli się objętość i pole powierzchni, ponieważ oba obliczenia wykorzystują te same wymiary. Objętość to pole podstawy pomnożone przez długość graniastosłupa, czyli przestrzeń wewnątrz bryły. Pole powierzchni to suma wszystkich ścian bocznych i podstaw, czyli powierzchnia na zewnątrz. Typowym błędem jest obliczanie tylko jednej ściany przy polu powierzchni albo pominięcie trójkątnych ścian na końcach. Często myli się też wysokość trójkąta z długością graniastosłupa.

Zadania przygotowano jako karty pracy z rozwiązaniami:

  • Objętość graniastosłupa trójbocznego: Spośród kilku odpowiedzi wybiera się poprawny wynik.
  • Pole powierzchni graniastosłupa trójbocznego: Oblicza się pole powierzchni.
  • Pole powierzchni graniastosłupa: Również tutaj wybiera się odpowiedni wynik.
  • Objętość graniastosłupa trójkątnego w codziennym życiu: Obliczenie zostaje osadzone w sytuacji z życia codziennego.

W zadaniach wyboru rodzice mogą samodzielnie sprawdzić rozwiązanie i omówić z dzieckiem kolejność kroków.

Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).

Typy zadań: Objętości prostopadłościanu i sześcianu: porównaj (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego krok po kroku (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego: dane zbędne (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego: wybierz wynik (kl. 7–8) · Pole powierzchni graniastosłupa trójkątnego (kl. 7–8) · Pole powierzchni graniastosłupa: wybierz wynik (kl. 7–8) · Objętość graniastosłupa trójkątnego w praktyce (kl. 7–8) · Prostopadłościenny pojemnik: ile litrów wody (kl. 7–8) · Pudełko bez pokrywki: ile materiału (kl. 7–8) · Ściany sali w kształcie prostopadłościanu: pole do malowania (kl. 7–8)

Obliczanie trójkątów za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa

Państwa dziecko uczy się wyznaczać brakujące wielkości w trójkątach prostokątnych za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Państwa dziecko uczy się obliczać brakujące boki lub kąty w trójkącie prostokątnym za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa. Podstawą jest prawidłowe nazywanie boków względem danego kąta ostrego: przyprostokątna przyległa, przyprostokątna przeciwległa oraz przeciwprostokątna, leżąca naprzeciwko kąta prostego. Podstawa programowa nie podaje dla tego etapu osobnego zakresu liczbowego. Wspomina również o trójkątach ogólnych, jednak zadania z tego działu w klasie 11 dotyczą przede wszystkim trójkątów prostokątnych.

Charakterystyczne jest to, że nazwy przyprostokątnej przyległej i przeciwległej zależą od wybranego kąta: ten sam bok jest przeciwprostokątną przeciwległą względem jednego kąta ostrego, a przyprostokątną przyległą względem drugiego. Jeśli najpierw nie nazwiemy boków przy właściwym kącie, często wybieramy złą proporcję, na przykład sinus zamiast tangensa, i wstawiamy liczby do niewłaściwego wzoru. Pomocne jest przyporządkowanie: sinus odnosi się do przyprostokątnej przeciwległej i przeciwprostokątnej, cosinus do przyprostokątnej przyległej i przeciwprostokątnej, tangens do przyprostokątnej przeciwległej i przyprostokątnej przyległej.

Drukowane karty pracy do tego działu zawierają następujące rodzaje zadań:

  • Przyprostokątna przyległa i przeciwległa: Państwa dziecko określa, która strona należy do zaznaczonego kąta.
  • Sinus, cosinus, tangens w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz: Sprawdzana jest prawdziwość stwierdzenia dotyczącego danej proporcji.
  • Sinus, cosinus, tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość: Państwa dziecko wybiera pasującą wartość proporcji.

Pełne obliczanie brakującej długości lub kąta znajduje się w podstawie programowej, jednak w tych kartach pracy nie jest drukowane jako osobny rodzaj zadania.

