Polski
Program nauczania (Polska)

Matematyka — klasa 5 szkoły podstawowej

Klasa 5 szkoły podstawowej (Polska) — Ułamki zwykłe i podzielność

Imaginesis: arkusze z matematyki do druku dla tej klasy (Polska) — zadania tekstowe ze wskazówkami, kluczem odpowiedzi i rozwiązaniami krok po kroku w PDF, także jako sprawdzian w 2–4 grupach (A–D).

z kluczem odpowiedzi · rozwiązania krok po kroku · wskazówki · sprawdzian w grupach A–D

Za darmo: przykładowe arkusze i demo edytora bez konta.

Gotowe arkusze (PDF)

Działy tej klasy

Matematyka w klasie 5 według nowej podstawy programowej (2026): podzielność, NWD i NWW, działania na ułamkach zwykłych i dziesiętnych, zaokrąglanie, jednostki, kąty i ich sumy w trójkącie i czworokącie, pola trójkąta, równoległoboku i trapezu, prostopadłościan i średnia arytmetyczna. Do każdego tematu gotowe zadania do druku.

Liczby

Dodawanie i odejmowanie ułamków o tym samym mianowniku

Dodaje i odejmuje ułamki zwykłe o jednakowych mianownikach, działając tylko na liczniki i zachowując mianownik.

typów zadań: 16Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa MEN 2026 opisuje umiejętność dodawania, odejmowania, mnożenia i dzielenia ułamków zwykłych o mianownikach jedno- i dwucyfrowych jako cel dla całego etapu IV–VI (klasy 4–6). W klasie 5 dziecko ćwiczy tę umiejętność na zadaniach z ułamkami o jednakowych mianownikach: dodaje i odejmuje ułamki takie jak 3/8 + 4/8 czy 7/9 − 2/9. Zadania drukowane w tym dziale obejmują też sumy większe od 1 oraz odejmowanie od całości.

Typowy błąd polega na dodawaniu także mianowników, na przykład 2/5 + 1/5 = 3/10. Dziecko traktuje wtedy ułamki jak dwie osobne liczby i nie widzi, że mianownik mówi, na jakie części podzielono całość. Pomaga wyjaśnienie, że jeśli całość podzielona jest na 5 równych części, to dwie piąte i jedna piąta to trzy piąte, czyli 3/5.

Zadania na tę umiejętność w tym dziale mają kilka form:

  • Dodaj ułamki o jednakowych mianownikach oraz Odejmij ułamki o jednakowych mianownikach to podstawowe ćwiczenia rachunkowe.
  • Ułamki o jednakowych mianownikach: suma większa od 1 wymaga zapisania wyniku jako liczby większej od jedności.
  • Odejmowanie ułamków: odejmij od całości i Ułamki: ile brakuje do całości? ćwiczą odejmowanie od 1.
  • Ułamki: ile par daje całość? oraz Ułamki o jednakowych mianownikach: brakujący licznik sprawdzają rozumienie zależności między liczbami w działaniu.
  • Ułamki o jednakowych mianownikach: porównaj sumy i Odejmowanie ułamków: porównaj różnice łączą obliczenia z porównywaniem wyników, co odpowiada celowi porównywania różnicowego ułamków.

MAT.IV-VI.1.27: dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych
MAT.IV-VI.1.30: porównuje różnicowo ułamki

Typy zadań: Dodaj ułamki o jednakowych mianownikach · Odejmij ułamki o jednakowych mianownikach · Odejmowanie ułamków: brakujący licznik · Odejmowanie ułamków: odejmij od całości · Odejmowanie ułamków: prawda czy fałsz · Odejmowanie ułamków: wybierz różnicę · Odejmowanie ułamków: znajdź błąd · Ułamki o jednakowych mianownikach: brakujący licznik · Ułamki o jednakowych mianownikach: prawda czy fałsz · Ułamki o jednakowych mianownikach: wybierz sumę · Ułamki o jednakowych mianownikach: znajdź błąd · Ułamki: ile brakuje do całości? · Odejmowanie ułamków: porównaj różnice · Ułamki o jednakowych mianownikach: porównaj sumy · Ułamki o jednakowych mianownikach: suma większa od 1 · Ułamki: ile par daje całość?

Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach

Uczeń uczy się sprowadzać ułamki do wspólnego mianownika, a potem dodawać lub odejmować ich liczniki. Na przykład 1/2 + 1/3 = 3/6 + 2/6 = 5/6.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa MEN 2026 wymaga, by uczeń dodawał i odejmował ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych. Ten zapis obejmuje cały etap IV–VI, a nie tylko klasę 5. W piątej klasie zadania w tym obszarze dotyczą dodawania i odejmowania ułamków o różnych mianownikach, w tym zadań z treścią oraz zadań typu prawda/fałsz.

Typowy błąd polega na dodawaniu licznika do licznika i mianownika do mianownika, np. 1/2 + 1/3 = 2/5. Dziecko traktuje wtedy ułamki jak dwie osobne liczby, a nie jak części tej samej całości. Drugi częsty błąd to zapomnienie o przeliczeniu licznika po rozszerzeniu ułamka: dziecko zmienia mianownik na 6, ale licznik zostawia bez zmian.

W praktyce zadania na ten temat występują w kilku wariantach:

  • Dodaj ułamki o różnych mianownikach oraz Odejmij ułamki o różnych mianownikach: rachunki w czystej postaci.
  • Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią: zadania opisane słownie.
  • Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu oraz Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik: uczeń uzupełnia brakujący licznik.
  • Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę oraz Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz: wybór poprawnego wyniku spośród podanych.
  • Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz oraz Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz: ocena gotowych równości.

MAT.IV-VI.1.27: dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych
MAT.IV-VI.1.30: porównuje różnicowo ułamki

Typy zadań: Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: prawda/fałsz · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: znajdź błąd · Ułamki o różnych mianownikach: prawda czy fałsz · Ułamki o różnych mianownikach: znajdź błąd · Dodaj ułamki o różnych mianownikach · Dodawanie ułamków o różnych mianownikach: z treścią · Odejmij ułamki o różnych mianownikach · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: licznik · Odejmowanie ułamków o różnych mianownikach: wybierz · Ułamki o różnych mianownikach: licznik po sprowadzeniu · Ułamki o różnych mianownikach: wybierz sumę

Dodawanie i odejmowanie ułamków dziesiętnych

Dziecko uczy się dodawać i odejmować ułamki dziesiętne, zapisując liczby pod sobą tak, by przecinki stały jeden pod drugim.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI wymaga, aby uczeń dodawał, odejmował i mnożył ułamki dziesiętne, gdy mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku. W klasie 5 ćwiczone są dodawanie i odejmowanie, a mnożenie nie jest tu wymienione w materiałach do druku dla tego tematu.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko wyrównuje liczby od prawej strony, a nie według przecinka. Na przykład przy działaniu 2,8 + 0,45 zapisuje cyfry tak, że 8 stoi pod 5, i otrzymuje 3,25 zamiast 3,25 po poprawnym wyrównaniu, a w innych zadaniach wynik jest przesunięty o rząd. Pomaga zapisywanie brakujących miejsc zerami, np. 2,80 + 0,45.

Zadania na ten temat mają w tej dziedzinie kilka form:

  • Dodaj ułamki dziesiętne i Odejmij ułamki dziesiętne – klasyczne działania pisemne.
  • Dodaj masy zapisane ułamkiem dziesiętnym – działania w kontekście kilogramów i gramów.
  • Zadania brakujący składnik i brakujący odjemnik – dziecko szuka niewiadomej w prostym równaniu.
  • Zadania prawda czy fałsz oraz wybierz wynik – dziecko sprawdza poprawność gotowego rachunku.

MAT.IV-VI.1.28.a: dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętne w przypadkach, gdy ułamki mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku

Typy zadań: Dodaj ułamki dziesiętne · Odejmij ułamki dziesiętne · Ułamki dziesiętne – dodawanie: znajdź błąd · Ułamki dziesiętne – odejmowanie: znajdź błąd · Ułamki dziesiętne: dodawanie — prawda czy fałsz · Ułamki dziesiętne: dodawanie — wybierz wynik · Ułamki dziesiętne: odejmowanie — prawda czy fałsz · Ułamki dziesiętne: odejmowanie — wybierz wynik · Dodaj masy zapisane ułamkiem dziesiętnym · Ułamki dziesiętne: brakujący odjemnik · Ułamki dziesiętne: brakujący składnik

Dodawanie i odejmowanie pisemne liczb wielocyfrowych

Dziecko dodaje i odejmuje pisemnie liczby wielocyfrowe, zapisując obliczenia pośrednie, i sprawdza, czy wynik ma sens.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Według podstawy programowej (etap IV–VI, czyli klasy 4–6) uczeń dodaje i odejmuje liczby naturalne w pamięci albo z zapisem obliczeń pośrednich. W klasie 5 chodzi więc o pisemne działania na liczbach wielocyfrowych, zapisywane krok po kroku, kolumna po kolumnie. Dokładny zakres wielkości liczb nie jest w tych wymaganiach podany, dlatego nie podajemy go tutaj.

Najczęstszy błąd przy odejmowaniu to pożyczka przez zera. Gdy w odjemniku trzeba pożyczyć z kolumny, w której stoi zero, dziecko często pomija to zero albo odejmuje "od zera", zamiast najpierw pożyczyć z wyższej pozycji. Przy dodawaniu typowy błąd to pominięcie przeniesienia do następnej kolumny, gdy suma w kolumnie przekracza 9.

W zadaniach do druku spotkasz szablony: Dodaj pisemnie, Odejmij pisemnie oraz Odejmowanie pisemne: pożyczka przez zera. Są też zadania typu Dodawanie pisemne: wybierz wynik i prawda czy fałsz, w których dziecko ocenia gotowy zapis lub wybiera poprawną odpowiedź. Przy takich zadaniach warto poprosić dziecko, by pokazało obliczenia pośrednie, a nie tylko wynik.

MAT.IV-VI.1.9: dodaje i odejmuje liczby naturalne w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich

Typy zadań: Dodaj pisemnie · Dodawanie pisemne: prawda czy fałsz · Dodawanie pisemne: wybierz wynik · Dodawanie pisemne: znajdź błąd · Odejmij pisemnie · Odejmowanie pisemne: prawda czy fałsz · Odejmowanie pisemne: znajdź błąd · Liczby do miliona: zadanie tekstowe z dodawaniem · Liczby do miliona: zadanie tekstowe z odejmowaniem · Odejmowanie pisemne: pożyczka przez zera

Ułamek danej liczby, czyli jak znaleźć część całości

Dziecko uczy się obliczać ułamek danej wielkości, czyli wyznaczać określoną część liczby, np. dwie piąte liczby 30.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko potrafi obliczyć ułamek danej wielkości, czyli wyznaczyć część podanej liczby lub całości. Podstawa programowa zapisuje to umiejętnością bez podawania zakresu liczb dla klasy 5, dlatego przykłady poniżej opisują to, co drukują gotowe zadania w tym obszarze.

Typowy błąd polega na pomieszaniu kolejności działań. Dziecko dzieli liczbę przez mianownik i zatrzymuje się, zapominając pomnożyć wynik przez licznik. Przy obliczaniu trzech czwartych liczby 20 wychodzi wtedy 5 zamiast 15. Pomaga myślenie: najpierw podział na równe części, potem wzięcie odpowiedniej liczby tych części.

W gotowych zadaniach do druku ten temat pojawia się w kilku wariantach:

  • Oblicz ułamek danej liczby – podstawowe obliczenie części liczby.
  • Ułamek liczby: oblicz całość z części – odwrotność: znane są część i jej ułamek, trzeba odtworzyć całość.
  • Ułamek liczby: porównaj dwie części – obliczenie dwóch ułamków tej samej liczby i ich porównanie.
  • Ułamek liczby: ile zostaje po odjęciu części – obliczenie części i odjęcie jej od całości.
  • Ułamek liczby: oblicz oraz Ułamek liczby: wybierz wynik – rachunek i wybór poprawnej odpowiedzi.
  • Ułamek liczby: wybierz całość – wskazanie liczby, z której obliczono podaną część.

MAT.IV-VI.1.31: oblicza ułamek danej wielkości

Typy zadań: Całość z części na modelu paskowym · Ułamek liczby krok po kroku · Ułamek liczby na modelu paskowym · Ułamek liczby: oblicz · Ułamek liczby: wybierz wynik · Oblicz ułamek danej liczby · Ułamek liczby: ile zostaje po odjęciu części · Ułamek liczby: oblicz całość z części · Ułamek liczby: porównaj dwie części · Ułamek liczby: wybierz całość

Zaokrąglanie liczb naturalnych w klasie 5

Dziecko uczy się zamieniać liczby naturalne na przybliżenie z podaną dokładnością, na przykład do setek, tysięcy lub dziesiątek tysięcy.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko zaokrągla liczby naturalne wielocyfrowe. Zadania z gotowego zestawu pokazują trzy poziomy dokładności: do setek, do tysięcy i do dziesiątek tysięcy. Podstawa programowa wymaga też porównywania liczb i interpretowania ich na osi liczbowej, ale gotowe zadania w tym temacie skupiają się na samym zaokrąglaniu.

Najczęstszy błąd polega na patrzeniu na złą cyfrę. Dziecko zaokrągla w górę lub w dół, sugerując się cyfrą po prawej stronie zamiast cyfry na pozycji, której dotyczy zaokrąglenie, albo po prostu obcina liczbę do wskazanej pozycji zamiast ją zaokrąglić. Na przykład przy zaokrąglaniu 3 486 do tysięcy dziecko może wpisać 3 000, mimo że cyfra setek (4) nie przekracza połowy, a poprawny wynik to 3 000, a już przy 3 586 wynik to 4 000. Pomaga zapytanie: czy cyfra na prawo od miejsca zaokrąglenia jest 5 lub większa?

Typowe zadania w tym temacie to:

  • Zaokrąglij do tysięcy i Zaokrąglij do dziesiątek tysięcy: podajesz liczbę i wskazaną dokładność.
  • Zaokrąglanie liczb wielocyfrowych do setek: ta sama czynność dla liczb z większą liczbą cyfr.
  • Zaokrąglanie do tysięcy: najmniejsza taka liczba: dziecko szuka najmniejszej liczby, która po zaokrągleniu daje podany wynik.
  • Zaokrąglanie do tysięcy: wybierz wynik i prawda czy fałsz: dziecko sprawdza, który zapis jest poprawnym zaokrągleniem.

MAT.IV-VI.1.1: stosuje dziesiątkowy system zapisu liczb naturalnych, w tym porównuje i zaokrągla liczby naturalne oraz interpretuje je na osi liczbowej

Typy zadań: Zaokrąglanie liczb wielocyfrowych do setek · Zaokrąglanie do tysięcy: prawda czy fałsz · Zaokrąglanie do tysięcy: wstaw znak · Zaokrąglanie do tysięcy: wybierz wynik · Zaokrąglanie do tysięcy: znajdź błąd · Zaokrąglij do dziesiątek tysięcy · Zaokrąglij do tysięcy · Liczby do miliona: zaokrąglanie do tysięcy w treści · Zaokrąglanie do tysięcy: najmniejsza taka liczba

Obliczenia pieniężne: budżet i opłacalność

Dziecko uczy się liczyć koszt zakupów, sprawdzać, ile zostanie z budżetu, i wybierać korzystniejszą ofertę.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko wykonuje obliczenia pieniężne związane z codziennymi zakupami: liczy cenę jednostkową i koszt kilku sztuk towaru oraz porównuje, która oferta jest korzystniejsza, np. zakup w pakiecie, rabat czy promocja. Podstawa programowa wskazuje też interpretowanie dokumentów z cenami i jednostkami miar. Ten zakres dotyczy tego, co uczeń robi w klasie 5; pełniejsze umiejętności z modułu ekonomiczno-finansowego obejmują cały etap edukacyjny.

Typowy błąd polega na porównywaniu cen całych opakowań zamiast cen za jedną sztukę albo jednostkę miary. Dziecko widzi, że większe opakowanie kosztuje więcej, i uznaje je za droższe, nie dzieląc ceny przez liczbę sztuk. Drugi częsty błąd to pominięcie rabatu lub zapomnienie, że w pakiecie płaci się za wszystkie sztuki naraz.

W praktyce zadania z tego działu mają formę krótkich historyjek z cenami. Można spotkać zadania typu:

  • Porównanie ofert: z treści wynika, która oferta jest tańsza.
  • Korzystniejsza oferta: dziecko wybiera cenę sztuki lub ocenia zdanie prawda czy fałsz.
  • Budżet: dziecko wybiera, ile zostanie po zakupach, albo sprawdza prawdziwość takiego stwierdzenia.
  • Pieniądze w zadaniu: dziecko liczy resztę po zakupach z podanego budżetu.

MAT.IV-VI.1.35: oblicza cenę jednostkową i koszt zakupu kilku sztuk towaru, porównuje opłacalność różnych opcji zakupu (np. rabat, promocja, zakup w pakiecie) – moduł ekonomiczno-finansowy
MAT.IV-VI.2.13: wykonuje obliczenia pieniężne związane z codziennymi wydatkami, budżetem, oszczędzaniem, wymianą walut i porównywaniem cen, interpretuje dokumenty z jednostkami miar i cenami – moduł ekonomiczno-finansowy

Typy zadań: Budżet: prawda czy fałsz · Budżet: znajdź błąd · Budżet: wybierz, ile zostanie · Korzystniejsza oferta: prawda czy fałsz · Korzystniejsza oferta: znajdź błąd · Pieniądze w zadaniu: ile zostanie po zakupach · Korzystniejsza oferta: wybierz cenę sztuki · Porównanie ofert: zadanie z treścią, która tańsza · Zakupy z groszami: szacowanie i reszta

Porównywanie ułamków w klasie 5

Uczeń uczy się porównywać ułamki zwykłe o różnych licznikach i mianownikach, by ustalić, który z nich jest większy.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko porównuje ułamki zwykłe o różnych licznikach i mianownikach, na przykład 3/4 i 5/6, i potrafi wskazać, który z nich jest większy lub czy są równe. Według podstawy programowej obejmuje to porównywanie zarówno ułamków zwykłych, jak i dziesiętnych. Zakres liczb w tym zadaniu opisujemy tylko tak, jak wynika z zadań drukowanych w tym dziale.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko porównuje liczniki i mianowniki osobno, bo wydaje się mu, że większy licznik zawsze oznacza większy ułamek. Na przykład uzna, że 2/3 jest większe od 3/4, ponieważ 3 jest większe od 2. Trudność bierze się stąd, że mianownik określa wielkość części, a nie tylko liczbę części, więc sprowadzenie do wspólnego mianownika lub porównanie z pomocniczym ułamkiem, na przykład z połową, pomaga zobaczyć rzeczywistą wielkość.

W praktyce dziecko zwykle spotka się z zadaniem typu „Ułamki o różnych mianownikach: porównaj”, w którym wpisuje znak większości lub mniejszości między dwoma ułamkami. Pojawia się też zadanie „Ułamki: porównaj z połową”, w którym ocenia, czy ułamek jest mniejszy, czy większy od 1/2. Zadania „Ułamki o tym samym liczniku: porównaj” pokazują, że przy równych licznikach większy jest ułamek o mniejszym mianowniku.

MAT.IV-VI.1.26: porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne)

Typy zadań: Ułamki o tym samym liczniku: porównaj · Ułamki równe: brakujący licznik · Ułamki równe: prawda czy fałsz · Ułamki równe: wybierz brakujący licznik · Ułamki równe: znajdź błąd · Ułamki: porównaj z połową · Ułamki o różnych mianownikach: porównaj · Ułamki równoważne: tyle samo z innego podziału

Liczby rzymskie do 3000: czytanie i zapis

Dziecko odczytuje i zapisuje liczby naturalne w systemie rzymskim od 1 do 3000 oraz porównuje i dodaje takie liczby.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Według podstawy programowej uczeń odczytuje i zapisuje liczby naturalne w systemie rzymskim w zakresie od 1 do 3000. Ten zakres obejmuje cały etap IV–VI, a w klasie 5 zadania w tym obszarze dotyczą liczb rzymskich do 3000, czyli dziecko zamienia zapis rzymski na zwykłą liczbę i odwrotnie.

