Polski
Program nauczania (Francja)

Matematyka — klasa 12

Klasa 12 (Francja) — Przypadek i szanse, praca z danymi

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Francja) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Działy tej klasy

Matematyka rozszerzona w klasie maturalnej: kombinatoryka, wektory, proste i płaszczyzny w przestrzeni, granice ciągów i funkcji, wypukłość, logarytm naturalny, funkcje pierwotne, równania różniczkowe, całki, rozkład dwumianowy oraz prawo wielkich liczb. Każdemu zagadnieniu towarzyszą przykładowe zadania przygotowane w formie kart pracy do wydruku.

Algebra i geometria

Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie

Zliczanie kolejnych lub alternatywnych wyborów z użyciem reguł mnożenia i dodawania oraz rozpoznawanie, kiedy kolejność ma znaczenie (permutacje, aranżacje).

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń uczy się liczyć liczbę sposobów zrealizowania sytuacji bez wypisywania ich jeden po drugim. Opiera się na dwóch regułach: zasadzie mnożenia, dla kolejnych wyborów (mnożymy liczbę wyborów na każdym etapie), oraz zasadzie dodawania, dla przypadków rozłącznych (dodajemy przypadki, które się nie nakładają). Potrafi także obliczyć liczbę sposobów uporządkowania obiektów (permutacje, oznaczane n!) oraz liczbę sposobów wyboru i uporządkowania k obiektów spośród n (wariacje). Zadania z tej klasy obejmują te pojęcia w konkretnych sytuacjach; liczby w grze pozostają takie, jak w tych wzorcach.

Najczęstszy błąd polega na tym, by nie sprawdzić, czy kolejność ma znaczenie. Uczeń, który ma utworzyć zespół lub wybrać grupę, mnoży lub układa, podczas gdy powinien zignorować kolejność, albo odwrotnie: przy kolejce do kasy lub pierwszych miejscach zapomina, że każda pozycja zmienia wynik. Kolejnym częstym błędem jest dodawanie przypadków, które się pokrywają, albo mnożenie, gdy przypadki się wykluczają. Wreszcie, przy liczbach tworzonych z cyfr uczeń często zapomina o ograniczeniu dotyczącym pierwszej cyfry (nie może być ona zerem).

Karty pracy przyjmują postać rozpoznawalnych sytuacji: wybór zespołu bez kolejności, wariacje przy przydziale nagród, wariacje: kto zajmuje pierwsze miejsca, permutacje w kolejce, liczby parzyste lub nieparzyste zawierające cyfrę jeden raz, albo liczby kombinatoryczne do uporządkowania. Niektóre karty idą w odwrotnym kierunku: na podstawie liczby partii lub uścisków dłoni uczeń odtwarza liczbę początkowych elementów.

Powiązanie z podstawą programową: Zasada dodawania: liczba elementów sumy zbiorów parami rozłącznych.
Powiązanie z podstawą programową: Zasada mnożenia: liczba elementów iloczynu kartezjańskiego. Liczba k-krotek (lub k-list) zbioru n-elementowego.
Powiązanie z podstawą programową: Liczba podzbiorów zbioru n-elementowego. Związek z n-tkami zerojedynkowymi {0,1}, słowami długości n nad alfabetem dwuelementowym, ścieżkami w drzewie, wynikami w ciągu n prób Bernoulliego.
Powiązanie z podstawą programową: Liczba ciągów k-elementowych o różnych elementach zbioru n-elementowego. Definicja n!. Liczba permutacji zbioru skończonego n-elementowego.
Powiązanie z podstawą programową: W ramach zadania dotyczącego zliczania stosować odpowiednią reprezentację (zbiory, drzewa, tablice, diagramy) oraz rozpoznawać obiekty do zliczenia.
Powiązanie z podstawą programową: Wykonywanie prostych zliczeń w sytuacjach pochodzących z różnych dziedzin nauki (informatyki, genetyki, teorii gier, rachunku prawdopodobieństwa itp.).

Typy zadań: Permutacje — ustawienie w kolejce · Liczby kombinatoryczne: uporządkuj · Liczebność zbioru z liczby podzbiorów: pytanie odwrotne · Powitania w grupie: pytanie odwrotne · Wariacje bez powtórzeń: wybierz liczbę sposobów · Wariacje — rozdanie nagród · Liczby nieparzyste z cyfrą występującą raz · Liczby parzyste z cyfrą występującą raz · Wariacje: kto zajmie czołowe miejsca · Wybór zespołu bez kolejności: wybierz wynik

Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje

Wektory w przestrzeni: długość i współliniowość

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń pracuje nad wektorami w przestrzeni: potrafi skonstruować kombinację liniową danych wektorów, czyli wektor otrzymany przez pomnożenie wektorów przez liczby, a następnie ich dodanie, oraz potrafi stwierdzić, czy dwa wektory są współliniowe, czyli czy jeden z nich jest wielokrotnością drugiego. Ćwiczenia opierają się na rysunkach lub przedstawieniach przestrzeni, a uczeń nie musi znać żadnego szczególnego słownictwa poza tymi pojęciami.

Najczęstszy błąd polega na wnioskowaniu o współliniowości dlatego, że dwa wektory „są podobne” lub mają zbliżone kierunki, bez sprawdzenia, czy istnieje liczba k taka, że jeden z wektorów jest równy k razy drugiemu. Inną częstą pułapką jest pomylenie znaku: na przykład zapomina się, że wektor przeciwny do danego pozostaje z nim współliniowy, lub źle umieszcza się ujemny współczynnik przy zapisie kombinacji.

W praktyce karty pracy proponują różne formaty, wśród nich: wektory współliniowe: prawda czy fałsz, wektory współliniowe: wybierz wynik, wektory współliniowe: znajdź błąd, wektory współliniowe: postaw znak, wektory współliniowe w przestrzeni, kombinacja liniowa wektorów: wybierz wynik, kombinacja wektorów w przestrzeni oraz norma wektora w przestrzeni. W każdym z nich uczeń musi uzasadnić swoją odpowiedź rachunkiem lub zależnością między wektorami, a nie tylko obserwacją rysunku.

Powiązanie z podstawą programową: Wektory w przestrzeni. Translacje.
Powiązanie z podstawą programową: Kombinacje liniowe wektorów w przestrzeni.
Powiązanie z podstawą programową: Proste w przestrzeni. Wektory kierunkowe prostej. Wektory współliniowe.
Powiązanie z podstawą programową: Charakteryzowanie płaszczyzny w przestrzeni za pomocą punktu i pary wektorów niekolinearnych.
Powiązanie z podstawą programową: Bazy i repery przestrzeni. Rozkład wektora względem bazy.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać kombinacje liniowe danych wektorów.
Powiązanie z podstawą programową: Wykorzystywać figurę do wyrażania wektora jako kombinacji liniowej wektorów.
Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać z rysunku, czy dwa wektory na płaszczyźnie, trzy wektory w przestrzeni tworzą bazę.
Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać na rysunku rozkład wektora w bazie.
Powiązanie z podstawą programową: Baza ortonormalna, układ współrzędnych ortonormalny.
Powiązanie z podstawą programową: Współrzędne wektora w bazie ortonormalnej. Wyrażenia iloczynu skalarnego i normy. Wyrażenie odległości między dwoma punktami.

Typy zadań: Długość wektora w przestrzeni · Kombinacja wektorów w przestrzeni · Kombinacja liniowa wektorów: wybierz wynik · Kwadrat długości wektora: wybierz wynik · Wektory współliniowe w przestrzeni · Wektory współliniowe: prawda czy fałsz · Wektory współliniowe: wstaw znak · Wektory współliniowe: wybierz wynik · Wektory współliniowe: znajdź błąd

Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość

Twoje dziecko uczy się zapisywać równanie kartezjańskie płaszczyzny na podstawie jednego z jej punktów oraz wektora normalnego, a następnie wykorzystywać to równanie do odpowiadania na pytania dotyczące płaszczyzny.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń potrafi opisać płaszczyznę w przestrzeni równaniem kartezjańskim. Punktem wyjścia jest punkt A należący do płaszczyzny oraz niezerowy wektor n normalny do płaszczyzny, czyli prostopadły do wszystkich kierunków zawartych w tej płaszczyźnie. Na tej podstawie uczeń wyprowadza równanie postaci ax + by + cz + d = 0, gdzie współczynniki a, b, c są współrzędnymi wektora normalnego. Umie także wykonać drogę odwrotną: mając dane równanie, rozpoznać płaszczyznę i odczytać wektor normalny. Wreszcie wykorzystuje rzut prostopadły punktu na płaszczyznę, aby obliczyć odległość tego punktu od płaszczyzny.

Najczęstszy błąd polega na myleniu wektora normalnego z wektorem kierunkowym, czyli wektorem leżącym w płaszczyźnie. Wybrane współrzędne nie dają wtedy poprawnego równania. Kolejna trudność dotyczy obliczenia wyrazu wolnego d: uczeń podstawia współrzędne punktu A do równania, ale zapomina o znaku lub popełnia błąd rachunkowy, i wtedy znalezione równanie nie jest spełnione przez punkt wyjściowy. Pomocny nawyk to zawsze sprawdzać, czy punkt A spełnia końcowe równanie.

W kartach tego przedmiotu odpowiadające im zadania są następujące:

  • Równanie płaszczyzny: punkt i wektor normalny, w którym uczeń zapisuje równanie na podstawie punktu i wektora normalnego;
  • Płaszczyzna przechodząca przez punkt: wybierz wynik, w którym uczeń ma rozpoznać właściwe równanie spośród kilku propozycji;
  • Punkt należący do płaszczyzny, w którym sprawdza, czy dany punkt leży na płaszczyźnie;
  • Odległość punktu od płaszczyzny, w którym oblicza odległość za pomocą rzutu prostopadłego.

Powiązanie z podstawą programową: Płaszczyzny w przestrzeni. Kierunek płaszczyzny w przestrzeni.
Powiązanie z podstawą programową: Charakteryzowanie płaszczyzny w przestrzeni za pomocą punktu i pary wektorów niekolinearnych.
Powiązanie z podstawą programową: Wektor normalny do płaszczyzny. Dany punkt A i niezerowy wektor n⃗, płaszczyzna przechodząca przez punkt A i prostopadła do wektora n⃗.
Powiązanie z podstawą programową: Rzut prostokątny punktu na prostą, na płaszczyznę.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować rzut prostokątny do wyznaczania odległości punktu od prostej lub od płaszczyzny.
Powiązanie z podstawą programową: Równanie kartezjańskie płaszczyzny.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać równanie kartezjańskie płaszczyzny, gdy znany jest jej wektor normalny i punkt. Rozpoznawać płaszczyznę daną równaniem kartezjańskim i podawać wektor normalny do tej płaszczyzny.
Powiązanie z podstawą programową: wyznaczać współrzędne rzutu prostokątnego punktu na płaszczyznę daną równaniem kartezjańskim lub na prostą daną punktem i wektorem kierunkowym

Typy zadań: Punkt leżący na płaszczyźnie · Równanie płaszczyzny: z punktu i wektora normalnego · Odległość punktu od płaszczyzny · Wzajemne położenie dwóch płaszczyzn · Punkt na płaszczyźnie: prawda czy fałsz · Punkt na płaszczyźnie: wstaw znak · Punkt na płaszczyźnie: wybierz wynik · Punkt na płaszczyźnie: znajdź błąd · Płaszczyzna przez punkt: wybierz wynik

Proste w przestrzeni: przedstawienie parametryczne

W klasie maturalnej uczeń uczy się zapisywać prostą w przestrzeni w postaci parametrycznej, znając punkt i wektor kierunkowy, oraz sprawdzać, czy dany punkt należy do danej prostej.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń powinien umieć opisać prostą w przestrzeni za pomocą punktu i wektora kierunkowego, a następnie zapisać jej równanie parametryczne (punkt początkowy, wektor i parametr t). Powinien także umieć rozpoznać, czy prosta dana równaniem parametrycznym przechodzi przez dany punkt.

Najczęstszy błąd polega na myleniu punktu z wektorem kierunkowym, na przykład gdy jako punkt początkowy bierze się współrzędne wektora. Inną pułapką jest znak współrzędnych przy przejściu od punktów do wektora (liczymy B − A, a nie A − B). Aby sprawdzić, czy punkt należy do prostej, uczeń musi znaleźć tę samą wartość t dla wszystkich współrzędnych: sama jedna współrzędna nie wystarcza.

W praktyce karty zawierają ćwiczenia typu „Punkt prostej w przestrzeni: prawda czy fałsz”, „znajdź błąd”, „wybierz wynik” lub „wstaw znak”. Ćwiczenia te wymagają sprawdzenia, czy punkt leży na prostej. Karty zawierają także obliczenia odległości między dwoma punktami przestrzeni, odległości punktu od prostej oraz kwadratu odległości dwóch punktów.

Powiązanie z podstawą programową: Charakteryzowanie prostej przez punkt i wektor kierunkowy.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawienie parametryczne prostej.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać równanie parametryczne prostej. Rozpoznawać prostą danej równaniem parametrycznym.

Typy zadań: Odległość punktów w przestrzeni · Punkt prostej w przestrzeni · Kwadrat odległości punktów: wybierz wynik · Punkt prostej w przestrzeni: prawda czy fałsz · Punkt prostej w przestrzeni: wstaw znak · Punkt prostej w przestrzeni: wybierz wynik · Punkt prostej w przestrzeni: znajdź błąd · Odległość punktu od prostej w przestrzeni

Prosta i płaszczyzna w przestrzeni: położenie i przecięcie

Uczeń uczy się określać, czy prosta i płaszczyzna się przecinają, są równoległe, czy też pokrywają się, a następnie wyznaczać ich punkt przecięcia.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń potrafi opisać wzajemne położenie prostej i płaszczyzny w przestrzeni oraz przełożyć zadanie na równania liniowe w układzie współrzędnych. Gdy sytuacja jest prosta, rozwiązuje otrzymany układ i interpretuje rozwiązanie geometrycznie: jeden konkretny punkt, brak punktów albo nieskończenie wiele punktów. Programy nie określają tu żadnego konkretnego zakresu liczbowego.

Najczęstszy błąd wynika z iloczynu skalarnego wektora normalnego n płaszczyzny i wektora kierunkowego v prostej. Wielu uczniów wnioskuje „równoległe” od razu, gdy n ∘ v = 0, nie sprawdzając, czy któryś punkt prostej należy do płaszczyzny. Samo poprawne określenie znaku nie wystarcza: trzeba też sprawdzić punkt, bo inaczej myli się prostą równoległą do płaszczyzny z prostą zawartą w płaszczyźnie.

W praktyce karty pracy zawierają kilka typów ćwiczeń. W zadaniach „n ∘ v: ustal znak” oraz „n ∘ v: wybierz wynik” uczeń oblicza lub interpretuje iloczyn skalarny. W zadaniach „n ∘ v: znajdź błąd” oraz „n ∘ v: prawda czy fałsz” wyszukuje błędne rozumowanie. Wreszcie „Wzajemne położenie prostej i płaszczyzny” oraz „Przecięcie prostej i płaszczyzny” wymagają wyciągnięcia wniosku o położeniu, a następnie znalezienia punktu wspólnego.

