Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.
Upraszczanie pierwiastków: wyciąganie czynników przed pierwiastek
Dziecko uczy się upraszczać wyrażenia z pierwiastkami, wyciągając przed pierwiastek czynnik, który jest kwadratem liczby naturalnej, na przykład √12 = 2√3.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Ramowy plan nauczania opisuje zakresy liczbowe oraz rachunki na nich dla całej szkoły maturalnej. Dla tej klasy zadania pokazują przede wszystkim jedno: dziecko potrafi częściowo wyciągnąć pierwiastek z wyrażenia z pierwiastkiem, w którym pod znakiem pierwiastka stoi liczba całkowita. Szuka w niej czynnika, którego pierwiastek można obliczyć dokładnie (np. 4 lub 9), wyciąga ten pierwiastek przed znak i zostawia resztę pod pierwiastkiem. Tak √48 staje się 4√3.
Typowy błąd dotyczy wyciąganego czynnika. Przy √12 = √(4·3) = 2√3 wiele dzieci pisze 4√3, ponieważ po prostu stawia 4 przed pierwiastkiem. Przed znak wychodzi tylko pierwiastek z 4, czyli 2. Innym częstym błędem jest dodawanie pierwiastków pojedynczo: √9 + √16 to 3 + 4 = 7, a nie √25 = 5. Takie błędy pokazują, że dziecko zna regułę, ale nie stosuje jej pewnie.
Zadania w tej klasie występują w czterech formach, które pojawiają się także w drukowanych kartach pracy z rozwiązaniami:
- Częściowe wyciąganie pierwiastka: Wyrażenie z pierwiastkiem upraszcza się tak bardzo, jak to możliwe.
- Wyciąganie czynnika spod pierwiastka: wybierz odpowiedź: Spośród kilku możliwości wybiera się poprawny uproszczony wynik.
- Wyciąganie czynnika spod pierwiastka: prawda czy fałsz: Oceniane są podane przekształcenia, a dziecko przy błędach uzasadnia, co jest nie tak.
- Częściowe wyciąganie pierwiastka: brakujący czynnik: W równaniu typu √72 = 6·√■ wyznacza się brakującą liczbę (tutaj 2).
Powiązanie z podstawą programową: charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA).
Typy zadań:
Wyłącz czynnik przed pierwiastek (kl. 7–8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: prawda czy fałsz (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: wybierz odpowiedź (kl. 8) · Wyłączanie czynnika przed pierwiastek: znajdź błąd (kl. 8) · Wyłączanie czynnika spod pierwiastka: brakujący czynnik (kl. 8)
Zamiana ułamków dziesiętnych okresowych na ułamki zwykłe
Uczysz się zapisywać okresowy ułamek dziesiętny, na przykład 0,333…, jako ułamek zwykły i dzięki temu pokazywać, że także on jest liczbą wymierną.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczeń zamienia okresowy ułamek dziesiętny, czyli liczbę, w której cyfry po przecinku się powtarzają (na przykład 0,333… lub 0,181818…), na ułamek zwykły. Pokazuje w ten sposób, że takie liczby są wymierne, czyli można je zapisać jako ułamek. Podstawa programowa opisuje liczby wymierne dla całego etapu; dla tej klasy konkretnie oznacza to, czego wymagają zadania ćwiczeniowe: zamianę okresowych ułamków dziesiętnych na ułamki zwykłe.
Typowym błędem jest niezauważenie okresu i odczytanie liczby jak zwykłego ułamka dziesiętnego. Z 0,333… robi się wtedy błędnie 0,3 lub 3/10. Często pomija się też długość okresu: w 0,181818… powtarzają się dwie cyfry, a kto liczy tylko z 10, nie dojdzie do poprawnego wyniku.
Na kartach pracy są trzy typy zadań:
- Zapisz okresowy ułamek dziesiętny jako ułamek: Liczbę zamienia się bezpośrednio na ułamek.
- Okresowy ułamek dziesiętny na ułamek: wybierz ułamek: Spośród kilku propozycji wybiera się pasujący ułamek.
- Okresowy ułamek dziesiętny: wybierz czynnik: Wybiera się odpowiedni czynnik, dzięki któremu można przygotować zamianę.
Do wszystkich kart pracy są dostępne rozwiązania, dzięki czemu rodzice mogą prześledzić tok obliczeń.
Powiązanie z podstawą programową: charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA).
Typy zadań:
Ułamek okresowy na zwykły: wybierz ułamek (kl. 7–8) · Ułamek okresowy: wybierz mnożnik (kl. 7–8) · Zamień ułamek okresowy na zwykły (kl. 7–8)
Budowanie wyrażenia z zapisu słownego
Uczysz się tłumaczyć opis z zadania tekstowego, na przykład „o 5 większe niż trzykrotność”, na wyrażenie algebraiczne ze zmiennymi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczennica lub uczeń tłumaczy sytuację z życia opisaną słownie na wyrażenie z zmiennymi. Plan nauczania wymienia jako cel formalizowanie zależności z kontekstu i zapisywanie ich w postaci wyrażeń. Punkt planu nie podaje konkretnego zakresu liczb. Dlatego ważne jest przede wszystkim samo tłumaczenie, a nie wielkość liczb.
Typowy błąd pojawia się, gdy myli się kolejność słów z kolejnością działań. Przy „o 5 większe niż trzykrotność liczby” niektórzy zapisują 3(x + 5) zamiast 3x + 5, ponieważ łączą 5 najpierw z liczbą. Także „mniej niż” odwraca kolejność: „x mniej niż 3” daje x − 3, a nie 3 − x. Język często podaje najpierw wartość porównawczą, lecz obliczenie zaczyna się od wielkości, do której odnosi się dane.
Na lekcjach spotkasz przede wszystkim następujące typy zadań:
- Ułożenie wyrażenia: o … większe niż wielokrotność
- Ułożenie wyrażenia z dwiema zmiennymi
- Wyrażenie ze słów: oblicz wartość, czyli ułóż wyrażenie, a następnie oblicz je dla danej liczby
- Wyrażenie ze słów: wybierz wartość, czyli wybierz pasujące wyrażenie lub wartość
- Instrukcja słowna: mniej niż iloczyn, czyli wybierz pasującą odpowiedź
Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z rzeczywistości i wyrażać je w postaci wyrażeń algebraicznych (BfKA, BNE);
Typy zadań:
Wyrażenie słowne: o tyle mniej: wybierz odpowiedź (kl. 5–7) · Wyrażenie ze słów: oblicz wartość (kl. 5–7) · Zapisz wyrażenie dwóch zmiennych (kl. 7–8) · Zapisz wyrażenie: o ile większa od krotności (kl. 7–8) · Wyrażenie ze słów: wybierz wartość (kl. 5–7)
Przekształcanie wzorów tak, aby wyznaczyć jedną literę
Dziecko uczy się przekształcać prostą formułę tak, aby szukana wielkość została sama po jednej stronie znaku równości, czyli aby pożądana litera stała sama na jednej stronie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Tłumaczenie zadań tekstowych na równania
Twoje dziecko uczy się przekładać treść zadania tekstowego na równanie z jedną niewiadomą i rozwiązywać to równanie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Państwa dziecko potrafi ująć w równanie zależność opisaną słownie i je rozwiązać. Podstawa programowa wymaga wyrażania zależności z zadań tekstowych za pomocą równań i układów równań. Dostępne tutaj zadania operują jednak jedną niewiadomą, a podstawa programowa dla tego punktu nie podaje konkretnego zakresu liczbowego.
Typowy błąd tkwi w tłumaczeniu zależności słownej. Z zdania „trzy mniej niż pewna liczba” łatwo powstaje wtedy 3 − x zamiast x − 3, ponieważ kolejność w zdaniu nie odpowiada kolejności działań. Drugi częsty błąd: w zadaniach z wartością początkową zapomina się o niej, przez co równanie opisuje tylko zmianę. Dziecko wtedy liczy poprawnie, ale wybrało błędny sposób rozwiązania.