Najczęściej dziecko zapisuje IV jako IIII albo myli CM z CD, bo nie pamięta, że mniejszy znak stojący przed większym oznacza odejmowanie. Kłopot sprawia też długi ciąg znaków M w liczbach powyżej 1000, który łatwo źle przepisać.

Typowe zadania w tym obszarze to:

  • Odczytaj liczbę rzymską: podajesz zapis, dziecko podaje wartość liczby.
  • Zapisz liczbę po rzymsku: odwrotnie, dziecko zapisuje podaną liczbę cyframi rzymskimi.
  • Liczby rzymskie do 3000: suma, porównaj, wybierz wartość: dziecko dodaje dwie liczby, porównuje je lub wskazuje właściwy zapis spośród podanych.
  • Liczby rzymskie do 3000: prawda czy fałsz: dziecko ocenia, czy podane zdanie o liczbach rzymskich jest prawdziwe.

MAT.IV-VI.1.2: odczytuje i zapisuje liczby naturalne w systemie rzymskim w zakresie od 1 do 3000

Typy zadań: Liczby rzymskie do 3000: prawda czy fałsz · Liczby rzymskie do 3000: wybierz wartość · Liczby rzymskie do 3000: znajdź błąd · Odczytaj liczbę rzymską · Zapisz liczbę po rzymsku · Liczby rzymskie do 3000: porównaj · Liczby rzymskie do 3000: suma

Kwadraty i sześciany liczb oraz ułamków

Dziecko uczy się zapisywać i obliczać potęgi liczb naturalnych oraz ułamków, czyli mnożyć liczbę przez siebie dwa lub trzy razy i podać wynik.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla całego etapu (klasy IV–VI) wymaga, aby uczeń obliczał potęgi liczb naturalnych o dodatnich wykładnikach całkowitych oraz potęgi ułamków zwykłych i dziesiętnych, a wśród liczb dwucyfrowych rozpoznawał kwadraty i sześciany liczb całkowitych. W klasie piątej praktyka dotyczy głównie kwadratów i sześcianów, czyli potęg o wykładnikach 2 i 3.

Najczęstszy błąd polega na myleniu potęgi z mnożeniem podstawy przez wykładnik. Dziecko zapisuje 23 jako 2·3 = 6, zamiast rozumieć, że to 2·2·2 = 8. W przypadku ułamków typowy błąd to podnoszenie do potęgi tylko licznika albo tylko mianownika, np. (2/3)2 = 4/3 zamiast 4/9.

Zadania w tej klasie mają postać:

  • Kwadrat i sześcian liczby: obliczanie kwadratu lub sześcianu podanej liczby.
  • Potęga liczby naturalnej: wybierz wynik: spośród podanych odpowiedzi wybranie tej, która jest poprawnym wynikiem potęgi.
  • Kwadrat ułamka: podniesienie ułamka do drugiej potęgi.
  • Potęga ułamka: wybierz mianownik: ustalenie, jaki mianownik otrzymuje ułamek po podniesieniu do potęgi.
  • Potęgi: porównaj ab i ba: porównanie dwóch potęg, np. 23 i 32.
  • Potęga: brakująca podstawa: odszukanie liczby, która po podniesieniu do potęgi daje podany wynik.

MAT.IV-VI.1.15: oblicza potęgi liczb naturalnych o wykładnikach całkowitych dodatnich, wśród liczb dwucyfrowych rozpoznaje liczby będące kwadratami i sześcianami liczb całkowitych
MAT.IV-VI.1.29: oblicza potęgi o wykładnikach całkowitych dodatnich ułamków zwykłych i dziesiętnych, także za pomocą kalkulatora

Typy zadań: Kwadrat i sześcian liczby · Kwadrat ułamka · Potęga liczby naturalnej: wybierz wynik · Potęga ułamka: wybierz mianownik · Potęgi małych liczb: uporządkuj · Potęga: brakująca podstawa · Potęgi: porównaj a^b i b^a

Dzielenie ułamków dziesiętnych

Dziecko uczy się dzielić ułamki dziesiętne w sytuacjach, które sprowadzają się do dzielenia przez liczbę naturalną mającą najwyżej trzy cyfry.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 uczeń opanowuje dzielenie ułamków dziesiętnych w przypadkach dających się sprowadzić do dzielenia przez liczbę naturalną co najwyżej trzycyfrową. Kluczowym krokiem jest tu przekształcenie działania — przesunięcie przecinka o tyle samo miejsc w dzielnej i dzielniku, aby dzielnik stał się liczbą całkowitą (na przykład zamiana 4,8 : 0,2 na 48 : 2).

Najczęstszym problemem jest nierówne przesuwanie przecinka w obu liczbach lub zapominanie o dopisaniu zer, gdy w dzielnej zabraknie cyfr po przecinku (np. przekształcenie 1,2 : 0,04 błędnie w 12 : 4 zamiast w 120 : 4). Uczniom zdarza się także gubić właściwe miejsce na przecinek w wyniku końcowym.

W ćwiczeniach z szablonu Podziel ułamki dziesiętne dziecko wykonuje bezpośrednie obliczenia rachunkowe, utrwalając technikę zamiany dzielnika na liczbę całkowitą oraz poprawne prowadzenie rachunku w pamięci lub pisemnie.

MAT.IV-VI.1.28.b: dzieli ułamki dziesiętne w przypadkach dających się sprowadzić do dzielenia przez liczbę naturalną co najwyżej trzycyfrową

Typy zadań: Dzielenie dziesiętnych: przecinek w obu liczbach · Dzielenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz · Dzielenie ułamków dziesiętnych: przez liczbę naturalną · Dzielenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik · Dzielenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd · Dzielenie ułamków dziesiętnych: czy iloraz jest większy? · Podziel ułamki dziesiętne

Obliczanie wartości dla jednej sztuki

Dziecko uczy się ustalać, ile przypada na pojedynczą rzecz, dzieląc łączną wartość przez liczbę sztuk za pomocą prostego rozumowania proporcjonalnego.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 uczeń wykorzystuje rozumowanie proporcjonalne, aby ustalić wielkość przypadającą na pojedynczy element. Za pomocą dzielenia potrafi sprowadzić daną sytuację do jednej jednostki — na przykład wyliczyć cenę, wagę lub inną wartość za jedną sztukę, gdy zna wynik dla całego zestawu.

Typowym problemem na tym etapie jest pomylenie dzielnej z dzielnikiem. Dzieci często dzielą liczbę przedmiotów przez ich łączną cenę zamiast koszt przez liczbę sztuk, co prowadzi do błędnego wyniku. Zdarza się również, że zamiast dzielić w celu wyznaczenia pojedynczej sztuki, odruchowo mnożą podane liczby.

Zadania z szablonu Ile przypada na jedną sztukę? opierają się na sytuacjach z życia codziennego. Dziecko otrzymuje informację o zbiorczym opakowaniu lub zestawie (np. 6 jednakowych zeszytów o określonej cenie całkowitej) i ma za zadanie obliczyć, jaka wartość przypada dokładnie na jeden taki element.

MAT.IV-VI.1.35: oblicza cenę jednostkową i koszt zakupu kilku sztuk towaru, porównuje opłacalność różnych opcji zakupu (np. rabat, promocja, zakup w pakiecie) – moduł ekonomiczno-finansowy
MAT.IV-VI.6.3.d: używa rozumowania proporcjonalnego, także jako metody ułatwiającej mnożenie i dzielenie.

Typy zadań: Wartość dla jednej jednostki: prawda czy fałsz · Wartość dla jednej jednostki: znajdź błąd · Cena jednostkowa: z treścią, ile na jedną sztukę · Cena za sztukę krok po kroku · Cena za sztukę: dane zbędne · Wartość dla jednej jednostki: wybierz wynik · Cena za sztukę: gdzie taniej?

Kolejność działań z nawiasami

Uczeń uczy się wykonywać działania w poprawnej kolejności, najpierw to, co jest w nawiasach, i sprawdza, który wynik jest prawidłowy.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko ma stosować reguły dotyczące kolejności wykonywania działań, czyli wiedzieć, co liczyć najpierw. W klasie 5 najważniejsze jest, że działania w nawiasach wykonujemy przed resztą wyrażenia. Zakres liczb ani rodzaj działań nie są w tym opisie szczegółowo określone, dlatego warto sprawdzić je w podstawie programowej.

Typowym błędem jest liczenie od lewej do prawej bez zwracania uwagi na nawiasy. Na przykład w wyrażeniu 2 · (3 + 4) dziecko może najpierw pomnożyć 2 · 3, a dopiero potem dodać 4, i otrzymuje 10 zamiast 14. Przyczyną jest przyzwyczajenie do czytania działań po kolei, bez rozpoznawania, która część wyrażenia ma być policzona najpierw.

W gotowych zadaniach do druku pojawiają się trzy rodzaje poleceń. Pierwszy to „Oblicz wartość wyrażenia z nawiasem”, w którym dziecko samodzielnie wykonuje obliczenia. Drugi to „Kolejność działań z nawiasem: wybierz wynik”, gdzie spośród kilku odpowiedzi trzeba wskazać poprawną. Trzeci to „Kolejność działań z nawiasem: prawda czy fałsz”, w którym dziecko ocenia, czy podane przekształcenie jest poprawne.

MAT.IV-VI.1.36: stosuje reguły dotyczące kolejności wykonywania działań

Typy zadań: Dwa wyrażenia z nawiasem: porównaj · Kolejność działań z nawiasem krok po kroku · Kolejność działań z nawiasem: prawda czy fałsz · Kolejność działań z nawiasem: wybierz wynik · Kolejność działań z nawiasem: znajdź błąd · Oblicz wartość wyrażenia z nawiasem · Te same liczby, inna kolejność działań: uporządkuj

Zapis i porównywanie liczb wielocyfrowych

Dziecko uczy się czytać i zapisywać liczby według rzędów, porównywać je ze sobą i zaokrąglać, a także pokazywać je na osi liczbowej.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Dziecko rozumie, że położenie cyfry w liczbie decyduje o jej wartości. W liczbie 5 470 cyfra 5 oznacza pięć tysięcy, a nie samą pięć. Podstawa programowa wymaga, by uczeń stosował dziesiątkowy system zapisu liczb naturalnych, porównywał i zaokrąglał takie liczby oraz umiał je interpretować na osi liczbowej. Opis podstawy nie podaje jednak konkretnego zakresu liczb dla klasy 5, dlatego trzymam się tego, co drukuje ten dział.

Typowy błąd polega na pomijaniu zer w środku liczby. Uczeń zapisuje „trzy tysiące czterdzieści” jako 3400 albo 340, bo zapisuje cyfry tak, jak słyszy słowa, a nie według rzędów. Drugi częsty błąd to mylenie cyfry z jej wartością: w liczbie 5 470 dziecko widzi „piątkę” i nie rozumie, że to pięć tysięcy.

W zestawach do druku pojawiają się zadania takie jak:

  • Liczby wielocyfrowe: porównaj, czyli wstawianie znaków <, > lub =;
  • Liczba z opisu rzędów (zera w środku), czyli zapisanie liczby na podstawie słownego opisu rzędów;
  • Wartość cyfry: wybierz odpowiedź, czyli wskazanie, ile wynosi konkretna cyfra w danej liczbie;
  • Rzędy w liczbie: wybierz, ile razy większa oraz Rzędy liczby: ile razy większa, czyli porównanie wartości cyfr lub liczb przez ich rzędy;
  • Rozwinięcie dziesiętne: brakujący składnik, czyli uzupełnianie zapisu liczby jako sumy rzędów.

Rodzic może sprawdzić, czy dziecko rozumie temat, prosząc o zapisanie liczby słowami i o wskazanie wartości cyfry, na przykład piątki w liczbie 5 470.

MAT.IV-VI.1.1: stosuje dziesiątkowy system zapisu liczb naturalnych, w tym porównuje i zaokrągla liczby naturalne oraz interpretuje je na osi liczbowej

Typy zadań: Liczby wielocyfrowe: porównaj · Rozwinięcie dziesiętne: brakujący składnik · Rzędy liczby: ile razy większa · Rzędy w liczbie: wybierz, ile razy większa · Wartość cyfry: wybierz odpowiedź · Liczba z opisu rzędów (zera w środku)

Cechy podzielności: 2, 3, 4, 5, 9 i 10

Dziecko rozpoznaje, czy liczba dzieli się przez 2, 3, 4, 5, 9 lub 10, sprawdzając jej cyfry, bez wykonywania dzielenia.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Według podstawy programowej uczeń rozpoznaje liczby podzielne przez 2, 3, 4, 5, 9 i 10. Dotyczy to liczb wielocyfrowych, a cały etap obejmuje klasy 4–6, więc w klasie 5 chodzi o utrwalenie tych cech w praktyce. Dziecko ma sprawdzić, czy dana liczba dzieli się bez reszty, przyglądając się jej cyfrom.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko stosuje regułę z ostatnią cyfrą, która działa dla 2, 5 i 10, także przy 3 lub 9. Dla 3 i 9 liczy się suma wszystkich cyfr, a nie tylko ostatnia. Zdarza się też, że przy 4 sprawdza się ostatnią cyfrę zamiast dwóch ostatnich.

W zadaniach z tego działu pojawiają się: sprawdzanie podzielności podanych liczb, uzupełnianie brakującej cyfry tak, aby liczba dzieliła się przez wskazaną wartość, oraz wyznaczanie reszty z dzielenia przez 9 bez wykonywania dzielenia. Zadania „przez 2, 5 i 10” to podstawowy wariant. Zadania „przez 6, 12, 15, 18” wykraczają poza wymienione wymagania podstawy, więc traktuj je jako dodatkowe, dla dzieci, które chcą pójść dalej.

MAT.IV-VI.1.3: rozpoznaje liczby podzielne przez 2, 3, 4, 5, 9, 10

Typy zadań: Cechy podzielności: przez 2, 5 i 10 · Cechy podzielności: sprawdź podzielność · Cechy podzielności: brakująca cyfra · Cechy podzielności: przez 6, 12, 15, 18 · Reszta z dzielenia przez 9: ile zostanie po pakowaniu · Reszta z dzielenia przez 9 bez dzielenia

Mnożenie pisemne przez liczbę jednocyfrową

Dziecko uczy się mnożyć pisemnie liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, zapisując obliczenia w słupku i sprawdzając wynik.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa opisuje tę umiejętność dla całego etapu IV-VI, czyli klas 4-6. W klasie 5 najważniejsze jest to, że dziecko potrafi zapisać mnożenie w słupku, gdy jeden z czynników ma jedną cyfrę, i poprawnie wykonać je krok po kroku, z zapisem obliczeń pośrednich.

Typowy błąd polega na zapomnieniu o przeniesieniu. Na przykład przy 342 × 4 dziecko zapisuje 8 w rzędzie jedności, ale nie dodaje do rzędu dziesiątek przeniesionej liczby, albo pomija cyfrę przeniesioną z poprzedniego mnożenia. Wynik wychodzi wtedy zaniżony, mimo że pojedyncze mnożenia są poprawne.

W tej klasie spotkać można zadania w kilku formach:

  • Pomnóż pisemnie przez liczbę jednocyfrową: wykonanie działania w słupku.
  • Mnożenie pisemne w zadaniu tekstowym: najpierw trzeba ustalić, co mnożymy, a potem zapisać działanie.
  • Mnożenie pisemne: wybierz wynik oraz wybierz brakujący czynnik i brakujący czynnik: sprawdzanie i uzupełnianie równań.

MAT.IV-VI.1.10: mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, dwucyfrową lub trzycyfrową w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich

Typy zadań: Iloczyny liczby dwucyfrowej i jednocyfrowej: uporządkuj · Mnożenie pisemne: wybierz brakujący czynnik · Mnożenie pisemne: wybierz wynik · Pomnóż pisemnie przez liczbę jednocyfrową · Mnożenie pisemne w zadaniu tekstowym · Mnożenie pisemne: brakujący czynnik

Dzielenie pisemne przez jedną cyfrę

Dziecko potrafi pisemnie podzielić liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową i zapisać wynik z pełnymi obliczeniami pośrednimi.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko dzieli pisemnie liczbę naturalną przez dzielnik jednocyfrowy, czyli od 2 do 9. Ta umiejętność jest w podstawie programowej dla klasy 5 opisana jako część szerszego zakresu, który obejmuje też dzielniki dwucyfrowe i trzycyfrowe. Według opisu tej klasy w tym roku nacisk spoczywa na dzielniki jednocyfrowe, a dzielenie przez liczby o więcej cyfrach nie jest tu wymagane.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu zera w wyniku. Przykładowo przy dzieleniu 812 : 4 dziecko liczy 8 : 4 = 2, potem widzi, że 1 jest mniejsze od 4, więc nie może tej jedynki podzielić. Wtedy wpisuje w wyniku zero, dopisuje kolejną cyfrę 2 i dopiero dzieli 12 : 4 = 3. Wynik to 203, a nie 23. Błąd bierze się stąd, że dziecko pomija krok „znosimy kolejną cyfrę” i nie zapisuje zera w miejscu, gdzie dzielenie nie daje wyniku.

W praktyce zadania na tę umiejętność wyglądają tak:

  • Podziel pisemnie przez liczbę jednocyfrową – klasyczne działania z zapisem pośrednim.
  • Dzielenie pisemne: zero w wyniku – wybierz – dziecko wybiera poprawny wynik i uczy się rozpoznawać, kiedy w ilorazie pojawia się zero.
  • Dzielenie pisemne: wybierz dzielną – dziecko dobiera liczbę, którą trzeba podzielić, żeby wynik się zgadzał.
  • Dzielenie pisemne: brakująca dzielna – dziecko odtwarza brakującą liczbę w działaniu z zadanym ilorazem.
  • Dzielenie pisemne w zadaniu tekstowym – dziecko przekłada opis sytuacji na dzielenie przez liczbę jednocyfrową.

MAT.IV-VI.1.10: mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, dwucyfrową lub trzycyfrową w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich
MAT.IV-VI.1.11: interpretuje dzielenie liczb naturalnych jako podział oraz jako mieszczenie
MAT.IV-VI.1.13: wykonuje dzielenie z resztą liczb naturalnych i korzysta z własności reszt

Typy zadań: Dzielenie pisemne: brakująca dzielna · Dzielenie pisemne: wybierz dzielną · Ilorazy bez reszty: uporządkuj · Dzielenie pisemne w zadaniu tekstowym · Dzielenie pisemne: zero w wyniku — wybierz · Podziel pisemnie przez liczbę jednocyfrową

Dzielenie pisemne przez liczbę dwucyfrową

Dziecko uczy się dzielić pisemnie liczby naturalne przez liczbę dwucyfrową, zapisując obliczenia pośrednie krok po kroku.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla klas IV–VI wymaga, aby uczeń dzielił liczbę naturalną przez liczbę dwucyfrową, w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich. W klasie 5 widać to w zadaniach drukowanych w tym materiale: dziecko dzieli pisemnie przez liczbę dwucyfrową i zapisuje kolejne etapy działania.

Typowym błędem jest wybór zbyt dużej lub zbyt małej cyfry ilorazu, gdy dziecko nie sprawdza, ile razy dzielnik mieści się w danej części dzielnej. Pomaga wtedy szacowanie: zanim zapisze wynik, dziecko zaokrągla dzielnik do dziesiątek i sprawdza, czy przybliżony wynik ma sens.

