Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.
Równania z wartością bezwzględną i nierówności z wartością bezwzględną
Dziecko rozwiązuje równania i nierówności z wartością bezwzględną, porównuje rozwiązania i wyznacza największą liczbę całkowitą spełniającą warunek.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Punkt programu nauczania dotyczący zbiorów liczb (liczb naturalnych, całkowitych, wymiernych i rzeczywistych) obowiązuje przez cały okres nauki w gimnazjum. Na tym poziomie przejawia się on przede wszystkim w zadaniach: uczeń wyznacza rozwiązania równań i nierówności z wartością bezwzględną, które mogą być liczbami rzeczywistymi. W niektórych zadaniach musi dodatkowo znaleźć największą liczbę całkowitą należącą do zbioru rozwiązań.
Typowym błędem jest rozważenie tylko jednej z dwóch możliwości. Wartość bezwzględna liczby to jej odległość od zera, dlatego przy |x − a| = b zwykle występują dwa przypadki: x − a = b oraz x − a = −b. Kto policzy tylko pierwszy przypadek, przeoczy jedno rozwiązanie. Przy nierównościach dochodzi jeszcze to, że przy rozwiązywaniu wartości bezwzględnej znak nierówności może zmienić się w zależności od przypadku. Równanie postaci |…| = (liczba ujemna) także nie ma rozwiązania, co łatwo przeoczyć.
Zadania w tej klasie wyglądają w praktyce tak:
- Równanie z wartością bezwzględną: wyznaczyć wszystkie rozwiązania równania z wartością bezwzględną.
- Nierówność z wartością bezwzględną: podać zbiór wszystkich x spełniających nierówność z wartością bezwzględną.
- Wartość bezwzględna: wybierz większe rozwiązanie: spośród dwóch możliwych rozwiązań wybrać większe.
- Równanie z wartością bezwzględną: prawda czy fałsz: ocenić, czy podane rozwiązanie jest poprawne, i sprawdzić tok rozumowania.
- Wartość bezwzględna: wybierz największą liczbę całkowitą: znaleźć w zbiorze rozwiązań największą liczbę całkowitą.
Powiązanie z podstawą programową: charakteryzować liczby naturalne, całkowite, wymierne i rzeczywiste, wykonywać na nich działania oraz nazywać ich własności (BfKA).
Typy zadań:
Równanie z wartością bezwzględną (kl. 10–11) · Równanie z wartością bezwzględną: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Równanie z wartością bezwzględną: wstaw znak (kl. 10–11) · Równanie z wartością bezwzględną: znajdź błąd (kl. 10–11) · Wartości bezwzględne: porównaj (kl. 10–11) · Wartości bezwzględne: uporządkuj (kl. 10–11) · Wartość bezwzględna: wybierz większe rozwiązanie (kl. 10–11) · Nierówność z wartością bezwzględną (kl. 10–11) · Wartość bezwzględna: największa liczba całkowita (kl. 10–11)
Przekształcanie wzorów względem zmiennej
Uczennica lub uczeń uczy się przekształcać prostą formułę tak, aby szukana litera stała sama po jednej stronie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Lehrplanpunkt LG1.2 wymaga formalizowania zależności z kontekstu i wyrażania ich w postaci termów. Przekształcanie wzoru jest do tego ważnym narzędziem: rozwiązuje się równanie tak, aby szukana litera stała sama, na przykład ze wzoru v = s / t otrzymujemy s = v · t. Plan nauczania nie podaje tu konkretnego zakresu liczbowego, dlatego na tym arkuszu również żaden nie jest podany.
Typowy błąd pojawia się wtedy, gdy przekształca się tylko jedną stronę równania albo gdy przy przenoszeniu składnika zapomina się o znaku. Z y = 2x + 3 otrzymuje się wtedy błędnie x = y / 2 + 3, ponieważ dzielono tylko przez 2, a 3 nie zostało uwzględnione. Pomocne jest wykonywanie każdego kroku po obu stronach równania w taki sam sposób i sprawdzenie na koniec przez podstawienie.
Zadania w tym dziale w 4. klasie gimnazjum występują w czterech szablonach:
- Wzór przekształcić do x: przekształcić wzór tak, aby x stało samo.
- Przekształć wzór: wybierz wartość x: przekształcić względem x i wybrać odpowiednią wartość.
- Wzór: wartość po przekształceniu: przekształcić wzór, a następnie obliczyć wartość liczbową.
- Wzór: term z x: wybierz odpowiedź: spośród kilku podanych możliwości wybrać poprawny przekształcony term z x.
Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z rzeczywistości i wyrażać je w postaci wyrażeń algebraicznych (BfKA, BNE);
Typy zadań:
Przekształcanie wzoru: wybierz wartość x (kl. 7–8) · Wzór: składnik z x: wybierz odpowiedź (kl. 7–8) · Wzór: wartość po przekształceniu (kl. 7–8) · Przekształć wzór i wyznacz x (kl. 7–8)
Rozkładanie wyrażeń na czynniki: wyłączanie wspólnego czynnika, grupowanie, sześciany
Dziecko potrafi rozpoznać strukturę wyrażenia algebraicznego i rozkłada je na czynniki, stosując odpowiednie reguły rachunkowe.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby dziecko analizowało strukturę wyrażeń algebraicznych i stosowało odpowiednie prawa rachunkowe przy przekształceniach. Przy rozkładzie na czynniki oznacza to: rozpoznaje, jaką postać ma wyrażenie, i wybiera wtedy odpowiedni sposób postępowania. Program nauczania nie podaje dla tego obszaru żadnego zakresu liczbowego. W tym obszarze ćwiczy się przede wszystkim następujące postacie:
- Wyłączanie jednomianu przed nawias: Wspólny czynnik zostaje wyciągnięty przed nawias ze wszystkich składników, na przykład 6x² + 9x = 3x(2x + 3).
- Grupowanie: Składniki łączy się parami, w każdej parze wyłącza się czynnik przed nawias, a następnie wyciąga się wspólne wyrażenie w nawiasie.
- Suma i różnica sześcianów: Na przykład a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²).
Typowe są również zadania dotyczące wzorów na sześciany i wyłączania przed nawias, w których trzeba dobrać współczynnik albo ocenić, czy dane zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe.
Częstym błędem są znaki. Przy grupowaniu często zapomina się, że przy wyciąganiu znaku minus przed nawias wszystkie znaki w nawiasie się zmieniają. Przy sześcianach łatwo pomylić znak w drugim nawiasie, na przykład gdy przy a³ − b³ zapisuje się nawias (a + b)(a² + ab + b²). Także przy wyłączaniu przed nawias czasem dzieli się przez czynnik tylko część składników. Pomocnym sprawdzianem jest ponowne wymnożenie czynników i sprawdzenie, czy wychodzi wyjściowe wyrażenie.
Zadanie na ten temat polega zwykle na wyrażeniu, które dziecko ma przekształcić w iloczyn. Na kartach pracy w tym obszarze pojawiają się zadania typu Wyłączanie jednomianu przed nawias, Rozkład na czynniki przez grupowanie oraz Suma i różnica sześcianów. Dodatkowo są warianty dotyczące wzorów na sześciany i wyłączania przed nawias, w których trzeba wybrać odpowiedni współczynnik albo ocenić zdanie jako prawdziwe lub fałszywe. Do wszystkich zadań są dołączone rozwiązania.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Wyłączanie jednomianu przed nawias (kl. 9–10) · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: wybierz (kl. 9–10) · Wyłączanie przed nawias, współczynnik: znajdź błąd (kl. 9–10) · Rozkład przez grupowanie (kl. 10–11) · Suma i różnica sześcianów (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: wstaw znak (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: wybierz (kl. 10–11) · Wzory na sześciany, współczynnik: znajdź błąd (kl. 10–11)
Prawa potęgowania: obliczenia z wykładnikami
Dziecko uczy się rozpoznawać postać wyrażenia z potęgami i wybierać odpowiednie prawo potęg do jego przekształcenia.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Zgodnie z ramowym planem nauczania należy analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i przy przekształcaniu stosować odpowiednie prawo działań. Punkt planu nie podaje osobnego zakresu liczbowego. Chodzi o to, aby przy danym wyrażeniu rozpoznać, które prawo pasuje do jego postaci.