Do każdego tematu dostępne są drukowane karty pracy z rozwiązaniami. Do tej umiejętności należą m.in. następujące formy zadań:
- Równanie z tekstu: jaką liczbę pomyślano – Zabawa myślowa zostaje zapisana jako równanie i rozwiązana.
- Równanie z wartością początkową: zadanie z treścią – Historia z wartością początkową zostaje zapisana w postaci równania.
- Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź – Spośród kilku podanych rozwiązań wybiera się właściwe.
- Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz – Podana wartość zostaje sprawdzona pod kątem tego, czy spełnia równanie.
Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z życia codziennego i wyrażać je w postaci równań i układów równań (BfKA, ERZR);
Typy zadań:
Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd (kl. 5–6) · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano (kl. 5–6) · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią (kl. 5–6)
ROZWIĄZYWANIE UKŁADÓW TRZECH RÓWNAŃ Z TRZEMA NIEWIADOMYMI
Dziecko uczy się rozwiązywać układ trzech równań liniowych z trzema niewiadomymi, sprytnie łącząc równania ze sobą, aż wartości niewiadomych staną się znane.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie 2 dziecko pracuje z układami równań złożonymi z trzech równań i trzech niewiadomych, na przykład x, y i z. Podstawa programowa ogólnie wymaga rozwiązywania różnych rodzajów układów równań. Konkretnego zakresu liczb wymagania w tym miejscu nie podają; zadania z tego zakresu pokazują jednak ich formę.
Typowa jest metoda Gaussa: łączy się równania tak, aby jedna niewiadoma zniknęła, aż pozostanie tylko jedna. Następnie znalezioną wartość wstawia się do pozostałych równań.
Częsty błąd pojawia się przy dodawaniu lub odejmowaniu dwóch równań. Wtedy jedna strona zostaje przekształcona tylko częściowo, na przykład gdy przy znaku minus przeoczy się zmianę znaku. Wówczas poszukiwana niewiadoma nie znika i wynik jest błędny. Działanie musi objąć każdy składnik równania, także liczbę po prawej stronie.
Zadania w tym zakresie mają trzy formy:
- Liniowy układ równań z trzema niewiadomymi: Dziecko rozwiązuje układ i wyznacza wszystkie trzy wartości.
- Trzy równania, wartość x: wybierz: Spośród podanych możliwości wybiera się poprawną wartość x.
- Trzy równania, wartość x: prawda/fałsz: Podaną wartość x ocenia się jako prawidłową lub nieprawidłową. Jednym ze sposobów sprawdzenia jest podstawienie tej wartości do równań.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).
Typy zadań:
Układ trzech równań (kl. 11–12) · Układ trzech równań, wartość x: prawda/fałsz (kl. 11–12) · Układ trzech równań, wartość x: wstaw znak (kl. 11–12) · Układ trzech równań, wartość x: wybierz (kl. 11–12) · Układ trzech równań, wartość x: znajdź błąd (kl. 11–12)
Zrozumienie krzywych sinusoidy i cosinusoidy na wykresie
Dziecko uczy się opisywać właściwości wykresów funkcji sinus i kosinus oraz swobodnie z nimi pracować: odczytuje z wykresu okres, zbiór wartości, wartości funkcji i miejsca zerowe. Punkt programu nauczania nie podaje odrębnego zakresu liczbowego, dlatego wymagany poziom widoczny jest przede wszystkim w poleceniach zadań.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Granice: Do jakiej wartości zbliża się funkcja?
Państwa dziecko uczy się określać, do jakiej wartości zbliża się funkcja w danym punkcie, i w ten sposób opisuje jej zachowanie w tym miejscu.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W planie nauczania jest napisane, że uczniowie badają zachowanie asymptotyczne funkcji. Punkt programu nie podaje zakresu liczbowego ani rodzaju funkcji. Dlatego można wiarygodnie opisać tylko to, co pokazują szablony zadań z tego działu dla klasy 2: w centrum znajduje się granica w danym punkcie, czyli wartość, do której zbliżają się wartości funkcji, gdy wartości x zbliżają się do tego punktu.
Typowy błąd polega na tym, że podstawia się ten punkt do funkcji i uznaje wynik za granicę. Jest to prawdziwe tylko wtedy, gdy funkcja jest w tym punkcie określona i zachowuje się tam regularnie. Jeśli punkt jest niedozwolony, na przykład z powodu dzielenia przez zero, podstawianie nie pomaga, ponieważ chodzi o zbliżanie się do punktu, a nie o wartość funkcji w tym punkcie.
Typowe zadania w tym dziale to:
- Granica funkcji w punkcie: Dziecko wyznacza wartość, do której zbliża się funkcja w podanym punkcie.
- Granica funkcji: wybierz odpowiedź: Spośród kilku propozycji wybiera się poprawną granicę.
- Granica funkcji: prawda czy fałsz: Ocenia się podane stwierdzenia dotyczące granicy.
Karty pracy do tego tematu można wydrukować i zawierają rozwiązania, dzięki czemu sami mogą Państwo sprawdzić odpowiedzi dziecka.
Powiązanie z podstawą programową: badać zachowanie asymptotyczne funkcji (EZR, blok do wyboru).
Typy zadań:
Granica funkcji w punkcie (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: wstaw znak (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: znajdź błąd (kl. 12–13) · Granica funkcji w punkcie: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Granica ciągu: dokąd dąży ciąg liczbowy?
Uczysz się określać, do jakiej wartości zbliżają się wyrazy ciągu ułamkowego, gdy numer n staje się coraz większy.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby badać zachowanie asymptotyczne funkcji, czyli pytać, do czego zbliża się wyrażenie, gdy zmienna staje się bardzo duża. Na tym poziomie oznacza to dla ciągów konkretnie: przy ciągach ułamkowych wyznaczasz granicę, czyli wartość, do której zbliżają się wyrazy dla bardzo dużych n. Program nauczania nie podaje dla tego konkretnego zakresu liczb.
Typowy błąd: podstawiasz jedną wartość za n, na przykład n = 10, i uważasz wynik za granicę. Ta wartość pokazuje jednak tylko jeden wyraz ciągu, a nie zachowanie dla coraz większych n. Równie częste jest założenie, że ułamek z n w liczniku zawsze staje się nieskończenie duży, nawet gdy mianownik również rośnie. Decydujące jest to, która potęga n rośnie najszybciej w liczniku i w mianowniku.
W zadaniach do tego tematu znajdziesz następujące typy:
- Granica ciągu ułamkowego: Obliczasz granicę danego ciągu ułamkowego.
- Granica ciągu wymiernego: wybierz odpowiedź: Wybierasz właściwą granicę spośród kilku propozycji.
- Granica ciągu wymiernego: prawda lub fałsz: Decydujesz, czy stwierdzenia o granicy są prawdziwe.
Wszystkie zadania są dostępne jako wydrukowane karty pracy z rozwiązaniami, dzięki czemu możesz samodzielnie sprawdzać swoje wyniki.
Powiązanie z podstawą programową: badać zachowanie asymptotyczne funkcji (EZR, blok do wyboru).
Typy zadań:
Granica ciągu wymiernego: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Granica ciągu wymiernego: znajdź błąd (kl. 11–13) · Granica ciągu wymiernego (kl. 11–13) · Granica ciągu wymiernego: wybierz odpowiedź (kl. 11–13)
Nachylenie stycznej z pochodnej
Twoje dziecko uczy się wyznaczać nachylenie wykresu funkcji w określonym punkcie za pomocą pochodnej, a dzięki temu znajdować styczną w tym punkcie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się interpretować pochodną funkcji na różne sposoby. Jednym z nich jest interpretacja geometryczna: wartość pochodnej w danym punkcie określa, jak stromo wykres biegnie w tym miejscu. Z tym nachyleniem można wyznaczyć styczną do wykresu w danym punkcie. Podstawa programowa nie podaje dla tego konkretnego zakresu liczb, lecz opisuje zrozumienie tego pojęcia.