W praktyce zadania na ten temat to:

  • Podziel pisemnie przez liczbę dwucyfrową – podstawowe działanie z zapisem pośrednim.
  • Dzielenie pisemne: ile razy się mieści? – ćwiczenie wyboru kolejnej cyfry ilorazu.
  • Dzielenie przez liczbę dwucyfrową: wybierz dzielną oraz brakująca dzielna – zadania odwrotne, w których dziecko sprawdza wynik lub uzupełnia brakującą liczbę.
  • Szacowanie ilorazu: wybierz wynik – wybór wyniku rozsądnego przed dokładnym obliczeniem.

MAT.IV-VI.1.10: mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, dwucyfrową lub trzycyfrową w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich

Typy zadań: Dwa ilorazy: porównaj · Dzielenie przez liczbę dwucyfrową: brakująca dzielna · Dzielenie przez liczbę dwucyfrową: wybierz dzielną · Dzielenie pisemne: ile razy się mieści? · Podziel pisemnie przez liczbę dwucyfrową · Szacowanie ilorazu: wybierz wynik

Rachunek sprytny: liczenie wygodniejszymi sposobami

Dziecko uczy się zmieniać kolejność i grupowanie liczb tak, by obliczenia na liczbach naturalnych były szybsze i prostsze.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Zgodnie z podstawą programową uczeń wykonuje działania na liczbach naturalnych, wybierając strategie, które dla niego są wygodne. Dotyczy to przemienności i łączności dodawania oraz mnożenia, a także rozdzielności mnożenia względem dodawania i odejmowania. Podstawa nie podaje tu osobnego zakresu liczb dla klasy 5, dlatego w zadaniach korzystamy z przykładów, które drukuje ta część materiałów.

Typowy błąd polega na stosowaniu reguły poza miejscem, w którym działa. Dziecko może na przykład zmienić kolejność w odejmowaniu albo rozdzielić mnożenie względem mnożenia, bo wydaje się to „podobne” do rozdzielności. Warto wtedy wrócić do pytania: czy po zmianie wynik na pewno będzie ten sam?

W praktyce zadania na tę umiejętność wyglądają tak:

  • Pomnóż sprytnie: dziecko grupuje czynniki, aby łatwiej policzyć iloczyn.
  • Dodaj sprytnie: dziecko łączy liczby w wygodne pary lub grupy.
  • Liczę sprytnie: mnożenie przez liczbę bliską 100: dziecko zamienia trudne mnożenie na łatwiejsze, np. przez 100 i poprawkę.
  • Sprytne mnożenie: prawda czy fałsz: dziecko sprawdza, czy podana równość jest poprawna.
  • Sprytne dodawanie: pełne setki: wybierz odpowiedź: dziecko wybiera wynik po sprytnym zgrupowaniu liczb.

MAT.IV-VI.1.12: wykonuje działania na liczbach naturalnych, stosując wygodne dla siebie strategie ułatwiające obliczenia, w tym własności przemienności i łączności dodawania i mnożenia oraz rozdzielność mnożenia i dzielenia względem dodawania i odejmowania

Typy zadań: Dodaj sprytnie · Pomnóż sprytnie · Sprytne dodawanie: pełne setki: wybierz odpowiedź · Liczę sprytnie: mnożenie przez liczbę bliską 100 · Sprytne mnożenie: prawda czy fałsz · Sprytne mnożenie: znajdź błąd

Porównywanie różnicowe i ilorazowe

Dziecko uczy się porównywać dwie liczby naturalne na dwa sposoby: sprawdzając, o ile jedna jest większa od drugiej, oraz ile razy jest od niej większa.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie nauczania program wymaga, by uczeń porównywał liczby naturalne różnicowo (o ile jedna jest większa od drugiej, czyli odejmowanie) i ilorazowo (ile razy jedna jest większa od drugiej, czyli dzielenie). Podstawa nie podaje tu konkretnego zakresu liczb, więc w klasie 5 najlepiej oprzeć się na tym, co drukują zadania do tematu: porównania liczb naturalnych.

Typowy błąd polega na pomyleniu pytań. Słowa „więcej” i „większa” pojawiają się w obu rodzajach zadań, więc dziecko często odpowiada na pytanie „o ile” dzieleniem albo na pytanie „ile razy” odejmowaniem. Pomaga zatrzymanie się przy samym pytaniu i zapytanie siebie: czy szukam różnicy, czy liczby razy?

W praktyce zadania na ten temat mają kilka postaci:

  • Porównanie różnicą: o ile większa liczba – dziecko oblicza, o ile jedna liczba przewyższa drugą.
  • Porównanie ilorazem: ile razy większa liczba oraz Liczba k razy większa – dziecko sprawdza, ile razy jedna liczba jest większa od drugiej.
  • Porównanie ilorazem: ile razy więcej (zadanie) – porównanie ujęte w treści zadania tekstowego.
  • Ile razy większa: wybierz odpowiedź oraz O ile jedna liczba jest większa: wybierz odpowiedź – dziecko wybiera właściwy wynik spośród podanych, co pozwala ćwiczyć rozróżnianie obu pytań.

MAT.IV-VI.1.14: porównuje różnicowo i ilorazowo liczby naturalne

Typy zadań: Ile razy większa: wybierz odpowiedź · Liczba k razy większa · O ile jedna liczba jest większa: wybierz odpowiedź · Porównanie ilorazem: ile razy więcej (zadanie) · Porównanie ilorazem: ile razy większa liczba · Porównanie różnicą: o ile większa liczba

Rozszerzanie ułamków zwykłych

Dziecko uczy się mnożyć licznik i mianownik ułamka przez tę samą liczbę, aby zapisać tę samą wartość w nowej postaci.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 uczeń uczy się rozszerzać ułamki zwykłe, czyli mnożyć zarówno licznik, jak i mianownik przez tę samą liczbę naturalną różną od zera. W ten sposób tworzy ułamek o nowym zapisie, który przedstawia dokładnie tę samą część całości. Umiejętność ta stanowi bezpośrednie przygotowanie do sprowadzania ułamków do wspólnego mianownika.

Najczęstszym błędem jest pomnożenie tylko mianownika albo tylko licznika (na przykład zamiana 2/3 na 2/6 zamiast 4/6), co zmienia wartość ułamka. Dzieciom zdarza się także mylić rozszerzanie z dodawaniem i dopisywać tę samą liczbę do licznika i mianownika zamiast wykonać mnożenie.

W praktyce, w zadaniach z szablonu Rozszerz ułamek, uczeń otrzymuje ułamek wyjściowy oraz docelowy mianownik (lub liczbę, przez którą należy ułamek rozszerzyć) i ma za zadanie wyznaczyć brakujący licznik lub zapisać cały ułamek w nowej postaci.

MAT.IV-VI.1.19: skraca i rozszerza ułamki zwykłe, sprowadza ułamki do wspólnego mianownika

Typy zadań: Rozszerz ułamek · Rozszerzanie ułamków: brakujący mianownik · Rozszerzanie ułamków: prawda czy fałsz · Rozszerzanie ułamków: przez jaką liczbę rozszerzono? · Rozszerzanie ułamków: wybierz mnożnik · Rozszerzanie ułamków: znajdź błąd

Zamiana ułamków niewłaściwych i liczb mieszanych

Dziecko uczy się sprawnie zamieniać ułamki niewłaściwe na liczby mieszane oraz zapisywać liczby mieszane w postaci ułamka niewłaściwego.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 uczeń opanowuje swobodne przechodzenie między dwoma zapisami tej samej wielkości: ułamkiem niewłaściwym, w którym licznik jest większy lub równy mianownikowi, oraz liczbą mieszaną, która składa się z całości i ułamka właściwego. Dziecko uczy się wyciągać całości z ułamka za pomocą dzielenia z resztą, a także zamieniać całości z powrotem na części ułamkowe.

Najczęstszą trudnością przy zamianie liczby mieszanej na ułamek jest pomylenie działań – zdarza się, że dzieci dodają całości do licznika, zamiast najpierw pomnożyć je przez mianownik. Z kolei przy wyłączaniu całości problemem bywa poprawne obliczenie reszty z dzielenia, przez co w ułamku pojawia się błędny licznik, lub omyłkowa zmiana mianownika.

W praktyce ćwiczenia polegają na bezpośrednich przekształceniach rachunkowych w dwóch formatach:

  • Zamień ułamek na liczbę mieszaną – dziecko dzieli licznik przez mianownik, zapisując wynik jako liczbę całych części oraz pozostałą resztę nad niezmienionym mianownikiem;
  • Zamień liczbę mieszaną na ułamek – uczeń mnoży całości przez mianownik, dodaje aktualny licznik i zapisuje całość jako pojedynczy ułamek niewłaściwy.

MAT.IV-VI.1.20: przedstawia ułamek niewłaściwy w postaci liczby mieszanej, a liczbę mieszaną w postaci ułamka niewłaściwego

Typy zadań: Liczba mieszana: brakujący licznik ułamka niewłaściwego · Liczba mieszana: wybierz część całkowitą · Liczba mieszana: wybierz ułamek niewłaściwy · Ułamek niewłaściwy: ile całości? · Zamień liczbę mieszaną na ułamek · Zamień ułamek na liczbę mieszaną

Mnożenie ułamka przez liczbę naturalną

Dziecko uczy się mnożyć ułamek zwykły przez liczbę naturalną, na przykład 3 · 2/5, i zapisywać wynik w postaci ułamka.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko mnoży ułamek zwykły przez liczbę naturalną, np. 3 · 2/5. Podstawa programowa dla całego etapu IV–VI wymaga też dodawania, odejmowania i dzielenia ułamków zwykłych o mianownikach jedno- i dwucyfrowych. W klasie 5 zadania do druku dotyczą właśnie mnożenia przez liczbę naturalną.

Typowy błąd polega na mnożeniu także mianownika, czyli zapisaniu 3 · 2/5 = 6/15. Mnożymy tylko licznik. Mnożenie przez liczbę naturalną oznacza dodawanie tego samego ułamka kilka razy: 2/5 + 2/5 + 2/5 = 6/5. Mianownik, czyli wielkość części, się nie zmienia.

Zadania na ten temat mogą wyglądać tak:

  • Pomnóż ułamek przez liczbę naturalną: obliczenie iloczynu i zapisanie wyniku.
  • Mnożenie ułamka przez liczbę: brakujący licznik: uzupełnienie liczby w zapisie, np. 4 · 3/7 = ?/7.
  • Mnożenie ułamka przez liczbę: dodawanie powtarzane: zamiana sumy takich samych ułamków na mnożenie i odwrotnie.
  • Mnożenie ułamka przez liczbę: wybierz wynik: wskazanie poprawnego wyniku spośród podanych.
  • Mnożenie ułamka przez liczbę: prawda czy fałsz: ocena, czy podana równość jest prawdziwa.

MAT.IV-VI.1.27: dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych

Typy zadań: Mnożenie ułamka przez liczbę: dodawanie powtarzane · Mnożenie ułamka przez liczbę: brakujący licznik · Mnożenie ułamka przez liczbę: prawda czy fałsz · Mnożenie ułamka przez liczbę: wybierz wynik · Mnożenie ułamka przez liczbę: znajdź błąd · Pomnóż ułamek przez liczbę naturalną

Mnożenie ułamków dziesiętnych

Dziecko mnoży ułamki dziesiętnych i poprawnie ustawia przecinek w wyniku.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla klas IV–VI mówi, że uczeń dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętnych, gdy mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku. W klasie 5 ta umiejętność pojawia się w zadaniach, w których liczba ma jedną, dwie lub trzy cyfry po przecinku, na przykład 2,5 × 3 albo 0,4 × 0,3.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko mnoży liczby tak, jakby były całkowite, a przecinek stawia na oko albo według złej zasady, np. dodaje liczbę cyfr po przecinku w jednym czynniku i zapomina o drugim. Wtedy wynik 0,4 × 0,3 zapisze jako 1,2 zamiast 0,12. Drugi częsty błąd to przekonanie, że mnożenie zawsze daje wynik większy. Przy mnożeniu przez liczbę mniejszą niż 1 wynik jest mniejszy od pierwszej liczby.

W zadaniach z tego zakresu dziecko spotyka między innymi takie polecenia:

  • Pomnóż długość przez liczbę sztuk, np. 1,25 m × 4, co sprawdza mnożenie w sytuacji praktycznej.
  • Pomnóż ułamki dziesiętne, czyli zwykłe działania pisemne z przecinkiem.
  • Czy iloczyn jest większy?, gdzie dziecko porównuje wynik z jednym z czynników bez obliczania pełnego działania.
  • Wybierz wynik oraz prawda czy fałsz, które sprawdzają, czy dziecko rozpoznaje poprawny wynik i potrafi go uzasadnić.

MAT.IV-VI.1.28.a: dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętne w przypadkach, gdy ułamki mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku

Typy zadań: Mnożenie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz · Mnożenie ułamków dziesiętnych: wybierz wynik · Mnożenie ułamków dziesiętnych: znajdź błąd · Mnożenie ułamków dziesiętnych: czy iloczyn jest większy? · Pomnóż długość przez liczbę sztuk · Pomnóż ułamki dziesiętne

Mnożenie i dzielenie ułamków dziesiętnych przez 10, 100 i 1000

Dziecko uczy się przesuwać przecinek w ułamku dziesiętnym przy mnożeniu i dzieleniu przez 10, 100 i 1000. Wynik zapisuje bez liczenia pisemnego.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI (klasy 4–6) mówi, że uczeń dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętne, gdy mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku. W klasie 5 dotyczy to działań na takich ułamkach, a zadania w tym materiale pokazują przede wszystkim mnożenie i dzielenie przez 10, 100 i 1000 oraz przez 0,1, 0,01 i 0,001.

Typowy błąd polega na przesunięciu przecinka w złą stronę, na przykład zapisaniu 3,4 · 100 jako 3,400 albo jako 0,34. Dziecko często kieruje się zasadą „dopisz zero”, która działa tylko w części przypadków. Pomaga myślenie o wartości: mnożenie przez 100 powinno dać wynik sto razy większy, więc przecinek przesuwa się w prawo o dwa miejsca.

W zadaniach zobaczysz:

  • Pomnóż przez 10, 100, 1000 i Podziel przez 10, 100, 1000, czyli rachunki z przesuwaniem przecinka;
  • Pomnóż przez 0,1, 0,01, 0,001, gdzie wynik jest mniejszy od liczby wyjściowej;
  • Mnożenie przez 10, 100, 1000: przez co pomnożono?, w którym dziecko odtwarza mnożnik na podstawie pary liczb;
  • Mnożenie przez 10, 100, 1000: wybierz wynik i Dzielenie przez 10, 100, 1000: wybierz wynik, w których trzeba wskazać poprawną odpowiedź spośród podanych.

MAT.IV-VI.1.28.a: dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętne w przypadkach, gdy ułamki mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku

Typy zadań: Dzielenie przez 10, 100, 1000: wybierz wynik · Mnożenie przez 10, 100, 1000: przez co pomnożono? · Mnożenie przez 10, 100, 1000: wybierz wynik · Podziel przez 10, 100, 1000 · Pomnóż przez 0,1, 0,01, 0,001 · Pomnóż przez 10, 100, 1000

Największy wspólny dzielnik (NWD) – jak go znaleźć

Uczeń potrafi wskazać i obliczyć największą liczbę, przez którą dzielą się dwie podane liczby.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla całego etapu IV–VI wymaga, by uczeń znajdował wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych, w tym największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność. W klasie 5 zadania z NWD dotyczą właśnie takich liczb: dziecko ma znaleźć największą liczbę, przez którą dzielą się obie podane liczby, na przykład 12 i 18.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko wskazuje wspólny dzielnik, ale nie ten największy, bo zatrzymuje się na pierwszym znalezionym, np. na 2 zamiast 6. Innym częstym błędem jest pomylenie NWD z najmniejszą wspólną wielokrotnością, czyli wybranie liczby podzielnej przez obie liczby zamiast dzielnika obu liczb.

W materiałach do klasy 5 zadania na NWD występują w kilku formach:

  • Oblicz NWD dwóch liczb – bezpośrednie wyznaczenie największego wspólnego dzielnika.
  • NWD w zadaniu: podział na jednakowe paczki – na przykład ile najwięcej jednakowych paczek można przygotować z podanej liczby jabłek i gruszek.
  • NWD: wyłącz wspólny czynnik przed nawias – wykorzystanie NWD do zapisu sumy w postaci iloczynu.
  • NWD: wybierz największy wspólny dzielnik – wybór właściwej liczby spośród kilku podanych.
  • NWD: prawda czy fałsz – ocena, czy podana liczba jest NWD danych liczb.

MAT.IV-VI.1.6: znajduje wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych, w tym największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność

Typy zadań: NWD: prawda czy fałsz · NWD: wybierz największy wspólny dzielnik · NWD: znajdź błąd · NWD w zadaniu: podział na jednakowe paczki · Oblicz NWD dwóch liczb · NWD: wyłącz wspólny czynnik przed nawias (kl. 6–7)

NWW – najmniejsza wspólna wielokrotność

Dziecko uczy się znajdować najmniejszą liczbę, która dzieli się przez dwie podane liczby, na przykład wspólną wielokrotność 4 i 6 to 12.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie (klasy IV–VI) uczeń znajduje wspólne wielokrotności i wspólne dzielniki dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych, w tym ich najmniejszą wspólną wielokrotność. W klasie 5 gotowe zadania drukowane dotyczą NWW dwóch liczb: dziecko wypisuje kolejne wielokrotności każdej z nich i wybiera pierwszą liczbę, która pojawia się na obu listach.

Typowy błąd polega na pomieszaniu NWW z NWD, czyli dzieleniem zamiast szukania wspólnej wielokrotności. Drugi częsty problem to wybranie jakiejkolwiek wspólnej wielokrotności zamiast najmniejszej, na przykład 24 zamiast 12 dla liczb 4 i 6. Dzieje się tak, bo w dłuższych listach łatwo przeoczyć wcześniejszą wspólną liczbę.

Zadania na ten temat mogą wyglądać następująco:

  • Oblicz NWW dwóch liczb: wyznaczenie najmniejszej wspólnej wielokrotności podanej pary liczb.
  • NWW w zadaniu: kiedy znów razem: zadanie z treścią, w którym trzeba sprawdzić, po jakim czasie dwa zdarzenia powtórzą się jednocześnie.
  • NWD i NWW: znajdź drugą liczbę: zadanie, w którym znając NWD i NWW oraz jedną z liczb, dziecko wyznacza drugą.
  • NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność: wybór poprawnej odpowiedzi spośród podanych liczb.
  • NWW: prawda czy fałsz: sprawdzanie, czy podane stwierdzenia o wielokrotnościach są prawdziwe.

MAT.IV-VI.1.6: znajduje wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych, w tym największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność

Typy zadań: NWW: prawda czy fałsz · NWW: wybierz najmniejszą wspólną wielokrotność · NWW: znajdź błąd · NWW w zadaniu: kiedy znów razem · Oblicz NWW dwóch liczb · NWD i NWW: znajdź drugą liczbę (kl. 6–7)

Mnożenie pisemne liczb wielocyfrowych

Dziecko uczy się mnożyć pisemnie liczby wielocyfrowe, także przez liczbę dwucyfrową, zapisując iloczyny częściowe w odpowiednich kolumnach.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko mnoży pisemnie liczby naturalne, także wielocyfrowe, i zapisuje obliczenia pośrednie. Podstawa programowa dla całego etapu (klasy 4-6) mówi o mnożeniu i dzieleniu przez liczby jednocyfrowe, dwucyfrowe i trzycyfrowe. W klasie 5 wykonywane są zadania z mnożeniem pisemnym liczb wielocyfrowych oraz mnożeniem przez liczbę dwucyfrową.

Najczęstszy błąd polega na pominięciu zera w kolejnym iloczynie częściowym. Przy mnożeniu przez cyfrę dziesiątek wynik trzeba przesunąć o jedno miejsce w lewo, a dziecko często zapisuje go od razu pod cyfrą jedności. Drugi typowy błąd to pomyłki w przeniesieniach, gdy kilka iloczynów częściowych dodaje się w pamięci.