Typowe jest mylenie mnożenia z potęgowaniem. Przy tej samej podstawie podczas mnożenia dodajemy wykładniki, czyli a2 · a3 = a5. Przy potęgowaniu potęgi wykładnik mnożymy, czyli (a3)2 = a6. Wiele dzieci błędnie dodaje wykładniki także tutaj, ponieważ obie postaci wyglądają podobnie. Błąd powstaje wtedy, gdy najpierw dokładnie nie przyjrzy się strukturze wyrażenia.
Wśród zadań na ten temat w ofercie kart pracy znajdują się między innymi:
- Mnożenie potęg: wybór wykładnika, w którym należy wyznaczyć wykładnik iloczynu potęg o tej samej podstawie.
- Potęga potęgi: wybór wykładnika, w którym należy wyznaczyć wykładnik w zagnieżdżonym wyrażeniu.
- Brakujący wykładnik – prawa potęgowania, w którym trzeba uzupełnić brakujący wykładnik w równaniu.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Brakujący wykładnik — działania na potęgach (kl. 7–8) · Mnożenie potęg: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Potęga potęgi: wybierz wykładnik (kl. 7–8) · Działania na potęgach: dokończ zdanie (kl. 7–8)
Potęgi o wykładnikach ułamkowych
Państwa dziecko uczy się rozpoznawać potęgi z ułamkowymi wykładnikami, rozumieć budowę takich wyrażeń oraz przekształcać je lub obliczać ich wartość według odpowiednich reguł działań.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej klasie Wasze dziecko uczy się czytać i przekształcać wyrażenia z ułamkami w roli wykładnika (potęgi). Program nauczania nie podaje dla tego zagadnienia konkretnego zakresu liczb. Zadania w tym dziale pokazują jednak, co jest ćwiczone: potęgi z wykładnikami wymiernymi, także z ujemnym ułamkiem jako wykładnikiem.
Typowym błędem jest traktowanie wykładnika jak liczby całkowitej. Wtedy ułamek w wykładniku liczy się jako czynnik, na przykład 82/3 jako 8 · 2/3, albo znak minus w wykładniku rozumie się jako minus przed wynikiem. Zwykle wynika to z tego, że reguła jest stosowana bez zastanowienia nad budową wyrażenia, czyli nad tym, co oznaczają podstawa i wykładnik.
Na kartach pracy pojawiają się trzy typy zadań:
- Potęga z wymiernym wykładnikiem: obliczyć lub przekształcić wyrażenie z ułamkowym wykładnikiem.
- Potęga z wymiernym wykładnikiem: wybierz wartość: na podstawie kilku podanych wartości wskazać właściwą.
- Ujemny ułamkowy wykładnik: wybierz odpowiedź: znaleźć poprawne rozwiązanie, gdy wykładnikiem jest ujemny ułamek.
Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu mogą Państwo sami sprawdzić odpowiedzi Waszego dziecka.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Potęga o wykładniku wymiernym (kl. 9–11) · Potęga o wykładniku wymiernym: wybierz wartość (kl. 9–11) · Potęgi o różnych podstawach: porównaj (kl. 9–11) · Potęgi o różnych podstawach: uporządkuj (kl. 9–11) · Ujemny wykładnik ułamkowy: wybierz odpowiedź (kl. 9–11)
Logarytmy: przekształcanie iloczynu, ilorazu i potęgi
Państwa dziecko uczy się łączyć sumy i różnice logarytmów w jeden logarytm oraz przekształcać logarytm potęgi.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Państwa dziecko rozpoznaje strukturę wyrażenia i stosuje odpowiednie prawo rachunkowe. Suma logarytmów zamienia się w logarytm iloczynu, a różnica w logarytm ilorazu. W przypadku logarytmu potęgi wykładnik zapisuje się jako czynnik przed logarytmem. Punkt planu nauczania nie podaje konkretnego zakresu liczbowego; to, czego się wymaga, pokazują typy zadań.
Typowym błędem jest pomylenie praw stosowanych wewnątrz logarytmu z tymi stosowanymi na zewnątrz. Zapisuje się np. log(a + b) = log a + log b, mimo że logarytmu sumy nie wolno rozbijać. Podobnie log a − log b często odczytuje się jako log(a − b). Przy potęgach powstaje często (log a)³ zamiast 3 · log a. Przyczyną jest zwykle to, że najpierw dokładnie nie przygląda się strukturze wyrażenia.
Na lekcjach Państwa dziecko spotka się z następującymi typami zadań:
- Suma logarytmów: Dwa lub więcej logarytmów zostaje połączonych w jeden.
- Różnica logarytmów: Różnica zostaje zapisana jako logarytm ilorazu.
- Suma logarytmów: wybór wyniku: Spośród kilku wyrażeń wybiera się poprawne przekształcenie.
- Różnica logarytmów: prawda czy fałsz: Podaną równość sprawdza się, czy jest prawdziwa.
- Logarytm potęgi: Wykładnik zostaje wyciągnięty przed logarytm.
Powiązanie z podstawą programową: analizować strukturę wyrażeń algebraicznych i stosować odpowiednie prawa działań przy przekształceniach (BfKA).
Typy zadań:
Logarytm iloczynu: dane zbędne (kl. 9–11) · Logarytm potęgi (kl. 9–11) · Logarytm: brakująca podstawa (kl. 9–11) · Różnica logarytmów (kl. 9–11) · Różnica logarytmów: prawda czy fałsz (kl. 9–11) · Różnica logarytmów: znajdź błąd (kl. 9–11) · Suma logarytmów (kl. 9–11) · Suma logarytmów: wybierz wynik (kl. 9–11)
Zadania tekstowe z dwoma równaniami
Twoje dziecko tłumaczy zadanie tekstowe z dwiema szukanymi liczbami na układ równań składający się z dwóch równań.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby uczniowie wyrażali zależności z zadań tekstowych w postaci równań i układów równań. Konkretnie oznacza to, że Pana/Pani dziecko wprowadza zmienne dla szukanych wielkości, na przykład x dla liczby sztuk jednego rodzaju i y dla liczby sztuk drugiego, a następnie na podstawie tekstu układa dwa równania opisujące oba warunki.
Najtrudniejszym miejscem zwykle nie jest rachunek, lecz przejście od tekstu do wzoru. Typowy błąd: zadanie podaje dwa warunki, na przykład łączną liczbę sztuk i łączną cenę, a jeden z nich zostaje pominięty albo oba równania opierają się na tej samej informacji. Często zmienne nie są też jasno nazwane, przez co przy układaniu równań nie wiadomo już, co oznacza x. Pomocny jest krok kontrolny: czy każde równanie odpowiada jakiemuś zdaniu w tekście?
Typowe zadania w tej serii:
- Dwa rodzaje: ile sztuk każdego? Tekst opisuje dwa rodzaje z podaniem liczby i wartości; szukane jest, ile sztuk jest każdego rodzaju.
- Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wybierz Pana/Pani dziecko wybiera odpowiedni układ równań do zadania spośród podanych propozycji.
- Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: prawda/fałsz Pana/Pani dziecko decyduje, czy podany układ równań pasuje do tekstu, i krótko to uzasadnia.
Powiązanie z podstawą programową: formalizować zależności z życia codziennego i wyrażać je w postaci równań i układów równań (BfKA, ERZR);
Typy zadań:
Dwa rodzaje: ile sztuk każdego? (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wstaw znak (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: wybierz (kl. 9–10) · Zadanie tekstowe: układ, liczba sztuk: znajdź błąd (kl. 9–10)
Równania kwadratowe: znajdowanie większego rozwiązania
Dziecko rozwiązuje równania kwadratowe i rozpoznaje, które z dwóch rozwiązań jest większe.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W kroku nauki dotyczącym rozwiązywania równań kwadratowych uczniowie rozwiązują równania, w których niewiadoma występuje w drugiej potędze. Ramowy plan nauczania ogólnie wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań. Dla tego punktu nie podaje on osobnego zakresu liczbowego. Zadania pokazują jednak, czego konkretnie się oczekuje: równań mających dwa rozwiązania, spośród których należy wskazać większe.