Typowym błędem jest pomylenie wartości funkcji z pochodną. Odczytuje się wartość y wykresu w danym punkcie i traktuje ją jako nachylenie albo podstawia wartość funkcji tam, gdzie chodzi o pochodną. Wartość funkcji opisuje wysokość punktu, natomiast pochodna opisuje nachylenie w tym miejscu. Często zapomina się także o tym, że styczna przechodzi przez punkt styczności leżący na wykresie.
Zadania w tym dziale występują w czterech formach:
- Styczna do wykresu funkcji: Dziecko wyznacza styczną w danym punkcie.
- Punkt przecięcia stycznej z osią: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawną wartość wyrazu wolnego stycznej.
- Nachylenie stycznej: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawne nachylenie.
- Nachylenie stycznej, prawda czy fałsz: Dziecko sprawdza, czy podane zdanie dotyczące nachylenia jest prawdziwe.
Powiązanie z podstawą programową: interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA);
Typy zadań:
Styczna do paraboli krok po kroku (kl. 11–13) · Współczynnik kierunkowy stycznej: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Współczynnik kierunkowy stycznej: wstaw znak (kl. 11–13) · Współczynnik kierunkowy stycznej: znajdź błąd (kl. 11–13) · Styczna do wykresu funkcji (kl. 11–13) · Współczynnik kierunkowy stycznej: wybierz odpowiedź (kl. 11–13) · Wyraz wolny stycznej: wybierz odpowiedź (kl. 11–13)
Wnioskowanie o funkcji f na podstawie wykresu jej pochodnej
Dziecko odczytuje z wykresu f′, gdzie f rośnie lub maleje oraz gdzie f ma ekstrema.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby pojęcie pochodnej interpretować na różne sposoby i analizować własności funkcji za pomocą rachunku różniczkowego. Nie określa ona zakresu liczbowego. Zadania z tego działu pokazują jednak, co konkretnie się ćwiczy:
- odczytywanie znaku f′ z wykresu f′ (dodatni, ujemny lub zerowy),
- wnioskowanie na tej podstawie o wzroście i spadku f,
- znajdowanie miejsc zerowych f′ na wykresie i rozpoznawanie, czy w tym punkcie f ma ekstremum.
Typowym błędem jest odczytywanie wykresu f′ tak, jakby był wykresem f. Wysokość wykresu f′ nie jest jednak wysokością f, lecz współczynnikiem kierunkowym (nachyleniem) f. Podobnie miejsce zerowe f′ nie jest automatycznie ekstremum: decyduje o tym, czy znak f′ w tym punkcie się zmienia.
W praktyce temat pojawia się w zadaniach typu Znak pochodnej na podstawie wykresu, Monotoniczność z wykresu pochodnej lub Ekstremum z wykresu pochodnej. Występują też warianty w formie prawda czy fałsz oraz wybierz odpowiedź, na przykład przy Ekstremum z wykresu f′ lub Odczytywanie miejsca zerowego pochodnej.
Powiązanie z podstawą programową: interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA);
Powiązanie z podstawą programową: Analizować charakterystyczne własności funkcji i ich wykresów za pomocą narzędzi rachunku różniczkowego (BfKA, BNE, PB);
Typy zadań:
Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: znajdź błąd (kl. 11–13) · Ekstremum z wykresu pochodnej: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Ekstremum z wykresu pochodnej: wstaw znak (kl. 11–13) · Ekstremum z wykresu pochodnej: znajdź błąd (kl. 11–13) · Miejsca zerowe pochodnej z wykresu funkcji (kl. 11–13) · Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 11–13) · Znak pochodnej z wykresu funkcji: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Znak pochodnej z wykresu funkcji: wstaw znak (kl. 11–13) · Znak pochodnej z wykresu funkcji: znajdź błąd (kl. 11–13) · Ekstremum z wykresu pochodnej (kl. 11–13) · Ekstremum z wykresu pochodnej: wybierz odpowiedź (kl. 11–13) · Monotoniczność z wykresu pochodnej (kl. 11–13) · Monotoniczność z wykresu pochodnej: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Monotoniczność z wykresu pochodnej: wstaw znak (kl. 11–13) · Monotoniczność z wykresu pochodnej: znajdź błąd (kl. 11–13) · Znak pochodnej z wykresu funkcji (kl. 11–13) · Znak pochodnej z wykresu funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 11–13)
Pochodne funkcji: reguła iloczynu i reguła łańcuchowa
Dziecko uczy się wyznaczać pochodną danej funkcji, nawet gdy występują iloczyny lub funkcje złożone, oraz obliczać wartość pochodnej w wybranym punkcie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Pole pod parabolą
Dziecko uczy się obliczać pole między parabolą a osią x za pomocą całki oznaczonej oraz wyjaśniać, co oznacza ta wartość.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko potrafi obliczyć pole obszaru, który parabola ogranicza z osią x między dwoma punktami, oraz sformułować własnymi słowami znaczenie całki oznaczonej. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu zakresu liczb, a zadania tego działu dotyczą wyłącznie pól pod parabolą.
Typowy błąd: gdy część paraboli leży pod osią x, wkład tej części w całkę liczy się ze znakiem ujemnym. Kto po prostu oblicza całkę na całym przedziale, otrzymuje więc różnicę pól części, a nie całe pole. Zwykle wynika to stąd, że całka jako bilans pól ze znakami nie jest jeszcze dobrze zrozumiana.
Zadania w tym dziale występują w trzech formach:
- Pole pod parabolą: Dziecko oblicza pole dla podanych granic.
- Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź: Spośród kilku propozycji wybiera się prawidłowe pole.
- Pole pod parabolą: prawda czy fałsz: Stwierdzenia dotyczące pola ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
Karty pracy mają rozwiązania, dzięki czemu dziecko może samodzielnie sprawdzić swoje wyniki.
Powiązanie z podstawą programową: formułować znaczenie i interpretację całki oznaczonej;
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;
Powiązanie z podstawą programową: wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP).
Typy zadań:
Pole pod parabolą (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: znajdź błąd (kl. 12–13) · Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Funkcje pierwotne i całki oznaczone
Twoje dziecko uczy się wyznaczać funkcję pierwotną danej funkcji, a dzięki temu także obliczać proste całki oznaczone.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się wyznaczać funkcję pierwotną dla danej funkcji. Program nauczania nie podaje dla tego konkretnego zakresu liczb ani typu funkcji. Jakie funkcje występują w zadaniach, pokazują same zadania. Dodatkowo zadania ćwiczą obliczanie całek oznaczonych, czyli wartości między dwiema granicami.
Typowe błędy wynikają z samych pojęć. Wiele dzieci myli różniczkowanie z wyznaczaniem funkcji pierwotnej albo nie sprawdza przez różniczkowanie, czy wynik jest poprawny. Często zapomina się też o stałej C. Przy całce oznaczonej granice są często zamieniane, czyli liczy się F(a) − F(b) zamiast F(b) − F(a).
Zadania w tym temacie występują w czterech formach:
- Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz – Dziecko sprawdza, czy dana funkcja jest funkcją pierwotną innej funkcji. Pomocne jest tu różniczkowanie jako kontrola.
- Funkcja pierwotna – Dziecko wyznacza funkcję pierwotną dla danej funkcji.
- Całka oznaczona – Dziecko oblicza wartość całki między dwiema granicami.
- Całka oznaczona: wybór wyniku – Dziecko wybiera właściwy wynik spośród kilku podanych.