W zadaniach dziecko zwykle widzi działanie zapisane w słupku, na przykład pomnóż pisemnie liczby wielocyfrowe. Inne zadanie prosi o znalezienie brakującego iloczynu częściowego w mnożeniu przez liczbę dwucyfrową. Pojawiają się też zadania typu wybierz iloczyn częściowy, w których trzeba rozpoznać, który zapis jest poprawny.

MAT.IV-VI.1.10: mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, dwucyfrową lub trzycyfrową w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich

Typy zadań: Mnożenie pisemne przez liczbę dwucyfrową: wybierz · Mnożenie pisemne: brakujący iloczyn częściowy · Mnożenie pisemne: wybierz iloczyn częściowy · Pomnóż pisemnie liczby wielocyfrowe · Liczby do 100 000: zadanie tekstowe z mnożeniem

Ułamek jako wynik dzielenia

Dziecko uczy się odczytywać ułamek jako wynik dzielenia jednej liczby naturalnej przez drugą i zapisywać taki iloraz w postaci ułamka.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko ma rozumieć, że ułamek zwykły można odczytać jako iloraz dwóch liczb naturalnych: kreska ułamkowa oznacza dzielenie, licznik to liczba dzielona, a mianownik to dzielnik. Podstawa programowa wymienia ten cel bez podawania zakresu liczb, dlatego nie podajemy tu konkretnych granic. Zadania w tej klasie pokazują, że wynik dzielenia można zapisać jako ułamek lub jako liczbę mieszaną.

Typowy błąd polega na odwróceniu zapisu, czyli wpisaniu większej liczby w mianowniku, na przykład zapisaniu 3 : 4 jako 4/3. Dziecko może też traktować ułamek wyłącznie jako część całości i nie widzieć w nim dzielenia, wtedy trudniej mu rozstrzygnąć, czy zapis odpowiada podanemu działaniu.

Zadania na tę umiejętność w materiałach do druku to:

  • Zapisz iloraz jako ułamek: dziecko przepisuje dzielenie w postaci kreski ułamkowej.
  • Ułamek jako dzielenie: iloraz jako liczba mieszana: wynik dzielenia zapisuje się jako liczbę mieszaną.
  • Ułamek jako dzielenie: prawda czy fałsz: dziecko ocenia, czy podany zapis ułamkowy odpowiada dzieleniu.
  • Dzielenie jako ułamek: wybierz licznik: dziecko wskazuje, która liczba powinna być licznikiem.

MAT.IV-VI.1.18: interpretuje ułamek jako iloraz liczb naturalnych

Typy zadań: Ułamek jako dzielenie: prawda czy fałsz · Ułamek jako dzielenie: znajdź błąd · Zapisz iloraz jako ułamek · Dzielenie jako ułamek: wybierz licznik · Ułamek jako dzielenie: iloraz jako liczba mieszana

Skracanie ułamków – jak to działa w klasie 5

Uczeń zapisuje ułamek zwykły w prostszej postaci, dzieląc licznik i mianownik przez tę samą liczbę.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Według podstawy programowej uczeń skraca i rozszerza ułamki zwykłe oraz sprowadza ułamki do wspólnego mianownika. Zapis zakresu liczbowego w punkcie podstawy obejmuje cały etap edukacyjny, dlatego w klasie 5 opisujemy tylko to, co wynika z typowych zadań drukowanych w tym obszarze: skracanie ułamków zapisanych przy pomocy prostych liczb, w których dzielnikiem jest wspólny dzielnik licznika i mianownika.

Najczęstszy błąd polega na dzieleniu tylko jednej liczby, na przykład licznika, albo odejmowaniu tej samej liczby od licznika i mianownika zamiast dzielenia. Dziecko wtedy zmienia wartość ułamka, bo skracanie nie zachowuje wartości tylko wtedy, gdy oba składniki dzielimy przez to samo. Warto przypominać, że ułamek skrócony wciąż oznacza tę samą część całości.

W praktyce zadania wyglądają następująco:

  • Skróć ułamek – uczeń sam zapisuje ułamek w najprostszej postaci.
  • Skracanie ułamków: przez jaką liczbę skrócono? – uczeń odgaduje, przez którą liczbę podzielono licznik i mianownik.
  • Skracanie ułamków: brakujący mianownik oraz wybierz brakujący mianownik – uczeń uzupełnia brakujący element skróconego zapisu.
  • Skracanie ułamków: wybierz licznik wyniku – uczeń wskazuje prawidłowy licznik po skróceniu.

MAT.IV-VI.1.19: skraca i rozszerza ułamki zwykłe, sprowadza ułamki do wspólnego mianownika

Typy zadań: Skracanie ułamków: brakujący mianownik · Skracanie ułamków: przez jaką liczbę skrócono? · Skracanie ułamków: wybierz brakujący mianownik · Skracanie ułamków: wybierz licznik wyniku · Skróć ułamek

Ułamki dziesiętne na osi liczbowej

Dziecko zaznacza ułamki dziesiętne na osi liczbowej i odczytuje, jaka liczba jest zaznaczona na osi.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje ułamki zaznaczone na osi. Podstawa programowa nie podaje tu konkretnego zakresu liczb, więc nie ma podstaw, by oczekiwać określonego przedziału. W zadaniach do klasy 5 pojawiają się jednak ułamki dziesiętne na osi, a dziecko pracuje z nimi w sposób opisany poniżej.

Typowym błędem jest porównywanie ułamków według liczby cyfr po przecinku, a nie według wartości. Na przykład uczeń może uznać, że 0,3 leży dalej od zera niż 0,25, bo 25 wydaje się większe niż 3. Pomaga wtedy zapis w setnych: 0,30 i 0,25 pokazują, że pierwsza liczba jest większa. Drugi częsty kłopot to pomylenie położenia działek: dziecko liczy działki zamiast sprawdzić, jaką część jedności reprezentuje każda z nich.

W praktyce zadania na tym temacie wyglądają tak:

  • Odczytaj ułamek dziesiętny z osi – dziecko patrzy, który punkt jest zaznaczony, i podaje jego wartość.
  • Ułamki dziesiętne na osi: liczba w połowie – dziecko znajduje liczbę leżącą dokładnie w połowie odcinka między dwiema podanymi liczbami.
  • Ułamki dziesiętne na osi: wybierz środek odcinka – dziecko wskazuje środek odcinka spośród kilku propozycji.
  • Ułamki dziesiętne na osi: odległość dwóch liczb oraz Liczby dziesiętne na osi: wybierz odległość – dziecko ustala, jaka jest odległość między dwiema zaznaczonymi liczbami.

MAT.IV-VI.1.21: zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętne zaznaczone na osi liczbowej

Typy zadań: Liczby dziesiętne na osi: wybierz odległość · Odczytaj ułamek dziesiętny z osi · Ułamki dziesiętne na osi: odległość dwóch liczb · Ułamki dziesiętne na osi: wybierz środek odcinka · Ułamki dziesiętne na osi: liczba w połowie

Zapis i odczyt ułamków dziesiętnych

Dziecko uczy się czytać ułamki dziesiętne skończone, takie jak 0,3 czy 0,25, i zapisywać je jako ułamki zwykłe.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI (klasy 4–6) wymaga, by uczeń zapisywał ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych. Dokument nie podaje tu konkretnego zakresu liczb dla samej klasy 5, więc nie będziemy go wymieniać. W zadaniach drukowanych w tej klasie pojawiają się jednak cyfry aż do miejsca tysięcznych, na przykład w ułamku 0,375.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko czyta ułamek tak, jakby cyfry po przecinku były liczbą całkowitą. Na przykład 0,03 odczytuje jako „trzy” zamiast „trzy setne”, a więc zapisuje go jako 3/10 zamiast 3/100. Przyczyną jest zwykle przyzwyczajenie do patrzenia na cyfrę bez uwzględnienia jej miejsca po przecinku.

W praktyce zadanie może polegać na:

  • odczytaniu cyfry części setnych w podanej liczbie (zadanie „Odczytaj cyfrę części setnych”),
  • określeniu wartości cyfry, na przykład ile jest warta cyfra 4 w liczbie 0,046 (zadania „Rzędy po przecinku: wartość cyfry” i „Ułamek dziesiętny: wybierz wartość cyfry”),
  • zapisaniu liczby w postaci rozwinięcia dziesiętnego lub wybraniu cyfry tysięcznych (zadania „Rzędy po przecinku: rozwinięcie dziesiętne” i „Rzędy po przecinku: wybierz cyfrę tysięcznych”).

MAT.IV-VI.1.22: zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych

Typy zadań: Odczytaj cyfrę części setnych · Rzędy po przecinku: rozwinięcie dziesiętne · Rzędy po przecinku: wartość cyfry · Rzędy po przecinku: wybierz cyfrę tysięcznych · Ułamek dziesiętny: wybierz wartość cyfry

Zaokrąglanie ułamków dziesiętnych – jak to działa

Dziecko uczy się zaokrąglać ułamki dziesiętne do części dziesiątych i setnych, patrząc na cyfrę tuż za miejscem zaokrąglenia.

typów zadań: 5Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI wymaga, aby uczeń zaokrąglał ułamki dziesiętne. W klasie 5 zadania pokazują zaokrąglanie do części dziesiątych i do części setnych, np. liczby 4,73 do jednego miejsca po przecinku.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko patrzy na ostatnią cyfrę liczby zamiast na cyfrę bezpośrednio za miejscem zaokrąglenia. Przy liczbie 4,73 wynik to 4,7, bo cyfra setnych (3) jest mniejsza od 5. Dziecko, patrząc na 3, często zapisuje 4,8 albo 4,3.

W praktyce zadania na tę umiejętność wyglądają tak:

  • Zaokrąglij do części dziesiątych – dziecko zapisuje wynik samodzielnie.
  • Zaokrąglij do części setnych – to samo, na dokładniejszym poziomie.
  • Zaokrąglanie do części dziesiątych: wybierz wynik – dziecko wskazuje poprawny wynik spośród podanych.
  • Zaokrąglanie do części dziesiątych: prawda czy fałsz – dziecko ocenia, czy podany zapis zaokrąglenia jest poprawny.

MAT.IV-VI.1.25: zaokrągla ułamki dziesiętne

Typy zadań: Zaokrąglanie do części dziesiątych: prawda czy fałsz · Zaokrąglanie do części dziesiątych: wybierz wynik · Zaokrąglanie do części dziesiątych: znajdź błąd · Zaokrąglij do części dziesiątych · Zaokrąglij do części setnych

Liczby pierwsze i złożone: jak je rozpoznać

Dziecko uczy się odróżniać liczbę pierwszą, która dzieli się tylko przez 1 i samą siebie, od liczby złożonej, która ma jeszcze inne dzielniki.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W całym etapie (klasy 4–6) uczeń zna pojęcie liczby pierwszej i rozpoznaje liczbę złożoną, gdy jest jednocyfrowa lub dwucyfrowa, a także wtedy, gdy istnienie dzielnika wskazuje cecha podzielności. W klasie 5 zadania z tego zakresu dotyczą tego, co pokazują gotowe szablony: sprawdzania, czy liczba jest pierwsza, czy złożona, wskazywania najmniejszego dzielnika liczby złożonej i wyboru liczby pierwszej spośród kilku.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko uznaje liczbę za pierwszą tylko dlatego, że nie dzieli się przez 2. Na przykład 9, 15 czy 21 wyglądają na pierwsze, bo są nieparzyste, ale każda z nich ma dzielnik 3 (lub 5, 7). Pomagają tu cechy podzielności przez 3, 5 i 9, które dziecko już poznaje w tym samym dziale. Drugi częsty błąd to uznawanie liczby 1 za pierwszą.

Typowe zadania w tym dziale to:

  • Liczba pierwsza czy złożona? dziecko decyduje przy każdej liczbie i uzasadnia, czy ma inny dzielnik niż 1 i ona sama;
  • Liczba złożona: najmniejszy dzielnik dziecko szuka najmniejszej liczby większej od 1, która dzieli daną liczbę złożoną;
  • Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą dziecko wskazuje, która z podanych liczb jest pierwsza;
  • Liczba złożona: prawda czy fałsz dziecko ocenia zdania o liczbach złożonych, np. czy dana liczba ma dzielnik inny niż 1 i siebie.

MAT.IV-VI.1.4: zna pojęcie liczby pierwszej i rozpoznaje liczbę złożoną, gdy jest ona jednocyfrowa lub dwucyfrowa, a także gdy na istnienie dzielnika wskazuje cecha podzielności

Typy zadań: Liczba pierwsza czy złożona? · Liczba złożona: najmniejszy dzielnik · Liczba złożona: prawda czy fałsz · Liczby pierwsze: wybierz liczbę pierwszą

Dzielniki i wielokrotności liczby

Dziecko uczy się wypisywać wszystkie dzielniki liczby naturalnej, liczyć je i odróżniać dzielniki od wielokrotności.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko potrafi znajdować dzielniki liczby naturalnej: liczby, przez które dana liczba dzieli się bez reszty. Podstawa programowa dla klas IV–VI mówi też o wspólnych dzielnikach i wspólnych wielokrotnościach dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych oraz o NWD i NWW. W klasie 5 zadania drukowane w tym obszarze dotyczą przede wszystkim wypisywania i liczenia dzielników, dlatego to tutaj jest najważniejszy punkt startowy.

Typowy błąd polega na pominięciu liczby 1 lub samej liczby w spisie dzielników, na przykład przy 12 dziecko wypisuje 2, 3, 4, 6 i zapomina o 1 i 12. Często myli też dzielniki z wielokrotnościami: dzielnikiem liczby 12 jest 4, a jej wielokrotnością jest 24. Pomaga sprawdzanie każdej propozycji dzieleniem: jeśli wynik wychodzi bez reszty, liczba jest dzielnikiem.

W praktyce zadanie może polegać na wypisaniu wszystkich dzielników podanej liczby, na policzeniu, ile ich jest, albo na wybraniu poprawnej liczby dzielników spośród kilku propozycji. Zdarzają się też zadania typu: jaka jest najmniejsza liczba mająca określoną liczbę dzielników, oraz zadania prawda–fałsz dotyczące takich liczb.

MAT.IV-VI.1.6: znajduje wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych, w tym największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność
MAT.IV-VI.1.7: posługuje się dzielnikami i wielokrotnościami liczb w obliczeniach i rozumowaniach

Typy zadań: Dzielniki liczby: wybierz, ile ich jest · Wypisz wszystkie dzielniki liczby · Dzielniki: ile ich jest? · Dzielniki: na ile sposobów ustawić w równych rzędach · Dzielniki: najmniejsza liczba o k dzielnikach (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Najmniejsza liczba z k dzielnikami: znajdź błąd (kl. 6–7)

Jak zamienić ułamek dziesiętny na zwykły

Dziecko uczy się zapisywać ułamek dziesiętny skończony, na przykład 0,75, w postaci ułamka zwykłego.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Program przewiduje, że uczeń zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych. Ten wymóg obejmuje cały etap IV–VI, więc w klasie 5 dziecko ćwiczy go w zakresie, który pokazują gotowe zadania: zamienia ułamek dziesiętny, który ma skończoną liczbę cyfr po przecinku, na ułamek zwykły.

Najczęstszy błąd polega na źle odczytanej wartości miejsc po przecinku, szczególnie gdy występują zera. Dziecko może zapisać 0,05 jako 5/10 zamiast 5/100, bo liczy cyfry, a nie patrzy na pozycję ostatniej cyfry. Drugi typowy błąd to pominięcie skracania, na przykład zapis 50/100 bez uproszczenia do 1/2.

W praktyce zadania są trzech rodzajów:

  • Zamień ułamek dziesiętny na zwykły – dziecko zapisuje liczbę w postaci ułamka i w razie potrzeby skraca go.
  • Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek – dziecko wskazuje, który ułamek zwykły jest równy podanej liczbie dziesiętnej.
  • Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz – dziecko sprawdza, czy podana para (liczba dziesiętna i ułamek zwykły) jest poprawna.

MAT.IV-VI.1.22: zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych

Typy zadań: Ułamek dziesiętny na zwykły: prawda czy fałsz · Ułamek dziesiętny na zwykły: wybierz ułamek · Ułamek dziesiętny na zwykły: znajdź błąd · Zamień ułamek dziesiętny na zwykły

Ułamek zwykły zapisany jako dziesiętny

Dziecko zamienia ułamek zwykły na ułamek dziesiętny, gdy mianownik da się przedstawić jako dzielnik liczby 10, 100, 1000 itd.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI wymaga, aby uczeń zamieniał ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1000 itd. na ułamki dziesiętne. Dotyczy to np. ułamków o mianownikach 2, 4, 5, 8, 20, 25, 50, 125. Zakres ten obejmuje cały etap, a w tym materiale do klasy 5 drukowane są zadania właśnie tego typu.

Typowy błąd polega na przepisaniu cyfr zamiast obliczenia wartości. Na przykład przy ułamku 3/4 uczeń zapisuje 0,34 albo 0,43, bo bierze liczby z ułamka „tak jak są”. Warto wtedy wrócić do pytania, ile to jest: ile jest czterech takich części w jednej całości i jak wyrazić to w setnych.

W zadaniach z tego materiału spotkasz trzy typy poleceń:

  • Zamień ułamek zwykły na dziesiętny – dziecko samodzielnie zapisuje wynik, np. 3/4 = 0,75.
  • Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis – dziecko wybiera poprawny zapis spośród podanych propozycji.
  • Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz – dziecko ocenia, czy podana równość jest prawdziwa.

MAT.IV-VI.1.23: zamienia ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1000 itd. na ułamki dziesiętne

Typy zadań: Ułamek zwykły na dziesiętny: prawda czy fałsz · Ułamek zwykły na dziesiętny: wybierz zapis · Ułamek zwykły na dziesiętny: znajdź błąd · Zamień ułamek zwykły na dziesiętny

Porównywanie ułamków dziesiętnych w klasie 5

Uczeń potrafi stwierdzić, który z dwóch lub kilku ułamków dziesiętnych jest większy, i ułożyć je od najmniejszego do największego.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko porównuje ułamki zwykłe i dziesiętne, czyli wskazuje, który z nich jest większy, mniejszy lub czy są równe. W klasie 5 chodzi przede wszystkim o ułamki dziesiętne, które dziecko zna już z zapisu z przecinkiem, na przykład 0,4 czy 2,35. Podstawa programowa dla całego etapu wymienia porównywanie ułamków zwykłych i dziesiętnych; w tym materiale ćwiczymy zwłaszcza część dziesiętną, bo to ona jest w druku w tej klasie.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu części po przecinku jak osobnej liczby całkowitej. Uczeń widzi, że 0,5 i 0,38 mają jedną i dwie cyfry po przecinku, więc uznaje, że 0,38 jest większe, bo ma „więcej cyfr”. Przydaje się wtedy zapis w postaci setnych albo porównywanie cyfr od lewej strony: najpierw dziesiątych, potem setnych. Dobrym sprawdzianem jest pytanie, czy 0,5 to nie to samo co 0,50.

W praktyce zadania na ten temat występują w czterech wariantach z gotowych zestawów: Ułamki dziesiętne: porównaj (wstawianie znaków <, > lub =), Ułamki dziesiętne: uporządkuj od najmniejszego, Porównywanie ułamków dziesiętnych: wybierz największą oraz Porównywanie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz. Warto zacząć od pierwszego wariantu, a potem przejść do uporządkowania kilku liczb naraz.

MAT.IV-VI.1.26: porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne)

Typy zadań: Porównywanie ułamków dziesiętnych: prawda czy fałsz · Porównywanie ułamków dziesiętnych: wybierz największą · Ułamki dziesiętne: porównaj · Ułamki dziesiętne: uporządkuj od najmniejszego

Mnożenie ułamków przez ułamki: jak to ćwiczymy

Dziecko uczy się mnożyć ułamek zwykły przez ułamek zwykły, na przykład 2/3 · 3/4, i sprawdza, czy wynik ma sens.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla klasy IV–VI wymaga, aby uczeń mnożył ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych. W klasie 5 dotyczy to przede wszystkim mnożenia dwóch ułamków zwykłych, na przykład 2/3 · 3/4.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko stosuje do mnożenia zasady dodawania ułamków: dodaje mianowniki albo mnoży tylko liczniki. Warto wyjaśnić, że przy mnożeniu mnoży się licznik przez licznik i mianownik przez mianownik, a przy dodawaniu potrzebny jest wspólny mianownik.