Powiązanie z podstawą programową: obliczać brakujące wielkości w trójkątach prostokątnych i dowolnych za pomocą trygonometrii (BfKA);

Typy zadań: Cosinus w trójkącie prostokątnym: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Cosinus w trójkącie prostokątnym: znajdź błąd (kl. 9–10) · Przyprostokątna naprzeciw kąta (kl. 9–10) · Przyprostokątna przy kącie (kl. 9–10) · Sinus w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość (kl. 9–10) · Tangens w trójkącie prostokątnym: wybierz wartość (kl. 9–10) · Trygonometria w terenie: wysokość przy kącie 30° (kl. 9–10)

Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość

Ustalanie płaszczyzn w przestrzeni i obliczanie odległości

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W geometrii wektorowej w przestrzeni dziecko uczy się opisywać obiekty geometryczne w różnych postaciach i badać ich wzajemne położenie. W przypadku płaszczyzny oznacza to konkretnie: dziecko układa jej równanie na podstawie punktu i wektora normalnego, sprawdza, czy punkt leży na płaszczyźnie, oraz oblicza odległość punktu od płaszczyzny. Podstawa programowa nie podaje dla tego zakresu osobnego przedziału liczbowego, dlatego najlepiej o tym, czego wymaga się na tym poziomie, świadczą szablony zadań.

Typowy błąd dotyczy wektora normalnego: dziecko bierze wektor leżący w płaszczyźnie zamiast wektora prostopadłego do niej. Przy sprawdzaniu punktu często poprawnie podstawia się wartości, ale źle oblicza stałą równania, przez co punkt rzeczywiście leżący na płaszczyźnie zostaje uznany za niepoprawny. Przy odległości często zapomina się o podzieleniu przez długość wektora normalnego.

Zadanie na ten temat może wyglądać na przykład tak:

  • Równanie płaszczyzny z punktu i wektora normalnego: Ustala się równanie płaszczyzny.
  • Punkt na płaszczyźnie: Dziecko rozstrzyga, czy punkt leży na płaszczyźnie (ocenia zdanie jako prawdziwe lub fałszywe albo wybiera pasujący wynik).
  • Płaszczyzna przez punkt: Spośród kilku równań wybiera się właściwe.
  • Odległość punktu od płaszczyzny: Oblicza się odległość.
  • Wzajemne położenie dwóch płaszczyzn: Dziecko bada, jak dwie płaszczyzny są względem siebie usytuowane.

Karty pracy z rozwiązaniami dobrze nadają się do ćwiczeń, dzięki czemu można samodzielnie odkryć własne błędy.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;

Typy zadań: Punkt leżący na płaszczyźnie (kl. 12–13) · Równanie płaszczyzny: z punktu i wektora normalnego (kl. 12–13) · Odległość punktu od płaszczyzny (kl. 12–13) · Wzajemne położenie dwóch płaszczyzn (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: wstaw znak (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: wybierz wynik (kl. 12–13) · Punkt na płaszczyźnie: znajdź błąd (kl. 12–13) · Płaszczyzna przez punkt: wybierz wynik (kl. 12–13)

Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się czy skośne?

Dziecko uczy się, jak przy dwóch prostych w przestrzeni rozstrzygnąć, czy są równoległe, przecinające się czy skośne, oraz jak uzasadnić to położenie.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W 3. klasie liceum dziecko bada, jak dwie proste w przestrzeni względem siebie leżą: mogą być równoległe, mogą się przecinać albo być skośne, czyli ani równoległe, ani przecinające się. Program nauczania wymaga ogólnie, aby opisywać obiekty geometryczne w różnych reprezentacjach i analizować ich wzajemne położenie. Nie podaje przy tym żadnego określonego zakresu liczbowego.

Typowy błąd: gdy dwie proste wydają się nie mieć punktu wspólnego, wiele dzieci pochopnie stwierdza, że są „równoległe”. W przestrzeni istnieje jednak trzecia możliwość, czyli proste skośne, które ani się nie przecinają, ani nie są równoległe. Dwie proste są równoległe tylko wtedy, gdy ich kierunki są zgodne. Dopiero gdy tak nie jest, warto sprawdzić, czy proste mają wspólny punkt.