Do tych zadań istnieją karty pracy do wydrukowania z rozwiązaniami, dzięki którym możecie dobrze prześledzić wyniki Waszego dziecka.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać funkcje pierwotne danej funkcji (BfKA);
Powiązanie z podstawą programową: ustanawiać związek między pochodną a całką za pomocą twierdzenia podstawowego rachunku różniczkowego i całkowego;
Typy zadań:
Całka oznaczona (kl. 12–13) · Całka oznaczona: brakująca granica (kl. 12–13) · Całka oznaczona: wybierz wynik (kl. 12–13) · Całki oznaczone: uporządkuj (kl. 12–13) · Dwie całki oznaczone: porównaj (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: wstaw znak (kl. 12–13) · Funkcja pierwotna: znajdź błąd (kl. 12–13)
Objętość brył obrotowych
Dziecko uczy się obliczać objętość bryły powstałej przez obrót figury wokół osi oraz sprawdzać stwierdzenia na ten temat.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Bryła obrotowa powstaje, gdy obraca się pole pod wykresem funkcji wokół osi, na przykład jak w przypadku wazy. Dziecko wykorzystuje rachunek całkowy, aby wyznaczyć objętość takich brył. Jakie funkcje i osie występują konkretnie, pokazują szablony zadań dla tej klasy. Same punkty programu nauczania nie podają dla nich zakresu liczb.
Typowym błędem jest całkowanie samej funkcji zamiast jej kwadratu. Wtedy liczy się pole powierzchni zamiast objętości. Często dochodzi do tego zapomnienie o czynniku π. Podczas obrotu powstają kołowe krążki, których pole zależy od kwadratu promienia, i właśnie ten kwadrat musi znaleźć się w całce.
Temat pojawia się w trzech typach zadań:
- Objętość bryły obrotowej: Oblicza się objętość bryły obrotowej.
- Wybierz odpowiedź: Spośród kilku podanych wartości objętości wybiera się właściwą.
- Prawda czy fałsz: Ocenia się stwierdzenia dotyczące objętości bryły obrotowej.
Powiązanie z podstawą programową: wykorzystywać rachunek całkowy do rozwiązywania problemów w różnych dziedzinach (BNE, PB, WP).
Typy zadań:
Objętość bryły obrotowej (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: znajdź błąd (kl. 12–13) · Objętość bryły obrotowej: wybierz odpowiedź (kl. 12–13)
Obwód i pole koła
Uczysz się obliczać obwód i pole powierzchni koła oraz porównywać te dwie wielkości ze sobą.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczniowie obliczają obwód i pole powierzchni koła oraz porównują te wielkości ze sobą (punkt programu LG3.1). Program nauczania nie podaje zakresu liczbowego. Szablony zadań pokazują jednak, czego konkretnie wymaga się na tym poziomie.
Typowym błędem jest podstawienie do wzoru średnicy zamiast promienia. Wynik jest wtedy dwa razy większy niż prawidłowy lub, w odwrotnej sytuacji, dwa razy mniejszy. Często zamienia się też wzory na obwód i pole, ponieważ oba zawierają π. Kto najpierw sprawdzi, czy dana wielkość jest promieniem, czy średnicą, zwykle unika tego błędu.
Na lekcjach występują cztery typy zadań:
- Obwód koła: obliczenie obwodu na podstawie danego promienia.
- Pole koła: obliczenie pola na podstawie danego promienia.
- Pole koła: wybór wyniku: wybór poprawnego wyniku spośród kilku podanych.
- Obwód koła: wskaż liczbę przed π: wyznaczenie liczby stojącej przed π. Przy promieniu 3 cm obwód wynosi 6π cm, więc liczbą przed π jest 6.
Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).
Typy zadań:
Długość okręgu (kl. 7–8) · Pole koła (kl. 7–8) · Pole koła: wybierz wynik (kl. 7–8) · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π (kl. 7–8)
Zamiana kątów na miarę łukową
Dziecko uczy się przeliczać kąty z miary stopniowej na miarę łukową i z powrotem, przy czym wartości w mierze łukowej podaje się jako wielokrotności π.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Miara łukowa to drugi sposób mierzenia kątów. Podstawa programowa wymaga w tym obszarze, aby zdefiniować funkcje trygonometryczne i opisać ich własności; przeliczanie między stopniami a miarą łukową należy do podstaw tego. Zadania w tej klasie pokazują konkretnie, co się ćwiczy: kąty podane w stopniach zamienia się na miarę łukową i odwrotnie. Zakres liczbowy nie jest w programie wymieniony. Zadania operują kątami, których miara łukowa występuje jako wielokrotność π.
Typowy błąd tkwi w współczynniku przeliczenia. Ponieważ 180° odpowiada miarze łukowej π, obowiązuje: z stopni na miarę łukową mnoży się przez π/180, z miary łukowej na stopnie przez 180/π. Często te dwa współczynniki są zamieniane miejscami albo zapomina się o π. Tak na przykład 60° błędnie zapisuje się jako 60/180 = 1/3 zamiast jako π/3. Ten błąd powstaje dlatego, że obie wielkości mają różne jednostki, dlatego współczynnik trzeba zastosować we właściwym kierunku.
Zadanie na ten temat w praktyce wygląda mniej więcej tak:
- Stopnie na miarę łukową: Kąt jest podany w stopniach i ma zostać zapisany w mierze łukowej.
- Miara łukowa na stopnie: Kąt w mierze łukowej zostaje przeliczony na stopnie.
- Stopnie na miarę łukową: wybierz współczynnik przy π: Wynik wybiera się jako ułamek lub wielokrotność π, na przykład spośród kilku propozycji.
- Miara łukowa na stopnie: wybierz wielkość: Spośród podanych wartości w stopniach wybiera się odpowiednią.
- Stopnie na miarę łukową: prawda czy fałsz: Podane przeliczenia sprawdza się pod kątem poprawności, co utrwala posługiwanie się współczynnikiem.
Powiązanie z podstawą programową: definiować stosunki trygonometryczne i zależności trygonometryczne oraz opisywać ich własności (BfKA);
Typy zadań:
Radiany na stopnie (kl. 11–12) · Radiany na stopnie: wybierz miarę (kl. 11–12) · Stopnie na radiany (kl. 11–12) · Stopnie na radiany: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Stopnie na radiany: wybierz współczynnik przy π (kl. 11–12) · Stopnie na radiany: znajdź błąd (kl. 11–12) · Kąty w mierze łukowej: uporządkuj (kl. 11–12) · Miara łukowa i stopniowa: porównaj (kl. 11–12) · Miara łukowa: brakująca miara w stopniach (kl. 11–12)
Rozwiązywanie równań trygonometrycznych
Dziecko uczy się rozwiązywać proste równania trygonometryczne i w tym celu stosuje narzędzia trygonometrii.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby za pomocą narzędzi trygonometrii rozwiązywać problemy z różnych dziedzin. Jedną z nich jest rozwiązywanie prostych równań trygonometrycznych: szukamy kąta, którego sinus, cosinus lub tangens ma daną wartość. Punkt podstawy programowej nie określa wprost, jaki zakres kątów obowiązuje, dlatego nie podajemy tutaj przedziału liczbowego.
Typowy błąd: kalkulator dla danej wartości podaje tylko jeden kąt, zazwyczaj leżący w pierwszej ćwiartce. Kto przyjmuje tę wartość bez sprawdzenia, często nie zauważa, że również inne kąty spełniają to równanie. Spojrzenie na wykres lub na okrąg jednostkowy pokazuje, czy istnieją dodatkowe rozwiązania.
W dziale Trygonometria są trzy szablony zadań na ten temat:
- Równanie trygonometryczne: samodzielne rozwiązanie równania.
- Równanie trygonometryczne: wybierz odpowiedź: wybór poprawnego rozwiązania spośród podanych.
- Równanie trygonometryczne: prawda czy fałsz: sprawdzenie podanego rozwiązania i uzasadnienie, czy jest poprawne.
Karty pracy zawierają rozwiązania do sprawdzenia.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać problemy z różnych dziedzin za pomocą narzędzi trygonometrii (BfKA, BNE).