Typowy błąd pojawia się przy porównywaniu rozwiązań. Jeśli jedno rozwiązanie jest ujemne, na przykład -5, a drugie dodatnie, na przykład 2, to na pierwszy rzut oka -5 wydaje się „większe”, ponieważ liczba 5 jest większa od 2. Prawidłowa jest jednak liczba 2, gdyż -5 leży na osi liczbowej na lewo od zera. Kto przy porównywaniu nie uwzględnia znaków, często wybiera więc złe rozwiązanie, nawet jeśli samo obliczenie jest poprawne.
W praktyce dzieci spotykają się w tym zakresie z trzema typami zadań:
- Równanie kwadratowe: Równanie należy rozwiązać, znajdując jego rozwiązania.
- Równanie kwadratowe, większe rozwiązanie: wybierz: Spośród podanych odpowiedzi należy wybrać większe rozwiązanie.
- Równanie kwadratowe, większe rozwiązanie: prawda/fałsz: Stwierdzenie dotyczące większego rozwiązania należy ocenić jako prawdziwe lub fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).
Typy zadań:
Równanie kwadratowe (kl. 9–11) · Równanie kwadratowe krok po kroku (kl. 9–11) · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: prawda/fałsz (kl. 9–11) · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wstaw znak (kl. 9–11) · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: wybierz (kl. 9–11) · Równanie kwadratowe, większy pierwiastek: znajdź błąd (kl. 9–11)
Rozwiązywanie nierówności liniowych z jedną zmienną
Dziecko uczy się rozwiązywać liniowe nierówności z jedną zmienną oraz poprawnie podawać zbiór rozwiązań wraz z punktem granicznym.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Punkt programu nauczania LG1.5 wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań, nierówności i układów równań. Nierówności liniowe z jedną zmienną należą do tych rodzajów. Program nie podaje tu zbioru liczb, dlatego także nie podaje się żadnego.
Często myli się to, czy granica należy do zbioru rozwiązań. Znak z kreską pod znakiem równości (≤ lub ≥) uwzględnia punkt brzegowy, a znak bez tej kreski (< lub >) wyklucza go. Drugim typowym błędem przy przekształcaniu jest to, że przy dzieleniu przez liczbę ujemną lub mnożeniu przez nią trzeba odwrócić znak nierówności. Jeśli o tym zapomnimy, zbiór rozwiązań będzie błędny.
Karty pracy do tego tematu zawierają trzy typy zadań:
- Nierówność liniowa: Nierówność należy rozwiązać względem zmiennej i podać zbiór rozwiązań.
- Punkt brzegowy: wybierz: Spośród podanych możliwości wybiera się odpowiedni punkt brzegowy lub jego zapis.
- Punkt brzegowy: prawda/fałsz: Stwierdzenia dotyczące punktu brzegowego ocenia się jako prawdziwe lub fałszywe.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).
Typy zadań:
Nierówność liniowa (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: prawda/fałsz (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: wstaw znak (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: wybierz (kl. 9–10) · Nierówność liniowa, koniec przedziału: znajdź błąd (kl. 9–10)
Rozwiązywanie nierówności kwadratowych
Dziecko uczy się rozwiązywać nierówności kwadratowe: wyznacza wszystkie liczby x, dla których wyrażenie kwadratowe jest większe lub mniejsze od zera.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa ogólnie wymaga rozwiązywania różnych rodzajów równań, nierówności i układów równań. W przypadku nierówności kwadratowych oznacza to: dziecko określa zbiór wszystkich liczb, dla których zachodzi nierówność z x², i potrafi podać ten zbiór jako przedział lub zbiór liczb. Punkt podstawy programowej nie podaje osobnego zakresu liczb. Szablony zadań pokazują jednak, że do zakresu należy także szukanie liczb całkowitych jako rozwiązań.
Typowy błąd: miejsca zerowe są obliczone poprawnie, ale przedział rozwiązań zostaje odczytany błędnie. Zwykle wynika to z nieuwzględnienia, czy wykres funkcji kwadratowej jest skierowany w górę czy w dół oraz czy nierówność obejmuje granice (≤ lub ≥), czy ich nie obejmuje (< lub >). Przy zapisie w postaci iloczynowej często pojawiają się dodatkowo błędy znaku przy poszczególnych czynnikach.
W karcie pracy do tego tematu występują m.in. następujące typy zadań:
- Nierówność kwadratowa: Bezpośrednie wyznaczenie zbioru rozwiązań.
- Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: wybierz: Spośród podanych odpowiedzi wybrać liczby całkowite spełniające nierówność.
- Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: prawda/fałsz: Ocenić, czy zdania o całkowitych rozwiązaniach są prawdziwe, czy fałszywe.
- Nierówność kwadratowa w postaci iloczynowej: Najpierw rozłożyć nierówność na czynniki i zbadać znak czynników.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).
Typy zadań:
Nierówność kwadratowa (kl. 10–11) · Nierówność kwadratowa w postaci iloczynowej (kl. 10–11) · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: wstaw znak (kl. 10–11) · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: wybierz (kl. 10–11) · Nierówność kwadratowa, liczby całkowite: znajdź błąd (kl. 10–11)
Rozwiązywanie równań wykładniczych o tej samej podstawie
Twoje dziecko uczy się rozwiązywać równania wykładnicze, w których obie strony mają tę samą podstawę, oraz wyznaczać lub sprawdzać wartość x.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Państwa dziecko potrafi rozwiązywać równania typu 2x = 8, zapisując 8 jako potęgę tej samej podstawy (8 = 23) i porównując wykładniki. Ramowy plan nauczania wskazuje dla tego obszaru ogólnie rozwiązywanie różnych rodzajów równań. Nie podaje tu jednak osobnego zakresu liczbowego.
Typowy błąd dotyczy samego wykładnika. Przy 2x+1 = 8 zauważa się wprawdzie, że 8 = 23, ale potem zapisuje się tylko x = 3 i zapomina o +1. Podobnie wykładnik bywa traktowany jak czynnik, na przykład x = 8 : 2, zamiast odczytać wykładnik x w 2x = 8.
Na kartach pracy pojawiają się w tym zakresie trzy typy zadań:
- Równanie wykładnicze, wartość x: prawda/fałsz: Podaną wartość x podstawia się do równania, a dziecko sprawdza, czy równanie jest prawdziwe.
- Równanie wykładnicze: Równanie rozwiązuje się w całości.
- Równanie wykładnicze, wartość x: wybierz: Spośród podanych wartości wybiera się tę, która pasuje jako x.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać różne rodzaje równań, nierówności i układy równań (BfKA).
Typy zadań:
Potęga: brakujący wykładnik (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: wstaw znak (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: wybierz (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: znajdź błąd (kl. 10–11)
Odczytywanie własności funkcji z wykresu
Twoje dziecko uczy się odczytywać z wykresu funkcji, gdzie ona rośnie lub maleje, gdzie przyjmuje wartość zero, jakie wartości przyjmuje oraz jak wygląda jej dziedzina.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Wykres jest jednym ze sposobów przedstawienia funkcji. Dziecko uczy się odczytywać z obrazu własności funkcji: dziedzinę i zbiór wartości, miejsca zerowe, wartości funkcji w określonym punkcie, znak oraz przedziały, w których funkcja rośnie lub maleje. Punkt podstawy programowej nie podaje stałego zakresu liczb. Jakie zadania pojawiają się w tej klasie, pokazują poniższe typy zadań.
Często myli się osie. Dziedzinę i miejsca zerowe odczytuje się na poziomej osi x, zbiór wartości i wartości funkcji na pionowej osi y. Kto przy „wartości funkcji dla x = 2” szuka na osi y liczby 2, odczytuje coś innego. Również pojęcia „rosnąca” i „dodatnia” bywają utożsamiane, mimo że odpowiadają na różne pytania: to, czy krzywa idzie w górę, jest czymś innym niż pytanie, czy leży nad osią x.