Zadania do tego tematu w zbiorze szablonów wyglądają następująco:

  • Wzajemne położenie dwóch prostych w przestrzeni: Dziecko określa, czy dane dwie proste są równoległe, przecinające się czy skośne.
  • Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybierz wynik: Spośród kilku odpowiedzi wybierany jest poprawny wynik.
  • Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące położenia dwóch prostych są oceniane jako prawdziwe lub fałszywe.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;

Typy zadań: Wzajemne położenie prostych w przestrzeni (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wstaw znak (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybierz wynik (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: znajdź błąd (kl. 12–13)

Prosta i płaszczyzna: położenie i punkt przecięcia

Dziecko uczy się określać położenie prostej względem płaszczyzny (równoległa, leżąca w płaszczyźnie lub przecinająca) oraz w przypadku przecięcia obliczać punkt przecięcia.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby opisywać obiekty geometryczne w różnych postaciach i analizować ich wzajemne położenie. W przypadku prostej i płaszczyzny oznacza to: uczeń odczytuje prostą z jej postaci parametrycznej, płaszczyznę z jej wektora normalnego n, i na tej podstawie ustala, jak oba obiekty są względem siebie położone. Punkt podstawy programowej nie podaje zakresu liczb. To, jakie zadania pojawią się w klasie 11 w praktyce, pokazują poniżej szablony zadań.

Typowy błąd: gdy iloczyn skalarny n ∘ v wynosi zero, prosta jest albo równoległa do płaszczyzny, albo zawiera się w niej. Wielu uczniów od razu stwierdza „równoległa” i nie sprawdza, czy jakikolwiek punkt prostej leży także na płaszczyźnie. Podobnie postępuje się przy punkcie przecięcia: podstawia się równanie prostej do równania płaszczyzny, rozwiązuje się je względem parametru i wstawia otrzymaną wartość z powrotem do równania prostej. Kto nie wstawi parametru z powrotem, nie otrzyma współrzędnych.

Typowe zadania w tym dziale to:

  • Prosta i płaszczyzna: n ∘ v, wybór wyniku: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawny wynik iloczynu skalarnego, z którego można odczytać położenie.
  • Prosta i płaszczyzna: n ∘ v, prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące położenia ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
  • Punkt przecięcia prostej i płaszczyzny: Oblicza się współrzędne punktu przecięcia.
  • Położenie prostej względem płaszczyzny: Określa się i uzasadnia położenie.

Do wszystkich szablonów dostępne są arkusze do wydruku z rozwiązaniami.

Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;

Typy zadań: Położenie prostej względem płaszczyzny (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wstaw znak (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wybierz wynik (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: znajdź błąd (kl. 12–13) · Punkt przecięcia prostej z płaszczyzną (kl. 12–13)

Liczenie w parach z regułą iloczynu

Pani/Pan dziecko uczy się określać liczbę możliwych par lub wyborów, mnożąc liczby kolejnych etapów wyboru. Uwaga: powyższe zdanie zawiera zwrot grzecznościowy, którego nie było w oryginale, dlatego poprawna wersja to: Dziecko uczy się określać liczbę możliwych par lub wyborów, mnożąc liczby kolejnych etapów wyboru.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczeń w tej klasie uczy się rozróżniać różne zasady zliczania i wybierać właściwą dla danej sytuacji. Przy liczeniu par oznacza to przede wszystkim: jeśli wybór składa się z kilku kroków, liczby możliwości poszczególnych kroków mnoży się przez siebie. Punkt programu nauczania nie podaje dla tego żadnego konkretnego zakresu liczb.

Typowym błędem jest dodawanie kroków zamiast ich mnożenia, na przykład przy dwóch wyborach z po trzech możliwościach liczenie 3 + 3 zamiast 3 · 3. Drugi częsty błąd dotyczy kolejności: jeśli ma ona znaczenie, każda para liczy się osobno. Jeśli kolejność nie gra roli, na przykład przy uściskach dłoni między dwiema osobami, każda para liczy się tylko raz. Kto policzy obie kolejności, otrzyma zbyt wiele wyników. Dlatego dziecko musi najpierw wyjaśnić, czy kolejność ma znaczenie.

Zadania „Reguła mnożenia: ile par”, „Reguła mnożenia: wybór liczby par” i „Reguła mnożenia: trzy wybory” ćwiczą mnożenie kroków wyboru. W zadaniach „Dwie różne osoby na dwie role”, „Uściski dłoni: ile ich jest?” i „Podawanie rąk: prawda czy fałsz” dziecko sprawdza, czy kolejność ma znaczenie. Zadania „Każdy z każdym – ile razy?” oraz „Ile jest kombinacji?” pokazują dalsze sytuacje zliczania, które różnią się od powyższych.