W materiałach do druku ćwiczenie tego zagadnienia wygląda następująco:

  • Pomnóż ułamki – obliczanie iloczynu dwóch ułamków zwykłych.
  • Mnożenie ułamków: pole prostokąta – obliczanie pola prostokąta o bokach ułamkowych.
  • Mnożenie ułamków: wybierz wynik – wybór poprawnego wyniku spośród podanych.
  • Mnożenie ułamków: wybierz mianownik – uzupełnienie brakującego mianownika w wyniku.

MAT.IV-VI.1.27: dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych

Typy zadań: Mnożenie ułamków: pole prostokąta · Mnożenie ułamków: wybierz mianownik · Mnożenie ułamków: wybierz wynik · Pomnóż ułamki

Dzielenie ułamków: jednostkowe przez liczby

Uczeń dzieli ułamek jednostkowy przez liczbę naturalną oraz liczbę przez ułamek jednostkowy, np. 1/4 : 2 i 3 : 1/2.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko uczy się dzielić ułamki zwykłe. W tym temacie chodzi o dwa szczególne przypadki: ułamek jednostkowy, czyli ułamek z licznikiem 1 (np. 1/4), dzielony przez liczbę, oraz liczbę dzieloną przez ułamek jednostkowy (np. 3 : 1/2). Podstawa programowa mówi ogólnie o dzieleniu ułamków zwykłych o mianownikach jedno- i dwucyfrowych, więc ten temat jest jej częścią.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko dzieli zarówno licznik, jak i mianownik albo przy dzieleniu przez ułamek zapomina zamienić dzielenie na mnożenie przez odwrotność. Przy zadaniu 3 : 1/2 wynik „1,5” wydaje się rozsądny tylko wtedy, gdy dziecko widzi, ile połówek mieści się w trzech całościach. Warto pytać: ile razy ten ułamek mieści się w tej liczbie?

W praktyce zadania na ten temat występują w kilku formach z gotowych materiałów: dzielenie przez ułamek z treścią, w którym pytanie brzmi „ile razy się mieści”; dzielenie ułamka jednostkowego przez liczbę; zadania wybierz wynik, w których dziecko sprawdza poprawność odpowiedzi; oraz ułamek przez liczbę: wybierz mianownik, gdzie trzeba dobrać właściwy mianownik do wyniku.

MAT.IV-VI.1.27: dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych

Typy zadań: Dzielenie przez ułamek jednostkowy: wybierz wynik · Dzielenie ułamka jednostkowego przez liczbę · Ułamek przez liczbę: wybierz mianownik · Dzielenie przez ułamek: z treścią, ile razy się mieści

Dzielenie ułamków przez ułamki – jak to rozumieć

Dziecko uczy się dzielić jeden ułamek zwykły przez drugi, korzystając z odwrotności dzielnika.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI mówi, że uczeń dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych. W klasie 5 ten zakres widać w zadaniach drukowanych w tym obszarze: dziecko dzieli ułamek przez ułamek i pracuje z odwrotnością ułamka.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko dzieli licznik przez licznik i mianownik przez mianownik albo mnoży ułamki, zapominając zamienić dzielnik na odwrotność. Taki wynik często wygląda na poprawny, dlatego warto sprawdzać, czy odpowiedź ma sens.

W praktyce zadania na ten temat to:

  • Podziel ułamek przez ułamek – obliczenie wyniku dzielenia dwóch ułamków zwykłych.
  • Dzielenie ułamków: odwrotność ułamka – wskazanie lub zapisanie odwrotności danego ułamka.
  • Dzielenie ułamków: wybierz wynik – wybór poprawnego wyniku spośród podanych odpowiedzi.
  • Dzielenie ułamków: wybierz mnożnik – wskazanie liczby, przez którą trzeba pomnożyć, aby otrzymać wynik dzielenia.

MAT.IV-VI.1.27: dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych

Typy zadań: Dzielenie ułamków: odwrotność ułamka · Dzielenie ułamków: wybierz mnożnik · Dzielenie ułamków: wybierz wynik · Podziel ułamek przez ułamek

Szacowanie wyników działań

Dziecko uczy się szybko oszacować wynik działania, zaokrąglając liczby, zanim policzy dokładnie, i sprawdza w ten sposób rozsądność wyniku.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Szacowanie polega na tym, że dziecko zamiast dokładnego wyniku podaje wynik przybliżony, zaokrąglając liczby do wygodnej wartości, np. do setek. Podstawa programowa wymienia tę umiejętność w klasie 5 jako szacowanie wyników działań, a w tej klasie ćwiczenia dotyczą przede wszystkim zaokrąglania do setek i szacowania sumy.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko zaokrągla tylko jedną z liczb albo zaokrągla w niewłaściwą stronę, na przykład 348 zamienia na 300 zamiast na 350. Wynik szacowania wychodzi wtedy za mały lub za duży i nie pomaga sprawdzić obliczeń. Warto wtedy zapytać: czy oszacowany wynik jest rozsądny w porównaniu z dokładnym?

W praktyce zadania wyglądają tak:

  • Oszacuj sumę – dziecko zaokrągla składniki i podaje przybliżony wynik dodawania.
  • Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie – spośród kilku odpowiedzi dziecko wybiera tę, która jest najbliższa sumie.
  • Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek – dziecko wskazuje poprawne zaokrąglenie liczby do setek.

MAT.IV-VI.1.37: szacuje wyniki działań

Typy zadań: Oszacuj sumę · Szacowanie sumy w zadaniu tekstowym: zaokrąglij do setek · Szacowanie sumy: wybierz przybliżenie · Szacowanie: wybierz zaokrąglenie do setek

Rozkład liczby na czynniki pierwsze

Dziecko potrafi zapisać liczbę jedno- lub dwucyfrowa jako iloczyn samych liczb pierwszych, np. 12 = 2 · 2 · 3.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI wymaga, aby uczeń rozkładał liczby jedno- lub dwucyfrowe na czynniki pierwsze. Zakres obejmuje więc liczby od 2 do 99, a w klasie 5 zadania drukowane w tym obszarze dotyczą właśnie takich liczb. Chodzi o zapis liczby jako iloczynu liczb pierwszych, takich jak 2, 3, 5, 7.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko zatrzymuje się na czynnikach złożonych. Na przykład przy liczbie 36 zapisuje 4 · 9 zamiast 2 · 2 · 3 · 3, bo 4 i 9 nie są liczbami pierwszymi. Drugi częsty błąd to traktowanie liczby 1 jako czynnika pierwszego. Warto więc sprawdzać, czy każdy czynnik w zapisie jest liczbą pierwszą, i zatrzymać się dopiero wtedy.

W praktyce zadania mają kilka postaci:

  • Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze – dziecko zapisuje pełny rozkład podanej liczby.
  • Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę – spośród kilku liczb trzeba wskazać tę, której rozkład jest podany.
  • Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik – w zapisie iloczynu brakuje jednego czynnika, który trzeba uzupełnić.
  • Rozkład na czynniki: jaka to liczba – na podstawie rozkładu dziecko odgaduje lub oblicza liczbę, którą ten rozkład przedstawia.
  • Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź – dziecko określa, z ilu czynników pierwszych składa się rozkład danej liczby.

MAT.IV-VI.1.5: rozkłada liczby jedno- lub dwucyfrowe na czynniki pierwsze

Typy zadań: Rozkład na czynniki pierwsze: brakujący czynnik · Rozkład na czynniki: ile czynników: wybierz odpowiedź · Rozłóż liczbę na czynniki pierwsze · Rozkład na czynniki pierwsze: wybierz liczbę (kl. 6–7) · Rozkład na czynniki: jaka to liczba (kl. 6–7)

Ułamki o różnych mianownikach: wspólny mianownik

Dziecko uczy się zamieniać ułamki o różnych mianownikach na równoważne ułamki o tym samym mianowniku, żeby można je było porównywać i dodawać.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI (klasy 4–6) wymaga, by uczeń skracał i rozszerzał ułamki zwykłe oraz sprowadzał je do wspólnego mianownika. W klasie 5 widać to w zadaniach, w których trzeba znaleźć wspólny mianownik dla kilku ułamków i na tej podstawie przepisać je tak, by ich wartość się nie zmieniła. Zakres liczb, w jakim dziecko ma to robić, nie jest w dokumencie podany w sposób, który można tu przytoczyć.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko przepisuje ułamek z nowym mianownikiem, ale zmienia tylko mianownik, a licznik zostawia bez zmian. Wtedy wartość ułamka się zmienia, a wynik wychodzi błędny. Druga częsta trudność to wybór wspólnego mianownika, który jest wspólną wielokrotnością, ale nie najmniejszą, co utrudnia dalsze rachunki.

W materiałach do klasy 5 zadania na ten temat występują w trzech typach:

  • Wspólny mianownik: znajdź najmniejszy – dziecko wyznacza najmniejszy wspólny mianownik dla podanych ułamków.
  • Wspólny mianownik: wybierz najmniejszy – dziecko wybiera właściwy najmniejszy wspólny mianownik spośród podanych możliwości.
  • Wspólny mianownik: wybierz licznik – dziecko wybiera poprawny licznik ułamka po sprowadzeniu go do wspólnego mianownika.

MAT.IV-VI.1.19: skraca i rozszerza ułamki zwykłe, sprowadza ułamki do wspólnego mianownika

Typy zadań: Wspólny mianownik: wybierz licznik · Wspólny mianownik: znajdź najmniejszy · Wspólny mianownik: wybierz najmniejszy

Ułamki na osi liczbowej

Uczeń zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje, jaki ułamek wskazuje zaznaczony punkt.

typów zadań: 3Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko ma umieć dwie rzeczy: zaznaczyć ułamek zwykły lub dziesiętny w odpowiednim miejscu osi liczbowej oraz odczytać, jaki ułamek pokazuje punkt na osi. Podstawa programowa nie podaje tu konkretnego zakresu liczb dla klasy 5, dlatego nie będziemy go określać. Zadania do druku pokazują, z jakimi ułamkami dziecko faktycznie pracuje.

Typowy błąd polega na liczeniu kresek zamiast części. Dziecko widzi, że między 0 a 1 są cztery odcinki, i uznaje, że każdy punkt to po prostu kolejny numer, bez sprawdzenia, czy odcinki na pewno dzielą jednostkę na tyle samo części i czy licznik odpowiada liczbie odcinków od zera. Pomaga zapytanie: „Ile równych części mieści się w jednym całym?”.

W praktyce uczeń spotka trzy typy zadań:

  • Odczytaj ułamek z osi liczbowej – na rysunku zaznaczono punkt i trzeba podać jego wartość.
  • Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek – spośród kilku ułamków trzeba wskazać ten, który pasuje do zaznaczonego miejsca.
  • Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz – uczeń ocenia, czy podane zdanie o położeniu ułamka jest prawdziwe.

Warto ćwiczyć z dzieckiem także na własnym rysunku: narysować odcinek od 0 do 1, podzielić go na właściwą liczbę równych części i zaznaczyć wskazany ułamek.

MAT.IV-VI.1.21: zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętne zaznaczone na osi liczbowej

Typy zadań: Odczytaj ułamek z osi liczbowej · Ułamek na osi liczbowej: prawda czy fałsz · Ułamek na osi liczbowej: wybierz ułamek

Miary

Zamiana jednostek długości w klasie 5

Dziecko uczy się zamieniać długości między milimetrami, centymetrami, decymetrami, metrami i kilometrami, by rozwiązywać zadania z życia codziennego.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko posługuje się jednostkami długości: milimetrem, centymetrem, decymetrem, metrem i kilometrem. Według podstawy programowej ma w sytuacjach praktycznych przeliczać te jednostki z jednej na drugą. W materiałach do klasy 5 oznacza to przede wszystkim zamianę na większą i na mniejszą jednostkę, zwykle w obrębie liczb naturalnych i prostych ułamków dziesiętnych.

Typowy błąd polega na pomyleniu kierunku mnożenia i dzielenia. Dziecko wie, że metr to sto centymetrów, ale przy zamianie 250 cm na metry dzieli lub mnoży "na oko", bo nie zastanawia się, czy wynik ma być większą czy mniejszą liczbą. Pomaga pytanie: czy nowa jednostka jest większa, więc liczba będzie mniejsza?

W praktyce zadania są podane w kilku wariantach, na przykład:

  • Zamień na mniejszą jednostkę długości oraz Zamień na większą jednostkę długości, czyli przeliczanie w jedną stronę,
  • Zapisz długość w jednej jednostce, gdy wynik trzeba podać jako jedną liczbę,
  • Dodawanie długości w dwóch jednostkach, np. 2 m 30 cm + 45 cm,
  • Jednostki długości: wybierz wynik zamiany, porównaj oraz prawda czy fałsz, które sprawdzają rozumienie relacji między jednostkami.

Warto ćwiczyć z dzieckiem przykłady z życia, np. wzrost, długość stołu czy odległość między miastami.

MAT.IV-VI.2.2: posługuje się jednostkami długości: milimetr, centymetr, decymetr, metr i kilometr, w sytuacjach praktycznych przelicza te jednostki z jednej na drugą

Typy zadań: Długość w jednej jednostce: prawda czy fałsz · Długość w jednej jednostce: wstaw znak · Długość w jednej jednostce: znajdź błąd · Jednostki długości: porównaj · Jednostki długości: wybierz wynik zamiany · Zamień na mniejszą jednostkę długości · Zamień na większą jednostkę długości · Zapisz długość w jednej jednostce · Dodawanie długości w dwóch jednostkach

Zamiana jednostek pola i objętości w klasie 5

Dziecko uczy się przeliczać jednostki pola, np. ary na metry kwadratowe czy hektary na ary, oraz zamieniać na mniejsze jednostki objętości.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI (klasy 4–6) wymaga stosowania jednostek pola od mm² do km², w tym arów i hektara, oraz przeliczania ich w praktycznych sytuacjach. W klasie 5 zadania drukowane w tym obszarze dotyczą zamiany na większą i mniejszą jednostkę pola, hektarów na ary, arów na metry kwadratowe oraz zamiany na mniejszą jednostkę objętości.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko mnoży lub dzieli przez 10 zamiast przez 100, na przykład zamieniając metry kwadratowe na decymetry kwadratowe. Wynika to z przyzwyczajenia z długości, gdzie 1 m = 10 dm. Pole jest jednak kwadratem tej zmiany, więc przelicznik wynosi 100: 1 m² = 100 dm². Podobnie 1 a = 100 m², a 1 ha = 100 a.

Typowe zadanie to na przykład „Zamień 3 ary na metry kwadratowe”. Dziecko zapisuje przelicznik, wykonuje mnożenie i sprawdza, czy wynik ma sens. Inne polecenia z zestawu to porównanie wielkości, wybór właściwej zamiany oraz ocena, czy zdanie o jednostkach jest prawdziwe, czy fałszywe.

MAT.IV-VI.2.4: stosuje jednostki pola: mm2, cm2, dm2, m2, km2, ar, hektar
MAT.IV-VI.2.6: przelicza jednostki pola i jednostki objętości w kontekstach praktycznych

Typy zadań: Jednostki pola: prawda czy fałsz · Jednostki pola: wybierz zamianę · Jednostki pola: znajdź błąd · Zamień ary na metry kwadratowe · Zamień hektary na ary · Zamień na mniejszą jednostkę objętości · Zamień na mniejszą jednostkę pola · Zamień na większą jednostkę pola · Jednostki pola: porównaj wielkości

Zamiana jednostek masy

Dziecko potrafi zamieniać jednostki masy, takie jak gram, dekagram, kilogram i tona, zarówno na mniejsze, jak i większe, oraz porównywać i zapisywać masy w jednej jednostce.

typów zadań: 8Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Zgodnie z podstawą programową, na etapie klas IV–VI uczeń stosuje jednostki masy: gram, dekagram, kilogram i tonę, w tym przelicza je między sobą. W klasie 5 widać to w zadaniach, w których masa jest podana w jednej jednostce, a trzeba ją przedstawić w innej, np. w gramach lub kilogramach.

Najczęstszy błąd polega na odwróceniu kierunku przeliczania. Dziecko wie, że trzeba coś pomnożyć lub podzielić, ale nie pamięta, które działanie w którą stronę. Stąd biorą się wyniki typu „2 kg = 0,002 g”. Pomaga zdanie: zamiana na mniejszą jednostkę oznacza więcej sztuk, więc liczba rośnie; zamiana na większą oznacza mniej sztuk, więc liczba maleje.

Na lekcjach i w zadaniach do druku spotkasz m.in. polecenia: Zamień na mniejszą jednostkę masy, Zamień na większą jednostkę masy, Zapisz masę w jednej jednostce oraz Jednostki masy: porównaj. Są też zadania typu Masa w kilogramach: wybierz zapis, Masa w kilogramach: prawda czy fałsz i Zamiana jednostek masy: wybierz wynik, w których wystarczy rozpoznać poprawny zapis lub wynik.

MAT.IV-VI.2.7: stosuje, w tym przelicza, jednostki masy w kontekstach praktycznych: gram, dekagram, kilogram, tona

Typy zadań: Jednostki masy: porównaj · Masa w kilogramach: prawda czy fałsz · Masa w kilogramach: znajdź błąd · Zamiana jednostek masy: wybierz wynik · Zamień na mniejszą jednostkę masy · Zamień na większą jednostkę masy · Zapisz masę w jednej jednostce · Masa w kilogramach: wybierz zapis

Rodzaje kątów: ostry, prosty, rozwarty i inne

Dziecko rozpoznaje, nazywa i rysuje kąty oraz rozróżnia kąt ostry, prosty, rozwarty, półpełny, pełny, wklęsły i wypukły, a także wskazuje wierzchołek i ramiona kąta.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla klas IV–VI zakłada, że dziecko rozpoznaje i nazywa rodzaje kątów. Pomiar kątów mniejszych niż 180° z dokładnością do jednego stopnia oraz rysowanie kątów o podanej w pełnych stopniach mierze to umiejętności, które obejmują cały etap IV–VI, a nie tylko klasę 5. W klasie 5 najważniejsze jest więc rozpoznawanie typu kąta i nazywanie go.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko ocenia rodzaj kąta po długości ramion, a nie po wielkości rozwarcia. Dlatego długi kąt ostry bywa mylony z rozwartym. Pomaga pytanie: „Czy rozwarcie jest mniejsze, równe, czy większe od kąta prostego?”.

W zadaniach z tej klasy dziecko spotka się z kątami przedstawionymi jako część obrotu wskazówki zegara. Zadania typu „Ćwierć obrotu w prawo (wskazówka)”, „Pół obrotu wskazówki zegara” czy „Trzy czwarte obrotu zgodnie z ruchem wskazówek zegara” pokazują, że ćwierć obrotu to kąt prosty, pół obrotu to kąt półpełny, a cały obrót to kąt pełny. W zadaniu „Rozpoznaj rodzaj kąta” dziecko wybiera nazwę dla narysowanego kąta.