Na kartach pracy w tej klasie występują m.in. następujące typy zadań:
- Odczytywanie dziedziny z wykresu oraz odczytywanie zbioru wartości z wykresu
- Odczytywanie miejsc zerowych z wykresu
- Odczytywanie wartości funkcji z wykresu
- Odczytywanie znaku z wykresu
- Odczytywanie przedziałów rosnących z wykresu oraz odczytywanie przedziałów malejących z wykresu
- Funkcja zdefiniowana przedziałami, której wykres składa się z kilku fragmentów
- Wartość funkcji z wykresu jako zadanie typu „prawda lub fałsz” oraz jako zadanie typu „wybierz odpowiedź”
- Miejsca zerowe z wykresu jako zadanie typu „wybierz odpowiedź”
Powiązanie z podstawą programową: definiować i charakteryzować pojęcie funkcji oraz stosować różne formy jej przedstawiania (BfKA);
Typy zadań:
Miejsca zerowe z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji odczytana z wykresu (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wstaw znak (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: znajdź błąd (kl. 9–10) · Dziedzina funkcji z wykresu (kl. 9–10) · Funkcja określona kilkoma wzorami (kl. 9–10) · Gdzie funkcja jest dodatnia — z wykresu (kl. 9–10) · Miejsca zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja maleje (z wykresu) (kl. 9–10) · Przedział, w którym funkcja rośnie (z wykresu) (kl. 9–10) · Wartość funkcji z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Zbiór wartości funkcji z wykresu (kl. 9–10)
Porównywanie funkcji na różne sposoby
Uczysz się porównywać dwie funkcje podane w różny sposób, na przykład jako wykres i jako wzór, oraz zestawiać ze sobą ich wartości lub maksima.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Rysowanie funkcji kwadratowych i rozpoznawanie wierzchołka
Dziecko uczy się szkicować wykres funkcji kwadratowej i rozpoznawać współrzędne wierzchołka.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Obliczanie logarytmu z definicji
Dziecko może wyznaczyć logarytm, stosując definicję: pytamy, jaki wykładnik potęgi o danej podstawie daje podaną wartość.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Przy logarytmie pyta się, jaki wykładnik jest potrzebny. Dla logb(x) = y obowiązuje: by = x. Dziecko wstawia więc podstawę i argument w tę zależność i znajduje odpowiedni wykładnik. Podstawa programowa wymaga, aby opisywać własności funkcji elementarnych i swobodnie się nimi posługiwać. Nie podaje jednak konkretnego zakresu liczb, dlatego także tutaj żaden nie zostanie podany.
Często myli się role podstawy i argumentu albo zamiast wykładnika liczy się dzieleniem lub mnożeniem. Przyczyna tkwi zwykle w tym, że przyzwyczajono się do liczenia potęg w przód. Przy logarytmie trzeba myśleć wstecz: od wyniku do wykładnika.
Na lekcjach pojawiają się następujące typy zadań, które można znaleźć również na kartach pracy z rozwiązaniami:
- Logarytm z definicji: Bezpośrednio stosuje się definicję.
- Wartość logarytmu: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się poprawny wynik.
- Liczba z logarytmu: Na podstawie logarytmu wybiera się odpowiadającą mu wartość liczbową.
- Logarytm ułamka: Wyznacza się logarytm, którego argumentem jest ułamek.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);
Typy zadań:
Liczba logarytmowana: wybierz odpowiedź (kl. 9–11) · Logarytm ułamka (kl. 9–11) · Logarytm z definicji (kl. 9–11) · Logarytm: brakująca liczba logarytmowana (kl. 9–11) · Logarytmy o różnych podstawach: porównaj (kl. 9–11) · Logarytmy o różnych podstawach: uporządkuj (kl. 9–11) · Wartość logarytmu: wybierz wynik (kl. 9–11)
Zrozumienie funkcji f(x) = a/x
Dziecko uczy się obliczać wartości funkcji f(x) = a/x oraz opisywać i wykorzystywać właściwości tej funkcji.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Tutaj chodzi o elastyczne posługiwanie się funkcją f(x) = a/x. Dziecko podstawia za x liczbę, oblicza wartość funkcji i opisuje, jak zachowuje się funkcja. Ramowy plan nauczania nie podaje dla tego punktu osobnego zakresu liczb. Dlatego zadania operują konkretnymi wartościami a i x, takimi jak występujące w przykładowych zadaniach.
Typowy błąd: dziecko podstawia x = 0, mimo że nie można dzielić przez zero. Drugim częstym błędem jest oczekiwanie, że wartości będą rosły wraz ze wzrostem x, tak jak przyzwyczaiło się to przy funkcjach liniowych. W przypadku f(x) = a/x wartości dla dużych dodatnich x są natomiast coraz mniejsze i zbliżają się do zera.
W praktyce występują trzy typy zadań. W zadaniu Wartość funkcji f(x) = a/x: wybierz odpowiedź dziecko wybiera z kilku podanych wartości właściwą wartość funkcji. W zadaniu Wartość funkcji f(x) = a/x: prawda czy fałsz decyduje, czy stwierdzenie dotyczące wartości funkcji jest prawdziwe. Szablon Funkcja f(x) = a/x zadaje pytania dotyczące funkcji jako całości.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać własności funkcji elementarnych i elastycznie się nimi posługiwać (BfKA);
Typy zadań:
Funkcja f(x) = a/x (kl. 10–11) · Wartość funkcji f(x) = a/x: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Wartość funkcji f(x) = a/x: znajdź błąd (kl. 10–11) · Wartość funkcji f(x) = a/x: wybierz odpowiedź (kl. 10–11)
Przesuwanie wykresów i odczytywanie wartości funkcji
Uczysz się, jak przesuwać wykres funkcji równolegle w górę, w dół, w lewo lub w prawo i dzięki temu wyznaczać nowe wartości funkcji.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko uczy się rozumieć nową funkcję jako przesunięcie znanej funkcji podstawowej. Wykres przesuwa się równolegle i można z niego odczytać lub obliczyć, jakie wartości przyjmuje funkcja po przesunięciu. Odpowiadający punkt podstawy programowej mówi ogólnie o konstruowaniu funkcji złożonych na całej drodze w gimnazjum i nie podaje żadnego konkretnego zakresu liczb. Dla klasy 4. szablony zadań w tym obszarze pokazują, czego konkretnie się wymaga: przesuwania wykresów oraz wyznaczania lub oceniania wartości funkcji po przesunięciu.
Typowy błąd dotyczy kierunku. Przy przesunięciu w lewo, np. z f(x) do f(x+2), wykres często przesuwa się w prawo, ponieważ znak w nawiasie pozornie przeczy kierunkowi. Podobnie przy przesunięciach w kierunku osi y znak często bywa zamieniany. Przy obliczaniu wartości funkcji uczniowie czasem dodatkowo podstawiają stary argument x zamiast przesuniętego.
Typowe zadania w tym obszarze to:
- Przesunięcie wykresu: Wykres funkcji zostaje przesunięty o podane wartości, a nowe położenie jest rysowane lub opisywane.
- Wartość funkcji po przesunięciu: wybierz odpowiedź: Spośród kilku podanych możliwości wybiera się poprawną wartość funkcji po przesunięciu.
- Wartość funkcji po przesunięciu: prawda czy fałsz: Podane twierdzenia o przesuniętej funkcji sprawdza się pod kątem ich prawdziwości.
Powiązanie z podstawą programową: konstruować funkcje złożone z funkcji elementarnych za pomocą operacji oraz wyjaśniać i stosować ich charakterystyczne własności;
Typy zadań:
Przesunięcie wykresu funkcji (kl. 10–11) · Wartość funkcji po przesunięciu: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Wartość funkcji po przesunięciu: wstaw znak (kl. 10–11) · Wartość funkcji po przesunięciu: znajdź błąd (kl. 10–11) · Wartość funkcji po przesunięciu: wybierz odpowiedź (kl. 10–11)
Odbijanie wykresów: y = −f(x) i y = f(−x)
Dziecko uczy się, jak na podstawie wykresu funkcji, poprzez odbicie, uzyskać wykres y = −f(x) lub y = f(−x) oraz rozpoznawać zmianę zarówno w postaci wyrażenia, jak i w postaci punktu.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Wzrost wykładniczy w końcu staje się większy niż liniowy
Dziecko uczy się na podstawie dwóch funkcji rozpoznawać, że wzrost wykładniczy na dłuższą metę jest szybszy niż liniowy, oraz określać, od którego momentu przegania on wzrost liniowy.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawy programowe wymagają modelowania zależności z różnych dziedzin za pomocą funkcji. Program nauczania nie podaje dla tego konkretnego zakresu liczb. Dla tej klasy szablony zadań pokazują, o co chodzi: porównuje się wzrost wykładniczy i liniowy oraz sprawdza się, od kiedy wzrost wykładniczy przewyższa liniowy.