Typy zadań:
Równanie trygonometryczne (kl. 11–12) · Równanie trygonometryczne: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Równanie trygonometryczne: wstaw znak (kl. 11–12) · Równanie trygonometryczne: wybierz odpowiedź (kl. 11–12) · Równanie trygonometryczne: znajdź błąd (kl. 11–12)
Wektory na siatce: rysowanie strzałek i obliczenia
Twoje dziecko uczy się odczytywać wektory jako strzałki w siatce, dodawać je i wyznaczać ich długość, zarówno rysunkowo, jak i rachunkowo.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Twoje dziecko uczy się rozumieć wektory jako strzałki na siatce. Strzałka ma kierunek i długość i opisuje przesunięcie z jednego punktu do następnego. Zgodnie z podstawą programową Twoje dziecko ma stosować wektory graficznie i rachunkowo, czyli na rysunku i z liczbami. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczb.
Często wektor odczytuje się jako stały punkt, a nie jako przesunięcie. Wtedy zamienia się część poziomą i pionową albo mierzy strzałkę od niewłaściwego końca. Powód: kto patrzy tylko na punkt początkowy, traci z oka kierunek ruchu.
Zadania na ten temat pokazują wektory na siatce. Typowe są:
- określanie współrzędnych wektora na siatce
- tworzenie sumy wektorów na siatce
- określanie długości wektora na siatce
Niektóre zadania wymagają wybrania poprawnego wyniku spośród podanych odpowiedzi (»wybierz wynik«), inne wymagają samodzielnego rozwiązania. Do kart pracy są dołączone rozwiązania, dzięki którym możesz sprawdzić wyniki swojego dziecka.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować wektory graficznie i rachunkowo (BfKA);
Typy zadań:
Współrzędna wektora na siatce: wybierz wynik (kl. 11–12) · Współrzędne wektora z rysunku (kl. 11–12) · Długość wektora na siatce: wybierz wynik (kl. 11–12) · Długość wektora z rysunku (kl. 11–12) · Suma wektorów na siatce: wybierz wynik (kl. 11–12) · Suma wektorów z rysunku (kl. 11–12)
Obliczanie i sprawdzanie wektorów w przestrzeni
Twoje dziecko oblicza długość wektora w przestrzeni, tworzy kombinacje liniowe i sprawdza, czy dwa wektory są współliniowe.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Iloczyn skalarny: mnożenie wektorów i sprawdzanie
Dziecko uczy się obliczać iloczyn skalarny dwóch wektorów i za jego pomocą sprawdzać, czy dwa wektory są prostopadłe.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Iloczyn skalarny w przestrzeni i wektory prostopadłe
Dzieci uczą się obliczać iloczyn skalarny dwóch wektorów w przestrzeni i wykorzystywać go jako narzędzie do rozwiązywania zadań geometrycznych. Należą do nich kąt między dwoma wektorami oraz pytanie, czy dwa wektory są prostopadłe do siebie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Za pomocą iloczynu skalarnego dzieci rozwiązują zagadnienia geometryczne w przestrzeni. Sprawdzają, czy dwa wektory są prostopadłe, oraz wyznaczają kąt między dwoma wektorami. Podstawa programowa wymienia dla tego zagadnienia ogólnie narzędzia geometrii wektorowej, nie określając konkretnego zakresu liczbowego.
Często pojawiają się dwa typowe błędy. Po pierwsze, przy obliczeniach nie uwzględnia się wszystkich trzech par współrzędnych, przez co wynik jest błędny. Po drugie, myli się wynik: iloczyn skalarny jest liczbą, a nie wektorem. Ponadto często zapomina się, że dwa wektory są prostopadłe wtedy i tylko wtedy, gdy ich iloczyn skalarny jest równy zeru.
W kartach pracy z tego działu dzieci spotykają się z następującymi typami zadań:
- Iloczyn skalarny w przestrzeni: obliczanie iloczynu skalarnego dwóch wektorów
- Iloczyn skalarny w przestrzeni: wybierz wynik: znajdowanie poprawnego wyniku spośród kilku możliwości
- Wektory ortogonalne w przestrzeni: sprawdzanie, czy dwa wektory są prostopadłe
- Wektory prostopadłe w przestrzeni: wybierz wartość: wyznaczanie brakującej wartości tak, aby wektory były prostopadłe
- Kąt między wektorami w przestrzeni: wyznaczanie kąta między dwoma wektorami
Powiązanie z podstawą programową: stosować narzędzia geometrii wektorowej, w szczególności do obliczeń geometrycznych;
Typy zadań:
Iloczyn skalarny w przestrzeni (kl. 11–13) · Iloczyn skalarny w przestrzeni: wybierz wynik (kl. 11–13) · Wektory prostopadłe w przestrzeni (kl. 11–13) · Wektory prostopadłe w przestrzeni: wybierz wartość (kl. 11–13) · Kąt między wektorami w przestrzeni (kl. 12–13)
Proste w przestrzeni: punkty i odległości
Uczysz się opisywać proste w przestrzeni za pomocą równania parametrycznego, sprawdzać, czy punkt leży na prostej, oraz obliczać odległości.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczniowie opisują prostą w przestrzeni za pomocą przedstawienia parametrycznego: punkt zaczepienia i wektor kierunkowy wyznaczają prostą, a każda wartość parametru daje jeden punkt na niej. Dzięki temu badają położenie punktów względem tej prostej i obliczają odległości między punktami. Odpowiada to celowi programowemu, jakim jest opisywanie obiektów geometrycznych w różnych postaciach oraz analizowanie ich wzajemnego położenia.
Typowy błąd pojawia się przy odległości: myli się kwadrat odległości z samą odległością. Kto ma obliczyć kwadrat odległości, a mimo to pierwiastkuje, albo odwrotnie – zapomina o pierwiastku, otrzymuje błędne rozwiązanie. Kolejny częsty błąd dotyczy sprawdzania, czy punkt leży na prostej: trzeba znaleźć jedną wartość parametru, która jednocześnie spełnia wszystkie trzy współrzędne. Jeśli dla każdej współrzędnej wybierze się inną wartość, punkt błędnie uzna się za należący do prostej.
Zadania z tego tematu pojawiają się na kartach pracy w następujących formach:
- Punkt prostej w przestrzeni: prawda czy fałsz
- Punkt prostej w przestrzeni: wybierz wynik
- Punkt na prostej w przestrzeni
- Odległość punktu od prostej w przestrzeni
- Kwadrat odległości dwóch punktów: wybierz wynik
- Odległość dwóch punktów w przestrzeni
Do wszystkich zadań dostępne są rozwiązania.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Odległość punktów w przestrzeni (kl. 11–13) · Punkt prostej w przestrzeni (kl. 12–13) · Kwadrat odległości punktów: wybierz wynik (kl. 11–13) · Punkt prostej w przestrzeni: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: wstaw znak (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: wybierz wynik (kl. 12–13) · Punkt prostej w przestrzeni: znajdź błąd (kl. 12–13) · Odległość punktu od prostej w przestrzeni (kl. 12–13)
Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się lub skośne
Dziecko uczy się określać, czy dwie proste w przestrzeni są względem siebie równoległe, przecinające się czy skośne.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się określać wzajemne położenie dwóch prostych w przestrzeni: mogą być równoległe, przecinające się lub skośne. Skośne oznacza, że dwie proste nie są równoległe i się nie przecinają. W tym celu opisuje się proste w różnych postaciach i bada ich wzajemne położenie.
Typowy błąd: kto widzi dwie proste o różnych kierunkach, często sądzi, że muszą się przecinać. W przestrzeni tak nie jest. Dwie proste mogą mieć różne kierunki i mimo to się nie spotkać, ponieważ nie leżą w jednej płaszczyźnie. Takie proste są skośne.