Powiązanie z podstawą programową: Płaszczyzny w przestrzeni. Kierunek płaszczyzny w przestrzeni.
Powiązanie z podstawą programową: Opisywać wzajemne położenie dwóch prostych, prostej i płaszczyzny, dwóch płaszczyzn.
Powiązanie z podstawą programową: Badanie zadań konfiguracyjnych w przestrzeni: prostopadłość dwóch prostych, prostej i płaszczyzny; proste miejsca geometryczne, na przykład płaszczyzna symetralna dwóch punktów.
Powiązanie z podstawą programową: wyznaczać współrzędne rzutu prostokątnego punktu na płaszczyznę daną równaniem kartezjańskim lub na prostą daną punktem i wektorem kierunkowym
Powiązanie z podstawą programową: W układzie współrzędnych przekładać na układ równań liniowych problemy następujących typów: rozstrzygać, czy trzy wektory tworzą bazę; wyznaczać współrzędne wektora w bazie; badać układ obiektów w przestrzeni (współliniowość, kolinearność, równoległość, komplanarność, przecinanie się i prostopadłość prostych lub płaszczyzn) itd. W prostych przypadkach rozwiązywać otrzymany układ i interpretować geometrycznie jego rozwiązania.

Typy zadań: Położenie prostej względem płaszczyzny · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: prawda czy fałsz · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wstaw znak · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: wybierz wynik · Prosta i płaszczyzna: n ∘ v: znajdź błąd · Punkt przecięcia prostej z płaszczyzną

Współczynnik dwumianowy w klasie maturalnej

Uczeń uczy się obliczać współczynnik dwumianowy (n k), wykorzystywać jego symetrię oraz zależność Pascala i stosować je do zliczania wyborów.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W liceum uczeń uczy się obliczać liczbę podzbiorów k-elementowych zbioru n-elementowego, oznaczaną (n k), dla dowolnej liczby całkowitej n i dowolnej liczby całkowitej k takiej, że 0 ⩽ k ⩽ n. Używa wzoru (n k) = n(n – 1)…(n – k + 1) / k! = n! / ((n – k)! k!) i zna proste przypadki k = 0, 1 oraz 2. Potrafi także odczytać tę liczbę jako liczbę słów lub ścieżek realizujących dany wybór.

Najczęstszy błąd polega na zapomnieniu o k! w mianowniku lub na myleniu (n k) z n! / (n – k)!, co daje zupełnie inny wynik. Inną częstą pomyłką jest przekonanie, że kolejność ma znaczenie: w kombinacji wybranie najpierw A, a potem B daje to samo co wybranie najpierw B, a potem A.

W praktyce karty ćwiczeń proponują zadania takie jak „Wartość współczynnika dwumianowego”, „Współczynniki dwumianowe: symetria i wartości skrajne” lub „Współczynniki dwumianowe: porównaj”. Znajdziemy tam także „Wzór Pascala”, „Reguła Pascala: wybierz górny indeks”, „Trójkąt Pascala do uzupełnienia” oraz „Wybór delegacji”, w którym trzeba policzyć możliwe grupy z zbioru osób.

Powiązanie z podstawą programową: Kombinacje k-elementowe zbioru n-elementowego: podzbiory k-elementowe zbioru. Reprezentacja w postaci słów lub ścieżek.
Powiązanie z podstawą programową: Dla 0 ⩽ k ⩽ n, wzory: (n k) = n(n – 1)…(n – k + 1)/k! = n!/((n – k)! k!).
Powiązanie z podstawą programową: Jawne wyrażenie dla k = 0, 1, 2. Symetria. Relacja i trójkąt Pascala.

Typy zadań: Symbol Newtona: wybierz liczbę par · Wartość symbolu Newtona · Symbol Newtona: brakująca liczba · Symbole Newtona: porównaj · Wybór delegacji · Trójkąt Pascala z lukami (kl. 10–11) · Własności symbolu Newtona: symetria i skrajne wyrazy (kl. 10–11) · Reguła Pascala dla symbolu Newtona (kl. 10–11) · Reguła Pascala: wybierz górny wskaźnik (kl. 10–11)

Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się czy nie?

W przestrzeni uczeń uczy się określać wzajemne położenie dwóch prostych: mogą być równoległe, mogą przecinać się w jednym punkcie albo nie być ani równoległe, ani przecinające się. Program wymaga opisania tego wzajemnego położenia oraz geometrycznego badania prostych konfiguracji (współliniowość, kolinearność, równoległość, komplanarność). Nie podaje on zakresu liczbowego dla tej kompetencji.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W trakcie tej lekcji uczeń powinien opisać wzajemne położenie dwóch prostych w przestrzeni, a także położenie prostej i płaszczyzny lub dwóch płaszczyzn. Powinien również badać geometrycznie proste konfiguracje: współliniowość, kolinearność, równoległość i współpłaszczyznowość. Wymienione tu programy nie precyzują konkretnego zakresu liczb dla tej umiejętności.

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że dwie proste, które się nie przecinają, są na pewno równoległe. To prawda na płaszczyźnie, ale nie w przestrzeni: dwie proste mogą być rozłączne bez bycia równoległymi, ponieważ nie leżą w jednej płaszczyźnie. Trzeba więc sprawdzić zarówno, czy istnieje punkt wspólny, jak i czy proste są współpłaszczyznowe.

W kartach tego przedmiotu typowe ćwiczenie nosi tytuł „Wzajemne położenie dwóch prostych w przestrzeni”. Znajdują się tam również ćwiczenia dotyczące iloczynu mieszanego dwóch prostych, w formie „prawda czy fałsz” lub „wybierz wynik”. Te ostatnie pojawiają się w kartach przedmiotu, jednak iloczyn mieszany nie jest wymieniony w punktach programu przytoczonych tutaj, dlatego nie jest przedstawiony jako wyraźne oczekiwanie.

Powiązanie z podstawą programową: Opisywać wzajemne położenie dwóch prostych, prostej i płaszczyzny, dwóch płaszczyzn.
Powiązanie z podstawą programową: Badać geometrycznie proste problemy dotyczące konfiguracji w przestrzeni (współliniowość, kolinearność, równoległość, współpłaszczyznowość).

Typy zadań: Wzajemne położenie prostych w przestrzeni · Iloczyn mieszany dwóch prostych: prawda czy fałsz · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wstaw znak · Iloczyn mieszany dwóch prostych: wybierz wynik · Iloczyn mieszany dwóch prostych: znajdź błąd

Iloczyn skalarny w przestrzeni

Obliczanie iloczynu skalarnego dwóch wektorów w przestrzeni, aby sprawdzić, czy są prostopadłe, lub zmierzyć kąt między nimi.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń uczy się obliczać iloczyn skalarny dwóch wektorów w przestrzeni, zwłaszcza za pomocą ich współrzędnych w ortonormalnym układzie odniesienia. Ten rachunek służy do dwóch celów: do wykazania, że dwa wektory (lub dwie proste, albo prosta i płaszczyzna) są prostopadłe, oraz do obliczania kąta lub długości w przestrzeni. Programy nauczania wymagają też umiejętności wyrażania normy i odległości między dwoma punktami na podstawie współrzędnych.

Najczęstszym błędem jest mylenie iloczynu skalarnego, który daje liczbę, z wektorem. Na przykład uczeń zapisuje wynik w postaci współrzędnych zamiast obliczyć sumę iloczynów odpowiadających sobie współrzędnych. Innym częstym błędem jest zapominanie, że zerowy iloczyn skalarny oznacza, iż wektory są prostopadłe, oraz wyciąganie błędnego wniosku, że dodatni lub ujemny iloczyn skalarny musi oznaczać kąt prosty.

W kartach ćwiczeń znajdziemy m.in.: „Iloczyn skalarny w przestrzeni”, gdzie trzeba obliczyć iloczyn na podstawie współrzędnych; „Iloczyn skalarny w przestrzeni: wybierz wynik”, gdzie uczeń zaznacza poprawną wartość spośród kilku propozycji; „Kąt między wektorami w przestrzeni”; oraz „Wektory prostopadłe w przestrzeni”, które wymagają sprawdzenia, czy dwa wektory są prostopadłe. Do powtórki w domu dobrym nawykiem jest powtórzenie obliczeń współrzędna po współrzędnej i sprawdzenie, czy wynik rzeczywiście jest liczbą.

Powiązanie z podstawą programową: Iloczyn skalarny dwóch wektorów w przestrzeni. Dwuliniowość, symetria.
Powiązanie z podstawą programową: Prostopadłość dwóch wektorów. Charakteryzacja przez iloczyn skalarny.
Powiązanie z podstawą programową: Baza ortonormalna, układ współrzędnych ortonormalny.
Powiązanie z podstawą programową: Współrzędne wektora w bazie ortonormalnej. Wyrażenia iloczynu skalarnego i normy. Wyrażenie odległości między dwoma punktami.
Powiązanie z podstawą programową: Rozwinięcie ‖𝑢⃗ + 𝑣⃗‖², wzory polaryzacyjne.
Powiązanie z podstawą programową: Prostopadłość dwóch prostych, prostej i płaszczyzny.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować iloczyn skalarny do wykazywania prostopadłości, obliczania kąta, długości w przestrzeni.
Powiązanie z podstawą programową: Badanie zadań konfiguracyjnych w przestrzeni: prostopadłość dwóch prostych, prostej i płaszczyzny; proste miejsca geometryczne, na przykład płaszczyzna symetralna dwóch punktów.

Typy zadań: Iloczyn skalarny w przestrzeni · Iloczyn skalarny w przestrzeni: wybierz wynik · Wektory prostopadłe w przestrzeni · Wektory prostopadłe w przestrzeni: wybierz wartość · Kąt między wektorami w przestrzeni

Rozwiązywanie układu trzech równań

W układzie współrzędnych uczeń przekłada zadanie geometryczne na trzy równania z trzema niewiadomymi, a następnie rozwiązuje je krok po kroku.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej na poziomie rozszerzonym uczeń powinien umieć przełożyć zadanie geometryczne w układzie współrzędnych na układ równań liniowych, a następnie rozwiązać go w prostych przypadkach. Typowe sytuacje to: rozstrzygnięcie, czy trzy wektory tworzą bazę, wyznaczenie współrzędnych wektora w bazie albo zbadanie współliniowości, współpłaszczyznowości oraz wzajemnego położenia prostych i płaszczyzn w przestrzeni. Program nie określa tu zakresu liczbowego: pracuje się z układami rozsądnego rozmiaru o prostych współczynnikach.

Najczęstszym błędem jest zmiana znaku wyrazu podczas przepisywania z jednego wiersza na kolejny albo zapomnienie o uwzględnieniu zmiany we wszystkich trzech równaniach naraz. Inną pułapką jest brak zrozumienia, co oznacza rozwiązanie: po rozwiązaniu układu trzeba wrócić do rysunku i powiedzieć, co ono znaczy (na przykład że trzy wektory nie tworzą bazy albo że proste przecinają się w jednym punkcie).

W kartach ćwiczeń z tego przedmiotu zadanie często ma postać układu trzech równań do rozwiązania. Inne karty wymagają znalezienia wartości x spośród kilku propozycji, stwierdzenia, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe, wskazania błędu w już zapisanym rozwiązaniu albo poprawnego ustalenia znaku każdego wyrazu. Te warianty pozwalają sprawdzić zarówno metodę, jak i wynik.

Powiązanie z podstawą programową: W układzie współrzędnych przekładać na układ równań liniowych problemy następujących typów: rozstrzygać, czy trzy wektory tworzą bazę; wyznaczać współrzędne wektora w bazie; badać układ obiektów w przestrzeni (współliniowość, kolinearność, równoległość, komplanarność, przecinanie się i prostopadłość prostych lub płaszczyzn) itd. W prostych przypadkach rozwiązywać otrzymany układ i interpretować geometrycznie jego rozwiązania.

Typy zadań: Układ trzech równań · Układ trzech równań, wartość x: prawda/fałsz · Układ trzech równań, wartość x: wstaw znak · Układ trzech równań, wartość x: wybierz · Układ trzech równań, wartość x: znajdź błąd

Przekątne, krawędzie i tworzące w bryłach

Uczeń uczy się obliczać długość w bryle: przekątną prostopadłościanu, tworzącą stożka lub krawędź boczną ostrosłupa.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program klasy maturalnej wymaga rozwiązywania zadań dotyczących długości, kątów, pól i objętości. W tej umiejętności uczeń musi wyznaczyć nieznaną długość w bryle na podstawie podanych wymiarów. Karty z tej serii nie podają zakresu liczb charakterystycznego dla klasy: dotyczą one następujących trzech sytuacji.

  • przekątna prostopadłościanu (prostokątnego pudełka);
  • tworząca stożka;
  • krawędź boczna ostrosłupa.

Najczęstszy błąd polega na myleniu długości w bryle z długością widoczną na jednej ścianie. Na przykład uczeń oblicza przekątną ściany zamiast przekątnej przechodzącej przez prostopadłościan albo używa wysokości stożka zamiast jego tworzącej. Pomocnym nawykiem jest narysowanie przekroju bryły zawierającego szukaną długość, a następnie wskazanie w tym przekroju trójkąta prostokątnego.

W kartach do wydrukowania spotyka się w szczególności:

  • Przekątna prostopadłościanu, z wariantem „znajdź błąd” (wskazanie błędnego rachunku w podanym rozwiązaniu) oraz wariantem „prawda czy fałsz”;
  • Tworząca stożka, z wariantem „wybierz wynik” spośród kilku propozycji;
  • Krawędź boczna ostrosłupa.

Aby wspierać swoje dziecko, poproś je, by przed wykonaniem obliczenia nazwało użyty trójkąt prostokątny. Pozwala to często dostrzec błąd, zanim jeszcze zostanie zapisane działanie.

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązywanie zadań dotyczących wielkości i miar: długości, kąta, pola, objętości.

Typy zadań: Tworząca stożka · Tworząca stożka: wybierz wynik · Krawędź boczna ostrosłupa · Przekątna prostopadłościanu (kl. 9–11) · Przekątna prostopadłościanu: prawda czy fałsz (kl. 9–11) · Przekątna prostopadłościanu: wybierz wynik (kl. 9–11) · Przekątna prostopadłościanu: znajdź błąd (kl. 9–11)

Analiza

Odczytywanie wartości funkcji z wykresu jej pochodnej

Twoje dziecko uczy się odczytywać z wykresu funkcji f' znak f', monotoniczność f oraz jej ekstremum, bez obliczeń.

typów zadań: 18Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń uczy się odczytywać wykres pochodnej f′, aby wyciągać z niego informacje o funkcji f. Najpierw musi wskazać przedziały, na których wykres f′ leży nad osią odciętych (f′ dodatnia, więc f rosnąca) lub pod nią (f′ ujemna, więc f malejąca), a następnie wskazać miejsca, w których f′ się zeruje. Program nie narzuca tu zakresu liczb: chodzi przede wszystkim o odczytanie znaku z wykresu. Punkty programu idą dalej (wypukłość, punkty przegięcia, odczytywanie f″), jednak karty proponowane dla tego działu w klasie maturalnej dotyczą znaku f′ oraz monotoniczności f.