Powiązanie z podstawą programową: Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA);

Typy zadań: Na ile sposobów można to zestawić? (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: ile par (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: trzy wybory (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: wybierz liczbę par (kl. 7–8) · Każdy z każdym — ile razy? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: ile ich jest? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Uściski dłoni: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wybór dwóch różnych osób do ról (kl. 7–8)

Prawdopodobieństwo w prostych doświadczeniach losowych

Dziecko uczy się określać prawdopodobieństwo zdarzenia w prostych doświadczeniach losowych, takich jak rzut kostką czy losowanie, jako udział możliwych wyników.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby wyjaśniać pojęcia rachunku prawdopodobieństwa i stosować ich własności. Nie podaje jednak zakresu liczbowego. Zadania w tej klasie pokazują jednak, o co chodzi: rozważa się zdarzenie w prostych doświadczeniach, takich jak rzut kostką, wylosowanie karty z liczbą lub wylosowanie kuli z pudełka.

Dziecko ma w takich doświadczeniach umieć określić prawdopodobieństwo zdarzenia. W tym celu zastanawia się, ile wyników jest możliwych łącznie i ile z nich należy do szukanego zdarzenia. Prawdopodobieństwo jest wtedy udziałem wyników sprzyjających we wszystkich możliwych wynikach. Należy do tego także zdarzenie przeciwne: kto zna prawdopodobieństwo zdarzenia, może obliczyć prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego, korzystając z reszty.

Typowym błędem jest podanie jako odpowiedzi tylko liczby wyników sprzyjających. Przy rzucie kostką wychodzi wtedy np. „3” zamiast „3 z 6”, czyli połowa. Powodem jest to, że sama liczba wygląda jak odpowiedź, a związek z łączną liczbą możliwości zostaje pominięty. Drugim częstym błędem przy losowaniu z pudełka jest liczenie tylko kul szukanego koloru, a nie wszystkich kul w pudełku.

Typowe zadania w tym temacie to:

  • Rzut kostką: prawdopodobieństwo określonej liczby oczek lub rodzaju oczek
  • Losowanie bez patrzenia: Jak duże jest prawdopodobieństwo wylosowania określonego przedmiotu?
  • Wylosować kartę z liczbą oraz Wylosować kulę z pudełka
  • Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego: Jak duże jest prawdopodobieństwo, że zdarzenie nie zajdzie?
  • Prawdopodobieństwo: ile kul tego koloru: Na podstawie podanego prawdopodobieństwa wyznacza się liczbę kul.
  • Prawdopodobieństwo: wybierz wynik oraz Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz: Ocenia się stwierdzenia dotyczące prawdopodobieństw.

Powiązanie z podstawą programową: wyjaśniać pojęcia rachunku prawdopodobieństwa oraz opisywać ich własności i stosować je;

Typy zadań: Koło losujące: liczba większa niż k (kl. 7–8) · Koło losujące: pola zacieniowane (kl. 7–8) · Losowanie kuli z pudełka (kl. 7–8) · Rzut kostką (kl. 7–8) · Losowanie kartki z liczbą (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: wybierz wynik (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: znajdź błąd (kl. 7–8) · Szanse w dwóch urnach: porównaj (kl. 7–8) · Prawdopodobieństwo: ile jest kul danego koloru (kl. 7–8) · Losowanie bez patrzenia — jakie prawdopodobieństwo? (kl. 7–8)

Dwa rzuty lub losowania: obliczanie prawdopodobieństw

Twoje dziecko uczy się obliczać i porównywać prawdopodobieństwa zdarzeń w doświadczeniach losowych z dwoma etapami, na przykład przy rzucie dwiema kostkami lub dwukrotnym losowaniu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie Twoje dziecko stosuje zasady rachunku prawdopodobieństwa do doświadczeń losowych składających się z dwóch kolejnych etapów. Analizuje takie zadania, określa możliwe wyniki i ich prawdopodobieństwa oraz rozwiązuje dzięki temu konkretne problemy.

Typowy błąd dotyczy sumy oczek dwóch kostek. Wiele dzieci zakłada, że wszystkie sumy od 2 do 12 są równie prawdopodobne, ponieważ jest jedenaście możliwych sum. W rzeczywistości istnieje 36 jednakowo prawdopodobnych par wyników. Sumę 7 można uzyskać na sześć sposobów, a sumę 2 tylko na jeden (1 i 1). Przy losowaniu ze zwracaniem niektórzy liczą tak, jakby pierwsza kula nie wracała do урны. Tymczasem druga losowanie ma takie same warunki jak pierwsze.