Do tej umiejętności przygotowano następujące szablony zadań:
- Wzajemne położenie dwóch prostych w przestrzeni
- Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybór wyniku
- Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz
W zadaniach z iloczynem mieszanym chodzi o sprawdzenie położenia za pomocą obliczenia, a nie tylko przez oglądanie.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Wzajemne położenie prostych w przestrzeni (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wstaw znak (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybierz wynik (kl. 12–13) · Iloczyn mieszany dwóch prostych: znajdź błąd (kl. 12–13)
Prosta i płaszczyzna: położenie i punkt przecięcia
Dziecko uczy się sprawdzać, jak prosta i płaszczyzna są względem siebie położone, oraz wyznaczać punkt, w którym się przecinają.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się rozróżniać przy prostej i płaszczyźnie, czy prosta jest równoległa do płaszczyzny, leży w płaszczyźnie, czy przebija ją w dokładnie jednym punkcie. Do tego wykorzystuje wektor kierunkowy v prostej oraz wektor normalny n płaszczyzny. Podstawa programowa nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego. Dlatego ten tekst opisuje wyłącznie to, czego rzeczywiście wymagają zadania tej klasy.
Typowy błąd: gdy iloczyn skalarny n ∘ v jest równy zeru, wiele dzieci pochopnie uznaje, że prosta leży w płaszczyźnie. Zero oznacza jednak tylko, że prosta jest równoległa lub leży w płaszczyźnie. Aby sprawdzić, które z tych zachodzi, trzeba dodatkowo sprawdzić jednym punktem prostej. Ponadto łatwo pomylić wektor normalny z wektorem kierunkowym, ponieważ oba są wektorami.
Typowe zadania na kartach pracy to:
- Prosta i płaszczyzna: n ∘ v, wybierz wynik: Dziecko oblicza iloczyn skalarny i wybiera z podanych odpowiedzi odpowiednie położenie.
- Prosta i płaszczyzna: n ∘ v, prawda czy fałsz: Dziecko sprawdza, czy stwierdzenia dotyczące położenia są prawdziwe.
- Położenie prostej względem płaszczyzny: Dziecko określa, czy prosta i płaszczyzna są równoległe, czy prosta leży w płaszczyźnie, czy ją przecina.
- Punkt przecięcia prostej z płaszczyzną: Dziecko oblicza punkt, w którym prosta przebija płaszczyznę.
Karty pracy do tego tematu można wydrukować i zawierają rozwiązania, dzięki czemu rodzice mogą sprawdzić wyniki.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Położenie prostej względem płaszczyzny (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: prawda czy fałsz (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wstaw znak (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wybierz wynik (kl. 12–13) · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: znajdź błąd (kl. 12–13) · Punkt przecięcia prostej z płaszczyzną (kl. 12–13)
Jak daleko punkt znajduje się od prostej
Dziecko uczy się wyznaczać odległość punktu od prostej, tłumacząc pytanie geometryczne na rachunek.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby geometryczne problemy formułować i rozwiązywać algebraicznie. W przypadku odległości punktu od prostej oznacza to: dziecko opisuje prostą równaniem, układa rachunek z współrzędnymi punktu i z niego wyznacza szukaną długość. Podstawa programowa nie podaje dla tego celu osobnego zakresu liczbowego, dlatego tutaj opisujemy jedynie rodzaj zadań.
Typowym błędem jest po prostu odczytanie różnicy współrzędnych, czyli odległości poziomej lub pionowej, i traktowanie jej jako odległości od prostej. To działa przy prostej poziomej, ponieważ wtedy odległość pionowa odpowiada dokładnie tej różnicy. Przy prostej ukośnej nie jest to jednak prawdą: najkrótsza odległość to odcinek, który pada na prostą pod kątem prostym, i jest on krótszy niż każdy odczyt w kierunku osi.
Zadania z tego zakresu to między innymi:
- Odległość punktu od prostej: obliczanie odległości.
- Odległość punkt–prosta (prostopadle): jako zadanie wyboru z kilkoma odpowiedziami lub jako stwierdzenie, które ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
- Odległość punkt–prosta: prosta pionowa oraz Odległość punkt–prosta (poziomo): warianty z szczególnym położeniem prostej.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania geometryczne, formułując je algebraicznie.
Typy zadań:
Odległość punktu od prostej (kl. 5–6) · Odległość punktu od prostej: prosta pionowa (kl. 5–7) · Odległość punkt–prosta (pozioma): wybierz odpowiedź (kl. 5–6) · Odległość punkt–prosta (pionowa): prawda czy fałsz (kl. 5–7) · Odległość punkt–prosta (pionowa): wstaw znak (kl. 5–7) · Odległość punkt–prosta (pionowa): wybierz odpowiedź (kl. 5–7) · Odległość punkt–prosta (pionowa): znajdź błąd (kl. 5–7)
Styczna do okręgu
Dziecko wyznacza proste, które styczne do okręgu dotykają go dokładnie w jednym punkcie, i sprawdza algebraicznie, czy dana prosta spełnia ten warunek.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Lehrplanpunkt LG3.9 wymaga ogólnie, aby problemy geometryczne formułować i rozwiązywać algebraicznie. Nie podaje on dla tego tematu konkretnego zakresu liczbowego. Szablony zadań dla tej klasy pokazują, czego konkretnie oczekuje się w klasie 2: dziecko pracuje z okręgami i prostymi i tłumaczy pytanie „czy prosta dotyka okręgu?” na rachunek.
Typowym błędem jest pomylenie stycznej z sieczną. Obie są prostymi przechodzącymi przez okrąg, ale sieczna przecina go w dwóch punktach, a styczna tylko w jednym. Ta różnica łatwo ginie, gdy tworzy się tylko równania i nie zwraca uwagi na to, ile wspólnych punktów powstaje. Ponadto punkt styczności bywa czasem mylony ze środkiem okręgu.
W tej klasie występują trzy typy zadań na ten temat, które pojawiają się na drukowanych kartach pracy z rozwiązaniami:
- Styczna do okręgu w punkcie: Dla danego punktu na okręgu wyznacza się odpowiadającą mu styczną.
- Styczna do okręgu: wybierz wartość: Brakującą wartość należy tak dobrać, aby prosta dotykała okręgu.
- Styczna do okręgu: prawda czy fałsz: Należy rozstrzygnąć, czy podane stwierdzenie o prostej i okręgu jest prawdziwe.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania geometryczne, formułując je algebraicznie.
Typy zadań:
Styczna do okręgu w punkcie (kl. 11–12) · Styczna do okręgu: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Styczna do okręgu: wybierz wartość (kl. 11–12) · Styczna do okręgu: znajdź błąd (kl. 11–12)
Liczenie par za pomocą reguły mnożenia
Twoje dziecko uczy się określać liczbę możliwych par lub wyborów, zliczając osobno każdą możliwość i mnożąc przez siebie te liczby.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Twoje dziecko może określić, ile jest możliwości, gdy wybiera się jedno po drugim: liczy się możliwości dla każdego wyboru i mnoży je. Należy też rozróżnić, która metoda liczenia pasuje do zadania. Czy liczy się kolejność, czy dwie osoby są traktowane tylko jako para, zmienia sposób obliczeń.
Typowy błąd pojawia się przy Dwie różne osoby na dwie role: często liczy się n · n, mimo że ta sama osoba nie może być wybrana dwa razy. Poprawnie jest tak, że przy drugim wyborze jest o jedną możliwość mniej. Przy Uściskach dłoni często każdy uścisk liczy się podwójnie, ponieważ „A z B” i „B z A” wyglądają jak dwa różne przypadki, chociaż to tylko jeden uścisk dłoni.
W przykładowych zadaniach do tego tematu pojawiają się m.in. następujące typy zadań:
- Reguła iloczynu: ile jest par
- Reguła iloczynu: wybór liczby par
- Reguła iloczynu: trzy wybory
- Dwie różne osoby na dwie role
- Każdy z każdym — ile razy?
- Uściski dłoni: ile ich jest?