MAT.IV-VI.2.3: mierzy kąty mniejsze niż 180° z dokładnością do jednego stopnia oraz rysuje dowolne kąty, gdy ich miara jest podana w pełnych stopniach
MAT.IV-VI.4.2: rozpoznaje, nazywa i rysuje kąty, rozróżnia kąt ostry, prosty, rozwarty, półpełny, pełny, wklęsły i wypukły, wskazuje wierzchołek i ramiona kąta

Typy zadań: Rozpoznaj rodzaj kąta · Kąty dopełniające do prostego: oblicz drugi kąt · Kąty dopełniające w zadaniu tekstowym: do kąta prostego · Kąty przyległe w zadaniu tekstowym: do kąta półpełnego · Kąty przyległe: oblicz drugi kąt · Kąty przyległe: wybierz drugi kąt · Kąty wierzchołkowe: wybierz miarę · Pół obrotu wskazówki zegara (kl. 2–3) · Pół obrotu wskazówki zegara: prawda czy fałsz (kl. 2–3) · Trzy czwarte obrotu zgodnie z ruchem wskazówek zegara (kl. 2–3) · Ćwierć obrotu przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (kl. 2–3) · Ćwierć obrotu w prawo (wskazówka) (kl. 2–3) · Ćwierć obrotu w prawo (wskazówka): wybierz wynik (kl. 2–3)

Liczenie czasu: godziny, minuty i sekundy

Dziecko uczy się wykonywać proste obliczenia na czasie: zamieniać minuty na sekundy, liczyć czas trwania i ustalać, ile minut upłynęło.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI (klasy 4–6) wymaga, by uczeń wykonywał proste obliczenia zegarowe w godzinach, minutach i sekundach. Dokument nie podaje tu konkretnego zakresu liczb, dlatego w klasie 5 opieramy się na tym, co pokazują gotowe zadania: zamianie minut na sekundy, liczeniu czasu trwania i ustalaniu upływu czasu.

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu godzin, minut i sekund jak zwykłych liczb dziesiętnych. Dziecko zapisuje 2 min 30 s jako 2,30 min albo dodaje 45 min i 30 min, wpisując 75 min zamiast 1 h 15 min. Przyczyną jest przyzwyczajenie z systemu dziesiątkowego: w czasie przeliczenia opierają się na liczbie 60, a nie 10.

Zadania w klasie 5 mają postać:

  • Czas trwania w zadaniu: ustalanie, jak długo coś trwało,
  • Minuty i sekundy na sekundy: zamiana minut i sekund na same sekundy,
  • Czas na zegarze: obliczanie, ile minut minęło,
  • Czas trwania: porównaj: porównywanie dwóch przedziałów czasu,
  • Upływ czasu: wybór poprawnej liczby minut, które upłynęły,
  • Minuty i sekundy: prawda czy fałsz: sprawdzanie podanych zdań o czasie.

MAT.IV-VI.2.9: wykonuje proste obliczenia zegarowe w godzinach, minutach i sekundach

Typy zadań: Minuty i sekundy na sekundy · Czas na zegarze: ile minut minęło · Czas trwania w zadaniu: jak długo to trwało · Czas trwania: porównaj · Minuty i sekundy: prawda czy fałsz · Minuty i sekundy: znajdź błąd · Upływ czasu: wybierz, ile minut minęło

Zamiana jednostek pojemności w klasie 5

Dziecko uczy się zamieniać jednostki objętości i pojemności, takie jak mililitr, litr, cm³ i dm³, na mniejsze i większe, oraz porównywać i oceniać takie zapisy.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko stosuje jednostki objętości i pojemności: centymetr sześcienny (cm³), decymetr sześcienny (dm³), metr sześcienny (m³), mililitr (ml) i litr (l). Podstawa programowa nie podaje tu konkretnego zakresu liczb, więc zadania można traktować jako ćwiczenie samych zamian między jednostkami. Ważne jest, by dziecko rozumiało, że 1 l to tyle samo co 1 dm³, a 1 ml to tyle samo co 1 cm³.

Typowy błąd polega na odwróceniu kierunku działania. Przy zamianie na mniejszą jednostkę liczba powinna wzrosnąć, bo jest więcej mililitrów niż litrów w tej samej ilości płynu. Dziecko często dzieli zamiast mnożyć, albo myli przelicznik, np. używa 100 zamiast 1000 przy mililitrach. Pomaga zdanie kontrolne: „Ile małych jednostek mieści się w jednej dużej?”.

W praktyce zadania z tego działu mają kilka postaci, które pojawiają się w materiałach do druku:

  • Zamień na mniejszą jednostkę pojemności oraz Zamień na większą jednostkę pojemności – przeliczanie w obu kierunkach.
  • Pojemność na mniejszą jednostkę: wybierz wynik – dziecko wybiera poprawną z kilku podanych odpowiedzi.
  • Jednostki pojemności: porównaj – porównywanie dwóch ilości zapisanych w różnych jednostkach.
  • Jednostki pojemności: prawda czy fałsz – ocena, czy podany zapis jest prawdziwy.

MAT.IV-VI.2.5: stosuje jednostki objętości i pojemności: cm3, dm3, m3, mililitr, litr

Typy zadań: Jednostki pojemności: prawda czy fałsz · Jednostki pojemności: znajdź błąd · Jednostki pojemności: porównaj · Pojemność na mniejszą jednostkę: wybierz wynik · Zamień na mniejszą jednostkę pojemności · Zamień na większą jednostkę pojemności

Obliczenia kalendarzowe: tygodnie i dni

Dziecko uczy się zamieniać tygodnie na dni i odwrotnie oraz sprawdzać, ile dni mieści się w podanym czasie. Robi to w prostych obliczeniach.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko wykonuje proste obliczenia kalendarzowe. Podstawa programowa wymienia dni, tygodnie, miesiące i lata, ale tematy gotowe do druku w klasie 5 dotyczą przede wszystkim tygodni i dni. Dlatego w tym materiale skupiamy się na przeliczaniu tygodni na dni, na przykład: ile dni mają 3 tygodnie.

Najczęstszy błąd polega na pomyleniu jednostek: dziecko zapisuje liczbę tygodni tak, jakby to były dni, albo mnoży przez złą liczbę. Pomaga wtedy przypomnienie, że jeden tydzień to siedem dni, i zapisanie tej zależności przy każdym zadaniu.

W zadaniach z tego działu dziecko może spotkać trzy typy poleceń:

  • Tygodnie i dni: ile to dni – dziecko przelicza podany czas na dni.
  • Tygodnie i dni: wybierz liczbę dni – dziecko wybiera poprawny wynik spośród podanych liczb.
  • Tygodnie i dni: prawda czy fałsz – dziecko ocenia, czy podana równość kalendarzowa jest prawdziwa.

MAT.IV-VI.2.8: wykonuje proste obliczenia kalendarzowe w dniach, tygodniach, miesiącach i latach

Typy zadań: Tygodnie i dni: prawda czy fałsz · Tygodnie i dni: znajdź błąd · Tygodnie i dni: ile to dni · Tygodnie i dni: wybierz liczbę dni

Wyrażenia dwumianowane jako ułamki dziesiętne

Dziecko uczy się zapisywać wielkość złożoną z kilku jednostek, np. 2 m 5 cm, jako jeden ułamek dziesiętny w większej jednostce, np. 2,05 m.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa wymienia tę umiejętność jako zamianę wyrażeń dwumianowanych na ułamki dziesiętne i odwrotnie. Zakres liczbowy nie jest w niej podany wprost, a całe ujęcie obejmuje klasy 4–6. W klasie 5 opiera się ono przede wszystkim na długościach, czyli na tym, co drukują zadania do tego tematu: dziecko zapisuje długość w jednostce większej jako ułamek dziesiętny.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko traktuje każdą jednostkę mniejszą jak kolejną cyfrę po przecinku bez przeliczenia. Przykładowo zapisuje 2 m 5 cm jako 2,5 m, zamiast 2,05 m. Źródło tego błędu jest zwykle takie, że 5 cm to 5 setnych metra, a nie 5 dziesiątych, więc cyfra musi stanąć na miejscu setnych.

W zadaniach dziecko zwykle spotyka trzy typy poleceń:

  • Miara w większej jednostce: wybierz zapis – spośród kilku zapisów dziecko wybiera ten, który oznacza tę samą długość.
  • Miara w większej jednostce: prawda czy fałsz – dziecko ocenia, czy podany zapis dziesiętny jest poprawny, np. czy 3 m 40 cm to 3,4 m.
  • Zapisz długość ułamkiem dziesiętnym – dziecko samo zapisuje podaną długość jako ułamek dziesiętny w metrach lub innej jednostce większej.

MAT.IV-VI.2.10: zamienia wyrażenia dwumianowane na ułamki dziesiętne, a ułamki dziesiętne na wyrażenia dwumianowane

Typy zadań: Miara w większej jednostce: prawda czy fałsz · Miara w większej jednostce: wybierz zapis · Miara w większej jednostce: znajdź błąd · Zapisz długość ułamkiem dziesiętnym

Figury

Objętość prostopadłościanu w klasie 5

Dziecko uczy się obliczać objętość prostopadłościanu, znając długości jego krawędzi, oraz objętość bryły złożonej z kilku prostopadłościanów.

typów zadań: 22Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko potrafi obliczyć objętość prostopadłościanu, gdy zna długości jego trzech krawędzi, oraz obliczyć objętość bryły zbudowanej z kilku prostopadłościanów. Podstawa programowa nie podaje tu konkretnego zakresu liczb, więc nie określa, jakich wielkości mają dotyczyć zadania.

Częsty błąd polega na tym, że dziecko mnoży tylko dwie krawędzie, na przykład obliczając pole podstawy, i zapomina pomnożyć przez trzecią. Bywa też, że myli objętość z polem powierzchni i podaje wynik w jednostkach kwadratowych zamiast sześciennych. Źródłem tego jest zwykle niejasne rozróżnienie między płaskim polem a przestrzenną objętością.

W praktyce zadania na ten temat przybierają kilka form: obliczenie objętości sześcianu, zadanie z treścią o pudełku, zadanie z brakującą krawędzią, wybór poprawnego wyniku spośród podanych, porównanie dwóch pudełek oraz ocena zdań typu prawda czy fałsz. Osobno pojawiają się zadania o bryle z dwóch prostopadłościanów i o bryle z sześcianów jednostkowych.

MAT.IV-VI.4.22: oblicza objętość prostopadłościanu o podanych długościach jego krawędzi i objętość bryły zbudowanej z kilku prostopadłościanów.

Typy zadań: Objętość z sześcianów jednostkowych · Plan budowli: ile sześcianów · Budowla z sześcianów: ile sześcianów · Objętość prostopadłościanu · Objętość prostopadłościanu krok po kroku · Objętość prostopadłościanu: dane zbędne · Objętość prostopadłościanu: prawda czy fałsz · Objętość prostopadłościanu: wybierz wynik · Objętość prostopadłościanu: znajdź błąd · Objętość sześcianu · Wysokość prostopadłościanu z objętości: pytanie odwrotne · Budowla z sześcianów: ile dołożyć do prostopadłościanu · Objętość bryły z dwóch prostopadłościanów · Objętość prostopadłościanu: brakująca krawędź · Objętość prostopadłościanu: porównaj dwa pudełka · Plan budowli: widok z boku · Plan budowli: widok z przodu · Prostopadłościan: dobierz wartości · Prostopadłościan: dokończ zdanie · Prostopadłościan: oceń dwa zdania · Objętość prostopadłościanu: z treścią · Objętość: krawędzie k razy dłuższe

Pole prostokąta i brakujący bok

Dziecko umie obliczyć pole prostokąta z długości boków i wyliczyć brakujący bok, gdy zna pole oraz drugi bok.

typów zadań: 15Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI wymaga, by uczeń obliczał pola trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku i trapezu oraz figur złożonych z tych figur. Ten zapis obejmuje kilka lat nauki, więc w klasie 5 opisujemy tylko to, co drukują zadania z tego tematu: pole prostokąta i szukanie brakującego boku.

Typowy błąd polega na myleniu pola z obwodem. Dziecko dodaje długości boków zamiast je pomnożyć albo przy szukaniu brakującego boku wykonuje złe działanie. Pole prostokąta to iloczyn długości i szerokości, więc gdy znamy pole i jeden bok, drugi bok otrzymujemy, dzieląc pole przez znany bok.

W praktyce zadania to m.in. Pole prostokąta, Pole prostokąta: porównaj dwa pola, Pole prostokąta w życiu codziennym, Brakujący bok prostokąta z pola oraz Brakujący bok prostokąta: wybierz bok. Dziecko liczy pole, porównuje figury i odnajduje brakujący wymiar.

MAT.IV-VI.4.14: oblicza pole trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu oraz pola figur, które można z nich zbudować

Typy zadań: Pole prostokąta · Bok prostokąta z pola: pytanie odwrotne · Brakujący bok prostokąta z pola · Brakujący bok prostokąta: wybierz bok · Pole kwadratu: bok z pola · Pole prostokąta w życiu codziennym · Pole prostokąta: dane zbędne · Pole prostokąta: prawda czy fałsz · Pole prostokąta: wstaw znak · Pole prostokąta: znajdź błąd · Pole i obwód prostokąta: oceń dwa zdania · Pole prostokąta i kwadratu: dokończ zdanie · Pole prostokąta: figura z wyciętym rogiem · Pole prostokąta: porównaj dwa pola · Pole prostokąta: boki k razy dłuższe

Suma kątów w trójkącie i czworokącie

Uczeń oblicza brakujący kąt w trójkącie (suma 180°) i w czworokącie (suma 360°).

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Uczeń korzysta z twierdzenia, że suma miar kątów w trójkącie wynosi 180°, a w czworokącie 360°, i na tej podstawie wylicza brakujący kąt. W zadaniach z tej klasy zna się dwa kąty figury, a trzeba znaleźć trzeci, albo zna się stosunek kątów.

Typowy błąd polega na pomieszaniu sum: dziecko odejmuje od 180° przy czworokącie albo od 360° przy trójkącie, bo pamięta tylko jedną liczbę. Częsty jest też błąd w trójkącie równoramiennym, gdzie uczeń zakłada, że wszystkie kąty są równe, zamiast skorzystać z równości kątów przy podstawie.

W zestawach do druku spotkasz zadania Trzeci kąt trójkąta, Trzeci kąt trójkąta w praktyce, Trzeci kąt trójkąta: wybierz wynik, Kąty trójkąta w danym stosunku, Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry, Kąty trójkąta równoramiennego: kąt między ramionami, Czwarty kąt czworokąta oraz Kąty trójkąta: czy taki trójkąt istnieje?. Pomagają sprawdzić, czy dziecko zna właściwą sumę dla danej figury.

MAT.IV-VI.4.8: stosuje twierdzenia o sumie miar kątów w trójkącie i sumie miar kątów w czworokącie
MAT.IV-VI.4.9: wskazuje ramiona trójkąta równoramiennego, korzysta z równości kątów przy podstawie trójkąta równoramiennego oraz z równości jego ramion

Typy zadań: Czwarty kąt czworokąta · Kąty trójkąta prostokątnego: drugi kąt ostry · Kąty trójkąta: czy taki trójkąt istnieje? · Suma kątów wielokąta krok po kroku · Suma kątów wielokąta: porównaj · Trzeci kąt trójkąta · Trzeci kąt trójkąta: wybierz wynik · Kąty trójkąta równoramiennego: kąt między ramionami · Kąty w trójkącie: oceń dwa zdania · Trzeci kąt trójkąta w praktyce · Kąty trójkąta w danym stosunku (kl. 6–7)

Pole trójkąta

Uczeń uczy się obliczać pole trójkąta i rozpoznawać, które długości do tego wzoru pasują.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie (klasy 4-6) uczeń oblicza pole trójkąta oraz kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku i trapezu, a także figur złożonych z tych figur. W klasie 5 najlepiej widać to w zadaniach, w których dane są długości boków trójkąta prostokątnego lub podstawa i wysokość, a wynik trzeba podać jako pole.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko mnoży dwa boki trójkąta i zapomina o dzieleniu wyniku przez 2, bo myśli tak jak przy prostokącie. Drugi typowy kłopot to użycie jako wysokości dowolnego boku trójkąta, który z nią nie tworzy kąta prostego.

W tym zakresie drukowane są zadania typu:

  • Pole trójkąta: prostokątny z przyprostokątnych, gdzie dane są dwie przyprostokątne,
  • Pole trójkątnej działki, zadanie w kontekście praktycznym,
  • Pole trójkąta, czyli obliczenia z podanymi wymiarami,
  • Pole trójkąta: wybierz wynik oraz prawda czy fałsz, które pomagają sprawdzić, czy dziecko rozumie, skąd bierze się wynik.

MAT.IV-VI.4.14: oblicza pole trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu oraz pola figur, które można z nich zbudować

Typy zadań: Pole trójkąta · Pole trójkąta i równoległoboku: porównaj · Pole trójkąta krok po kroku · Pole trójkąta: dane zbędne · Pole trójkąta: prawda czy fałsz · Pole trójkąta: prostokątny z przyprostokątnych · Pole trójkąta: wybierz wynik · Pole trójkąta: znajdź błąd · Pole trójkąta: dokończ zdanie · Pole trójkątnej figury

Obwód wielokąta i brakujący bok

Dziecko dodaje długości boków wielokąta, aby obliczyć obwód, a także wyznacza brakujący bok, znając obwód i pozostałe boki.

typów zadań: 10Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko potrafi obliczyć obwód wielokąta o podanych długościach boków, czyli zsumować długości wszystkich jego boków. Podstawa programowa w tym punkcie mówi o obwodzie wielokąta o podanych długościach boków; w klasie 5 najczęściej pracuje się na liczbach naturalnych i prostych zadaniach, które ćwiczą dodawanie i zapis z jednostką.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko pomija jeden z boków, zwłaszcza gdy figura ma bok zaznaczony bez opisu lub gdy wielokąt jest narysowany obrócony. Drugi częsty kłopot to mylenie obwodu z polem: dziecko mnoży długości boków zamiast je dodać. Warto wtedy przypomnieć, że obwód to długość "drogi dookoła" figury.

W gotowych zestawach do druku spotkasz zadania typu Obwód wielokąta, w których trzeba zsumować boki, oraz Obwód wielokąta: z treścią (płot), gdzie obwód pojawia się w kontekście ogrodzenia. Zadania Obwód wielokąta: wybierz wynik ćwiczą sprawdzanie odpowiedzi, a Brakujący bok z obwodu oraz Brakujący bok z obwodu: wybierz bok pokazują, jak z obwodu i znanych boków wyliczyć nieznany bok. Osobny typ, Obwód wielokąta foremnego: oblicz bok, dotyczy figur o równych bokach.

MAT.IV-VI.4.15: oblicza obwód wielokąta o podanych długościach boków

Typy zadań: Obwód wielokąta · Bok prostokąta z obwodu: pytanie odwrotne · Brakujący bok z obwodu · Brakujący bok z obwodu: wybierz bok · Obwody prostokąta i kwadratu: porównaj · Obwód prostokąta krok po kroku · Obwód prostokąta: dane zbędne · Obwód wielokąta foremnego: oblicz bok · Obwód wielokąta: wybierz wynik · Obwód wielokąta: z treścią

Pole powierzchni prostopadłościanu

Dziecko oblicza pole powierzchni prostopadłościanu, dodając pola wszystkich jego ścian.

typów zadań: 9Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie uczeń oblicza pole powierzchni prostopadłościanu, czyli sumę pól wszystkich sześciu ścian. Podstawa programowa wskazuje ten cel jako wymagany dla całego etapu, a ta klasa obejmuje go w zadaniach z liczbami naturalnymi i prostymi wymiarami, takimi jak w pudełku o podanych krawędziach. Konkretnego zakresu liczb podstawa nie podaje w tym punkcie, dlatego nie opisujemy go szerzej.

Typowy błąd polega na liczeniu tylko jednej, dwóch albo trzech ścian, na przykład podstawy i jednej ściany bocznej, zamiast wszystkich sześciu. Dziecko zapomina też, że ściany naprzeciwko siebie są takie same, więc pola trzeba policzyć w parach. Drugi częsty kłopot to mieszanie pola z objętością: wynik mnożenia trzech wymiarów to objętość, a nie pole.