Typowe zadania w tej klasie to:

  • Suma oczek dwóch kostek: Jak prawdopodobna jest określona suma?
  • Dwukrotne losowanie ze zwracaniem: Jak prawdopodobna jest określona kolejność losowań?
  • Dwie kostki: Która suma oczek jest bardziej prawdopodobna?
  • Dwa losowania: Czy dane stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe?
  • Suma oczek dwóch kostek: Wybierz odpowiednie prawdopodobieństwo spośród podanych wartości.

Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).

Typy zadań: Suma oczek na dwóch kostkach (kl. 8) · Dwa losowania ze zwracaniem (kl. 8) · Dwa losowania: prawda czy fałsz (kl. 8) · Dwa losowania: znajdź błąd (kl. 8) · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna (kl. 8) · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik (kl. 8)

Średnia arytmetyczna: obliczanie i odczytywanie średniej

Dziecko uczy się obliczać średnią arytmetyczną (średnią) z szeregu liczb, odczytywać ją także z wykresu słupkowego i interpretować uzyskany wynik.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W podstawie programowej zapisano, że dzieci mają znać i obliczać miary statystyczne. Średnia arytmetyczna jest jedną z nich. Dziecko oblicza średnią ciągu liczb, dodając wszystkie wartości i dzieląc sumę przez liczbę wartości, oraz rozumie, co ta wartość mówi o danych. Zakres liczbowy, dla którego to obowiązuje, nie jest w tym miejscu podstawy programowej podany.

Częsty błąd przy wykresach: dzieli się przez liczbę słupków zamiast przez liczbę wszystkich obserwacji. Jeśli wysokość słupka pokazuje, ile razy występuje dana wartość, każde z tych wystąpień musi zostać uwzględnione. Drugim błędem jest mylenie średniej z wartością najczęstszą.

Typowe zadania na tym etapie to:

  • Obliczanie średniej: Dodanie ciągu liczb i podzielenie przez ich liczbę.
  • Średnia w życiu codziennym: Wyznaczanie i interpretowanie wartości średnich z sytuacji z życia.
  • Średnia z wykresu słupkowego: Odczytanie wartości i liczebności z wykresu i obliczenie na tej podstawie średniej.
  • Średnia z wykresu: wybierz wartość oraz Średnia: wybierz wynik: Rozpoznawanie i uzasadnianie poprawnej średniej spośród podanych odpowiedzi.

Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);

Typy zadań: Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 5–6) · Oblicz średnią arytmetyczną (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna krok po kroku (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: wybierz wynik (kl. 5–6) · Średnia czterech liczb: dane zbędne (kl. 5–6) · Średnia z diagramu: wybierz wartość (kl. 5–6) · Średnie dwóch zestawów liczb: porównaj (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: dokończ zdanie (kl. 5–8) · Średnia i mediana: oceń dwa zdania (kl. 5–8) · Średnia w życiu codziennym (kl. 5–6) · Średnia z diagramu słupkowego (kl. 5–6) · Średnia arytmetyczna: jaki wynik podniósł średnią (kl. 7–8)

Znajdowanie mediany zbioru danych

Twoje dziecko uczy się wyznaczać medianę w zbiorze liczb, czyli wartość, która znajduje się w środku uporządkowanego ciągu.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Mediana należy w klasie 3 gimnazjum do wskaźników statystycznych, które Twoje dziecko powinno znać i umieć obliczać. Jest to wartość środkowa ciągu danych: uporządkuje się liczby według wielkości, a następnie odczytuje wartość znajdującą się w środku.

Typowym błędem jest wzięcie liczby ze środka nieuporządkowanej listy. Często myli się też medianę ze średnią arytmetyczną (średnią), którą Twoje dziecko może już znać. Oba te wskaźniki są miarami statystycznymi, ale wyznacza się je na różne sposoby: mediana wynika z położenia w uporządkowanym ciągu, a średnia z obliczenia z wykorzystaniem wszystkich wartości.

W kartach pracy do tego tematu występują trzy typy zadań: Wyznacz medianę (uporządkować ciąg liczb i podać wartość środkową), Mediana: wybierz wartość (spośród kilku propozycji wybrać prawidłową medianę) oraz Mediana: prawda czy fałsz (sprawdzić twierdzenia dotyczące mediany i uzasadnić odpowiedź). Do każdej karty dołączone są rozwiązania.

Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);

Typy zadań: Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6) · Mediana: dobierz wartości (kl. 5–8)

Obliczanie średniej z tabel częstości

Uczniowie uczą się obliczać średnią z tabeli liczebności z danymi pogrupowanymi, szacować ją dla tabel z przedziałami klasowymi oraz sprawdzać wyniki.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymaga, aby znać i obliczać wskaźniki statystyczne. Dla średniej nie podaje ona żadnego konkretnego zakresu liczbowego. Decydujący jest sposób postępowania: z tabeli, w której wartości występują razem ze swoją częstością, wyznacza się średnią. Przy tabeli klasyfikowanej, w której wartości zebrano jedynie w klasy, średnią się szacuje.

Typowym błędem jest po prostu dodanie wartości lub środków klas i podzielenie wyniku przez liczbę wierszy. Nie uwzględnia się wtedy, jak często występuje każda wartość. Wartość, która pojawia się dziesięć razy, liczy się wtedy tak samo jak wartość występująca tylko raz, a wynik znacznie odbiega od prawidłowej średniej. W tabelach klasyfikowanych dochodzi do tego, że wynik jest tylko oszacowaniem i nie może być traktowany jako dokładna wartość.

Karty pracy w tym dziale oferują trzy typy zadań:

  • Średnia danych pogrupowanych: prawda czy fałsz: Podane obliczenie lub podany wynik sprawdza się pod kątem poprawności.
  • Oszacuj średnią z klasyfikowanej tabeli liczebności: Z tabeli z klasami wyznacza się przybliżoną wartość średniej.
  • Średnia danych pogrupowanych: wybierz wynik: Spośród kilku możliwych odpowiedzi wybiera się pasujący wynik.

Do wszystkich zadań są rozwiązania.

Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);

Typy zadań: Średnia z tabeli liczebności (dane pogrupowane) (kl. 9–10) · Średnia z danych pogrupowanych: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Średnia z danych pogrupowanych: wybierz wynik (kl. 9–10) · Średnia z danych pogrupowanych: znajdź błąd (kl. 9–10)

Odczytywanie i interpretacja wykresów punktowych oraz pudełkowych

Pani/Pan dziecko uczy się odczytywać z wykresów punktowych i pudełkowych (wykresów skrzynkowych) takie miary jak wartość najczęstsza, rozstęp oraz rozstęp międzykwartylowy i na ich podstawie opisywać dane.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program nauczania wymaga, aby opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów oraz odpowiednich miar. Nie podaje on jednak konkretnego zakresu liczb, lecz opisuje cel. W 3. klasie oznacza to konkretnie: Twoje dziecko odczytuje z wykresu punktowego liczbę wartości pomiarowych, najczęstszą wartość oraz rozstęp, a z wykresu pudełkowego rozstęp i rozstęp międzykwartylowy.

Typowe błędy pojawiają się w określonych miejscach. Na wykresach punktowych punkty leżące jeden na drugim, które pokazują tę samą wartość, często liczy się tylko raz. Tymczasem każdy punkt oznacza jedną wartość pomiarową. Przy wykresie pudełkowym rozstęp międzykwartylowy często myli się z całą długością wykresu. Chodzi jednak tylko o pudełko, czyli środkową część danych. Rozstęp natomiast obejmuje wszystko, od najmniejszej do największej liczby. Ponadto najczęstsza wartość bywa mylona ze średnią arytmetyczną.

Takie zadania w praktyce wyglądają następująco:

  • Wykres punktowy: najczęstsza wartość
  • Wykres punktowy: rozstęp
  • Wykres punktowy: ile jest wartości pomiarowych?
  • Wykres punktowy: ile jest wartości pomiarowych, wybierz
  • Wykres punktowy: wartość modalna, prawda czy fałsz
  • Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy
  • Wykres pudełkowy: rozstęp

Powiązanie z podstawą programową: Opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów i odpowiednich miar statystycznych (BfKA, BNE, DIG, PB, WP).

Typy zadań: Histogram: ile w przedziale? (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów? (kl. 6) · Wykres kropkowy: najczęstsza wartość (kl. 6) · Histogram: ile mniejszych niż… (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: wstaw znak (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: znajdź błąd (kl. 6) · Wykres kropkowy: dominanta — prawda czy fałsz (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów — wybierz (kl. 6) · Wykres kropkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy (kl. 6)

Więcej o tej klasie

Czego uczy się na matematyce w klasie 3. gimnazjum?