- Podawanie rąk: prawda czy fałsz
- Ile jest kombinacji?
Powiązanie z podstawą programową: Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA);
Typy zadań:
Na ile sposobów można to zestawić? (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: ile par (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: trzy wybory (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: wybierz liczbę par (kl. 7–8) · Każdy z każdym — ile razy? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: ile ich jest? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Uściski dłoni: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wybór dwóch różnych osób do ról (kl. 7–8)
Prawdopodobieństwo przy losowaniu bez zwracania
Dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwa przy losowaniach bez zwracania, zliczając krok po kroku liczbę możliwych wyników.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Punkt programu nauczania wymaga rozwiązywania problemów kombinatorycznych. Dla tego punktu nie podano konkretnego zakresu liczb. Dlatego opisuję tutaj tylko to, co pokazują zadania tej klasy: dziecko oblicza prawdopodobieństwa, gdy kolejno losuje przedmioty, a każdy wylosowany przedmiot nie jest odkładany z powrotem.
Typowym błędem jest liczenie po pierwszym losowaniu nadal z pierwotną łączną liczbą, jakby wylosowana kula wróciła do urny. Mianownik pozostaje wtedy za duży. Powód: bez zwracania zmienia się po każdym losowaniu to, co jeszcze znajduje się w urnie. Pomocne jest pytanie: Co zostało po tym losowaniu?
Zadanie dotyczące losowania bez zwracania może wyglądać na przykład tak:
- Zadanie: W urnie są 3 czerwone i 2 niebieskie kule. Kolejno losujemy dwie kule bez zwracania. Jakie jest prawdopodobieństwo wylosowania dwóch czerwonych kul?
- Rozwiązanie: Pierwsza kula jest czerwona z 3 z 5, druga z 2 z 4. Zatem 3/5 · 2/4 = 3/10.
Takie zadania znajdziesz na karcie pracy „Losowanie bez zwracania” z rozwiązaniami.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania kombinatoryczne.
Typy zadań:
Kule w urnie: pytanie odwrotne (kl. 11–12) · Losowanie kul bez zwracania (kl. 11–12) · Losowanie kul z urny: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Losowanie kul z urny: znajdź błąd (kl. 11–12) · Losowanie kul z urny: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 11–12)
Jak prawdopodobne jest dane zdarzenie?
Dziecko uczy się, jak w prostych doświadczeniach losowych, takich jak rzut kostką lub losowanie z pudełka, wyznaczać prawdopodobieństwo zdarzenia i posługiwać się pojęciami, np. zdarzenie przeciwne.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Prawdopodobieństwo całkowite i twierdzenie Bayesa
Dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwa w dwuetapowych doświadczeniach losowych oraz na podstawie zaobserwowanego wyniku wnioskować o poprzednim etapie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwa w doświadczeniach losowych dwuetapowych. Za pomocą prawdopodobieństwa całkowitego określa, jak bardzo prawdopodobny jest dany wynik, jeśli może on wystąpić na kilka sposobów, na przykład gdy najpierw wybierana jest urna lub bębien z losami, a następnie z niego losowana jest kula. Za pomocą twierdzenia Bayesa zmienia kierunek patrzenia: gdy wynik jest znany, pyta, jak prawdopodobny był dany pierwszy krok. Podstawa programowa opisuje to ogólnie jako stosowanie reguł prawdopodobieństwa do analizy i rozwiązywania zadań z doświadczeniami losowymi; nie podaje w tym celu osobnego zakresu liczbowego.
Często dochodzi do pomylenia kierunku patrzenia. Pytano na przykład, jak prawdopodobne jest, że z urny A zostanie wylosowana czerwona kula, a zamiast tego liczy się prawdopodobieństwo, że losowano z urny A, jeśli kula była czerwona, lub odwrotnie. Podobnie prawdopodobieństwa wzdłuż jednej ścieżki dodaje się zamiast mnożyć albo pomija się jedną z ścieżek, przez co suma nie zgadza się. Typowe jest również pominięcie wyboru urny i uwzględnienie tylko drugiego losowania.
Na kartach pracy z rozwiązaniami pojawiają się następujące typy zadań:
- Prawdopodobieństwo całkowite — dwie urny
- Prawdopodobieństwo całkowite: dwa bębny z losami
- Prawdopodobieństwo całkowite: wybierz wynik
- Prawdopodobieństwo całkowite: prawda czy fałsz
- Twierdzenie Bayesa — dwie urny
- Twierdzenie Bayesa: wybierz prawdopodobieństwo
- Twierdzenie Bayesa: prawda czy fałsz
Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).
Typy zadań:
Prawdopodobieństwo całkowite — dwie urny (kl. 11–12) · Prawdopodobieństwo całkowite: losowanie dwuetapowe (kl. 11–12) · Prawdopodobieństwo całkowite: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Prawdopodobieństwo całkowite: znajdź błąd (kl. 11–12) · Wzór Bayesa — dwie urny (kl. 11–12) · Wzór Bayesa: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Wzór Bayesa: znajdź błąd (kl. 11–12) · Prawdopodobieństwo całkowite: wybierz wynik (kl. 11–12) · Wzór Bayesa: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 11–12)
Zliczanie trafień: łańcuchy Bernoulliego
Dziecko oblicza, jak prawdopodobna jest określona liczba trafień w serii doświadczeń, i wyznacza średnią liczbę trafień.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Wasze dziecko bada doświadczenia losowe składające się z kilku jednakowych prób. Każda próba ma tylko dwa wyniki, na przykład trafienie lub pudło. Dzięki temu oblicza prawdopodobieństwo, że w serii prób wystąpi dokładnie określona liczba trafień, oraz wyznacza liczbę trafień, jakiej można średnio się spodziewać. Liczba prób i prawdopodobieństwo trafienia różnią się w zależności od zadania.
Typowym błędem jest pomylenie prawdopodobieństwa pojedynczego przebiegu z prawdopodobieństwem zdarzenia „dokładnie k trafień”. Przebieg taki jak trafienie, trafienie, pudło ma stałe prawdopodobieństwo. Zdarzenie „dokładnie dwa trafienia w trzech próbach” obejmuje jednak wszystkie kolejności z dwoma trafieniami. Kto liczy tylko jeden przebieg, otrzymuje zbyt małą wartość.
Na lekcjach wasze dziecko spotka przede wszystkim następujące typy zadań:
- Łańcuch Bernoulliego: dokładnie k trafień – obliczanie prawdopodobieństwa dokładnie k trafień w n próbach.
- Wartość oczekiwana i wartość oczekiwana rozkładu dwumianowego – podawanie, ile trafień można średnio oczekiwać.
- Łańcuch Bernoulliego: wybierz prawdopodobieństwo oraz rozkład dwumianowy: wybierz wartość oczekiwaną – wybieranie pasującej wartości spośród podanych możliwości.
- Łańcuch Bernoulliego: prawda czy fałsz oraz rozkład dwumianowy: prawda czy fałsz – sprawdzanie, czy stwierdzenia dotyczące doświadczenia losowego są prawdziwe.
Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).
Typy zadań:
Rozkład dwumianowy: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Rozkład dwumianowy: znajdź błąd (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana rozkładu dwumianowego (kl. 11–13) · Rozkład dwumianowy: wybierz wartość oczekiwaną (kl. 11–13) · Schemat Bernoulliego (kl. 11–13) · Schemat Bernoulliego: dokładnie k sukcesów (kl. 11–13) · Schemat Bernoulliego: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Schemat Bernoulliego: znajdź błąd (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana: ile sukcesów średnio (kl. 11–13) · Schemat Bernoulliego: wybierz prawdopodobieństwo (kl. 11–13)
Wartość oczekiwana w doświadczeniach losowych
Twoje dziecko uczy się, jak na podstawie rozkładu prawdopodobieństwa wyznaczyć wartość oczekiwaną doświadczenia losowego i dzięki temu ocenić, czy gra jest uczciwa.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Wartość oczekiwana pokazuje, jakiego wyniku można średnio spodziewać się w doświadczeniu losowym, jeśli jest ono powtarzane bardzo wiele razy. Podstawa programowa opisuje ten cel ogólnie i nie podaje zakresu liczbowego. Zadania w tym dziale pokazują więc konkretnie, czego się wymaga: odczytywania prawdopodobieństw i wartości z rozkładu oraz obliczania na tej podstawie wartości oczekiwanej.