Typowym błędem jest patrzenie tylko na pierwsze wartości w tabeli lub na szkic. Na początku funkcja liniowa jest często większa, na przykład dlatego, że ma wysoką wartość początkową lub stromo rośnie. Uczniowie wyciągają z tego wniosek, że tak już zostanie. Wzrost wykładniczy wydaje się jednak najpierw wolny, ponieważ każdy krok wychodzi od coraz większej wartości. Później dlatego dogania i wyprzedza. Zdanie w rodzaju „Funkcja wykładnicza jest zawsze większa” jest więc fałszywe, bo pomija początek.
Na lekcjach zadania występują w trzech formach:
- Wzrost wykładniczy przewyższa liniowy: Wyznacza się punkt, od którego wzrost wykładniczy dogania wzrost liniowy.
- Funkcja wykładnicza kontra funkcja liniowa: wybierz odpowiedź: Spośród podanych odpowiedzi wybiera się właściwą.
- Funkcja wykładnicza kontra funkcja liniowa: prawda czy fałsz: Przy stwierdzeniach dotyczących porównania decyduje się, czy są prawdziwe.
Karty pracy zawierają rozwiązania, dzięki czemu podczas ćwiczeń można sprawdzić, czy uzasadnienie jest poprawne.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB);
Typy zadań:
Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: znajdź błąd (kl. 9–10) · Wzrost wykładniczy wyprzedza liniowy (kl. 9–10) · Funkcja wykładnicza wyprzedza liniową: wybierz odpowiedź (kl. 9–10)
Zrozumienie i obliczanie procentu składanego
Dziecko poznaje, jak zmienia się kwota pieniędzy przy procencie składanym z roku na rok, i wyznacza stan konta po określonej liczbie lat.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko opisuje procent składany jako proces wzrostu opisany funkcją: kwota na koncie zwiększa się co roku o stały procent, a odsetki z poprzedniego roku również przynoszą odsetki. Punkt programu nauczania nie podaje dla tego konkretnego zakresu liczbowego. Istniejące zadania pokazują jednak, jak konkretnie się ćwiczy, na przykład obliczając kwotę po dwóch latach.
Typowym błędem jest obliczanie odsetek każdego roku wyłącznie od kapitału początkowego i zwykłe ich dodawanie. Przy 1000 franków i 5 % rocznie po dwóch latach daje to 1100 franków zamiast 1102,50 franka. Powód: dziecko nie zauważa, że stan konta mnożony jest co roku tym samym czynnikiem, dzięki czemu również odsetki z poprzedniego roku przynoszą odsetki.
Zadania w tym dziale noszą tytuły takie jak:
- Procent składany: wybierz kwotę po 2 latach
- Odsetki przy procencie składanym: wybierz odpowiedź
- Procent składany: ile będzie na koncie
- Procent składany — lokata
Powiązanie z podstawą programową: Modelować związki i zależności z różnych obszarów za pomocą funkcji (ENR, PB);
Typy zadań:
Kapitał początkowy: pytanie odwrotne (kl. 9–11) · Procent składany przez dwa lata krok po kroku (kl. 9–11) · Procent składany — lokata (kl. 9–11) · Procent składany: wybierz kwotę po 2 latach (kl. 9–11) · Odsetki z kapitalizacją: wybierz odpowiedź (kl. 9–11) · Procent składany: ile będzie na lokacie (kl. 9–11)
Średnie tempo zmiany w prosty sposób wyjaśnione
Twoje dziecko uczy się obliczać, na podstawie dwóch punktów funkcji, o ile średnio zmienia się wartość funkcji na jednostkę zmiany x.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Twoje dziecko oblicza, o ile średnio zmienia się dana wielkość na każdym kroku. W tym celu wybiera dwa punkty funkcji, oblicza różnicę wartości funkcji i dzieli ją przez różnicę wartości x. Wynikiem jest średnie tempo zmian, czyli współczynnik nachylenia prostej przechodzącej przez te dwa punkty wykresu. Punkt podstawy programowej wymaga, aby pojęcie pochodnej interpretować na różne sposoby. Średnie tempo zmian jest jedną z tych interpretacji i stanowi podstawę, na której buduje się pochodną. Jakie dokładnie funkcje i liczby się pojawiają, pokazują przykładowe zadania na kartach pracy; sam punkt podstawy programowej nie podaje zakresu liczb.
Typowy błąd: dziecko oblicza tylko różnicę wartości funkcji i zapomina o dzieleniu przez różnicę wartości x. Może też dzielić przez wartości funkcji zamiast przez różnicę x. Dzieje się tak, ponieważ oba pojęcia nazywa się „zmianą”, a różnica wartości funkcji wydaje się gotowym wynikiem. Drugim częstym błędem jest kolejność: jeśli dwa punkty są podstawiane do licznika i mianownika w różnej kolejności, znak wyniku jest niepoprawny.
Na kartach pracy pojawiają się cztery typy zadań:
- Zmiana wartości funkcji: Dziecko wybiera poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji.
- Średnie tempo zmian: Dziecko oblicza tempo dla dwóch podanych wartości x.
- Średnie tempo zmian: średnia prędkość: Tempo zostaje zinterpretowane jako średnia prędkość, na przykład przy funkcji droga-czas.
- Średnie tempo zmian: wybór wyniku: Dziecko wybiera pasujący wynik spośród podanych rozwiązań.
Powiązanie z podstawą programową: interpretować pojęcie pochodnej funkcji na różne sposoby (BfKA);
Typy zadań:
Przyrost wartości funkcji: wybierz odpowiedź (kl. 9–10) · Średnie tempo zmian funkcji (kl. 9–10) · Średnie tempo zmian: wybierz wynik (kl. 9–10) · Średnie tempo zmian: prędkość średnia w przedziale (kl. 10–11)
Koło: obliczanie obwodu i pola
Dziecko potrafi obliczyć obwód i pole powierzchni koła oraz podać wyniki w postaci liczby razy π.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W tej klasie dziecko oblicza obwód i pole powierzchni koła oraz porównuje te wielkości ze sobą. Plan nauczania nie podaje dla tego zakresu konkretnego zakresu liczb. Zadania pokazują jednak formę: wynik zapisywany jest jako wyrażenie z π, a są też zadania, w których pytamy tylko o liczbę przed π.
Typowy błąd wynika stąd, że obie formuły na obwód i pole zawierają π oraz promień. Dlatego łatwo je zamienić lub pomylić. Często zamiast promienia podstawia się także średnicę. Kto najpierw nie sprawdzi, jaka wielkość jest podana, liczy wtedy z błędną wartością.
Na kartach pracy występują cztery typy zadań:
- Obwód koła: obliczyć obwód na podstawie podanych wielkości.
- Pole koła: obliczyć pole koła.
- Pole koła: wybór wyniku: spośród podanych wyników wybrać właściwy. Pokazuje to, czy wzór i wartości do siebie pasują.
- Obwód koła: wybierz liczbę przed π: określić tylko liczbę, która stoi przed π.
Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).
Typy zadań:
Długość okręgu (kl. 7–8) · Pole koła (kl. 7–8) · Pole koła: wybierz wynik (kl. 7–8) · Długość okręgu: wybierz liczbę przed π (kl. 7–8)
Obliczanie objętości i pola powierzchni graniastosłupów
Uczniowie obliczają objętość i pole powierzchni prostych graniastosłupów, zwłaszcza trójbocznych, oraz wiążą ze sobą pole podstawy, wysokość bryły i pola ścian bocznych.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Objętość i pole powierzchni ostrosłupów
Uczennica lub uczeń oblicza objętość i pole powierzchni regularnych ostrosłupów oraz wiąże ze sobą wysokość, pole podstawy i pola ścian bocznych.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W podstawie programowej zapisano, że różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni są obliczane i wzajemnie ze sobą powiązane. W przypadku ostrosłupów oznacza to: uczeń oblicza objętość i pole powierzchni, wykorzystując pole podstawy, wysokość bryły oraz ściany boczne. Podstawa programowa nie podaje dla tego zakresu konkretnego zakresu liczb, dlatego ten tekst opisuje wyłącznie typy zadań, które pojawiają się w tym obszarze.