W klasie 3. w centrum stoi rachunek różniczkowy: pojęcie pochodnej, reguły różniczkowania, monotoniczność i punkty ekstremalne oraz zadania na wartości ekstremalne. W geometrii wektorowej opisuje się proste i płaszczyzny w przestrzeni, bada ich wzajemne położenie i wykonuje rachunki z użyciem iloczynu skalarnego i wektorowego. W stochastyce: zasady zliczania i wzory kombinatoryczne, prawdopodobieństwo warunkowe, doświadczenia Bernoulliego oraz wartość oczekiwana.

O planie nauczania: Podstawą jest Ramowy plan nauczania gimnazjalnych szkół maturalnych EDK z 20 czerwca 2024 r. (obowiązuje od 1 sierpnia 2024 r.), przedmiot podstawowy matematyka. Określa on, czego uczy się do matury, nie przypisując treści do poszczególnych lat szkolnych; kantony i szkoły budują na tej podstawie własne plany nauczania. Liczymy gimnazjum jako czteroletnie do matury (klasa 1. odpowiada 9. rokowi szkolnemu); przyporządkowanie zadań do klasy 3. pochodzi od nas. Kompetencje merytoryczne podano dosłownie w poniższym bloku.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
1. Arytmetyka i algebra (liczba, zmienna, wielkości i działania)
charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA). Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek · Równania z wartością bezwzględną i nierówności z wartością bezwzględną – zrozumienie
formalizować zależności z rzeczywistości i wyrażać je w postaci wyrażeń algebraicznych (BfKA, BNE); Przekształcanie wzorów względem wybranej wielkości
analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA). Budowa wyrażeń: rozpoznawanie i nazywanie części · Dodawanie, odejmowanie i mnożenie wielomianów · Upraszczanie wyrażeń ułamkowych: mnożenie i skracanie · Prawa potęg: prawidłowe przekształcanie wykładników · Potęgi o wykładnikach ułamkowych · Logarytmy – przekształcanie: iloczyn, iloraz, potęga
formalizować zależności z życia codziennego i wyrażać je w postaci równań i układów równań (BfKA, ERZR); Zadania tekstowe z dwoma równaniami
rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA). Rozwiązywanie równań kwadratowych · Układy równań liniowych z trzema niewiadomymi · Liniowe nierówności z jedną zmienną · Rozwiązywanie nierówności kwadratowych · Rozwiązywanie równań wykładniczych o tej samej podstawie · Rozwiązywanie równań wielomianowych w postaci iloczynowej · Równania z ułamkami i pierwiastkami – rozwiązywanie i sprawdzanie
2. Analiza (Zależności funkcyjne)
definiować i charakteryzować pojęcie funkcji oraz stosować różne formy jej przedstawiania (BfKA); Odczytywanie własności funkcji z wykresu · Porównywanie funkcji: wzór, wykres i wartości
opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA); Szkicowanie parabol i wyznaczanie wierzchołków · Wartości funkcji wykładniczych · Zrozumienie logarytmu na podstawie definicji · Odczytywanie wykresów funkcji sinus i cosinus · Zrozumienie funkcji f(x) = a/x i obliczanie jej wartości
konstruować funkcje złożone z funkcji elementarnych za pomocą operacji oraz wyjaśniać i stosować ich charakterystyczne własności; Funkcja odwrotna do funkcji liniowych · Przesuwanie wykresów: co dzieje się z krzywą? · Odbijanie wykresów: y = −f(x) i y = f(−x)
Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB); Opisywanie kosztów za pomocą funkcji liniowej · Kiedy wzrost wykładniczy wyprzedza wzrost liniowy · Procent składany: jak rośnie oszczędność
badać zachowanie asymptotyczne funkcji (EZR, blok do wyboru). Zrozumienie granic funkcji
interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA); Średnie tempo zmian: jak szybko coś zmienia się średnio · Wyznaczanie stycznej za pomocą pochodnej · Od wykresu do pochodnej i z powrotem
wyznaczać pochodne funkcji (BfKA); Różniczkowanie funkcji za pomocą reguły potęgowej, iloczynowej i łańcuchowej
Analizować charakterystyczne własności funkcji i ich wykresów za pomocą narzędzi rachunku różniczkowego (BfKA, BNE, PB); Rosnąca, malejąca, szukanie punktów najwyższych i najniższych · Od wykresu do pochodnej i z powrotem