Najczęstszy błąd polega na myleniu wykresu f′ z wykresem f: punkt wykresu f′ położony „wysoko” nie oznacza, że f jest wysoko, a jedynie to, że f′ jest w tym miejscu dodatnia. Innym błędem jest przekonanie, że miejsce zerowe f′ zawsze daje ekstremum. Aby było ekstremum, f′ musi zmienić znak w tym punkcie; jeśli zachowa ten sam znak, dotykając osi, f pozostaje monotoniczna.

W praktyce karty wymagają na przykład:

  • Znak pochodnej odczytany z wykresu oraz Znak pochodnej na wykresie: wybierz odpowiedź;
  • Kierunek zmienności na podstawie wykresu pochodnej oraz Monotoniczność według wykresu f′: prawda czy fałsz;
  • Miejsca zerowe pochodnej odczytane z wykresu oraz Ekstremum na podstawie wykresu pochodnej;
  • warianty „znajdź błąd”, w których trzeba wskazać fałszywe zdanie na danym wykresie.

Powiązanie z podstawą programową: Punkt przegięcia.
Powiązanie z podstawą programową: Szkicować przebieg krzywej reprezentatywnej funkcji ƒ na podstawie danych tabel zmienności funkcji ƒ, ƒ’ lub ƒ’’.
Powiązanie z podstawą programową: Odczytywać z wykresu funkcji ƒ, ƒ’ lub ƒ’’ przedziały, w których ƒ jest wypukła i wklęsła, oraz punkty przegięcia. W ramach rozwiązywania problemów badać i wykorzystywać wypukłość funkcji.

Typy zadań: Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: prawda czy fałsz · Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: znajdź błąd · Ekstremum z wykresu pochodnej: prawda czy fałsz · Ekstremum z wykresu pochodnej: wstaw znak · Ekstremum z wykresu pochodnej: znajdź błąd · Miejsca zerowe pochodnej z wykresu funkcji · Miejsce zerowe pochodnej z wykresu: wybierz odpowiedź · Znak pochodnej z wykresu funkcji: prawda czy fałsz · Znak pochodnej z wykresu funkcji: wstaw znak · Znak pochodnej z wykresu funkcji: znajdź błąd · Ekstremum z wykresu pochodnej · Ekstremum z wykresu pochodnej: wybierz odpowiedź · Monotoniczność z wykresu pochodnej · Monotoniczność z wykresu pochodnej: prawda czy fałsz · Monotoniczność z wykresu pochodnej: wstaw znak · Monotoniczność z wykresu pochodnej: znajdź błąd · Znak pochodnej z wykresu funkcji · Znak pochodnej z wykresu funkcji: wybierz odpowiedź

Obliczanie pochodnych: iloczyn, funkcja złożona, wielomian

Twoje dziecko uczy się obliczać pochodną funkcji zbudowanej z iloczynu, funkcji złożonej lub wielomianu, a następnie wykorzystywać ten wynik w danym punkcie.

typów zadań: 13Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń potrafi obliczyć pochodną funkcji podanej wzorem łączącym działania (sumę, iloczyn) oraz złożenie, na przykład funkcję postaci v ○ u, której pochodną wyznacza się zależnością (v ○ u)' = (v' ○ u) × u'. Program wymaga również umiejętności różniczkowania funkcji sinus i cosinus oraz obliczania pochodnej drugiego rzędu.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu czynnika u' przy funkcji złożonej: zapisuje się (sin(2x))' = cos(2x) zamiast 2cos(2x). Innym częstym błędem jest różniczkowanie iloczynu „wyraz po wyrazie”, czyli zapis (uv)' = u'v', podczas gdy reguła iloczynu wymaga (uv)' = u'v + uv'.

W kartach ćwiczeń spotyka się trzy główne typy zadań: obliczanie pochodnej iloczynu, obliczanie pochodnej funkcji złożonej oraz obliczanie pochodnej wielomianu. Inna seria pytań wymaga obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie, w formie pytań wielokrotnego wyboru lub prawda czy fałsz, co pozwala szybko sprawdzić, czy obliczenie jest poprawne.

Powiązanie z podstawą programową: Złożenie dwóch funkcji, oznaczenie v ○ u. Zależność (v ○ u)’ = (v’ ○ u) × u’ dla pochodnej złożenia dwóch funkcji różniczkowalnych.
Powiązanie z podstawą programową: Druga pochodna funkcji.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pochodną funkcji danej prostym wzorem, w którym występują działania algebraiczne i złożenie funkcji
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać funkcję pochodną, wyznaczać granice i badać monotoniczność funkcji zbudowanej w prosty sposób z funkcji elementarnych.
Powiązanie z podstawą programową: Funkcje trygonometryczne sinus i cosinus: pochodne, monotoniczność, wykresy.

Typy zadań: Pochodna wielomianu · Wartość pochodnej w punkcie · Wartość pochodnej w punkcie: prawda czy fałsz · Wartość pochodnej w punkcie: wstaw znak · Wartość pochodnej w punkcie: wybierz wynik · Wartość pochodnej w punkcie: znajdź błąd · Pochodna funkcji złożonej · Pochodna iloczynu · Pochodna: brakujący współczynnik · Punkt o danej pochodnej: pytanie odwrotne · Wartości pochodnej: porównaj · Wartości pochodnej: uporządkuj · Wartość pochodnej: dane zbędne

Monotoniczność funkcji i ekstremum funkcji

Uczeń uczy się obliczać pochodną prostej funkcji, na jej podstawie określać, gdzie funkcja rośnie lub maleje, a następnie wyznaczać jej lokalne maksima i minima.

typów zadań: 12Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń ma obliczyć funkcję pochodną, wyznaczyć granice oraz zbadać monotoniczność funkcji zbudowanej w prosty sposób z funkcji elementarnych. Konkretnie: wyznacza pochodną funkcji, bada znak pochodnej, a następnie sporządza tabelę zmienności. Program nie precyzuje tu zakresu liczb: praca dotyczy metody, a nie konkretnych wartości.

Najczęstszy błąd polega na myleniu wartości pochodnej z wartością funkcji. Uczeń, który widzi, że f'(x) jest dodatnie, czasem wnioskuje, że f(x) jest dodatnie, podczas gdy pochodna wskazuje jedynie, że funkcja jest rosnąca. Inną częstą pomyłką jest traktowanie odciętej maksimum (x) jako wartości maksimum (f(x)) lub odwrotnie.

W praktyce karty pracy zawierają ćwiczenia następującego typu:

  • Przedziały monotoniczności rosnącej oraz przedział malejący: uczeń wskazuje przedziały, na których funkcja rośnie lub maleje.
  • Maksimum lokalne oraz minimum lokalne: uczeń wyznacza punkt, w którym funkcja zmienia kierunek monotoniczności.
  • Wartość maksimum lokalnego lub wartość minimum lokalnego: uczeń odczytuje lub oblicza wartość, jaką funkcja przyjmuje w tym punkcie, w formie wyboru, prawda czy fałsz, albo do poprawienia.
  • Znajdź błąd: podawana jest błędna odpowiedź, a uczeń musi wskazać i wyjaśnić usterkę.

Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać funkcję pochodną, wyznaczać granice i badać monotoniczność funkcji zbudowanej w prosty sposób z funkcji elementarnych.

Typy zadań: Liczba z przedziału malenia funkcji: prawda czy fałsz · Liczba z przedziału malenia funkcji: znajdź błąd · Wartość maksimum lokalnego: prawda czy fałsz · Wartość maksimum lokalnego: znajdź błąd · Liczba z przedziału malenia funkcji: wybierz odpowiedź · Liczba z przedziału wzrostu funkcji: wybierz odpowiedź · Maksimum lokalne · Minimum lokalne · Przedział malenia funkcji · Przedziały wzrostu funkcji · Wartość maksimum lokalnego: wybierz odpowiedź · Wartość minimum lokalnego: wybierz odpowiedź

Równania y′ = ay + b w klasie maturalnej

Uczeń uczy się znajdować stałe rozwiązanie równania y′ = ay + b, a następnie wyprowadzać z niego wszystkie rozwiązania przy użyciu stałej C.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń pracuje z równaniami typu y′ = ay + b, gdzie a i b są liczbami rzeczywistymi, a a jest różne od zera. Zaczyna od poszukiwania rozwiązania stałego: jeśli y jest stała, to y′ = 0, zatem ay + b = 0 i rozwiązaniem jest y = −b/a. Następnie wykorzystuje to rozwiązanie, aby uzyskać wszystkie pozostałe rozwiązania, które zapisuje z użyciem stałej C.

Najczęstszy błąd dotyczy znaku: zapisuje się y = b/a zamiast y = −b/a, ponieważ zapomina się przenieść wyraz b na drugą stronę. Inną pomyłką jest mylenie rozwiązania stałego ze stałą C, choć pełnią one różne role. Wreszcie niektórzy uczniowie zapominają, że stała C jest wyznaczana dopiero przez warunek początkowy.

W kartach do tego przedmiotu spotyka się m.in. następujące zadania: „Rozwiązanie stałe równania: prawda czy fałsz”, „Rozwiązanie stałe równania: wybierz odpowiedź”, „Rozwiązanie stałe równania: ustaw znak”, „Rozwiązanie stałe równania: znajdź błąd”. Dla stałej C występują „Stała C i warunek początkowy” w tych samych formach, a także „y′ = ay + b z y(0): stała C”.

Powiązanie z podstawą programową: Równanie różniczkowe y' = ay, gdzie a jest liczbą rzeczywistą; przebieg krzywych. Równanie różniczkowe y' = ay + b.
Powiązanie z podstawą programową: Dla równania różniczkowego y’ = ay + b (a ≠ 0): wyznaczyć stałe rozwiązanie szczególne; wykorzystać to rozwiązanie do wyznaczenia wszystkich rozwiązań.
Powiązanie z podstawą programową: Dla równania różniczkowego y’ = ay + ƒ: na podstawie danych rozwiązania szczególnego wyznaczyć wszystkie rozwiązania.

Typy zadań: Równanie y′ = ay + b: rozwiązanie stałe · Równanie y′ = ay + b z warunkiem y(0): stała C · Stałe rozwiązanie równania różniczkowego: prawda czy fałsz · Stałe rozwiązanie równania różniczkowego: wstaw znak · Stałe rozwiązanie równania różniczkowego: wybierz odpowiedź · Stałe rozwiązanie równania różniczkowego: znajdź błąd · Stała C z warunku początkowego: prawda czy fałsz · Stała C z warunku początkowego: wstaw znak · Stała C z warunku początkowego: wybierz odpowiedź · Stała C z warunku początkowego: znajdź błąd

Prymitywne i całki w klasie maturalnej

Uczeń uczy się znajdować funkcję pierwotną funkcji referencyjnej oraz obliczać całkę oznaczoną za pomocą tej funkcji pierwotnej.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń pracuje z funkcjami pierwotnymi funkcji referencyjnych: x ↦ xⁿ dla n całkowitego, x ↦ 1/√x, funkcji wykładniczej, sinusa i cosinusa. Umie też znaleźć funkcję pierwotną funkcji postaci (v' ∘ u) × u'. Aby obliczyć całkę ∫ₐᵇ f(x) dx, korzysta ze wzoru F(b) − F(a), gdzie F jest funkcją pierwotną f, i zapisuje to obliczenie w postaci [F(x)]ₐᵇ. Zna także fakt, że dwie funkcje pierwotne tej samej funkcji różnią się o stałą.

Najczęstszym błędem jest pomylenie funkcji pierwotnej z pochodną: uczeń liczy pochodną funkcji zamiast szukać funkcji, której ta funkcja jest pochodną, na przykład zapisując 2x jako funkcję pierwotną x². Innym częstym błędem jest zapominanie o stałej przy odejmowaniu F(b) − F(a) albo obliczanie F(a) − F(b) w odwrotnej kolejności. W przypadku funkcji postaci (v' ∘ u) × u' uczeń często nie zauważa brakującego czynnika u'.

W kartach ćwiczeń spotyka się typy zadań: „Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz”, „Funkcja pierwotna: wstaw znak”, „Funkcja pierwotna”, „Całka”, „Całka oznaczona: brakujący kraniec”, „Funkcja pierwotna: znajdź błąd”, „Całka oznaczona: wybierz wynik”, „Całki oznaczone: uporządkuj” oraz „Dwie całki oznaczone: porównaj”. Ćwiczenia te wymagają od ucznia sprawdzenia funkcji pierwotnej, określenia położenia całki względem zera lub porównania kilku całek bez konieczności ich dokładnego obliczania.

Powiązanie z podstawą programową: Równanie różniczkowe y’ = ƒ. Pojęcie funkcji pierwotnej funkcji ciągłej w przedziale. Dwie funkcje pierwotne tej samej funkcji ciągłej w przedziale różnią się o stałą.
Powiązanie z podstawą programową: Funkcje pierwotne funkcji podstawowych: x ↦ xⁿ dla n ∈ ℤ, x ↦ 1/√x, funkcja wykładnicza, sinus, cosinus.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać funkcję pierwotną, korzystając z podstawowych funkcji pierwotnych oraz funkcji postaci (v' ∘ u) × u'.
Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie: jeżeli ƒ jest funkcją ciągłą i nieujemną na [a,b], to funkcja Fₐ określona na [a,b] wzorem Fₐ(x) = ∫ₐˣ ƒ(t)dt jest funkcją pierwotną funkcji ƒ, która przyjmuje wartość zero w punkcie a.
Powiązanie z podstawą programową: Przy założeniach twierdzenia zachodzi związek ∫ₐᵇ ƒ(x)dx = F(b) - F(a), gdzie F jest dowolną funkcją pierwotną funkcji ƒ. Oznaczenie [F(x)]ₐᵇ.
Powiązanie z podstawą programową: Definicja całki oznaczonej ∫ₐᵇ ƒ(x)dx za pomocą funkcji pierwotnych, gdy ƒ jest funkcją ciągłą o dowolnym znaku na przedziale zawierającym a i b.
Powiązanie z podstawą programową: Liniowość, dodatniość i całkowanie nierówności. Relacja Chaslesa.
Powiązanie z podstawą programową: Wartość średnia funkcji.
Powiązanie z podstawą programową: Całkowanie przez części.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać całkę przy użyciu funkcji pierwotnej, przy użyciu całkowania przez części.
Powiązanie z podstawą programową: Majorować (minorować) całkę na podstawie majoracji (minoracji) jednej funkcji przez inną funkcję.

Typy zadań: Całka oznaczona · Całka oznaczona: brakująca granica · Całka oznaczona: wybierz wynik · Całki oznaczone: uporządkuj · Dwie całki oznaczone: porównaj · Funkcja pierwotna · Funkcja pierwotna: prawda czy fałsz · Funkcja pierwotna: wstaw znak · Funkcja pierwotna: znajdź błąd

Obliczanie wyrazów ciągu: wzór ogólny lub zależność rekurencyjna

Uczeń uczy się obliczać wyraz ciągu na podstawie jego wzoru lub zależności łączącej każdy wyraz z poprzedzającym go.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń musi umieć badać zjawiska ewolucji, które modeluje się za pomocą ciągu. W tym celu najpierw trzeba umieć obliczać kolejne wyrazy ciągu, bądź to na podstawie wzoru bezpośrednio podającego wyraz o numerze n, bądź to na podstawie zależności rekurencyjnej, która wylicza każdy wyraz z poprzedniego. Oficjalne teksty nie precyzują tu szczególnego zakresu liczb: istota rzeczy leży w metodzie, a nie w wielkości wartości.