Typowy błąd dotyczy wysokości. Wysokość ostrosłupa biegnie pionowo od wierzchołka do podstawy. Często myli się ją z wysokością trójkątnej ściany bocznej. Kto podstawi błędną wysokość, dalej liczy poprawnie, ale otrzymuje błędny wynik. Przy objętości często dodatkowo zapomina się o czynniku 1/3 we wzorze.
Typowe zadania w tym obszarze to:
- Ostrosłup: brakująca wysokość, w którym na podstawie danych wielkości wyznacza się wysokość bryły.
- Objętość ostrosłupa: wybierz wynik, w którym spośród kilku propozycji wybiera się poprawny wynik.
- Objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego, o kwadratowej podstawie.
- Pole powierzchni ostrosłupa prawidłowego czworokątnego, w którym sumuje się pole podstawy i wszystkich ścian bocznych.
- Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik, w którym spośród podanych propozycji wybiera się pasujący wynik.
Powiązanie z podstawą programową: obliczać różne elementy geometrii na płaszczyźnie i w przestrzeni oraz ustalać zależności między nimi (BfKA).
Typy zadań:
Objętość ostrosłupa (kl. 8) · Objętość ostrosłupa krok po kroku (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: dane zbędne (kl. 8) · Objętość ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa (kl. 8) · Ostrosłup: brakująca wysokość (kl. 8) · Pole powierzchni ostrosłupa: wybierz wynik (kl. 8)
Kąty środkowe i wpisane w okręgu
Twoje dziecko uczy się obliczać kąt środkowy i kąt wpisany dla łuku okręgu oraz ustalać zależność między tymi dwoma kątami.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dokładne wartości sinusa, cosinusa i tangensa
Dziecko uczy się określać dokładne wartości sinusa, cosinusa i tangensa oraz znajdować odpowiedni kąt dla danej wartości funkcji.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Podstawa programowa wymaga, aby definiować funkcje trygonometryczne i zależności między nimi oraz opisywać ich własności. Nie podaje ona zakresu kątów. Dlatego ten tekst opisuje wyłącznie to, co pokazują szablony zadań z tego działu: uczeń wyznacza dokładne wartości funkcji trygonometrycznych i dla danej wartości funkcji szuka kąta.
Typowy błąd przy szukaniu kąta: uczeń bierze pierwszy kąt, który wyświetla kalkulator, i nie zauważa, że do tej samej wartości funkcji często należą również inne kąty. Zadanie jest wtedy rozwiązane tylko częściowo. Przy dokładnych wartościach często dochodzi także do pomylenia wartości sinusa i kosinusa.
Ten dział zawiera trzy typy zadań:
- Dokładna wartość funkcji trygonometrycznej: Uczeń podaje dokładną wartość dla danego kąta.
- Kąt na podstawie wartości funkcji, wybierz miarę: Uczeń wybiera odpowiednią miarę kąta spośród podanych.
- Kąt na podstawie wartości funkcji, prawda czy fałsz: Uczeń sprawdza twierdzenia o kątach i wartościach funkcji.
Wzory redukcyjne należą do tematu, ale w tych szablonach zadań nie są wymagane osobno. Do każdego typu zadania istnieją karty pracy do wydruku z rozwiązaniami.
Powiązanie z podstawą programową: definiować stosunki trygonometryczne i zależności trygonometryczne oraz opisywać ich własności (BfKA);
Typy zadań:
Dokładna wartość funkcji trygonometrycznej (kl. 10–11) · Kąt z wartości funkcji trygonometrycznej: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Kąt z wartości funkcji trygonometrycznej: wstaw znak (kl. 10–11) · Kąt z wartości funkcji trygonometrycznej: wybierz miarę (kl. 10–11)
Trygonometria w trójkącie prostokątnym
Dziecko uczy się w trójkącie prostokątnym nazywać przyprostokątną przyległą i przyprostokątną przeciwległą do danego kąta oraz rozpoznawać odpowiednią wartość sinusa, cosinusa lub tangensa.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Trygonometria w figurach płaskich
Pani/Pan dziecko uczy się, jak za pomocą sinusa kąta obliczać wielkości w figurach płaskich, na przykład pole równoległoboku.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby przy użyciu narzędzi trygonometrii rozwiązywać zadania z różnych dziedzin. Nie podaje on w tym celu żadnego zakresu liczb, a obowiązuje na całym etapie. W klasie 4. konkretnie widać to przy obliczaniu pola równoległoboku z użyciem sinusa kąta.
Typowe jest to, że kąt w sinusie nie jest kątem między dwoma danymi bokami. Wzór działa tylko z tym kątem zawartym między bokami. Kolejnym częstym błędem jest kalkulator ustawiony w złym trybie kątowym (radiany zamiast stopni). Wtedy wychodzi liczba, a nic nie wydaje się podejrzane.
Zadania na ten temat występują w trzech formach:
- Pole równoległoboku z sinusem: wyznacz pole, wykonując obliczenia.
- Pole równoległoboku z sinusem, wybierz odpowiedź: spośród podanych rozwiązań wybierz poprawne.
- Pole równoległoboku z sinusem, prawda czy fałsz: sprawdź poszczególne stwierdzenia dotyczące obliczeń.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać problemy z różnych dziedzin za pomocą narzędzi trygonometrii (BfKA, BNE).
Typy zadań:
Pole równoległoboku z sinusem (kl. 10–11) · Pole równoległoboku z sinusem: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Pole równoległoboku z sinusem: wybierz odpowiedź (kl. 10–11) · Pole równoległoboku z sinusem: znajdź błąd (kl. 10–11)
Proste w układzie współrzędnych: przecięcie i prostopadłość
Dziecko uczy się wyznaczać punkt przecięcia dwóch prostych w układzie współrzędnych, znajdować prostą prostopadłą przechodzącą przez dany punkt oraz odczytywać współczynnik kierunkowy (nachylenie) z postaci ogólnej.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Tutaj chodzi o opisywanie prostych w układzie współrzędnych w różnych postaciach oraz badanie ich wzajemnego położenia. Dziecko ma rozpoznać prostą w postaci ogólnej ax + by = c, na tej podstawie wyznaczyć współczynnik kierunkowy i ocenić, czy dwie proste się przecinają, są równoległe, czy prostopadłe. Ramowy plan nauczania nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego, lecz opisuje umiejętność przechodzenia między różnymi postaciami.
Typowe błędy pojawiają się przy odczytywaniu współczynnika kierunkowego z postaci ogólnej: współczynnik kierunkowy wynosi −a/b, a łatwo zapomnieć o znaku minus albo pomylić dzielenie przez b. Przy prostej prostopadłej często zmienia się tylko znak, zapominając o odwrotności. Przy punkcie przecięcia często oblicza się tylko jedną współrzędną, a drugiej wartości nie podstawia się do żadnego z dwóch równań.
Typowe zadania spotykane w tym dziale:
- Obliczanie punktu przecięcia dwóch prostych
- Wyznaczanie prostej prostopadłej przechodzącej przez punkt
- Wyznaczanie współczynnika kierunkowego z postaci ogólnej
- Warianty, takie jak „Punkt przecięcia dwóch prostych: wybierz wartość” oraz „Współczynnik kierunkowy z postaci ogólnej: wybierz”
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Współczynnik kierunkowy z postaci ogólnej: wybierz (kl. 9–11) · Współczynnik kierunkowy z równania ogólnego (kl. 9–11) · Prosta prostopadła przez punkt (kl. 10–11) · Przecięcie dwóch prostych: wybierz wartość (kl. 9–11) · Punkt przecięcia prostych (kl. 9–11) · Proste w cenniku: kiedy dwie oferty kosztują tyle samo (kl. 9–11)
Równanie okręgu: odczytywanie środka i promienia
Dziecko uczy się odczytywać ze wzoru okręgu współrzędne środka i promień, dzięki czemu potrafi opisać okrąg na płaszczyźnie.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Na kartach pracy do tego tematu dziecko odczytuje z równania okręgu, gdzie leży jego środek i jaki jest jego promień. Dzięki temu opisuje figurę geometryczną w innej postaci, a mianowicie jako równanie zamiast rysunku. Punkt podstawy programowej nie podaje zakresu liczbowego, dlatego tutaj opisujemy jedynie to, czego faktycznie wymagają zadania.