Zadania na ten temat w zestawach do druku to m.in. „Pole powierzchni prostopadłościanu: z treścią (pudełko)”, w których trzeba obliczyć, ile papieru potrzeba na opakowanie. Pojawiają się też zadania „Pole powierzchni prostopadłościanu” z liczeniem wprost oraz „Pole powierzchni prostopadłościanu: wybierz wynik” i zadania z sześcianem, gdzie wszystkie krawędzie są równe.

MAT.IV-VI.4.21: oblicza pole powierzchni prostopadłościanu

Typy zadań: Pola powierzchni dwóch prostopadłościanów: porównaj · Pole powierzchni prostopadłościanu · Pole powierzchni prostopadłościanu krok po kroku · Pole powierzchni prostopadłościanu: dane zbędne · Pole powierzchni sześcianu · Pole powierzchni sześcianu: wybierz wynik · Siatka prostopadłościanu: pole powierzchni · Pole powierzchni prostopadłościanu: wybierz wynik · Pole powierzchni prostopadłościanu: z treścią

Pole trapezu: obliczanie i sprawdzanie wyniku

Dziecko oblicza pole trapezu, zna jego wysokość i podstawy oraz sprawdza, czy wynik jest poprawny.

typów zadań: 7Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Podstawa programowa dla etapu IV–VI (klasy 4–6) wymaga, by uczeń obliczał pole trapezu oraz pola figur złożonych z podstawowych figur, takich jak trójkąt, prostokąt czy równoległobok. Dokument nie podaje tu konkretnego zakresu liczb, więc nie określamy go tutaj. W klasie 5 widać to w zadaniach: uczeń ma wykorzystać wzór na pole trapezu do podanych długości podstaw i wysokości.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko bierze za wysokość bok trapezu, który nie jest prostopadły do podstaw, albo zapomina podzielić wynik przez dwa. Często dodaje też tylko jedną podstawę zamiast obu. Warto zwrócić uwagę na to, że wysokość to odcinek prostopadły do podstaw, a nie najdłuższy bok.

W materiałach do druku zadania na ten temat mają kilka form:

  • Pole trapezu: obliczenie pola z podanych podstaw i wysokości.
  • Pole trapezu: wybierz wynik: spośród kilku odpowiedzi dziecko wskazuje poprawną.
  • Pole trapezu: prawda czy fałsz: dziecko ocenia, czy podane zdanie o polu jest prawdziwe.
  • Pole trapezu: oblicz wysokość z pola: znając pole i podstawy, uczeń wyznacza wysokość.
  • Pole działki w kształcie trapezu: zadanie osadzone w sytuacji praktycznej.

MAT.IV-VI.4.14: oblicza pole trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu oraz pola figur, które można z nich zbudować

Typy zadań: Pole trapezu · Pole trapezu krok po kroku · Pole trapezu: dane zbędne · Pole trapezu: prawda czy fałsz · Pole trapezu: wybierz wynik · Pole trapezu: znajdź błąd · Pole figury w kształcie trapezu · Pole trapezu: oblicz wysokość z pola (kl. 6–7)

Brakująca część kąta: kąty przyległe

Dziecko uczy się rozpoznawać kąty przyległe i obliczać brakującą miarę kąta, gdy znane są pozostałe części kąta pełnego.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko rozpoznaje kąty przyległe i stosuje ich własności, czyli wyznacza brakującą miarę kąta na podstawie znanych miar. Podstawa programowa opisuje tę umiejętność ogólnie i nie podaje dla niej konkretnego zakresu liczb, dlatego opieramy się na tym, co pokazują zadania do druku: kąty układające się wokół jednego punktu.

Najczęstszy błąd polega na tym, że dziecko odejmuje od 180° zamiast od 360°. Myli wtedy kąt pełny z kątem półpełnym, bo jedno i drugie kojarzy się z "kątem prostym" lub "prostą". Drugi typowy błąd to pominięcie jednej z części, gdy kątów jest kilka.

Zadania na tę umiejętność to m.in.:

  • Trzeci kąt w kącie pełnym: wybierz miarę – dziecko wybiera właściwą miarę trzeciego kąta spośród podanych.
  • Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym – dziecko wyznacza nieznaną miarę, gdy wokół punktu leżą trzy kąty.
  • Brakująca część kąta: wybierz miarę – dziecko wskazuje brakującą miarę spośród kilku odpowiedzi.
  • Brakująca część kąta – dziecko samodzielnie oblicza brakującą miarę.

MAT.IV-VI.4.4: rozpoznaje kąty przyległe, wierzchołkowe, odpowiadające i naprzemianległe oraz stosuje ich własności

Typy zadań: Brakująca część kąta · Brakująca część kąta: trzy kąty w kącie pełnym · Brakująca część kąta: wybierz miarę · Trzeci kąt trójkąta krok po kroku · Trzeci kąt trójkąta: dane zbędne · Trzeci kąt w kącie pełnym: wybierz miarę · Proste równoległe i sieczna: brakujący kąt (kl. 6–7)

Pole równoległoboku – jak je policzyć

Dziecko oblicza pole równoległoboku, mnożąc długość podstawy przez wysokość opuszczoną na tę podstawę.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko oblicza pole równoległoboku, czyli mnoży długość podstawy przez wysokość poprowadzoną do tej podstawy. Podstawa i wysokość mogą być podane w różnych jednostkach, np. podstawa w decymetrach, a wysokość w centymetrach, więc trzeba je najpierw ujednolicić. Zakres liczb, jaki obejmuje podstawa programowa, dotyczy całego etapu, a w klasie 5 najczęściej spotyka się zadania z liczbami naturalnymi i prostymi wynikami.

Najczęstszy błąd polega na użyciu długości boku zamiast wysokości. W równoległoboku bok nachylony nie jest wysokością, dlatego mnożenie dwóch boków daje wynik niepoprawny. Drugi częsty błąd to mieszanie jednostek: dziecko mnoży 5 dm przez 12 cm i zapisuje wynik bez przeliczenia.

W zadaniach z tej części podręcznika dziecko spotka kilka typów ćwiczeń:

  • Pole równoległoboku – obliczenie pola z podanych podstawy i wysokości.
  • Pole równoległoboku: wybierz wynik – wybór poprawnego wyniku spośród podanych odpowiedzi.
  • Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? – wskazanie długości, która nie jest potrzebna do obliczenia pola, np. długości drugiego boku.
  • Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik – zadania z jednostkami, w których trzeba najpierw przeliczyć wymiary.
  • Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm – obliczenie pola przy mieszanych jednostkach.
  • Pole równoległoboku: wysokość z pola – odwrotne zadanie, w którym znając pole i podstawę, dziecko wyznacza wysokość.

MAT.IV-VI.4.14: oblicza pole trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu oraz pola figur, które można z nich zbudować

Typy zadań: Pole równoległoboku · Pole równoległoboku: wybierz wynik · Pole równoległoboku: która dana jest zbędna? · Pole równoległoboku: wysokość z pola · Pole równoległoboku w dm i cm: wybierz wynik (kl. 6) · Pole równoległoboku: podstawa w dm, wysokość w cm (kl. 6–7)

Dane

Średnia arytmetyczna: liczenie i odczytywanie z wykresu

Dziecko oblicza średnią arytmetyczną zestawu wartości z życia codziennego oraz odczytuje ją z diagramu słupkowego.

typów zadań: 11Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie (klasy IV–VI) dziecko oblicza średnią arytmetyczną przy opisie zjawisk z życia codziennego. W klasie 5 oznacza to zadania, w których trzeba policzyć średnią z podanych wartości, odczytać ją z diagramu słupkowego albo wybrać właściwy wynik spośród kilku podanych.

Typowym błędem jest dzielenie sumy przez złą liczbę, najczęściej przez liczbę kategorii na wykresie zamiast przez liczbę wartości. Dziecko może też podać jedną z wartości z zestawu zamiast średniej albo samą sumę bez dzielenia. Warto wtedy zapytać: ile jest wszystkich pomiarów i co dokładnie znaczy wynik w kontekście zadania.

W gotowych zadaniach do druku pojawiają się m.in. następujące typy:

  • Średnia w życiu codziennym: opis sytuacji, z której trzeba wyliczyć średnią.
  • Średnia z diagramu słupkowego: odczyt wartości z wykresu i obliczenie ich średniej.
  • Oblicz średnią arytmetyczną: bezpośrednie obliczenie dla podanego zestawu liczb.
  • Średnia arytmetyczna: wybierz wynik oraz Średnia z diagramu: wybierz wartość: wybór poprawnej odpowiedzi spośród podanych.

MAT.IV-VI.5.3: oblicza średnią arytmetyczną przy opisie zjawisk z życia codziennego
MAT.IV-VI.5.4: interpretuje dane dotyczące wydatków, oblicza ich średnią wartość oraz formułuje wnioski dotyczące opłacalności różnych rozwiązań – moduł ekonomiczno-finansowy.
MAT.VII-VIII.4.4: stosuje średnią arytmetyczną i medianę w kontekście praktycznym do porównania zestawów danych, w tym danych finansowych – moduł ekonomiczno-finansowy

Typy zadań: Brakująca liczba ze średniej: pytanie odwrotne · Oblicz średnią arytmetyczną · Średnia arytmetyczna krok po kroku · Średnia arytmetyczna: wybierz wynik · Średnia czterech liczb: dane zbędne · Średnia z diagramu: wybierz wartość · Średnie dwóch zestawów liczb: porównaj · Średnia arytmetyczna: dokończ zdanie · Średnia i mediana: oceń dwa zdania · Średnia w życiu codziennym · Średnia z diagramu słupkowego · Średnia arytmetyczna: jaki wynik podniósł średnią (kl. 7–8)

Odczytywanie i porównywanie danych z tabel i diagramów

Dziecko uczy się czytać dane z tabel i diagramów słupkowych oraz porównywać wartości, np. ceny czy wydatki, i wyciągać z nich proste wnioski.

typów zadań: 4Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko potrafi odczytać informacje z tabeli lub diagramu, porównać wartości (np. ceny, koszty, wydatki) i wyciągnąć z nich wniosek. Podstawa programowa wymienia tu tabele, diagramy, wykresy oraz paragony. Nie podaje jednak zakresu liczbowego dla samej klasy 5, więc nie określamy go tutaj.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko odczytuje wartość z niewłaściwego miejsca: bierze sąsiedni słupek, nie sprawdza, ile jednostek przypada na jedną kreskę skali, albo pomija jednostkę w tabeli. Wynik jest wtedy błędny, choć rachunek bywa poprawny.

W praktyce zadania na tę umiejętność wyglądają tak:

  • Diagram słupkowy: porównaj słupki – dziecko wskazuje, który słupek jest wyższy lub niższy i jaką wartość reprezentuje.
  • Diagram słupkowy: o ile więcej – prawda czy fałsz – dziecko sprawdza, czy podane zdanie o różnicy między dwiema wartościami jest prawdziwe.
  • Odczyt z diagramu: wybierz sumę słupków – dziecko odczytuje kilka wartości i wybiera poprawną sumę spośród podanych odpowiedzi.

MAT.IV-VI.5.1: interpretuje dane przedstawione w tekście oraz za pomocą tabel, diagramów i wykresów, w tym wykresów wykonanych za pomocą linii ciągłej, w szczególności porównuje ceny, koszty i wydatki przedstawione w tabelach, na wykresach lub paragonach – moduł ekonomiczno-finansowy
MAT.IV-VI.5.2: przeprowadza proste badania statystyczne: zbiera dane, zapisuje je w uporządkowanej formie i przedstawia wnioski wynikające z zebranych informacji
MAT.IV-VI.5.4: interpretuje dane dotyczące wydatków, oblicza ich średnią wartość oraz formułuje wnioski dotyczące opłacalności różnych rozwiązań – moduł ekonomiczno-finansowy.

Typy zadań: Diagram słupkowy – o ile więcej: znajdź błąd · Diagram słupkowy: o ile więcej — prawda czy fałsz · Diagram słupkowy: porównaj słupki · Odczyt z diagramu: wybierz sumę słupków · Diagram obrazkowy ze skalą: o ile więcej (kl. 7–8) · Udział słupka w całości w procentach (kl. 7–8) · Średnia czterech słupków diagramu (kl. 7–8) · Średnia czterech słupków diagramu: wybierz wynik (kl. 7–8) · Średnia z wykresu kropkowego (kl. 7–8)

Myślenie matematyczne

Proporcje: szukanie brakującej liczby

Dziecko uczy się wyznaczać brakującą wartość w proporcji, korzystając z zależności wprost proporcjonalnych w prostych sytuacjach praktycznych.

typów zadań: 6Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

W klasie 5 dziecko uczy się rozpoznawać, że dwie wielkości rosną razem w tym samym stosunku, i na tej podstawie wyznacza brakującą liczbę. Podstawa programowa dla całego etapu obejmuje zależności wprost proporcjonalne oraz podział proporcjonalny na dwie lub trzy części. W tej klasie area koncentruje się na prostym rozumowaniu proporcjonalnym, np. gdy znamy cenę jednej sztuki i szukamy ceny kilku sztuk.

Typowy błąd polega na dodawaniu zamiast mnożenia lub dzieleniu w niewłaściwą stronę. Na przykład, jeśli 3 zeszyty kosztują 6 zł, dziecko może uznać, że 5 zeszytów kosztuje 6 + 2 = 8 zł, zamiast policzyć stosunek i otrzymać 10 zł. Przyczyną jest przyzwyczajenie do rozumowania „o ile więcej”, a nie „ile razy więcej”.

Zadania na ten temat w materiałach mają postać:

  • Proporcja: brakująca wartość oraz Proporcja: brakujący trzeci wyraz – uzupełnianie jednego elementu zapisu proporcji;
  • Proporcja w zadaniu: przeliczenie na inną liczbę sztuk – zadania tekstowe z cenami lub ilościami;
  • Proporcjonalność prosta: uzupełnij tabelę – wypełnianie brakujących pól w tabeli wartości;
  • Proporcja: wybierz brakujący wyraz oraz Proporcja: prawda czy fałsz – sprawdzanie poprawności zapisu.

MAT.VII-VIII.1.10: rozpoznaje zależności wprost proporcjonalne, stosuje je do wyznaczania wartości jednej wielkości na podstawie drugiej oraz wykorzystuje podział proporcjonalny na dwie lub trzy części w kontekście praktycznym
MAT.IV-VI.6.3.d: używa rozumowania proporcjonalnego, także jako metody ułatwiającej mnożenie i dzielenie.

Typy zadań: Proporcja: brakująca wartość · Proporcja: prawda czy fałsz · Proporcja: wybierz brakujący wyraz · Proporcja: znajdź błąd · Proporcja w zadaniu: przeliczenie na inną liczbę sztuk · Proporcja: brakujący trzeci wyraz · Proporcjonalność prosta: uzupełnij tabelę (kl. 6–7)

Pozostałe typy zadań

Pozostałe typy zadań

typów zadań: 123Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Typy zadań: Tabela: ile razem według zestawienia? (kl. 2–4) · Tabelka kreskowa – dwa wiersze razem: znajdź błąd (kl. 1–2) · Tabelka kreskowa – ile razem: znajdź błąd (kl. 1–3) · Tabelka kreskowa: dwa wiersze razem (kl. 1–2) · Tabelka kreskowa: dwa wiersze razem: prawda czy fałsz (kl. 1–2) · Tabelka kreskowa: ile razem (kl. 1–3) · Tabelka kreskowa: ile razem: prawda czy fałsz (kl. 1–3) · Tabelka kreskowa: najdłuższy wiersz (kl. 1–2) · Tabelka kreskowa: najdłuższy wiersz: wybierz wynik (kl. 1–2) · Tabelka kreskowa: o ile więcej (kl. 1–3) · Tabelka kreskowa: o ile więcej: wybierz wynik (kl. 1–3) · Tabelka kreskowa: odczytaj wiersz (kl. 1–3) · Tabelka kreskowa: policz kreski (zerówka – kl. 1) · Tabelka kreskowa – najwięcej minus najmniej: znajdź błąd (kl. 2–4) · Tabelka kreskowa: cztery wiersze razem (kl. 2–4) · Tabelka kreskowa: cztery wiersze razem: wybierz wynik (kl. 2–4) · Tabelka kreskowa: ile kresek dorysować (kl. 1–2) · Tabelka kreskowa: najwięcej minus najmniej (kl. 2–4) · Tabelka kreskowa: najwięcej minus najmniej: prawda czy fałsz (kl. 2–4) · Tabelka kreskowa: zakryty wiersz (kl. 2–3) · Tabelka kreskowa: zakryty wiersz: wybierz wynik (kl. 2–3) · Brakujący wiersz zestawienia przy znanej sumie (kl. 2–4) · Diagram obrazkowy: jeden rysunek oznacza kilka (kl. 2–4) · Razem z zestawienia: prawda czy fałsz (kl. 2–4) · Razem z zestawienia: wybierz poprawną odpowiedź (kl. 2–4) · Rzeczywista długość ze skali krok po kroku · Skala planu: dane zbędne · Odległość na mapie i w terenie · Skala liczbowa i mianowana: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Skala liczbowa i mianowana: znajdź błąd (kl. 6–7) · Skala mapy: wybierz odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala mapy: odległość na mapie w centymetrach (kl. 6–7) · Skala mapy: odległość w kilometrach (kl. 6–7) · Skala mapy: wyznacz skalę (kl. 6–7) · Skala: z liczbowej na mianowaną (kl. 6–7) · Skala planu: rzeczywiste pole obszaru (kl. 7–8) · Równanie a · x = b · Równanie a · x = b: czy liczba jest rozwiązaniem? · Równanie a · x = b: znajdź błąd · Równanie x + a = b · Równanie x : a = b · Równanie x − a = b · Równanie x − a = b: wybierz rozwiązanie · Równanie x + a = b: zmiana po obu stronach · Wartość wyrażenia z literą · Wartość wyrażenia z literą: prawda czy fałsz · Wartość wyrażenia z literą: wybierz wynik · Wartość wyrażenia z literą: znajdź błąd · Wartość wzoru dla podanych liczb · Wyrażenia: ile razy większe, bez liczenia · Wartość wyrażenia z literą: porównaj dwa wyrażenia · Równanie z niewiadomą: prawda czy fałsz · Równanie z niewiadomą: wybierz odpowiedź · Równanie z niewiadomą: znajdź błąd · Równanie z treści: jaką liczbę pomyślano · Równanie z niewiadomą na początku: z treścią · Ile wielokrotności w przedziale: prawda czy fałsz · Ile wielokrotności w przedziale: znajdź błąd · Liczby podzielne przez dwie liczby: wybierz wynik · Wielokrotności w przedziale: ile liczb się dzieli · Wspólne wielokrotności: ile liczb dzieli się przez obie · Najdłuższy możliwy trzeci bok · Nierówność trójkąta: ile długości ma trzeci bok · Nierówność trójkąta: prawda czy fałsz · Nierówność trójkąta: znajdź błąd · Trzeci bok trójkąta: wybierz liczbę możliwości · Rodzaj trójkąta ze względu na boki · Rodzaj trójkąta ze względu na kąty · Rodzaje trójkątów: prawda czy fałsz · Rodzaje trójkątów: zawieranie nazw · Przekątne wielokąta krok po kroku · Przekątne wielokąta: dane zbędne · Przekątne wielokąta: z jednego wierzchołka · Przekątne z wierzchołka: wybierz liczbę · Przekątne wielokąta: dobierz wartości · Przekątne wielokąta: ile ich jest? · Przekątne wielokąta: na ile trójkątów? · Przekątne wielokąta: wybierz liczbę · Przekątne wielokąta: ile boków? (kl. 6–7) · Czworokąty: ile par boków równoległych? · Jak nazywa się ten czworokąt? · Pary boków równoległych: prawda czy fałsz · Pary boków równoległych: wstaw znak · Czworokąty: czy kwadrat to też prostokąt · Promień i średnica: prawda czy fałsz · Promień i średnica: znajdź błąd · Promień ze średnicy · Promień ze średnicy: wybierz wynik · Średnica z promienia · Równoległe czy prostopadłe? · Odległość prostych: prawda czy fałsz (kl. 6–7) · Odległość prostych: znajdź błąd (kl. 6–7) · Proste równoległe: odległość (kl. 6–7) · Proste równoległe: wybierz odległość (kl. 6–7) · Odczytaj kąt z kątomierza · Kątomierz w zadaniu tekstowym: zmierz kąt · Kątomierz – ile brakuje do 180°: wstaw znak · Kątomierz – ile brakuje do 180°: znajdź błąd · Kątomierz: ile brakuje do 180° · Kątomierz: ile brakuje do 180°: prawda czy fałsz · Kątomierz: ile brakuje do 180°: wybierz wynik · Kątomierz: prawda czy fałsz · Kątomierz: różnica od kąta prostego · Kątomierz: wstaw znak · Kątomierz: wybierz miarę kąta · Kątomierz: znajdź błąd · Odcinki na prostej: wybierz, ile ich jest · Odcinki na prostej: ile ich jest? · Końce figury: prawda czy fałsz (kl. 4) · Końce figury: wstaw znak (kl. 4) · Odcinek, półprosta czy prosta? (kl. 4) · Wysokość trójkąta: czy to wysokość · Wysokość trójkąta: wybierz wynik · Wysokość trójkąta: z pola i podstawy · Graniastosłup: ile ma wierzchołków? · Graniastosłup: wybierz liczbę wierzchołków · Ostrosłup: ile ma ścian? · Graniastosłup: ile ma krawędzi? · Graniastosłup: podstawa z liczby krawędzi · Graniastosłup: wybierz liczbę krawędzi · Krawędzie bryły z rysunku · Ostrosłup: ile ma krawędzi? · Ostrosłup: podstawa z liczby krawędzi · Ostrosłup: wybierz liczbę krawędzi · Wierzchołki bryły z rysunku · Wierzchołki bryły z rysunku: prawda czy fałsz · Wierzchołki bryły z rysunku: wybierz wynik · Wierzchołki bryły z rysunku: znajdź błąd · Ściany bryły z rysunku · Ściany bryły z rysunku: prawda czy fałsz · Ściany bryły z rysunku: wybierz wynik · Ściany bryły z rysunku: znajdź błąd · Bryła z rysunku – ściany boczne: znajdź błąd (kl. 7–8) · Bryła z rysunku: ściany boczne (kl. 7–8) · Bryła z rysunku: ściany boczne: prawda czy fałsz (kl. 7–8) · Bryła z rysunku: ściany boczne: wybierz wynik (kl. 7–8) · Odbicie w prostej pionowej: wybierz współrzędną · Punkt symetryczny względem prostej · Symetria osiowa: ile osi symetrii ma figura · Symetria osiowa: odbicie względem pionowej prostej · Symetria osiowa: prawda czy fałsz · Symetria osiowa: znajdź błąd · Oś symetrii w zadaniu tekstowym: gdzie stoi lustro · Symetria osiowa w zadaniu tekstowym: gdzie jest odbicie · Symetria osiowa: oś pary punktów · Jaka to bryła? · Jaka to bryła? Wybierz nazwę · Krawędzie bryły: prawda czy fałsz · Krawędzie bryły: znajdź błąd · Siatka sześcianu – ściana naprzeciw: znajdź błąd · Siatka sześcianu: czy to siatka? · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: prawda czy fałsz · Siatka sześcianu: ściana naprzeciw: wybierz wynik · Siatka sześcianu w zadaniu tekstowym: kostka do gry · Działania odwrotne: pomyślana liczba · Działania odwrotne: wybierz liczbę pośrednią · Pomyślałem liczbę: wybierz ją · Odległość punktu od prostej · Odległość punktu od prostej: prosta pionowa · Odległość punkt–prosta (pozioma): wybierz odpowiedź · Odległość punkt–prosta (pionowa): prawda czy fałsz · Odległość punkt–prosta (pionowa): wstaw znak · Odległość punkt–prosta (pionowa): wybierz odpowiedź · Odległość punkt–prosta (pionowa): znajdź błąd · Podział kąta na połowy konstrukcją · Trójkąt z trzech odcinków · Środek odcinka konstrukcją · Konstrukcja dwusiecznej kąta (kl. 7–8) · Konstrukcja symetralnej odcinka (kl. 7–8) · Trójkąt z trzech boków: sprawdź i skonstruuj (kl. 7–8)