Najczęstszy błąd polega na myleniu numeru wyrazu z jego wartością. Na przykład przy wyrazie zdefiniowanym wzorem uczeń podstawia za n pewną wartość, ale oblicza wyraz o sąsiednim numerze, albo zapomina, że pierwszym wyrazem jest u0, a nie u1. Przy rekurencji typowym błędem jest chęć otrzymania odległego wyrazu bez przechodzenia przez wyrazy pośrednie albo pominięcie jednego kroku obliczeń. Te błędy często wynikają z zbyt szybkiego czytania treści zadania.

W kartach do wydrukowania ta umiejętność pojawia się w kilku typach ćwiczeń:

  • Wyraz ciągu na podstawie wzoru: bezpośrednie obliczenie podanego wyrazu.
  • Wyraz ciągu rekurencyjnego: obliczanie kolejnych wyrazów zgodnie z zależnością rekurencyjną.
  • Wyrazy na podstawie wzoru ogólnego: zapisanie kilku wyrazów na podstawie ogólnego wzoru.
  • Wyraz ogólny ciągu: znajdź błąd: wskazanie błędnego obliczenia w podanej odpowiedzi.
  • Wyraz ogólny ciągu: prawda czy fałsz: sprawdzenie, czy twierdzenie o wyrazach ciągu jest poprawne.
  • Ciąg rekurencyjny: wybierz czwarty wyraz: wskazanie właściwego wyrazu spośród podanych propozycji.
  • Wyraz ogólny: brakujący numer: odnalezienie numeru wyrazu o podanej wartości.
  • Suma kolejnych liczb: zadanie odwrotne: wyjście od wyniku, aby odtworzyć liczby wyjściowe.

Powiązanie z podstawą programową: Badać zjawiska ewolucji, które można modelować za pomocą ciągu.

Typy zadań: Wyraz ciągu ze wzoru ogólnego · Wzór ogólny ciągu: prawda czy fałsz · Wzór ogólny ciągu: znajdź błąd · Ciąg rekurencyjny: wybierz czwarty wyraz · Suma kolejnych liczb: pytanie odwrotne · Wyraz ciągu rekurencyjnego · Wyrazy ciągu ze wzoru ogólnego: uporządkuj · Wzór ogólny ciągu: brakujący numer wyrazu

Logarytm naturalny w klasie maturalnej

Uczeń uczy się używać logarytmu naturalnego, będącego funkcją odwrotną do funkcji wykładniczej, do rozwiązywania równań z e^x oraz do obliczania całek z 1/x.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń poznaje logarytm naturalny, oznaczany ln, który jest zdefiniowany jako funkcja odwrotna do funkcji wykładniczej: ln i e^x „znoszą” wzajemnie swoje działanie. Bada także pochodną ln, czyli 1/x, jej monotoniczność, granice w 0 i w +∞ oraz związek między wykresami ln i e^x. Potrafi wykorzystać równanie funkcyjne logarytmu do przekształcania wyrażeń, rozwiązywania równań i nierówności oraz stosowania go w zadaniach z treścią.

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że logarytm zachowuje się jak funkcja „liniowa”: zapisuje się ln(a + b) = ln a + ln b, podczas gdy reguła dotyczy iloczynów, a nie sum. Inne częste pomylenie to mieszanie pochodnej ln, równej 1/x, z funkcją pierwotną: uczeń musi zrozumieć, że funkcją pierwotną 1/x jest ln(x), i właśnie dlatego możemy obliczać całki z 1/x.

Na kartach ćwiczeń spotyka się m.in. zadania: rozwiązywanie równania z e^x przez zastosowanie logarytmu do obu stron; obliczanie całki z 1/x za pomocą ln; a w zadaniu z treścią – wyznaczanie czasu potrzebnego do osiągnięcia określonego poziomu. Zadania wielokrotnego wyboru dotyczące logarytmu iloczynu potęg liczby e oraz pytania prawda czy fałsz o logarytmie potęgi pozwalają szybko wychwycić źle zapamiętane reguły.

Powiązanie z podstawą programową: Funkcja logarytm naturalny, oznaczana ln, skonstruowana jako funkcja odwrotna do funkcji wykładniczej.
Powiązanie z podstawą programową: Funkcja pochodna logarytmu, monotoniczność.
Powiązanie z podstawą programową: Granice w 0 i w +∞, wykres funkcji. Związek między wykresami funkcji logarytmu naturalnego i funkcji wykładniczej.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować równanie funkcyjne funkcji wykładniczej lub logarytmicznej do przekształcania zapisu, rozwiązywania równania, nierówności.
Powiązanie z podstawą programową: W ramach rozwiązywania problemu stosować własności funkcji wykładniczej i logarytmicznej.

Typy zadań: Całka z 1/x i logarytm naturalny · Logarytm naturalny potęgi: prawda czy fałsz · Logarytm naturalny potęgi: wybierz odpowiedź · Logarytm naturalny potęgi: znajdź błąd · Logarytm z iloczynu potęg liczby e: wybierz odpowiedź · Równanie z e^x — logarytm naturalny · Logarytm naturalny: czas wzrostu do zadanego poziomu

Granice funkcji w klasie maturalnej

Uczeń uczy się wyznaczać granicę funkcji w punkcie, w +∞ lub w −∞ oraz interpretować ten wynik graficznie.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń potrafi w prostych przypadkach wyznaczyć granicę funkcji w punkcie, w +∞ lub w −∞. Wykorzystuje w tym celu granice standardowe, działania na granicach, twierdzenia o porównywaniu oraz porównanie wzrostów, w szczególności wzrostu logarytmu naturalnego i potęg x w 0 oraz w +∞. Uczeń wiąże także istnienie granicy nieskończonej lub skończonej z obecnością asymptoty równoległej do osi układu współrzędnych.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu działania na granicach bezpośrednio do wyrażenia nieoznaczonego, na przykład przez stwierdzenie, że ∞ − ∞ wynosi 0 lub że 0 × ∞ daje 0. Innym częstym błędem jest wnioskowanie o granicy bez wcześniejszego wyłączenia przed nawias składnika dominującego w sumie, jak x² w wyrażeniu x² + 3x. W obu przypadkach uczeń zapomina, że granicy nie odczytuje się wyłącznie z zapisu funkcji, lecz wymaga wcześniejszego przekształcenia.

W praktyce ćwiczenia mają postać kart typu „Granica funkcji w punkcie”, w których uczeń oblicza granicę, oraz zadań wielokrotnego wyboru, prawda czy fałsz, „znajdź błąd” lub „określ znak”. Te ostatnie pozwalają sprawdzić, czy uczeń rozumie sens wyniku, na przykład czy granica równa zero w +∞ rzeczywiście odpowiada krzywej zbliżającej się do osi odciętych.

Powiązanie z podstawą programową: Granica skończona lub nieskończona funkcji w + ∞, w – ∞, w punkcie. Asymptota równoległa do osi układu współrzędnych.
Powiązanie z podstawą programową: Granice z udziałem funkcji referencyjnych poznanych w klasie pierwszej: potęgi o wykładnikach całkowitych, pierwiastek kwadratowy, funkcja wykładnicza.
Powiązanie z podstawą programową: Granice i porównywanie.
Powiązanie z podstawą programową: Działania na granicach.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać w prostych przypadkach granicę ciągu lub funkcji w punkcie, w ±∞, korzystając z granic standardowych, porównania wzrostów, działań na granicach, oszacowań z góry, z dołu lub ograniczeń z obu stron, wyłączania przed nawias wyrazu dominującego w sumie.
Powiązanie z podstawą programową: Ustalać związek między istnieniem asymptoty równoległej do jednej z osi a istnieniem odpowiedniej granicy.
Powiązanie z podstawą programową: Funkcja ciągła w punkcie (definicja za pomocą granic), na przedziale. Każda funkcja różniczkowalna jest ciągła.
Powiązanie z podstawą programową: Porównanie wzrostu logarytmu naturalnego i funkcji x ↦ xⁿ w 0 i w +∞.

Typy zadań: Granica funkcji w punkcie · Granica funkcji w punkcie: prawda czy fałsz · Granica funkcji w punkcie: wstaw znak · Granica funkcji w punkcie: znajdź błąd · Granica funkcji w punkcie: wybierz odpowiedź

Równania i nierówności z cosinusem na przedziale [-π ; π]

Uczeń uczy się rozwiązywać równania cos(x) = a oraz nierówności cos(x) ⩽ a dla x należącego do przedziału [-π ; π].

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń potrafi rozwiązać równanie typu cos(x) = a oraz nierówność typu cos(x) ⩽ a, przy czym x należy do przedziału [-π ; π]. Opiera się na okręgu trygonometrycznym, aby wskazać liczby rzeczywiste, których cosinus równa się a, a następnie wyciąga z tego rozwiązania.

Najczęstszym błędem jest podanie tylko jednego rozwiązania, tego, które wynika bezpośrednio z kalkulatora lub z wartości standardowej, oraz pominięcie rozwiązania symetrycznego względem osi odciętych. Uczeń, który dla cos(x) = 1/2 zapisuje x = π/3, pomija x = -π/3, które również należy do przedziału. W przypadku nierówności typowym błędem jest źle odczytać kierunek nierówności na okręgu: trzeba zaznaczyć łuk, na którym cosinus jest mniejszy lub równy a, a nie ten, na którym jest większy.

W kartach tego przedmiotu ta umiejętność pojawia się w kilku formach: Równanie trygonometryczne (rozwiąż i podaj zbiór rozwiązań), Równanie trygonometryczne: znajdź błąd (wskaż pominięte rozwiązanie w poprawce), Równanie trygonometryczne: wybierz odpowiedź, Równanie trygonometryczne: prawda czy fałsz oraz Równanie trygonometryczne: wstaw znak (wybierz kierunek nierówności lub odpowiedni łuk).

Powiązanie z podstawą programową: Rozwiązać równanie typu cos(x) = a, nierówność postaci cos(x) ⩽ a w przedziale [-π,π].

Typy zadań: Równanie trygonometryczne · Równanie trygonometryczne: prawda czy fałsz · Równanie trygonometryczne: wstaw znak · Równanie trygonometryczne: wybierz odpowiedź · Równanie trygonometryczne: znajdź błąd

Obliczanie zgromadzonej ilości na podstawie natężenia przepływu

Odtworzenie, na podstawie natężenia przepływu lub szybkości zmiany, całkowitej ilości zgromadzonej między dwiema chwilami. Dla funkcji f ciągłej i dodatniej na [a, b] uczeń korzysta z całki funkcji f od a do x, która daje ilość zgromadzoną od chwili a.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tej klasie maturalnej uczeń uczy się odczytywać natężenie przepływu (to, co wpływa lub wypływa w jednostce czasu) i wyznaczać z niego zgromadzoną ilość w danym przedziale czasu. Kluczowe jest pojęcie funkcji Fa, określonej wzorem Fa(x) = ∫ax f(t) dt: jest to funkcja pierwotna f przyjmująca wartość 0 w punkcie a, czyli ilość, która nagromadziła się od chwili początkowej. Program ustala te ramy dla funkcji ciągłej i dodatniej, a także wymaga interpretacji całki oraz wartości średniej w kontekście zaczerpniętym z innej dziedziny.

Najczęstszy błąd polega na myleniu natężenia przepływu w danej chwili z całkowitą ilością. Uczeń czyta na przykład „natężenie przepływu wynosi 3 litry na minutę w chwili t = 5” i odpowiada „jest 3 litry”, zamiast zsumować natężenie na całym przedziale. Innym błędem jest pominięcie warunku początkowego: zgromadzona ilość wynosi 0 w chwili a i trzeba to uwzględnić, aby obliczyć poziom w danej chwili.

W kartach pracy do tej klasy zadania są zgodne z następującymi schematami:

  • Zapas z szybkości przepływu: obliczyć poziom cieczy w zbiorniku po danym czasie, znając natężenie dopływu.
  • Nagromadzenie: wyznaczyć zgromadzoną ilość w zależności od natężenia dopływu.
  • Ilość z natężenia przepływu: wybrać poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji.
  • Ilość z natężenia przepływu: stwierdzić, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe.
  • Ilość z natężenia przepływu: wskazać błąd w podanym rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie: jeżeli ƒ jest funkcją ciągłą i nieujemną na [a,b], to funkcja Fₐ określona na [a,b] wzorem Fₐ(x) = ∫ₐˣ ƒ(t)dt jest funkcją pierwotną funkcji ƒ, która przyjmuje wartość zero w punkcie a.
Powiązanie z podstawą programową: Interpretować całkę, wartość średnią w kontekście pochodzącym z innej dziedziny.

Typy zadań: Akumulacja: ilość z tempa napływu · Ilość z tempa napływu: prawda czy fałsz · Ilość z tempa napływu: znajdź błąd · Ilość z tempa napływu: wybierz odpowiedź · Zasób z tempa zmian: stan zbiornika po czasie

Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego

Twoje dziecko uczy się określać, czy ciąg zbliża się do pewnej konkretnej liczby, czy też rośnie bez ograniczeń, dążąc do +∞ lub –∞.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń bada granicę ciągu (un), gdy n staje się bardzo duże. Musi umieć stwierdzić, czy ciąg jest zbieżny do liczby rzeczywistej, czy rozbieżny do +∞ lub –∞. Opiera się przy tym na działaniach na granicach, twierdzeniach o trzech ciągach oraz na wyłączaniu przed nawias wyrazu dominującego (tego, który rośnie najszybciej) w sumie. Program nie określa zakresu liczb: liczy się to, jakie wartości przyjmuje n, gdy staje się coraz większe.

Najczęstszy błąd przy ciągach wymiernych, czyli ilorazach wielomianów zmiennej n, polega na osobnym traktowaniu licznika i mianownika bez zauważenia, który z nich dominuje. Na przykład uczeń zbyt szybko stwierdza, że „∞/∞” daje liczbę, albo zostawia wyrazy niższego stopnia i zapomina, że stają się one pomijalnie małe. Oczekiwana metoda polega na wyłączeniu wyrazu dominującego przed nawias w liczniku i w mianowniku, a następnie na uproszczeniu wyrażenia przed wyciągnięciem wniosku.

W praktyce karty pracy proponują granicę ciągu wymiernego do obliczenia w czterech formach: klasycznej, do napisania z uzasadnieniem, wielokrotnego wyboru, w której dziecko wybiera poprawną odpowiedź, prawda czy fałsz, wymagającej uzasadnienia twierdzenia, oraz znajdź błąd, w której uczeń wskazuje fałszywy krok w już zapisanym rachunku. Te formy pozwalają sprawdzić zarówno rachunek, jak i zrozumienie tego, co oznacza „ciąg dąży do”.