Często zdarzają się dwa błędy. Po pierwsze, błędnie odczytuje się znak: w równaniu (x − 3)² + (y + 1)² = 16 środek leży w punkcie (3 | −1), a nie (−3 | 1), ponieważ znak współrzędnej w nawiasie pojawia się w odwrotnej postaci. Po drugie, prawą stronę bierze się bezpośrednio jako promień. Tymczasem stoi tam kwadrat promienia, więc dla 16 promień wynosi 4, a nie 16. Oba błędy wynikają z postaci równania: z minusa w nawiasie oraz z kwadratu przy promieniu.
Na kartach pracy występują cztery typy zadań:
- Środek okręgu z równania: podać środek,
- Promień okręgu z równania: wyznaczyć promień,
- Promień z równania okręgu: wybór wyniku: spośród podanych odpowiedzi wybrać poprawną,
- Środek okręgu: wybór współrzędnej x: spośród możliwości wybrać współrzędną x środka.
Do kart pracy dostępne są rozwiązania.
Powiązanie z podstawą programową: opisywać obiekty geometryczne za pomocą różnych przedstawień i analizować ich wzajemne położenie;
Typy zadań:
Promień okręgu z równania (kl. 10–11) · Promień okręgu z równania: wybierz wynik (kl. 10–11) · Równanie okręgu: brakująca prawa strona (kl. 10–11) · Środek okręgu z równania (kl. 10–11) · Środek okręgu: dane zbędne (kl. 10–11) · Środek okręgu: wybierz pierwszą współrzędną (kl. 10–11) · Okrąg w zadaniu tekstowym: promień zasięgu (kl. 10–11)
Gdzie okrąg i prosta się spotykają
Dziecko uczy się obliczać wspólne punkty okręgu i prostej, zapisując położenie obu figur w postaci równań.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W klasie 4. chodzi o to, aby formułować i rozwiązywać zagadnienia geometryczne algebraicznie (cel programowy LG3.9). W przypadku okręgu i prostej oznacza to: opisujemy obie figury równaniami i obliczamy wspólne punkty, zamiast odczytywać je tylko z rysunku.
Typowy błąd: równanie prostej podstawia się do równania okręgu i otrzymuje się równanie kwadratowe z jedną zmienną. Znajduje się rozwiązania tego równania, ale zapomina się o drugiej wartości. Punkt przecięcia jest jednak kompletny dopiero wtedy, gdy podamy współrzędne obu zmiennych. Często zdarzają się także błędy ze znakami przy podstawianiu.
Zadania na kartach pracy do tego tematu są podzielone na trzy typy:
- Punkty przecięcia okręgu i prostej: Obliczamy wspólne punkty.
- Okrąg i prosta: wybierz współrzędną: Decydujemy, którą współrzędną użyć do dalszych obliczeń.
- Okrąg i prosta: prawda czy fałsz: Oceniamy, czy zdania o położeniu okręgu i prostej są prawdziwe, czy fałszywe.
Do wszystkich zadań dostępne są rozwiązania, które dobrze nadają się do samodzielnego sprawdzania.
Powiązanie z podstawą programową: rozwiązywać zadania geometryczne, formułując je algebraicznie.
Typy zadań:
Okrąg i prosta: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Okrąg i prosta: wstaw znak (kl. 10–11) · Okrąg i prosta: wybierz współrzędną (kl. 10–11) · Okrąg i prosta: znajdź błąd (kl. 10–11) · Punkty wspólne okręgu i prostej (kl. 10–11)
Liczenie w parach za pomocą reguły iloczynu
Twoje dziecko uczy się rozpoznawać w zadaniach liczenia, czy kolejność ma znaczenie, i odpowiednio określać liczbę możliwych par lub wyborów.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Twoje dziecko uczy się rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz stosować właściwą metodę w odpowiedniej sytuacji. Podstawa programowa nie podaje dla tego zakresu konkretnego przedziału liczbowego. Ważne jest samo rozróżnienie: czy wykonujemy kilka wyborów jeden po drugim i czy kolejność ma znaczenie, czy nie?
Typowym błędem jest zastosowanie reguły iloczynu wtedy, gdy kolejność nie ma znaczenia, lub odwrotnie. Przy uściskach dłoni na przykład każdy uścisk dotyczy dwóch osób. Kto po prostu oblicza liczbę osób razy liczbę osób minus jeden, policzy każdy uścisk dwukrotnie. Podobnie jest z parami: „A i B” oraz „B i A” to ta sama para, jeśli liczy się tylko wybór.
W tym dziale Twoje dziecko spotka między innymi następujące typy zadań:
- Reguła iloczynu: ile par oraz Reguła iloczynu: wybierz liczbę par
- Reguła iloczynu: trzy wybory
- Dwie różne osoby na dwie role, w których kolejność ma znaczenie
- Uściski dłoni: ile ich jest? oraz Podawanie rąk: prawda czy fałsz
- Każdy z każdym – ile razy? oraz Ile jest kombinacji?
Karty pracy do tych zadań zawierają rozwiązania, dzięki czemu możecie wspólnie z dzieckiem sprawdzić wyniki.
Powiązanie z podstawą programową: Rozróżniać zasady zliczania i wzory kombinatoryczne oraz używać ich stosownie do sytuacji (BfKA);
Typy zadań:
Na ile sposobów można to zestawić? (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: ile par (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: trzy wybory (kl. 7–8) · Reguła mnożenia: wybierz liczbę par (kl. 7–8) · Każdy z każdym — ile razy? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: ile ich jest? (kl. 7–8) · Uściski dłoni: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Uściski dłoni: znajdź błąd (kl. 7–8) · Wybór dwóch różnych osób do ról (kl. 7–8)
Obliczanie dwóch kolejnych doświadczeń losowych
Państwa dziecko uczy się wyznaczać prawdopodobieństwo zdarzenia w dwóch kolejnych doświadczeniach losowych, na przykład przy rzucie dwiema kostkami lub dwukrotnym losowaniu, korzystając z reguł rachunku prawdopodobieństwa.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
W programie nauczania określono, że rachunek prawdopodobieństwa wraz ze swoimi regułami ma być wykorzystywany do analizowania i rozwiązywania zadań związanych z doświadczeniami losowymi. W przypadku dwóch kolejnych doświadczeń oznacza to: dziecko systematycznie wypisuje możliwe wyniki obu doświadczeń i na tej podstawie wyznacza prawdopodobieństwo szukanego zdarzenia. Punkt programu nie podaje dla tego żadnego zakresu liczbowego. Zadania przygotowane dla tego rocznika pokazują, o co dokładnie chodzi.
Typowy błąd: wiele dzieci uważa, że przy dwóch kostkach wszystkie sumy oczek od 2 do 12 są jednakowo prawdopodobne, ponieważ jest ich jedenaście. Suma 7 powstaje jednak na więcej sposobów niż suma 2 czy 12, dlatego jest bardziej prawdopodobna. Przy dwóch losowaniach ze zwracaniem sytuacja wyjściowa przed drugim losowaniem pozostaje taka sama. Kto zmienia ją przy drugim losowaniu, liczy z błędnymi wartościami.
Zadania tego typu to na przykład:
- Suma oczek dwóch kostek: Jaka jest szansa na wyrzucenie określonej sumy?
- Dwie kostki: która suma oczek jest bardziej prawdopodobna: Porównuje się ze sobą dwie sumy.
- Dwukrotne losowanie ze zwracaniem: Dwa losowania wykonuje się kolejno, a pierwsza kula zostaje zwrócona do worka.
- Dwa losowania: prawda czy fałsz: Sprawdza się, czy zdania dotyczące obu losowań są prawdziwe.