Typowym błędem jest obliczenie jedynie zwykłej średniej możliwych wyników i pominięcie prawdopodobieństw. Przy wygranej 0, 5 lub 10 franków, przy czym 10 franków jest bardzo mało prawdopodobne, wartość oczekiwana jest wyraźnie niższa od zwykłej średniej 5. Równie ważne jest sprawdzenie, czy wszystkie prawdopodobieństwa sumują się do 1. Jeśli tak nie jest, rozkład jest niepoprawny.
Typowe zadania w tym dziale to:
- Wartość oczekiwana z tabeli rozkładu: Wartości i prawdopodobieństwa znajdują się w tabeli i są wykorzystywane w obliczeniach.
- Wartość oczekiwana z wykresu rozkładu: Wartości i prawdopodobieństwa odczytuje się z wykresu słupkowego.
- Prawdopodobieństwo z wykresu rozkładu: Prawdopodobieństwo określonego wyniku wyznacza się na podstawie wykresu.
- Wartość oczekiwana: czy gra jest uczciwa? Oblicza się wartość oczekiwaną zysku i porównuje ją z wkładem.
- Wartość oczekiwana: prawda czy fałsz: Sprawdza się poprawność stwierdzeń dotyczących wartości oczekiwanej.
Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).
Typy zadań:
Prawdopodobieństwo z wykresu rozkładu (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana z tabeli rozkładu (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana z wykresu rozkładu (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana: czy gra jest sprawiedliwa? (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana: prawda czy fałsz (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana: wstaw znak (kl. 11–13) · Wartość oczekiwana: znajdź błąd (kl. 11–13)
Obliczanie średniej arytmetycznej
Dziecko uczy się obliczać średnią ciągu liczb, także na podstawie danych z codziennego życia i wykresów słupkowych.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Znajdowanie mediany w szeregach danych
Twoje dziecko uczy się wyznaczać w ciągu danych medianę, czyli wartość znajdującą się w środku uporządkowanych wartości.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W 2. klasie gimnazjum mediana należy do miar statystycznych, które Twoje dziecko powinno znać i umieć obliczać (punkt programu LG4.5). Mediana to wartość, która dzieli uporządkowany ciąg danych na dwie równe połowy: po lewej i po prawej stronie jest tyle samo wartości. Program nauczania nie podaje konkretnego zakresu liczb. Przykłady na kartach pracy pokazują, z jakimi ciągami danych się pracuje.
Typowym błędem jest szukanie wartości środkowej w nieuporządkowanej liście bez wcześniejszego uszeregowania wartości od najmniejszej do największej. Przy parzystej liczbie wartości często bierze się tylko jedną z dwóch środkowych wartości zamiast obliczyć średnią z obu. Medianę często myli się także ze średnią arytmetyczną (średnią), która jest obliczana inaczej.
Na kartach pracy znajdują się trzy typy zadań:
- Wyznacz medianę: Dla podanego ciągu danych oblicz medianę.
- Mediana: wybierz wartość: Spośród kilku propozycji wybierz poprawną wartość mediany.
- Mediana: prawda czy fałsz: Oceń, czy zdania dotyczące mediany danego ciągu danych są prawdziwe, czy fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);
Typy zadań:
Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6) · Mediana: dobierz wartości (kl. 5–8)
Obliczanie rozproszenia danych za pomocą wariancji
Państwa dziecko uczy się obliczać wariancję, czyli sprawdzać, jak bardzo wartości w serii danych rozrzucone są wokół ich średniej.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczeń uczy się obliczać, jak bardzo rozproszone są w zbiorze wartości pomiarów lub wyników. W tym celu najpierw wyznacza średnią, następnie ustala odchylenie każdej wartości od niej, podnosi te odchylenia do kwadratu, dodaje je i dzieli sumę przez liczbę wartości. Plan nauczania nie podaje dla tego punktu konkretnych zakresów liczbowych.
Typowym błędem jest nieподnoszenie odchyleń do kwadratu. Dodatnie i ujemne odchylenia wtedy się znoszą i wychodzi wynik zbyt mały, a nawet równy zero, mimo że wartości wyraźnie się rozpraszają. Podobnie błędnie obliczona średnia wpływa na wszystkie kolejne kroki.
Szablony zadań z tego działu przedstawiają ten temat w następujących formach, każda z rozwiązaniami:
- Wariancja ciągu danych: Wariancja jest obliczana dla podanej listy wartości.
- Wariancja: rozproszenie ciągu wyników: Wariancja jest wyznaczana dla wyników, na przykład z pomiaru lub ankiety, aby opisać ich rozproszenie.
- Suma kwadratów odchyleń: Uczeń oblicza etap pośredni, który poprzedza dzielenie.
- Wariancja: wybierz wartość: Z podanych możliwości wybierana jest odpowiednia wartość wariancji.
Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);
Typy zadań:
Wariancja zestawu danych (kl. 11–12) · Suma kwadratów odchyleń: wybierz wartość (kl. 11–12) · Wariancja: rozrzut serii wyników (kl. 11–12) · Wariancja: wybierz wartość (kl. 11–12)
Średnia ważona: poprawne obliczanie ocen końcowych
Twoje dziecko uczy się obliczać średnią ważoną z kilku cząstkowych wyników o różnej wadze, na przykład ocenę końcową.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby znane były statystyczne miary i aby można je było obliczać. Nie podaje przy tym zakresu liczb, dlatego także tutaj żaden nie jest podawany. Szablony zadań z tego działu pokazują, co konkretnie ćwiczy się w 2. klasie gimnazjum: średnią, w której poszczególne wartości liczą się mocniej niż inne, na przykład oceny cząstkowe, które w zależności od egzaminu mają różną wagę. Wtedy każdą wartość mnoży się przez jej wagę, iloczyny się dodaje, a sumę dzieli przez sumę wszystkich wag.
Typowym błędem jest dzielenie przez liczbę ocen cząstkowych, jakby chodziło o zwykłą średnią arytmetyczną. Wtedy wpływ wag znika, a wynik jest za wysoki lub za niski. Drugim częstym błędem jest to, że wagi same są traktowane jak oceny albo nie zostają pomnożone przez wartości. Często wynika to z tego, że najpierw uczy się zwykłej średniej, a dodatkowy krok z wagami łatwo przeoczyć.
W kartach pracy występują cztery typy zadań:
- Średnia ważona: Średnia ważona oblicza się bezpośrednio z wartości i wag.
- Średnia ważona: ocena końcowa z kilku części: Ocenę końcową wyznacza się z ocen cząstkowych o różnych wagach.
- Średnia ważona: prawda czy fałsz: Podane zdanie lub wynik sprawdza się pod kątem poprawności.
- Średnia ważona: wybór wyniku: Spośród kilku możliwych odpowiedzi wybiera się poprawny wynik.
Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu można prześledzić obliczenia krok po kroku.
Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);
Typy zadań:
Średnia ważona (kl. 11–12) · Średnia ważona: wybierz wynik (kl. 11–12) · Liczba danych ze średniej: pytanie odwrotne (kl. 11–12) · Średnia arytmetyczna: dane zbędne (kl. 11–12) · Średnia ważona: prawda czy fałsz (kl. 11–12) · Średnia ważona: znajdź błąd (kl. 11–12) · Średnia: brakująca wartość (kl. 11–12) · Średnie dwóch zestawów danych: porównaj (kl. 11–12) · Średnia ważona: wynik końcowy z kilku części (kl. 11–12)