Powiązanie z podstawą programową: Ciąg (un) dąży do + ∞, jeżeli każdy przedział postaci [A;+∞[ zawiera wszystkie wyrazy un, począwszy od pewnego wyrazu. Przypadek ciągów rosnących nieograniczonych z góry. Ciąg dążący do – ∞.
Powiązanie z podstawą programową: Wyznaczać w prostych przypadkach granicę ciągu lub funkcji w punkcie, w ±∞, korzystając z granic standardowych, porównania wzrostów, działań na granicach, oszacowań z góry, z dołu lub ograniczeń z obu stron, wyłączania przed nawias wyrazu dominującego w sumie.
Powiązanie z podstawą programową: Ciąg (uₙ) jest zbieżny do liczby rzeczywistej 𝓁, jeżeli każdy otwarty przedział zawierający 𝓁 zawiera wszystkie wyrazy uₙ od pewnego miejsca.
Powiązanie z podstawą programową: Obraz ciągu zbieżnego przez funkcję ciągłą.
Powiązanie z podstawą programową: Granice i porównywanie. Twierdzenie o trzech ciągach.
Powiązanie z podstawą programową: Działania na granicach.
Powiązanie z podstawą programową: Zachowanie ciągu geometrycznego (qⁿ), gdzie q jest liczbą rzeczywistą.
Powiązanie z podstawą programową: Badanie zbieżności ciągu lub jego rozbieżności do + ∞ lub – ∞.

Typy zadań: Granica ciągu wymiernego: prawda czy fałsz · Granica ciągu wymiernego: znajdź błąd · Granica ciągu wymiernego · Granica ciągu wymiernego: wybierz odpowiedź

Rozwiązywanie równania krok po kroku metodą iteracji

Uczeń uczy się obliczać pierwsze wyrazy ciągu określonego wzorem rekurencyjnym, aby uzyskać przybliżone wartości rozwiązania równania.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń powinien umieć obliczać kolejne wyrazy ciągu zdefiniowanego relacją rekurencyjną typu x(n+1) = a + b/x(n), zaczynając od podanej wartości początkowej. Program klasy maturalnej wymaga zbadania ciągu postaci u(n+1) = f(u(n)), gdzie f jest funkcją ciągłą, oraz znajomości twierdzenia o wartościach pośrednich, które gwarantuje istnienie rozwiązania. Dokładne zakresy liczb nie są podane w cytowanych punktach programu, a wydrukowane zadania ograniczają się do obliczenia trzeciego przybliżenia.

Najczęstszy błąd polega na zastąpieniu x(n) wartością początkową zamiast poprzedniego wyrazu, przez co każde obliczenie zaczyna się od nowa. Inne pomylenie wynika z przesunięcia indeksu: uczeń bierze drugi wyraz za trzeci lub odwrotnie. W obu przypadkach wzór jest poprawny, ale zastosowany do niewłaściwej liczby.

Karty pracy proponują kilka formatów:

  • Trzecie przybliżenie: obliczyć trzeci wyraz iteracji x(n+1) = a + b/x(n) na podstawie wartości początkowej.
  • Wybierz odpowiedź: spośród kilku podanych wartości wskazać tę, która odpowiada trzeciemu wyrazowi.
  • Prawda czy fałsz: określić, czy stwierdzenie dotyczące obliczonych wyrazów jest poprawne.
  • Znajdź błąd: wskazać błędne obliczenie w ciągu już wykonanych rachunków i je poprawić.

Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie o wartości pośredniej. Przypadek funkcji ciągłych ściśle monotonicznych.
Powiązanie z podstawą programową: Badać rozwiązania równania typu ƒ(x) = k: istnienie, jednoznaczność, ujęcie w przedział.
Powiązanie z podstawą programową: Dla funkcji ciągłej ƒ przekształcającej pewien przedział w siebie badać ciąg zdefiniowany relacją rekurencyjną uₙ₊₁ = ƒ(uₙ).

Typy zadań: Iteracja x(n+1) = a + b/x(n): trzecie przybliżenie · Trzecie przybliżenie iteracji: prawda czy fałsz · Trzecie przybliżenie iteracji: znajdź błąd · Trzecie przybliżenie iteracji: wybierz odpowiedź

Obliczanie pola pod krzywą

Uczeń uczy się łączyć całkę z polem obszaru zawartego między dodatnią krzywą, osią odciętych i dwiema granicami, szacować to pole na wykresie oraz obliczać pole obszaru zawartego między dwiema krzywymi.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W liceum uczeń poznaje, że dla ciągłej i dodatniej funkcji na przedziale [a ; b] całka od a do b przedstawia pole pod wykresem. Potrafi też odczytać z wykresu oszacowanie lub przybliżenie tego pola, a także wartość średnią funkcji. Program przewiduje ponadto obliczanie pola zawartego między dwiema krzywymi. Wydrukowane karty pracy w tej klasie dotyczą przede wszystkim pola pod parabolą.

Najczęstszym błędem jest mylenie wartości całki z polem faktycznie zaznaczonym na wykresie albo zapominanie o sprawdzeniu, czy funkcja jest dodatnia na rozpatrywanym przedziale. Zdarza się też, że uczeń zapomina, iż granice a i b wyznaczają figurę: trzeba spojrzeć na fragment krzywej między tymi dwiema wartościami, a nie na całą krzywą.

Zadania proponowane w tej klasie mają następującą formę:

  • Pole pod parabolą : obliczyć lub oszacować pole ograniczone krzywą paraboli między dwiema podanymi granicami.
  • Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź : wybrać poprawną wartość pola spośród kilku propozycji.
  • Pole pod parabolą: prawda czy fałsz : stwierdzić, czy twierdzenie dotyczące tego pola jest prawdziwe, i wyjaśnić dlaczego.
  • Pole pod parabolą: znajdź błąd : wskazać błędny krok w już zapisanym rozumowaniu.

Powiązanie z podstawą programową: Definicja całki funkcji ciągłej i nieujemnej określonej na przedziale domkniętym [a,b] jako pola pod wykresem funkcji ƒ. Oznaczenie ∫ₐᵇ ƒ(x)dx.
Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie: jeżeli ƒ jest funkcją ciągłą i nieujemną na [a,b], to funkcja Fₐ określona na [a,b] wzorem Fₐ(x) = ∫ₐˣ ƒ(t)dt jest funkcją pierwotną funkcji ƒ, która przyjmuje wartość zero w punkcie a.
Powiązanie z podstawą programową: Szacować graficznie lub ująć w przedział całkę, wartość średnią.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać pole obszaru między dwiema krzywymi.

Typy zadań: Pole pod parabolą · Pole pod parabolą: prawda czy fałsz · Pole pod parabolą: znajdź błąd · Pole pod parabolą: wybierz odpowiedź

Złożenie funkcji: v ○ u w klasie maturalnej

Dziecko uczy się obliczać funkcję złożoną v ○ u, stosując najpierw u, a następnie v, oraz korzystać ze wzoru na jej pochodną.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń potrafi zapisać funkcję złożoną w postaci v ○ u, czyli najpierw zastosować funkcję u, a następnie funkcję v do wyniku. Powinien umieć ją rozłożyć, obliczyć obraz na przykład przez podstawienie za x konkretnej wartości oraz używać wzoru na pochodną (v ○ u)' = (v' ○ u) × u' dla funkcji różniczkowalnych. Program nie określa dokładnego zakresu liczb dla tego pojęcia: chodzi przede wszystkim o poprawne posługiwanie się wzorem.

Najczęstszy błąd polega na obliczeniu pochodnej jedynie funkcji zewnętrznej, z pominięciem pomnożenia przez pochodną funkcji wewnętrznej. Na przykład dla f(x) = (2x + 1)² uczeń zapisuje 2(2x + 1) zamiast 2 × 2 × (2x + 1). Inną częstą pomyłką jest odwrócenie kolejności: v ○ u oznacza zastosowanie najpierw u, a nie v.

W praktyce karty ćwiczeń proponują zadania typu „Współczynnik funkcji złożonej”, w których uczeń wybiera poprawną odpowiedź spośród kilku propozycji, „Funkcja złożona”, wymagające rozłożenia lub obliczenia funkcji złożonej, oraz „Funkcja złożona: wybierz wartość”, w którym należy wskazać poprawną liczbową wartość obrazu lub pochodnej. Dzięki tym ćwiczeniom można krok po kroku sprawdzić, czy kolejność funkcji i czynnik mnożenia są dobrze opanowane.

Powiązanie z podstawą programową: Złożenie dwóch funkcji, oznaczenie v ○ u. Zależność (v ○ u)’ = (v’ ○ u) × u’ dla pochodnej złożenia dwóch funkcji różniczkowalnych.

Typy zadań: Złożenie funkcji · Złożenie funkcji: wybierz wartość · Współczynnik funkcji złożonej: wybierz odpowiedź

Odczytywanie wykresów sinusa i cosinusa

Uczeń uczy się odczytywać z wykresu sinusa lub cosinusa wartość, znak, okres, zbiór osiągniętych wartości oraz liczbę miejsc zerowych.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń łączy wykres funkcji sinus i cosinus z ich monotonicznością i pochodną. Program wymaga także, aby wykorzystywać te funkcje do badania prostej funkcji w zadaniu, zwłaszcza geometrycznym, w celu znalezienia przedziałów monotoniczności lub optimum. Ćwiczenia w tej klasie opierają się przede wszystkim na odczytywaniu już narysowanych wykresów.

Najczęstszy błąd polega na odczytaniu wartości z wykresu bez dokładnego wskazania żądanej odciętej albo na błędnym liczeniu powtarzających się fragmentów wykresu przy wyznaczaniu okresu. Wielu uczniów myli też obszary, w których wykres leży nad osią, a więc jest dodatni, z tymi, w których leży pod osią, a więc jest ujemny.

Karty pracy proponują na przykład:

  • Wartość sinusoidy na wykresie: wybrać poprawną odpowiedź, określić znak, prawda czy fałsz, albo wskazać błąd w już wykonanym odczycie.
  • Okres funkcji trygonometrycznej: odczytać z wykresu długość jednego pełnego fragmentu.
  • Zbiór wartości sinusoidy: wyznaczyć najmniejszą i największą osiągniętą wartość.
  • Wykres trygonometryczny: ile miejsc zerowych?: policzyć punkty, w których wykres przecina oś poziomą.

Powiązanie z podstawą programową: Funkcje trygonometryczne sinus i cosinus: pochodne, monotoniczność, wykresy.
Powiązanie z podstawą programową: W ramach rozwiązywania zadań, w szczególności geometrycznych, badać prostą funkcję zdefiniowaną na podstawie funkcji trygonometrycznych, w celu wyznaczania monotoniczności i optimum.

Typy zadań: Asymptota wykresu funkcji tangens · Okres funkcji tangens z wykresu · Okres tangensa z wykresu: wybierz odpowiedź · Wartość funkcji trygonometrycznej z wykresu (kl. 11) · Okres funkcji trygonometrycznej z wykresu (kl. 11) · Wartość sinusoidy z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 11) · Wartość sinusoidy z wykresu: wstaw znak (kl. 11) · Wartość sinusoidy z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 11) · Wartość sinusoidy z wykresu: znajdź błąd (kl. 11) · Wykres trygonometryczny: ile miejsc zerowych? (kl. 11) · Zbiór wartości sinusoidy z wykresu (kl. 11)

Prawdopodobieństwo

Od próby do populacji: częstość i margines błędu

Uczeń uczy się wykorzystywać proporcję zaobserwowaną w próbce do oszacowania proporcji w całej populacji, podając wraz z tym oszacowaniem margines błędu.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń pracuje nad centralną ideą prawa wielkich liczb: gdy powtarzamy losowanie, zaobserwowana częstość stabilizuje się wokół rzeczywistego prawdopodobieństwa, im większa jest liczebność próby. Konkretnie uczy się odczytywać proporcję uzyskaną na próbie jako oszacowanie proporcji w całej populacji.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu wyniku próby jako dokładnej wartości populacji, tak jakby sondaż przeprowadzony wśród 50 osób podawał rzeczywistą liczbę z dokładnością do jednostki. Inną pułapką jest przekonanie, że błąd oszacowania pozostaje taki sam niezależnie od liczebności próby. Maleje on wraz ze wzrostem próby, ale powoli: oszacowanie stosowane w zadaniach to rząd wielkości 1/√n, co oznacza, że aby zmniejszyć błąd o połowę, trzeba czterokrotnie zwiększyć n.

W kartach zadań spotyka się w szczególności:

  • Proporcja w próbie w %: obliczyć zaobserwowaną częstość, a następnie określić, co pozwala ona stwierdzić, a czego nie, na temat populacji;
  • Błąd oszacowania: przybliżenie 1/√n oraz Błąd oszacowania częstości w próbie: oszacować możliwą różnicę między próbą a populacją;
  • Przedział ufności dla proporcji oraz Błąd oszacowania: sondaż opinii: wyrazić wynik w postaci przedziału, jak w opublikowanym sondażu;
  • Proporcja w próbie w %: prawda czy fałsz oraz wstaw znak: sprawdzić zrozumienie zdań dotyczących próby i populacji.

Powiązanie z podstawą programową: Prawo wielkich liczb.

Typy zadań: Frakcja z próby w procentach · Margines błędu: szacunek 1/√n · Z próby na populację · Frakcja z próby w procentach: prawda czy fałsz · Frakcja z próby w procentach: wstaw znak · Frakcja z próby w procentach: wybierz odpowiedź · Frakcja z próby w procentach: znajdź błąd · Margines błędu frakcji z próby · Szacunek marginesu błędu 1/√n: wybierz odpowiedź · Margines błędu: sondaż opinii · Przedział ufności dla frakcji

Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy

Uczeń uczy się rozpoznawać sytuację, w której ta sama próba o dwóch możliwych wynikach (sukces lub porażka) jest powtarzana w sposób niezależny, a następnie obliczać prawdopodobieństwo uzyskania określonej liczby sukcesów.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń najpierw potrafi rozpoznać próbę Bernoulliego, czyli doświadczenie, które ma tylko dwa wyniki, a następnie schemat Bernoulliego: tę próbę powtórzoną n razy, w tych samych warunkach i w sposób niezależny. Wtedy modeluje liczbę sukcesów za pomocą rozkładu dwumianowego oznaczanego B(n, p), gdzie p jest prawdopodobieństwem sukcesu. Potrafi obliczać prawdopodobieństwa postaci P(X = k) przy użyciu współczynników dwumianowych. Programy nie podają dokładnego zakresu liczby n; ćwiczenia proponowane w tej klasie pozostają sytuacjami o umiarkowanej liczbie powtórzeń.

Najczęstszy błąd polega na zapomnieniu o współczynniku dwumianowym: uczeń oblicza prawdopodobieństwo jednego ciągu sukcesów i porażek (na przykład pk × (1 − p)n−k), nie uwzględniając liczby sposobów rozmieszczenia k sukcesów wśród n prób. Otrzymuje wtedy zbyt małą wartość. Inną częstą pomyłką jest traktowanie P(X = k) jak P(X ≤ k): uczeń zapomina, że zdarzenie „co najwyżej k sukcesów” składa się z kilku przypadków.

W kartach tej klasy spotyka się m.in. zadania „Schemat Bernoulliego: dokładnie k sukcesów” i „Schemat Bernoulliego: wybierz prawdopodobieństwo”, w których trzeba obliczyć konkretne prawdopodobieństwo, oraz „Wartość oczekiwana: ile sukcesów średnio” i „Wartość oczekiwana rozkładu dwumianowego”, które wymagają podania średniej liczby oczekiwanych sukcesów. Występują też pytania „prawda czy fałsz” i „znajdź błąd”, które wymagają sprawdzenia już zapisanego rozumowania, na przykład prawdopodobieństwa obliczonego bez współczynnika dwumianowego.