stosować rachunek różniczkowy do rozwiązywania zadań optymalizacyjnych (BfKA, BNE, PB). Rozwiązywanie zadań na wartości ekstremalne za pomocą pochodnej · Wybieg z największą przestrzenią
formułować znaczenie i interpretację całki oznaczonej; Od dopływu do ilości: co mówi całka · Pole pod parabolą za pomocą całki
Wyznaczać funkcje pierwotne danej funkcji (BfKA); Wyznaczanie funkcji pierwotnych: różniczkowanie wstecz
ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego; Wyznaczanie funkcji pierwotnych: różniczkowanie wstecz · Pole pod parabolą za pomocą całki · Od dopływu do ilości: co mówi całka
wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP). Pole pod parabolą za pomocą całki · Obliczanie objętości brył obrotowych
3. Geometria (kształt i przestrzeń)
obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA). Obwód i pole powierzchni koła · Obliczanie objętości i pola powierzchni graniastosłupów · Pole powierzchni walca, stożka i kuli · Kąty środkowe i wpisane w okrąg
definiować stosunki trygonometryczne i zależności trygonometryczne oraz opisywać ich własności (BfKA); Dokładne wartości sinusa, cosinusa i tangensa · Obliczanie cosinusa i tangensa na podstawie sinusa · Zamiana kątów: stopnie i radiany
obliczać brakujące wielkości w trójkątach prostokątnych i dowolnych za pomocą trygonometrii (BfKA); Obliczanie trójkątów za pomocą sinusa, cosinusa i tangensa · Obliczanie trójkątów bez kąta prostego
rozwiązywać problemy z różnych dziedzin za pomocą narzędzi trygonometrii (BfKA, BNE). Obliczanie pól powierzchni za pomocą sinusa
Wyjaśnić właściwości wektorów (BfKA); Wektory: współrzędne, długość i kombinacje liniowe
Stosować wektory graficznie i rachunkowo (BfKA); Wektory na siatce: rysowanie strzałek i obliczenia · Wektory w przestrzeni: długość, położenie i kombinacja
stosować narzędzia geometrii wektorowej, w szczególności do obliczeń geometrycznych; Iloczyn skalarny: rachunki na wektorach w przestrzeni · Iloczyn skalarny w przestrzeni: kąt i prostopadłość
opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie; Proste na płaszczyźnie współrzędnych · Proste w przestrzeni: punkty, odległości, postać parametryczna · Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość · Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się czy skośne? · Prosta i płaszczyzna: położenie i punkt przecięcia · Równanie okręgu: odczytywanie środka i promienia
rozwiązywać zadania geometryczne, formułując je algebraicznie. Wspólne punkty okręgu i prostej · Styczna do okręgu: geometria z równaniami
4. Stochastyka (dane i przypadek)
Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA); Liczenie z regułą mnożenia i regułą dodawania · Współczynnik dwumianowy: wybór bez uwzględniania kolejności · Liczenie w parach z regułą iloczynu
rozwiązywać zadania kombinatoryczne. Liczenie z regułą mnożenia i regułą dodawania · Wyznaczanie prawdopodobieństwa przez zliczanie
wyjaśniać pojęcia rachunku prawdopodobieństwa oraz opisywać ich własności i stosować je; Prawdopodobieństwo w prostych doświadczeniach losowych · Prawdopodobieństwo, że zajdzie A lub B
stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB). Prawdopodobieństwo warunkowe z tabelą czteropolową · Prawdopodobieństwo całkowite i twierdzenie Bayesa · Jak często to się zdarza? Łańcuchy Bernoulliego i rozkład dwumianowy · Wartość oczekiwana: ile wynosi średnio wygrana w grze · Dwa rzuty lub losowania: obliczanie prawdopodobieństw
znać i obliczać miary statystyczne (BfKA); Średnia arytmetyczna: obliczanie i odczytywanie średniej · Znajdowanie mediany zbioru danych · Obliczanie wariancji szeregu danych · ŚREDNIA WAŻONA: JAK POPRAWNIE OBLICZYĆ OCENY · Obliczanie średniej z tabel częstości
Opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów i odpowiednich miar statystycznych (BfKA, BNE, DIG, PB, WP). Odczytywanie i interpretacja wykresów punktowych oraz pudełkowych · Współczynnik korelacji r: mierzenie zależności

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.