- Suma oczek dwóch kostek: wybierz prawdopodobieństwo: Z kilku podanych wartości wybiera się właściwą.
Do tych typów zadań dostępne są arkusze do druku z rozwiązaniami.
Powiązanie z podstawą programową: stosować rachunek prawdopodobieństwa wraz z jego regułami, aby analizować i rozwiązywać różne zadania z doświadczeniami losowymi (BNE, PB).
Typy zadań:
Suma oczek na dwóch kostkach (kl. 8) · Dwa losowania ze zwracaniem (kl. 8) · Dwa losowania: prawda czy fałsz (kl. 8) · Dwa losowania: znajdź błąd (kl. 8) · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna (kl. 8) · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik (kl. 8)
Średnia arytmetyczna: obliczanie i odczytywanie średniej
Dziecko uczy się obliczać średnią arytmetyczną ciągu liczb, odczytywać ją z wykresów oraz rozpoznawać odpowiedni wynik.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Zrozumienie i obliczanie mediany
Twoje dziecko uczy się wyznaczać w szeregu wyników pomiarów medianę, czyli wartość, która dzieli uporządkowane dane na dwie równe połowy.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Program nauczania wymaga, aby znać i obliczać miary statystyczne. Mediana jest jedną z nich: wskazuje środek uporządkowanego zbioru danych. Cele kształcenia nie podają dla niej stałego zakresu liczbowego, a zadania z tego obszaru pokazują, czego konkretnie się od ucznia oczekuje.
Częstym błędem jest nieuporządkowanie wartości według wielkości. Kto odczytuje wartość środkową z nieuporządkowanej listy, zwykle nie otrzymuje mediany. Przy parzystej liczbie wartości często bierze się tylko jedną z dwóch środkowych wartości zamiast obliczyć ich średnią. Ponadto medianę bywa mylona ze średnią arytmetyczną, ponieważ oba pojęcia brzmią podobnie.
W karcie pracy Państwa dziecko spotka trzy typy zadań:
- Wyznacz medianę: Dla podanego zbioru danych oblicza się medianę.
- Mediana: wybierz wartość: Z kilku podanych informacji wybiera się odpowiednią wartość mediany.
- Mediana: prawda czy fałsz: Sprawdza się, czy stwierdzenia dotyczące mediany są prawdziwe.
Powiązanie z podstawą programową: znać i obliczać miary statystyczne (BfKA);
Typy zadań:
Mediana: prawda czy fałsz (kl. 5–6) · Mediana: wstaw znak (kl. 5–6) · Mediana: wybierz wartość (kl. 5–6) · Mediana: znajdź błąd (kl. 5–6) · Podaj medianę (kl. 5–6) · Mediana: dobierz wartości (kl. 5–8)
Odczytywanie i interpretacja wykresów punktowych i pudełkowych
Dziecko odczytuje z wykresów punktowych i wykresów pudełkowych (boxplot) wartości charakterystyczne, takie jak wartość najczęstsza, rozstęp i rozstęp międzykwartylowy, i je interpretuje.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Uczniowie odczytują dane z wykresów punktowych i wykresów pudełkowych (boxplotów) i opisują je odpowiednimi miarami statystycznymi. Punkt programu nauczania nie podaje konkretnego zakresu liczb. Jakie pytania się pojawiają, pokazują typy zadań z tego działu: w wykresie punktowym najczęstsza wartość, rozstęp i liczba wartości pomiarowych, w boxplocie rozstęp i rozstęp międzykwartylowy.
Typowe błędy pojawiają się często przy pojęciach, które brzmią podobnie:
- Rozstęp: Podaje się tylko największą wartość zamiast wyznaczyć odległość między największą a najmniejszą wartością.
- Rozstęp międzykwartylowy: Myli się go z całym rozstępem. Chodzi tylko o długość pudełka, czyli odległość między dwoma kwartylami.
- Najczęstsza wartość: Szuka się charakterystycznego położenia na wykresie zamiast wartości z największą liczbą punktów.
- Liczba wartości pomiarowych: Punkty leżące jeden na drugim liczy się tylko raz.
Zadanie składa się zwykle z przedstawionego wykresu punktowego lub boxplota oraz pytania do niego. Typy zadań w tym dziale to:
- Wykres punktowy: najczęstsza wartość
- Wykres punktowy: rozstęp
- Wykres punktowy: ile wartości pomiarowych?
- Wykres punktowy: ile wartości pomiarowych, z wyborem poprawnej odpowiedzi
- Wykres punktowy: wartość modalna, ocena prawda lub fałsz
- Boxplot: rozstęp
- Boxplot: rozstęp międzykwartylowy
Do kart pracy dostępne są rozwiązania, dzięki którym można sprawdzić własne odpowiedzi.
Powiązanie z podstawą programową: Opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów i odpowiednich miar statystycznych (BfKA, BNE, DIG, PB, WP).
Typy zadań:
Histogram: ile w przedziale? (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów? (kl. 6) · Wykres kropkowy: najczęstsza wartość (kl. 6) · Histogram: ile mniejszych niż… (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: wstaw znak (kl. 6) · Wykres kropkowy – dominanta: znajdź błąd (kl. 6) · Wykres kropkowy: dominanta — prawda czy fałsz (kl. 6) · Wykres kropkowy: ile pomiarów — wybierz (kl. 6) · Wykres kropkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp (kl. 6) · Wykres pudełkowy: rozstęp międzykwartylowy (kl. 6)
Położenie, rozrzut i wartości odstające w danych – opis
Dziecko opisuje zbiory danych za pomocą wykresu i odpowiednich miar liczbowych oraz potrafi odczytać oba: położenie, rozproszenie i wartości odstające.
Utwórz arkusz →
Opis i typy zadań
Dziecko odczytuje zbiory danych z wykresów pudełkowych i miar statystycznych. Rozpoznaje, gdzie leżą dane (mediana), jak bardzo są rozproszone i czy poszczególne wartości znacznie odbiegają (wartości odstające), oraz porównuje ze sobą dwa zbiory danych. Program nauczania nie podaje dla tego punktu konkretnego zakresu liczbowego, dlatego opisano tutaj jedynie to, co pokazują zadania na tym etapie.
Typowym błędem jest porównywanie wyłącznie median dwóch wykresów pudełkowych i pominięcie szerokości pudełka lub wąsów. Wtedy porównanie wydaje się jednoznaczne, mimo że rozproszenie zbiorów danych wyraźnie się różni. Kolejnym częstym błędnym przekonaniem jest myślenie, że wartość odstająca mocno zmienia medianę. Mediana prawie na nią nie reaguje, natomiast średnia zmienia się wyraźnie. Przy porównywaniu wykresów pudełkowych często myli się też różnicę median z różnicą średnich, które na wykresie pudełkowym w ogóle nie są przedstawione.
Typowe zadania w tym obszarze to:
- Porównanie położenia dwóch zbiorów danych na wykresie pudełkowym
- Porównanie rozproszenia dwóch zbiorów danych na wykresie pudełkowym
- Jedna wartość odstająca: wpływ na średnią i medianę
- Wykres punktowy: pięcioliczbowe podsumowanie
- Dwa wykresy pudełkowe: wybierz różnicę median
- Dwa wykresy pudełkowe: prawda czy fałsz
Karty pracy do tych zadań zawierają rozwiązania, dzięki czemu przy samodzielnym sprawdzaniu w domu można prześledzić uzasadnienia.
Powiązanie z podstawą programową: Opisywać i interpretować dane za pomocą wykresów i odpowiednich miar statystycznych (BfKA, BNE, DIG, PB, WP).
Typy zadań:
Dwa wykresy pudełkowe: prawda czy fałsz (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: wstaw znak (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: znajdź błąd (kl. 9–10) · Położenie dwóch zbiorów na wykresach pudełkowych (kl. 9–10) · Rozrzut dwóch zbiorów na wykresach pudełkowych (kl. 9–10) · Wykres kropkowy: pięć liczb wykresu pudełkowego (kl. 9–10) · Dwa wykresy pudełkowe: wybierz różnicę median (kl. 9–10) · Obserwacja odstająca: średnia i mediana (kl. 9–10)