Powiązanie z podstawą programową: Zastosowanie do wartości oczekiwanej, wariancji i odchylenia standardowego rozkładu dwumianowego.
Powiązanie z podstawą programową: Próba Bernoulliego, rozkład Bernoulliego.
Powiązanie z podstawą programową: Schemat Bernoulliego: powtarzanie n niezależnych prób Bernoulliego.
Powiązanie z podstawą programową: Rozkład dwumianowy ℬ(n,p): rozkład liczby sukcesów. Wyrażenie za pomocą współczynników dwumianowych.
Powiązanie z podstawą programową: Modelować sytuację za pomocą schematu Bernoulliego, za pomocą rozkładu dwumianowego.
Powiązanie z podstawą programową: Stosować wyrażenie rozkładu dwumianowego do rozwiązania problemu progowego, porównawczego, optymalizacyjnego dotyczącego prawdopodobieństw liczby sukcesów.
Powiązanie z podstawą programową: W ramach rozwiązywania problemu modelowanego zmienną o rozkładzie dwumianowym X obliczać numerycznie prawdopodobieństwo typu P(X = k), P(X ⩽ k), P(k ⩽ X ⩽ k’), w razie potrzeby posługując się algorytmem; wyznaczać przedział I, dla którego prawdopodobieństwo P(X ∈ I) jest mniejsze od danej wartości α lub większe od 1 - α.

Typy zadań: Rozkład dwumianowy: prawda czy fałsz · Rozkład dwumianowy: znajdź błąd · Wartość oczekiwana rozkładu dwumianowego · Rozkład dwumianowy: wybierz wartość oczekiwaną · Schemat Bernoulliego · Schemat Bernoulliego: dokładnie k sukcesów · Schemat Bernoulliego: prawda czy fałsz · Schemat Bernoulliego: znajdź błąd · Wartość oczekiwana: ile sukcesów średnio · Schemat Bernoulliego: wybierz prawdopodobieństwo

Prawdopodobieństwo całkowite i wzór Bayesa

Uczeń uczy się przedstawiać dwie lub trzy kolejne próby za pomocą drzewa, a następnie obliczać prawdopodobieństwo przy użyciu wzoru na prawdopodobieństwo całkowite.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń musi modelować sytuację złożoną z dwóch lub trzech kolejnych doświadczeń, przedstawić ją na drzewie ważonym, a następnie obliczyć prawdopodobieństwo, korzystając z prawdopodobieństw warunkowych oraz wzoru na prawdopodobieństwo całkowite. Prawdopodobieństwa na jednym etapie drzewa muszą tworzyć sumę równą 1.

Najczęstszy błąd polega na myleniu prawdopodobieństwa zdarzenia pod warunkiem innego zdarzenia z odwrotnym prawdopodobieństwem, na przykład przyjęciu P(A pod warunkiem B) za P(B pod warunkiem A). Innym częstym błędem jest mnożenie prawdopodobieństw wzdłuż gałęzi, ale zapominanie o dodaniu ścieżek prowadzących do tego samego wyniku. Wzór Bayesa, który odwraca kierunek warunkowania, jest z tego powodu szczególnie trudny.

W kartach z tego działu umiejętność ćwiczy się na zadaniach takich jak „Prawdopodobieństwa całkowite: dwa pudełka z biletami” lub „Prawdopodobieństwa całkowite — dwie urny”, w których uczeń buduje drzewo, a następnie oblicza prawdopodobieństwo. Modele „Wzór Bayesa — dwie urny” oraz „Wzór Bayesa: wybierz prawdopodobieństwo” utrwalają odwracanie warunkowania. Formaty „prawda czy fałsz” i „znajdź błąd” pozwalają wychwycić opisane wyżej pomyłki.

Powiązanie z podstawą programową: Modelować sytuację za pomocą ciągu niezależnych doświadczeń losowych albo ciągu dwóch lub trzech dowolnych doświadczeń losowych. Przedstawiać sytuację za pomocą drzewa probabilistycznego. Obliczać prawdopodobieństwo, wykorzystując niezależność, prawdopodobieństwa warunkowe, wzór na prawdopodobieństwo całkowite.

Typy zadań: Prawdopodobieństwo całkowite — dwie urny · Prawdopodobieństwo całkowite: losowanie dwuetapowe · Prawdopodobieństwo całkowite: prawda czy fałsz · Prawdopodobieństwo całkowite: znajdź błąd · Wzór Bayesa — dwie urny · Wzór Bayesa: prawda czy fałsz · Wzór Bayesa: znajdź błąd · Prawdopodobieństwo całkowite: wybierz wynik · Wzór Bayesa: wybierz prawdopodobieństwo

Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej

Nauka obliczania wartości oczekiwanej zysku lub wyniku losowego na podstawie jego wartości i prawdopodobieństw.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń uczy się obliczać wartość oczekiwaną zmiennej losowej, czyli średnią wartość, jaką otrzymujemy w długim okresie. Opiera się na rozkładzie prawdopodobieństwa: mnoży każdą wartość przez jej prawdopodobieństwo, a następnie dodaje wyniki. Program wymaga też korzystania z liniowości: E(X + Y) = E(X) + E(Y) oraz E(aX) = aE(X), a także przedstawiania zmiennej jako sumy prostszych zmiennych w celu obliczenia jej wartości oczekiwanej.

Najczęstszy błąd polega na obliczeniu zwykłej średniej możliwych wartości bez uwzględnienia ich prawdopodobieństw. Uczeń, który dodaje wygrane 10 €, 0 € i −5 € i dzieli przez 3, ignoruje fakt, że te wyniki nie mają jednakowych szans na wystąpienie. Inną częstą pomyłką jest zapominanie, że wartość oczekiwana nie musi być wartością, jaką zmienna losowa może przyjąć.

Typowe zadania dotyczące tego pojęcia, takie jak te zamieszczone w proponowanych kartach pracy, to: obliczanie wartości oczekiwanej na podstawie tabeli rozkładu lub diagramu; decydowanie, czy gra jest uczciwa, czyli czy jej wartość oczekiwana zysku wynosi zero; stwierdzanie, czy twierdzenie o wartości oczekiwanej jest prawdziwe, czy fałszywe; wskazywanie błędu w już wykonanym rachunku; oraz określanie znaku (dodatni, ujemny lub zerowy) wartości oczekiwanej w zależności od tego, jak gra jest korzystna.

Powiązanie z podstawą programową: W ramach ciągu niezależnych doświadczeń: przykłady niezależnych zmiennych losowych X, Y i związek addytywności V(X + Y) = V(X) + V(Y). Związek V(aX) = a²V(X).
Powiązanie z podstawą programową: Próba losowa o liczebności n z rozkładu prawdopodobieństwa: ciąg (X1,…,Xn) niezależnych zmiennych losowych o tym samym rozkładzie. Wartość oczekiwana, wariancja i odchylenie standardowe sumy Sn = X1 + … + Xn oraz średniej Mn = Sn /n.
Powiązanie z podstawą programową: Przedstawiać zmienną losową jako sumę prostszych zmiennych losowych.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać wartość oczekiwaną zmiennej losowej, w szczególności wykorzystując własność liniowości.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać wariancję zmiennej losowej, w szczególności wyrażając ją jako sumę niezależnych zmiennych losowych.
Powiązanie z podstawą programową: Suma dwóch zmiennych losowych. Liniowość wartości oczekiwanej: E(X + Y) = E(X) + E(Y) oraz E(aX) = aE(X).

Typy zadań: Prawdopodobieństwo z wykresu rozkładu · Wartość oczekiwana z tabeli rozkładu · Wartość oczekiwana z wykresu rozkładu · Wartość oczekiwana: czy gra jest sprawiedliwa? · Wartość oczekiwana: prawda czy fałsz · Wartość oczekiwana: wstaw znak · Wartość oczekiwana: znajdź błąd

Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą nierówności Bienaymégo-Czebyszewa

Uczeń uczy się szacować z góry prawdopodobieństwo, że zmienna losowa odchyli się od swojej średniej, a następnie dobierać liczebność próby dla zadanej precyzji i poziomu ryzyka.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń stosuje wzór P(|X − μ| ⩾ δ) ⩽ V/δ², gdzie μ to wartość oczekiwana, V to wariancja, a δ to dodatnia liczba rzeczywista. Nie oblicza dokładnego prawdopodobieństwa, lecz uzyskuje jego oszacowanie z góry, czyli wartość maksymalną. Dla średniej próby o liczebności n ta sama idea daje P(|Mn − μ| ⩾ δ) ⩽ V/(nδ²).

Najczęstszym błędem jest mylenie wariancji V z odchyleniem standardowym albo zapominanie o podniesieniu δ do kwadratu. Kolejna trudność wynika z kierunku nierówności: wzór podaje górne ograniczenie, a jeśli V/δ² przekracza 1, nie daje żadnej użytecznej informacji. Trzeba też dobrze odróżnić zdanie „odchylenie większe lub równe δ” od zdania „prawdopodobieństwo ograniczone z góry”.

Zadania przewidziane w tym dziale są następujące:

  • Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa: szacowanie prawdopodobieństwa z góry
  • Nierówność koncentracji dla średniej próby
  • Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa: liczebność próby
  • Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa: wybierz odpowiedź
  • Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa: prawda czy fałsz
  • Nierówność koncentracji: wybierz odpowiedź

W karcie dotyczącej liczebności próby uczeń wymaga, aby oszacowanie z góry było mniejsze od wybranego poziomu ryzyka, a następnie rozwiązuje ten warunek względem n, aby wyznaczyć minimalną liczebność próby.

Powiązanie z podstawą programową: Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa. Dla zmiennej losowej X o wartości oczekiwanej μ i wariancji V oraz dla dowolnej dodatniej liczby rzeczywistej δ: P(|X - μ| ⩾ δ) ⩽ V(X)/δ²
Powiązanie z podstawą programową: Nierówność koncentracji. Jeżeli Mn jest zmienną losową będącą średnią próby o liczebności n zmiennej losowej o wartości oczekiwanej μ i wariancji V, to dla dowolnego δ > 0 zachodzi P(|Mn - μ| ⩾ δ) ⩽ V/(nδ²).
Powiązanie z podstawą programową: Stosować nierówność Bienaymégo-Czebyszewa do wyznaczania liczebności próby w zależności od wybranej dokładności i ryzyka

Typy zadań: Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa: ograniczenie · Nierówność Czebyszewa: prawda czy fałsz · Nierówność Czebyszewa: rozmiar próby · Nierówność Czebyszewa: znajdź błąd · Nierówność koncentracji dla średniej z próby · Nierówność Czebyszewa: wybierz odpowiedź · Nierówność koncentracji: wybierz odpowiedź

Niezależne zdarzenia w rachunku prawdopodobieństwa

W klasie maturalnej uczeń uczy się rozpoznawać, czy dwa doświadczenia są niezależne, oraz obliczać prawdopodobieństwo tego, że dwa zdarzenia zajdą jednocześnie.

typów zadań: 2Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym poziomie uczeń potrafi rozpoznać dwa zdarzenia niezależne, czyli dwie sytuacje, w których wynik pierwszego doświadczenia nie zmienia szans drugiego (na przykład dwa losowania ze zwracaniem). Wtedy oblicza P(A ∩ B), mnożąc P(A) przez P(B), i potrafi przedstawić sytuację na drzewie ważonym.

Najczęstszym błędem jest dodawanie prawdopodobieństw zamiast ich mnożenia, aby otrzymać „A i B”. Inną częstą pomyłką jest uznawanie zdarzeń, które „nie mogą zajść jednocześnie”, za niezależne: są to w rzeczywistości zdarzenia wykluczające się, i traktuje się je inaczej.

W kartach ćwiczeń spotyka się przede wszystkim zadania typu „Zdarzenia niezależne: wybierz P(A ∩ B)”, w których uczeń ma wskazać prawidłowe prawdopodobieństwo spośród kilku propozycji, oraz ćwiczenia „Zdarzenia niezależne”, w których trzeba uzasadnić niezależność, a następnie obliczyć żądane prawdopodobieństwo.

Powiązanie z podstawą programową: Modelować sytuację za pomocą ciągu niezależnych doświadczeń losowych albo ciągu dwóch lub trzech dowolnych doświadczeń losowych. Przedstawiać sytuację za pomocą drzewa probabilistycznego. Obliczać prawdopodobieństwo, wykorzystując niezależność, prawdopodobieństwa warunkowe, wzór na prawdopodobieństwo całkowite.

Typy zadań: Niezależność zdarzeń · Zdarzenia niezależne: wybierz P(A ∩ B)

Tak wygląda zadanie

Ile jest liczb 4-cyfrowych parzystych, w których zapisie cyfra 5 występuje dokładnie jeden raz?

N = □

Odpowiedź: 1125

Na rysunku jest wykres funkcji f. Odczytaj z niego zbiór wszystkich x, dla których pochodna f′ spełnia podaną nierówność.

f'(x) > 0

Odpowiedź: (-1; 1)

W losowej próbie n osób z populacji liczącej N osób, k osób ma badaną cechę. Podaj frakcję z próby w procentach.

n = 120, k = 102, N = 12 840; p̂ = □ %

Odpowiedź: 85 %

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Odczytywanie miejsc zerowych wielomianu z wykresu

Uczeń uczy się wskazywać na wykresie wielomianu punkty, w których przecina on oś odciętych, i na tej podstawie wyznaczać miejsca zerowe funkcji.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń potrafi odczytać z wykresu miejsca zerowe funkcji wielomianowej, czyli odcięte punktów, w których krzywa przecina oś poziomą. Program związany z tym pojęciem dotyczy twierdzenia o wartościach pośrednich, stosowanego do funkcji ciągłych i ściśle monotonicznych: jeśli krzywa przechodzi z jednej strony osi na drugą na przedziale, na którym tylko rośnie lub tylko maleje, to przecina oś tylko raz na tym przedziale. Tekst programu nie określa konkretnego zakresu liczb dla tej umiejętności, dlatego poniższe uwagi ograniczają się do tego, nad czym faktycznie pracuje się na kartach pracy w tej klasie.

Najczęstszy błąd polega na myleniu punktu przecięcia z osią ze wierzchołkiem lub minimum krzywej. Uczeń, który widzi krzywą, będącą najpierw „w dół”, a potem „w górę”, może podać miejsce zerowe w najniższym punkcie, choć krzywa wcale nie dotyka osi w tym miejscu. Trzeba sprawdzić, czy krzywa rzeczywiście przecina oś, patrząc na znak funkcji po obu stronach danego punktu.

W praktyce karty pracy w tej klasie zawierają kilka typów ćwiczeń: „Pierwiastki wielomianu odczytane z wykresu” (odczytanie miejsc zerowych wprost), „Największe miejsce zerowe na wykresie: wybierz odpowiedź” (porównanie odczytanych miejsc zerowych), „Suma miejsc zerowych na wykresie: prawda czy fałsz” oraz „Suma miejsc zerowych na wykresie: znajdź błąd” (sprawdzenie twierdzenia lub wskazanie błędu odczytu), a także „Suma miejsc zerowych na wykresie: zaznacz znak” (określenie znaku funkcji między miejscami zerowymi). Aby pomóc dziecku, najbardziej przydatne jest pytanie, dla każdego proponowanego miejsca zerowego, w którym dokładnie punkcie osi krzywa ją przecina.

Powiązanie z podstawą programową: Twierdzenie o wartości pośredniej. Przypadek funkcji ciągłych ściśle monotonicznych.

Typy zadań: Największe miejsce zerowe z wykresu: wybierz odpowiedź (kl. 10–11) · Pierwiastki wielomianu z wykresu (kl. 10–11) · Suma miejsc zerowych z wykresu: prawda czy fałsz (kl. 10–11) · Suma miejsc zerowych z wykresu: wstaw znak (kl. 10–11) · Suma miejsc zerowych z wykresu: znajdź błąd (kl. 10–11)

Logarytm iloczynu, ilorazu, potęgi

Przekształcanie sumy lub różnicy logarytmów w logarytm iloczynu lub ilorazu oraz stosowanie reguły potęgi.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie maturalnej uczeń poznaje algebraiczne własności logarytmu naturalnego: logarytm iloczynu staje się sumą, logarytm ilorazu różnicą, a logarytm potęgi iloczynem. Może z nich korzystać, aby przekształcić wyrażenie lub uprościć rachunek. Program nie podaje tu konkretnego zakresu liczb: nacisk kładzie się na sprawne posługiwanie się wzorami.

Najczęstszy błąd polega na zastosowaniu reguły w niewłaściwym miejscu. Na przykład uczeń pisze ln(a + b) = ln a + ln b lub ln(a − b) = ln a − ln b. Myli też iloraz ln(a/b) z ilorazem logarytmów ln a / ln b. Te błędy wynikają często z przekonania, że logarytm „rozkłada się” na wszystkie symbole, podczas gdy rozkłada się on tylko na iloczyny, ilorazy i potęgi.

W kartach pracy to zagadnienie pojawia się w kilku formach:

  • Suma logarytmów : łączenie lub obliczanie sumy logarytmów w jeden logarytm.
  • Różnica logarytmów : przekształcanie różnicy w logarytm ilorazu, czasem z wyborem odpowiedzi lub pytaniem prawda czy fałsz.
  • Logarytm potęgi : wyciąganie wykładnika przed znak logarytmu.
  • Logarytm iloczynu: dane zbędne : wyszukiwanie informacji nadmiarowych przed zastosowaniem reguły.
  • Różnica logarytmów: znajdź błąd : wskazywanie błędnego kroku w już zapisanym rachunku, co pozwala precyzyjnie ćwiczyć opisane wyżej pomyłki.

Powiązanie z podstawą programową: Algebraiczne własności logarytmu.

Typy zadań: Logarytm iloczynu: dane zbędne (kl. 9–11) · Logarytm potęgi (kl. 9–11) · Logarytm: brakująca podstawa (kl. 9–11) · Różnica logarytmów (kl. 9–11) · Różnica logarytmów: prawda czy fałsz (kl. 9–11) · Różnica logarytmów: znajdź błąd (kl. 9–11) · Suma logarytmów (kl. 9–11) · Suma logarytmów: wybierz wynik (kl. 9–11)

Rozwiązywanie równań wykładniczych

Uczeń uczy się sprowadzać równanie, którego obie strony są potęgami o tej samej podstawie, do równości ich wykładników, a następnie wyznaczać niewiadomą.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń powinien umieć przekształcić zapis za pomocą własności funkcji wykładniczej, aby rozwiązać równanie. Program nie podaje konkretnego zakresu liczb dla tej kompetencji. Oczekiwania wynikają więc z proponowanych typów zadań: równań, w których oba człony można zapisać jako tę samą funkcję wykładniczą, na przykład e2x+1 = ex+4, i w których trzeba wywnioskować równość wykładników.

Najczęstszy błąd polega na myleniu funkcji wykładniczej z mnożeniem lub dodawaniem. Na przykład uczeń zapisuje ea+b = ea + eb albo dzieli obie strony przez funkcję wykładniczą, nie sprawdzając, czy nie jest ona równa zeru, co powoduje utratę rozwiązań. Wynika to z tego, że reguła dotycząca wykładników jest rzadko stosowana w typowych rachunkach i nie była wystarczająco często ćwiczona.

Karty z tego przedmiotu proponują kilka formatów zadań na ten temat:

  • Równanie wykładnicze: rozwiązanie równania całkowitego przez sprowadzenie obu członów do tej samej podstawy.
  • Potęga: brakujący wykładnik: znalezienie wartości wykładnika, dla której równość jest prawdziwa.
  • Prawda/fałsz i wybierz: sprawdzenie lub wybór rozwiązania spośród kilku propozycji.
  • Znajdź błąd: wskazanie błędnego kroku w już zapisanym rozwiązaniu.
  • Ustal znak: określenie znaku wyrażenia wykładniczego.

Powiązanie z podstawą programową: Stosować równanie funkcyjne funkcji wykładniczej lub logarytmicznej do przekształcania zapisu, rozwiązywania równania, nierówności.

Typy zadań: Potęga: brakujący wykładnik (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: prawda/fałsz (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: wstaw znak (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: wybierz (kl. 10–11) · Równanie wykładnicze, wartość x: znajdź błąd (kl. 10–11)

Prawdopodobieństwo w dwóch kolejnych próbach

Twoje dziecko uczy się obliczać prawdopodobieństwo wyniku uzyskanego po dwóch kolejnych próbach, na przykład dwóch rzutach lub dwóch losowaniach, mnożąc prawdopodobieństwa poszczególnych etapów.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W tym pojęciu uczeń ma obliczyć prawdopodobieństwo wyniku, który następuje w dwóch etapach, gdy doświadczenia są niezależne: pierwszy wynik nie wpływa na drugi. Dla danego zdarzenia elementarnego prawdopodobieństwo jest iloczynem prawdopodobieństw z każdego etapu. Program wymaga umiejętności przedstawienia sytuacji albo za pomocą iloczynu kartezjańskiego, albo za pomocą drzewa probabilistycznego. Podstawy programowe nie określają konkretnego zakresu liczbowego dla tej kompetencji; oczekiwana jest metoda, zastosowana do prostych sytuacji.

Najczęstszy błąd polega na dodawaniu prawdopodobieństw obu etapów zamiast ich mnożenia. Innym częstym błędem, przy sumach dwóch kostek, jest założenie, że wszystkie sumy są jednakowo prawdopodobne, podczas gdy sumę 7 można uzyskać na kilka sposobów, więc jest ona bardziej prawdopodobna niż suma 2. Przed wyciągnięciem wniosku trzeba zatem policzyć wszystkie możliwe wyniki.

W praktyce ćwiczenia z tego pojęcia wyglądają następująco:

  • Suma dwóch kostek: obliczyć prawdopodobieństwo uzyskania danej sumy.
  • Dwa losowania ze zwracaniem: obliczyć prawdopodobieństwo ciągu dwóch losowań.
  • Dwie kostki: która suma jest najbardziej prawdopodobna: porównać prawdopodobieństwa kilku sum.
  • Dwa losowania: prawda czy fałsz oraz Dwa losowania: znajdź błąd: ocenić twierdzenie lub wskazać błąd w rozumowaniu.
  • Suma dwóch kostek: wybierz prawdopodobieństwo: wybrać poprawną wartość spośród kilku propozycji.

Powiązanie z podstawą programową: Model ciągu niezależnych doświadczeń: prawdopodobieństwo wyniku (x1,…,xn) jest równe iloczynowi prawdopodobieństw składowych xi. Przedstawianie za pomocą iloczynu kartezjańskiego, za pomocą drzewa.
Powiązanie z podstawą programową: Obliczać prawdopodobieństwa w prostych przypadkach (na przykład ocena szans na wygraną w grze).

Typy zadań: Suma oczek na dwóch kostkach (kl. 8) · Dwa losowania ze zwracaniem (kl. 8) · Dwa losowania: prawda czy fałsz (kl. 8) · Dwa losowania: znajdź błąd (kl. 8) · Dwie kostki: która suma jest bardziej prawdopodobna (kl. 8) · Suma oczek na dwóch kostkach: wybierz wynik (kl. 8)

Więcej o tej klasie

Czego uczy się uczeń w klasie maturalnej na specjalizacji matematycznej?

W klasie maturalnej uczeń zajmuje się kombinatoryką (permutacje, kombinacje, trójkąt Pascala), pracuje z wektorami, prostymi i płaszczyznami w przestrzeni (reprezentacje parametryczne, równania kartezjańskie, iloczyn skalarny). Bada granice ciągów i funkcji, pochodną funkcji złożonej, wypukłość, ciągłość oraz twierdzenie o wartościach pośrednich, logarytm naturalny oraz funkcje sinus i cosinus. Funkcje pierwotne, równania różniczkowe y′ = ay + b oraz rachunek całkowy (pole powierzchni, wartość średnia, całkowanie przez części) dopełniają dział analizy matematycznej. W rachunku prawdopodobieństwa: rozkład dwumianowy, sumy zmiennych losowych, nierówność Bienaymé-Czebyszewa i prawo wielkich liczb.

O programie: dotyczy on matematyki o profilu rozszerzonym (mathématiques de spécialité) w liceum ogólnokształcącym; profil technologiczny oraz matematyka uzupełniająca i zaawansowana (mathématiques complémentaires i expertes) nie są tutaj uwzględnione. W roku szkolnym 2026–2027 klasa maturalna realizuje jeszcze program opublikowany w BO spécial nr 8 z 25 lipca 2019 r.; nowy program obowiązuje od września 2027 r. Treści nauczania i oczekiwane umiejętności, zacytowane dosłownie, znajdują się w sekcji poniżej.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
Algebra i geometria
Zasada dodawania: liczba elementów sumy zbiorów parami rozłącznych. Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie
Zasada mnożenia: liczba elementów iloczynu kartezjańskiego. Liczba k-krotek (lub k-list) zbioru n-elementowego. Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie
Liczba podzbiorów zbioru n-elementowego. Związek z n-tkami zerojedynkowymi {0,1}, słowami długości n nad alfabetem dwuelementowym, ścieżkami w drzewie, wynikami w ciągu n prób Bernoulliego. Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie
Liczba ciągów k-elementowych o różnych elementach zbioru n-elementowego. Definicja n!. Liczba permutacji zbioru skończonego n-elementowego. Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie
Kombinacje k-elementowe zbioru n-elementowego: podzbiory k-elementowe zbioru. Reprezentacja w postaci słów lub ścieżek. Współczynnik dwumianowy w klasie maturalnej
Dla 0 ⩽ k ⩽ n, wzory: (n k) = n(n – 1)…(n – k + 1)/k! = n!/((n – k)! k!). Współczynnik dwumianowy w klasie maturalnej
Jawne wyrażenie dla k = 0, 1, 2. Symetria. Relacja i trójkąt Pascala. Współczynnik dwumianowy w klasie maturalnej
W ramach zadania dotyczącego zliczania stosować odpowiednią reprezentację (zbiory, drzewa, tablice, diagramy) oraz rozpoznawać obiekty do zliczenia. Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie
Wykonywanie prostych zliczeń w sytuacjach pochodzących z różnych dziedzin nauki (informatyki, genetyki, teorii gier, rachunku prawdopodobieństwa itp.). Liczenie wyborów: kolejność, mnożenie i dodawanie
Wektory w przestrzeni. Translacje. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Kombinacje liniowe wektorów w przestrzeni. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Proste w przestrzeni. Wektory kierunkowe prostej. Wektory współliniowe. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Charakteryzowanie prostej przez punkt i wektor kierunkowy. Proste w przestrzeni: przedstawienie parametryczne
Płaszczyzny w przestrzeni. Kierunek płaszczyzny w przestrzeni. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość · Prosta i płaszczyzna w przestrzeni: położenie i przecięcie
Charakteryzowanie płaszczyzny w przestrzeni za pomocą punktu i pary wektorów niekolinearnych. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość · Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Bazy i repery przestrzeni. Rozkład wektora względem bazy. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Przedstawiać kombinacje liniowe danych wektorów. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Wykorzystywać figurę do wyrażania wektora jako kombinacji liniowej wektorów. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Opisywać wzajemne położenie dwóch prostych, prostej i płaszczyzny, dwóch płaszczyzn. Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się czy nie? · Prosta i płaszczyzna w przestrzeni: położenie i przecięcie
Odczytywać z rysunku, czy dwa wektory na płaszczyźnie, trzy wektory w przestrzeni tworzą bazę. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Odczytywać na rysunku rozkład wektora w bazie. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Badać geometrycznie proste problemy dotyczące konfiguracji w przestrzeni (współliniowość, kolinearność, równoległość, współpłaszczyznowość). Dwie proste w przestrzeni: równoległe, przecinające się czy nie?
Iloczyn skalarny dwóch wektorów w przestrzeni. Dwuliniowość, symetria. Iloczyn skalarny w przestrzeni
Prostopadłość dwóch wektorów. Charakteryzacja przez iloczyn skalarny. Iloczyn skalarny w przestrzeni
Baza ortonormalna, układ współrzędnych ortonormalny. Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje · Iloczyn skalarny w przestrzeni
Współrzędne wektora w bazie ortonormalnej. Wyrażenia iloczynu skalarnego i normy. Wyrażenie odległości między dwoma punktami. Iloczyn skalarny w przestrzeni · Wektory w przestrzeni: współliniowość i kombinacje
Rozwinięcie ‖𝑢⃗ + 𝑣⃗‖², wzory polaryzacyjne. Iloczyn skalarny w przestrzeni
Prostopadłość dwóch prostych, prostej i płaszczyzny. Iloczyn skalarny w przestrzeni
Wektor normalny do płaszczyzny. Dany punkt A i niezerowy wektor n⃗, płaszczyzna przechodząca przez punkt A i prostopadła do wektora n⃗. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość
Rzut prostokątny punktu na prostą, na płaszczyznę. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość
Stosować iloczyn skalarny do wykazywania prostopadłości, obliczania kąta, długości w przestrzeni. Iloczyn skalarny w przestrzeni
Stosować rzut prostokątny do wyznaczania odległości punktu od prostej lub od płaszczyzny. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość
Rozwiązywanie zadań dotyczących wielkości i miar: długości, kąta, pola, objętości. Przekątne, krawędzie i tworzące w bryłach
Badanie zadań konfiguracyjnych w przestrzeni: prostopadłość dwóch prostych, prostej i płaszczyzny; proste miejsca geometryczne, na przykład płaszczyzna symetralna dwóch punktów. Iloczyn skalarny w przestrzeni · Prosta i płaszczyzna w przestrzeni: położenie i przecięcie
Przedstawienie parametryczne prostej. Proste w przestrzeni: przedstawienie parametryczne
Równanie kartezjańskie płaszczyzny. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość
Wyznaczać równanie parametryczne prostej. Rozpoznawać prostą danej równaniem parametrycznym. Proste w przestrzeni: przedstawienie parametryczne
Wyznaczać równanie kartezjańskie płaszczyzny, gdy znany jest jej wektor normalny i punkt. Rozpoznawać płaszczyznę daną równaniem kartezjańskim i podawać wektor normalny do tej płaszczyzny. Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość
wyznaczać współrzędne rzutu prostokątnego punktu na płaszczyznę daną równaniem kartezjańskim lub na prostą daną punktem i wektorem kierunkowym Płaszczyzny w przestrzeni: równanie i odległość · Prosta i płaszczyzna w przestrzeni: położenie i przecięcie
W układzie współrzędnych przekładać na układ równań liniowych problemy następujących typów: rozstrzygać, czy trzy wektory tworzą bazę; wyznaczać współrzędne wektora w bazie; badać układ obiektów w przestrzeni (współliniowość, kolinearność, równoległość, komplanarność, przecinanie się i prostopadłość prostych lub płaszczyzn) itd. W prostych przypadkach rozwiązywać otrzymany układ i interpretować geometrycznie jego rozwiązania. Rozwiązywanie układu trzech równań · Prosta i płaszczyzna w przestrzeni: położenie i przecięcie
Analiza
Ciąg (un) dąży do + ∞, jeżeli każdy przedział postaci [A;+∞[ zawiera wszystkie wyrazy un, począwszy od pewnego wyrazu. Przypadek ciągów rosnących nieograniczonych z góry. Ciąg dążący do – ∞. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Ciąg (uₙ) jest zbieżny do liczby rzeczywistej 𝓁, jeżeli każdy otwarty przedział zawierający 𝓁 zawiera wszystkie wyrazy uₙ od pewnego miejsca. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Granice i porównywanie. Twierdzenie o trzech ciągach. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Działania na granicach. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Zachowanie ciągu geometrycznego (qⁿ), gdzie q jest liczbą rzeczywistą. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Twierdzenie przyjęte bez dowodu: każdy ciąg rosnący i ograniczony z góry (lub malejący i ograniczony z dołu) jest zbieżny.
Badanie zbieżności ciągu lub jego rozbieżności do + ∞ lub – ∞. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Rozumować przez indukcję matematyczną w celu wykazania własności ciągu.
Badać zjawiska ewolucji, które można modelować za pomocą ciągu. Obliczanie wyrazów ciągu: wzór ogólny lub zależność rekurencyjna
Granica skończona lub nieskończona funkcji w + ∞, w – ∞, w punkcie. Asymptota równoległa do osi układu współrzędnych. Granice funkcji w klasie maturalnej
Granice z udziałem funkcji referencyjnych poznanych w klasie pierwszej: potęgi o wykładnikach całkowitych, pierwiastek kwadratowy, funkcja wykładnicza. Granice funkcji w klasie maturalnej
Granice i porównywanie. Granice funkcji w klasie maturalnej
Działania na granicach. Granice funkcji w klasie maturalnej
Wyznaczać w prostych przypadkach granicę ciągu lub funkcji w punkcie, w ±∞, korzystając z granic standardowych, porównania wzrostów, działań na granicach, oszacowań z góry, z dołu lub ograniczeń z obu stron, wyłączania przed nawias wyrazu dominującego w sumie. Granice funkcji w klasie maturalnej · Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Ustalać związek między istnieniem asymptoty równoległej do jednej z osi a istnieniem odpowiedniej granicy. Granice funkcji w klasie maturalnej
Złożenie dwóch funkcji, oznaczenie v ○ u. Zależność (v ○ u)’ = (v’ ○ u) × u’ dla pochodnej złożenia dwóch funkcji różniczkowalnych. Obliczanie pochodnych: iloczyn, funkcja złożona, wielomian · Złożenie funkcji: v ○ u w klasie maturalnej
Druga pochodna funkcji. Obliczanie pochodnych: iloczyn, funkcja złożona, wielomian
Funkcja wypukła na przedziale: definicja przez wzajemne położenie wykresu funkcji i siecznych. Dla funkcji dwukrotnie różniczkowalnej dopuszczalna jest równoważność z położeniem względem stycznych, wzrastaniem ƒ’ oraz nieujemnością ƒ’’.
Punkt przegięcia. Odczytywanie wartości funkcji z wykresu jej pochodnej
Obliczać pochodną funkcji danej prostym wzorem, w którym występują działania algebraiczne i złożenie funkcji Obliczanie pochodnych: iloczyn, funkcja złożona, wielomian
Wyznaczać funkcję pochodną, wyznaczać granice i badać monotoniczność funkcji zbudowanej w prosty sposób z funkcji elementarnych. Obliczanie pochodnych: iloczyn, funkcja złożona, wielomian · Monotoniczność funkcji i ekstremum funkcji
Udowadniać nierówności, wykorzystując wypukłość funkcji.
Szkicować przebieg krzywej reprezentatywnej funkcji ƒ na podstawie danych tabel zmienności funkcji ƒ, ƒ’ lub ƒ’’. Odczytywanie wartości funkcji z wykresu jej pochodnej
Odczytywać z wykresu funkcji ƒ, ƒ’ lub ƒ’’ przedziały, w których ƒ jest wypukła i wklęsła, oraz punkty przegięcia. W ramach rozwiązywania problemów badać i wykorzystywać wypukłość funkcji. Odczytywanie wartości funkcji z wykresu jej pochodnej
Funkcja ciągła w punkcie (definicja za pomocą granic), na przedziale. Każda funkcja różniczkowalna jest ciągła. Granice funkcji w klasie maturalnej
Obraz ciągu zbieżnego przez funkcję ciągłą. Granica ciągu: wskazywanie wyrazu dominującego
Twierdzenie o wartości pośredniej. Przypadek funkcji ciągłych ściśle monotonicznych. Odczytywanie miejsc zerowych wielomianu z wykresu · Rozwiązywanie równania krok po kroku metodą iteracji
Badać rozwiązania równania typu ƒ(x) = k: istnienie, jednoznaczność, ujęcie w przedział. Rozwiązywanie równania krok po kroku metodą iteracji
Dla funkcji ciągłej ƒ przekształcającej pewien przedział w siebie badać ciąg zdefiniowany relacją rekurencyjną uₙ₊₁ = ƒ(uₙ). Rozwiązywanie równania krok po kroku metodą iteracji
Funkcja logarytm naturalny, oznaczana ln, skonstruowana jako funkcja odwrotna do funkcji wykładniczej. Logarytm naturalny w klasie maturalnej
Algebraiczne własności logarytmu. Logarytm iloczynu, ilorazu, potęgi
Funkcja pochodna logarytmu, monotoniczność. Logarytm naturalny w klasie maturalnej
Granice w 0 i w +∞, wykres funkcji. Związek między wykresami funkcji logarytmu naturalnego i funkcji wykładniczej. Logarytm naturalny w klasie maturalnej
Porównanie wzrostu logarytmu naturalnego i funkcji x ↦ xⁿ w 0 i w +∞. Granice funkcji w klasie maturalnej
Stosować równanie funkcyjne funkcji wykładniczej lub logarytmicznej do przekształcania zapisu, rozwiązywania równania, nierówności. Logarytm naturalny w klasie maturalnej · Rozwiązywanie równań wykładniczych
W ramach rozwiązywania problemu stosować własności funkcji wykładniczej i logarytmicznej. Logarytm naturalny w klasie maturalnej
Funkcje trygonometryczne sinus i cosinus: pochodne, monotoniczność, wykresy. Odczytywanie wykresów sinusa i cosinusa · Obliczanie pochodnych: iloczyn, funkcja złożona, wielomian
Rozwiązać równanie typu cos(x) = a, nierówność postaci cos(x) ⩽ a w przedziale [-π,π]. Równania i nierówności z cosinusem na przedziale [-π ; π]
W ramach rozwiązywania zadań, w szczególności geometrycznych, badać prostą funkcję zdefiniowaną na podstawie funkcji trygonometrycznych, w celu wyznaczania monotoniczności i optimum. Odczytywanie wykresów sinusa i cosinusa
Równanie różniczkowe y’ = ƒ. Pojęcie funkcji pierwotnej funkcji ciągłej w przedziale. Dwie funkcje pierwotne tej samej funkcji ciągłej w przedziale różnią się o stałą. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Funkcje pierwotne funkcji podstawowych: x ↦ xⁿ dla n ∈ ℤ, x ↦ 1/√x, funkcja wykładnicza, sinus, cosinus. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Równanie różniczkowe y' = ay, gdzie a jest liczbą rzeczywistą; przebieg krzywych. Równanie różniczkowe y' = ay + b. Równania y′ = ay + b w klasie maturalnej
Obliczać funkcję pierwotną, korzystając z podstawowych funkcji pierwotnych oraz funkcji postaci (v' ∘ u) × u'. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Dla równania różniczkowego y’ = ay + b (a ≠ 0): wyznaczyć stałe rozwiązanie szczególne; wykorzystać to rozwiązanie do wyznaczenia wszystkich rozwiązań. Równania y′ = ay + b w klasie maturalnej
Dla równania różniczkowego y’ = ay + ƒ: na podstawie danych rozwiązania szczególnego wyznaczyć wszystkie rozwiązania. Równania y′ = ay + b w klasie maturalnej
Definicja całki funkcji ciągłej i nieujemnej określonej na przedziale domkniętym [a,b] jako pola pod wykresem funkcji ƒ. Oznaczenie ∫ₐᵇ ƒ(x)dx. Obliczanie pola pod krzywą
Twierdzenie: jeżeli ƒ jest funkcją ciągłą i nieujemną na [a,b], to funkcja Fₐ określona na [a,b] wzorem Fₐ(x) = ∫ₐˣ ƒ(t)dt jest funkcją pierwotną funkcji ƒ, która przyjmuje wartość zero w punkcie a. Prymitywne i całki w klasie maturalnej · Obliczanie pola pod krzywą · Obliczanie zgromadzonej ilości na podstawie natężenia przepływu
Przy założeniach twierdzenia zachodzi związek ∫ₐᵇ ƒ(x)dx = F(b) - F(a), gdzie F jest dowolną funkcją pierwotną funkcji ƒ. Oznaczenie [F(x)]ₐᵇ. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Twierdzenie: każda funkcja ciągła na przedziale ma funkcje pierwotne.
Definicja całki oznaczonej ∫ₐᵇ ƒ(x)dx za pomocą funkcji pierwotnych, gdy ƒ jest funkcją ciągłą o dowolnym znaku na przedziale zawierającym a i b. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Liniowość, dodatniość i całkowanie nierówności. Relacja Chaslesa. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Wartość średnia funkcji. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Całkowanie przez części. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Szacować graficznie lub ująć w przedział całkę, wartość średnią. Obliczanie pola pod krzywą
Obliczać całkę przy użyciu funkcji pierwotnej, przy użyciu całkowania przez części. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Majorować (minorować) całkę na podstawie majoracji (minoracji) jednej funkcji przez inną funkcję. Prymitywne i całki w klasie maturalnej
Obliczać pole obszaru między dwiema krzywymi. Obliczanie pola pod krzywą
Badać ciąg całek, ewentualnie sprawdzając zależność rekurencyjną.
Interpretować całkę, wartość średnią w kontekście pochodzącym z innej dziedziny. Obliczanie zgromadzonej ilości na podstawie natężenia przepływu
Prawdopodobieństwo
Model ciągu niezależnych doświadczeń: prawdopodobieństwo wyniku (x1,…,xn) jest równe iloczynowi prawdopodobieństw składowych xi. Przedstawianie za pomocą iloczynu kartezjańskiego, za pomocą drzewa. Prawdopodobieństwo w dwóch kolejnych próbach
Próba Bernoulliego, rozkład Bernoulliego. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
Schemat Bernoulliego: powtarzanie n niezależnych prób Bernoulliego. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
Rozkład dwumianowy ℬ(n,p): rozkład liczby sukcesów. Wyrażenie za pomocą współczynników dwumianowych. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
Modelować sytuację za pomocą ciągu niezależnych doświadczeń losowych albo ciągu dwóch lub trzech dowolnych doświadczeń losowych. Przedstawiać sytuację za pomocą drzewa probabilistycznego. Obliczać prawdopodobieństwo, wykorzystując niezależność, prawdopodobieństwa warunkowe, wzór na prawdopodobieństwo całkowite. Prawdopodobieństwo całkowite i wzór Bayesa · Niezależne zdarzenia w rachunku prawdopodobieństwa
Modelować sytuację za pomocą schematu Bernoulliego, za pomocą rozkładu dwumianowego. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
Stosować wyrażenie rozkładu dwumianowego do rozwiązania problemu progowego, porównawczego, optymalizacyjnego dotyczącego prawdopodobieństw liczby sukcesów. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
W ramach rozwiązywania problemu modelowanego zmienną o rozkładzie dwumianowym X obliczać numerycznie prawdopodobieństwo typu P(X = k), P(X ⩽ k), P(k ⩽ X ⩽ k’), w razie potrzeby posługując się algorytmem; wyznaczać przedział I, dla którego prawdopodobieństwo P(X ∈ I) jest mniejsze od danej wartości α lub większe od 1 - α. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
Suma dwóch zmiennych losowych. Liniowość wartości oczekiwanej: E(X + Y) = E(X) + E(Y) oraz E(aX) = aE(X). Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej
W ramach ciągu niezależnych doświadczeń: przykłady niezależnych zmiennych losowych X, Y i związek addytywności V(X + Y) = V(X) + V(Y). Związek V(aX) = a²V(X). Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej
Zastosowanie do wartości oczekiwanej, wariancji i odchylenia standardowego rozkładu dwumianowego. Schematy Bernoulliego i rozkład dwumianowy
Próba losowa o liczebności n z rozkładu prawdopodobieństwa: ciąg (X1,…,Xn) niezależnych zmiennych losowych o tym samym rozkładzie. Wartość oczekiwana, wariancja i odchylenie standardowe sumy Sn = X1 + … + Xn oraz średniej Mn = Sn /n. Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej
Przedstawiać zmienną losową jako sumę prostszych zmiennych losowych. Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej
Obliczać wartość oczekiwaną zmiennej losowej, w szczególności wykorzystując własność liniowości. Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej
Obliczać wariancję zmiennej losowej, w szczególności wyrażając ją jako sumę niezależnych zmiennych losowych. Obliczanie wartości oczekiwanej zmiennej losowej
Nierówność Bienaymégo-Czebyszewa. Dla zmiennej losowej X o wartości oczekiwanej μ i wariancji V oraz dla dowolnej dodatniej liczby rzeczywistej δ: P(|X - μ| ⩾ δ) ⩽ V(X)/δ² Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą nierówności Bienaymégo-Czebyszewa
Nierówność koncentracji. Jeżeli Mn jest zmienną losową będącą średnią próby o liczebności n zmiennej losowej o wartości oczekiwanej μ i wariancji V, to dla dowolnego δ > 0 zachodzi P(|Mn - μ| ⩾ δ) ⩽ V/(nδ²). Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą nierówności Bienaymégo-Czebyszewa
Prawo wielkich liczb. Od próby do populacji: częstość i margines błędu
Stosować nierówność Bienaymégo-Czebyszewa do wyznaczania liczebności próby w zależności od wybranej dokładności i ryzyka Szacowanie prawdopodobieństwa za pomocą nierówności Bienaymégo-Czebyszewa
Algorytmika i programowanie
Generować listę (przez wyliczenie, przez kolejne dodawanie elementów lub przez własność charakterystyczną).
Manipulować elementami listy (dodawać, usuwać…) i ich indeksami.
Przeglądać listę.
Iterować po elementach listy.

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.