Tak wygląda zadanie

Oblicz. Wynik podaj w postaci ułamka nieskracalnego lub liczby mieszanej.

3/15 + 8/15 = □

Odpowiedź: 11/15

Zamień jednostki.

22 m = □ cm

Odpowiedź: 2200 cm

Oblicz objętość prostopadłościanu o krawędziach a, b, c.

a = 7 cm, b = 4 cm, c = 8 cm

Odpowiedź: 224 cm³

Na sprawdzian i na lekcję

Sprawdzian w grupach A–D

Na sprawdzian albo kartkówkę: wydruk w maksymalnie czterech grupach (A–D) — ten sam układ, w każdej grupie inne liczby i inna kolejność odpowiedzi, jeden wspólny klucz odpowiedzi.

Utwórz arkusz w grupach →
Popraw zadania w edytorze

Zmień liczby, kolejność i treść zadań na gotowym arkuszu.

Wypróbuj edytor →
Test wyboru

Te same zadania z odpowiedziami do wyboru i kartą odpowiedzi dla ucznia.

Utwórz test →

Powtórka z wcześniejszych klas

Tematy, które nie mają jeszcze typów zadań dla tej klasy — zadania pochodzą z klas wcześniejszych.

Ułamek jako część całości

Dziecko zapisuje część całości jako ułamek właściwy, np. 3/5 zbioru, i odczytuje taki zapis jako część całości.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Ten punkt podstawy programowej obejmuje cały etap IV–VI, a nie tylko klasę 5. W tej klasie dziecko ma przedstawiać część danej całości za pomocą ułamka i rozumieć, że ułamek właściwy (mniejszy od całości) opisuje część całości. Konkretny zakres liczb nie jest w tym punkcie podany, więc nie wskazujemy go tutaj.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko traktuje ułamek jak dwie niezależne liczby, a nie jako jedną część podzieloną na równe kawałki. Przy zapisie 3/5 zbioru może na przykład wziąć 3 przedmioty ze zbioru, nie dzieląc go najpierw na 5 równych grup. Mianownik mówi, na ile równych części podzielono całość, a licznik, ile takich części wzięto.

W wydruku dla klasy 5 zadania na ten temat występują w trzech wariantach:

  • Jedna część zbioru: dziecko wybiera liczbę odpowiadającą jednej części całości.
  • Ułamek zbioru: a/b całości: dziecko odczytuje lub zapisuje część całości jako ułamek.
  • Ułamek zbioru: wybierz, ile to przedmiotów: dziecko określa, ile przedmiotów stanowi wskazaną część zbioru.

MAT.IV-VI.1.17: przedstawia część danej całości za pomocą ułamka oraz interpretuje ułamek właściwy jako część danej całości

Typy zadań: Ułamek zbioru: wybierz, ile to przedmiotów (kl. 3) · Jedna część zbioru: wybierz liczbę (kl. 3) · Ułamek zbioru: a/b całości (kl. 3)

Połowa i ćwierć całości

Dziecko potrafi zapisać część całości jako ułamek, np. 1/2 lub 1/4 figury albo zbioru, oraz odczytać, co oznacza ułamek właściwy.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Na tym etapie dziecko uczy się przedstawiać część danej całości za pomocą ułamka i rozumieć, że ułamek właściwy (taki, w którym licznik jest mniejszy od mianownika) opisuje część całości. Podstawa programowa dla tego punktu obejmuje klasy 4–6, więc nie wskazuje konkretnego zakresu liczb dla samej piątej klasy. W praktyce w tym roku druki pokazują przede wszystkim połowy i ćwierci: dziecko ma zobaczyć, że 1/2 to jedna z dwóch równych części, a 1/4 to jedna z czterech równych części tej samej całości.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko traktuje mianownik jako „wielkość kawałka”, a nie liczbę równych części. Stąd bierze się przekonanie, że 1/4 jest większe niż 1/2, bo 4 jest większe od 2. Drugi częsty błąd to zapisywanie ułamka według liczby zamalowanych części bez sprawdzenia, czy wszystkie części są równe, albo liczenie części ze złym mianownikiem, gdy całość została podzielona inaczej niż na pierwszy rzut oka wygląda.

Zadania na tę umiejętność to m.in. „Część całości (połowy i ćwierci)”, w którym dziecko zapisuje, jaką część figury zamalowano. Przy zbiorach pojawiają się zadania „Ułamek zbioru: ile to jest część z całości” oraz „Ułamek zbioru: wybierz, ile to części”. Zadanie „Część zbioru: popraw błąd” pokazuje gotową, błędną odpowiedź do poprawienia, a „Ile części niezamalowanych: prawda czy fałsz” uczy sprawdzać zapis przez porównanie z rysunkiem.

MAT.IV-VI.1.17: przedstawia część danej całości za pomocą ułamka oraz interpretuje ułamek właściwy jako część danej całości

Typy zadań: Część całości (połowy i ćwierci) (kl. 3) · Część zbioru: popraw błąd (kl. 3) · Ile części niezamalowanych: prawda czy fałsz (kl. 3) · Ułamek zbioru: ile jest wszystkich? (kl. 3) · Ułamek zbioru: ile to jest część z całości (kl. 3) · Ułamek zbioru: wybierz, ile to części (kl. 3) · Wymyśl zbiory do równego podziału (kl. 3)

Porównywanie ułamków o tym samym mianowniku

Dziecko uczy się stwierdzać, który z dwóch ułamków jest większy, i zapisywać wynik znakiem <, > lub =.

Utwórz arkusz →

Opis i typy zadań

Według podstawy programowej uczeń w klasie 5 porównuje ułamki zwykłe i dziesiętne. Podstawa nie określa tu zakresu liczb dla samej klasy 5, więc nie podajemy go tutaj. Zadania drukowane w tym temacie dotyczą ułamków o tym samym mianowniku, dlatego właśnie na nich opiera się ten opis.

Typowy błąd polega na tym, że dziecko patrzy na mianownik i uznaje, że większy mianownik oznacza większy ułamek. Przy ułamkach o różnych mianownikach to prowadzi do pomyłek, np. przy porównaniu 1/3 i 1/5. Gdy mianowniki są takie same, wystarczy porównać liczniki, bo mówią, ile takich samych części mamy. To rozumienie warto sprawdzić, zanim dziecko przejdzie do bardziej złożonych porównań.

W tym temacie spotkacie trzy rodzaje zadań:

  • Większy ułamek: wybierz licznik – dziecko wybiera taki licznik, żeby ułamek był większy od podanego.
  • Ułamki o tym samym mianowniku: porównaj – dziecko uzupełnia znak <, > lub = między dwoma ułamkami.
  • Porównanie ułamków o tym samym mianowniku: prawda czy fałsz – dziecko ocenia, czy podane zdanie o porównaniu jest prawdziwe.

MAT.IV-VI.1.26: porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne)

Typy zadań: Porównanie ułamków o tym samym mianowniku: prawda czy fałsz (kl. 3) · Ułamki o tym samym mianowniku: porównaj (kl. 3) · Większy ułamek: wybierz licznik (kl. 3)

Więcej o tej klasie

Czego uczy się dziecko z matematyki w klasie 5?

W klasie 5 dziecko poznaje cechy podzielności, liczby pierwsze, rozkład na czynniki, NWD i NWW. Dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe i dziesiętne, zaokrągla i zamienia jednostki. W geometrii korzysta z sumy kątów trójkąta i czworokąta, oblicza pola trójkąta, równoległoboku i trapezu, objętość i pole powierzchni prostopadłościanu, a z danych liczy średnią arytmetyczną.

Ważne o podstawie programowej: nowa podstawa (Dz.U. 2026 poz. 378) obejmuje klasę 5 od roku szkolnego 2027/2028 — wchodzi rocznikowo. W latach przed 2027/2028 klasa 5 uczy się jeszcze według podstawy z 2017 r.; zakres tych działów jest w obu podstawach zbliżony. Podstawa dla klas IV–VI jest blokowa — mówi, co uczeń umie na koniec klasy VI. Przypisanie tematu do klasy to nasza decyzja według typowego rozkładu materiału; w sekcji „Zakres programowy” widzisz cały blok IV–VI z cytatami rozporządzenia.

Powiązanie z podstawą programową

Każdy wiersz to wymaganie podstawy programowej w brzmieniu z urzędowego źródła podlinkowanego niżej, obok nasze tematy.

WymaganieNasze tematy
MAT.IV-VI.1 · Liczby
MAT.IV-VI.1.1 stosuje dziesiątkowy system zapisu liczb naturalnych, w tym porównuje i zaokrągla liczby naturalne oraz interpretuje je na osi liczbowej Zapis i porównywanie liczb wielocyfrowych · Zaokrąglanie liczb naturalnych w klasie 5
MAT.IV-VI.1.2 odczytuje i zapisuje liczby naturalne w systemie rzymskim w zakresie od 1 do 3000 Liczby rzymskie do 3000: czytanie i zapis
MAT.IV-VI.1.3 rozpoznaje liczby podzielne przez 2, 3, 4, 5, 9, 10 Cechy podzielności: 2, 3, 4, 5, 9 i 10
MAT.IV-VI.1.4 zna pojęcie liczby pierwszej i rozpoznaje liczbę złożoną, gdy jest ona jednocyfrowa lub dwucyfrowa, a także gdy na istnienie dzielnika wskazuje cecha podzielności Liczby pierwsze i złożone: jak je rozpoznać
MAT.IV-VI.1.5 rozkłada liczby jedno- lub dwucyfrowe na czynniki pierwsze Rozkład liczby na czynniki pierwsze
MAT.IV-VI.1.6 znajduje wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności dwóch liczb jedno- lub dwucyfrowych, w tym największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną wielokrotność Dzielniki i wielokrotności liczby · Największy wspólny dzielnik (NWD) – jak go znaleźć · NWW – najmniejsza wspólna wielokrotność
MAT.IV-VI.1.7 posługuje się dzielnikami i wielokrotnościami liczb w obliczeniach i rozumowaniach Dzielniki i wielokrotności liczby
MAT.IV-VI.1.8 określa liczebność zbioru liczb z pewnego niewielkiego zakresu, opisanego za pomocą pewnych warunków
MAT.IV-VI.1.9 dodaje i odejmuje liczby naturalne w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich Dodawanie i odejmowanie pisemne liczb wielocyfrowych
MAT.IV-VI.1.10 mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, dwucyfrową lub trzycyfrową w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich Mnożenie pisemne przez liczbę jednocyfrową · Mnożenie pisemne liczb wielocyfrowych · Dzielenie pisemne przez jedną cyfrę · Dzielenie pisemne przez liczbę dwucyfrową
MAT.IV-VI.1.11 interpretuje dzielenie liczb naturalnych jako podział oraz jako mieszczenie Dzielenie pisemne przez jedną cyfrę
MAT.IV-VI.1.12 wykonuje działania na liczbach naturalnych, stosując wygodne dla siebie strategie ułatwiające obliczenia, w tym własności przemienności i łączności dodawania i mnożenia oraz rozdzielność mnożenia i dzielenia względem dodawania i odejmowania Rachunek sprytny: liczenie wygodniejszymi sposobami
MAT.IV-VI.1.13 wykonuje dzielenie z resztą liczb naturalnych i korzysta z własności reszt Dzielenie pisemne przez jedną cyfrę
MAT.IV-VI.1.14 porównuje różnicowo i ilorazowo liczby naturalne Porównywanie różnicowe i ilorazowe
MAT.IV-VI.1.15 oblicza potęgi liczb naturalnych o wykładnikach całkowitych dodatnich, wśród liczb dwucyfrowych rozpoznaje liczby będące kwadratami i sześcianami liczb całkowitych Kwadraty i sześciany liczb oraz ułamków
MAT.IV-VI.1.16 posługuje się liczbami całkowitymi także w sytuacjach wynikających z życia codziennego, porównuje liczby całkowite i wykonuje na nich proste rachunki pamięciowe, interpretuje liczby całkowite na osi liczbowej oraz oblicza odległość dwóch liczb całkowitych na osi liczbowej
MAT.IV-VI.1.17 przedstawia część danej całości za pomocą ułamka oraz interpretuje ułamek właściwy jako część danej całości Ułamek jako część całości · Połowa i ćwierć całości
MAT.IV-VI.1.18 interpretuje ułamek jako iloraz liczb naturalnych Ułamek jako wynik dzielenia
MAT.IV-VI.1.19 skraca i rozszerza ułamki zwykłe, sprowadza ułamki do wspólnego mianownika Rozszerzanie ułamków zwykłych · Skracanie ułamków – jak to działa w klasie 5 · Ułamki o różnych mianownikach: wspólny mianownik
MAT.IV-VI.1.20 przedstawia ułamek niewłaściwy w postaci liczby mieszanej, a liczbę mieszaną w postaci ułamka niewłaściwego Zamiana ułamków niewłaściwych i liczb mieszanych
MAT.IV-VI.1.21 zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętne zaznaczone na osi liczbowej Ułamki na osi liczbowej · Ułamki dziesiętne na osi liczbowej
MAT.IV-VI.1.22 zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych Jak zamienić ułamek dziesiętny na zwykły · Zapis i odczyt ułamków dziesiętnych
MAT.IV-VI.1.23 zamienia ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1000 itd. na ułamki dziesiętne Ułamek zwykły zapisany jako dziesiętny
MAT.IV-VI.1.24 zapisuje ułamki zwykłe, których mianowniki nie są dzielnikami liczb 10, 100, 1000 itd., w postaci rozwinięcia dziesiętnego nieskończonego w przypadkach niewymagających skomplikowanych rachunków
MAT.IV-VI.1.25 zaokrągla ułamki dziesiętne Zaokrąglanie ułamków dziesiętnych – jak to działa
MAT.IV-VI.1.26 porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne) Porównywanie ułamków w klasie 5 · Porównywanie ułamków o tym samym mianowniku · Porównywanie ułamków dziesiętnych w klasie 5
MAT.IV-VI.1.27 dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- i dwucyfrowych Dodawanie i odejmowanie ułamków o tym samym mianowniku · Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach · Mnożenie ułamka przez liczbę naturalną · Mnożenie ułamków przez ułamki: jak to ćwiczymy · Dzielenie ułamków: jednostkowe przez liczby · Dzielenie ułamków przez ułamki – jak to rozumieć
MAT.IV-VI.1.28 wykonuje obliczenia na ułamkach dziesiętnych w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich w zakresie:
MAT.IV-VI.1.28.a dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętne w przypadkach, gdy ułamki mają co najwyżej trzy cyfry po przecinku Dodawanie i odejmowanie ułamków dziesiętnych · Mnożenie ułamków dziesiętnych · Mnożenie i dzielenie ułamków dziesiętnych przez 10, 100 i 1000
MAT.IV-VI.1.28.b dzieli ułamki dziesiętne w przypadkach dających się sprowadzić do dzielenia przez liczbę naturalną co najwyżej trzycyfrową Dzielenie ułamków dziesiętnych
MAT.IV-VI.1.29 oblicza potęgi o wykładnikach całkowitych dodatnich ułamków zwykłych i dziesiętnych, także za pomocą kalkulatora Kwadraty i sześciany liczb oraz ułamków
MAT.IV-VI.1.30 porównuje różnicowo ułamki Dodawanie i odejmowanie ułamków o tym samym mianowniku · Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikach
MAT.IV-VI.1.31 oblicza ułamek danej wielkości Ułamek danej liczby, czyli jak znaleźć część całości
MAT.IV-VI.1.32 wykonuje nieskomplikowane rachunki, w których występują liczby wymierne
MAT.IV-VI.1.33 interpretuje 100 % danej wielkości jako całość, 50 % – jako połowę, 25 % – jako jedną czwartą, 10 % – jako jedną dziesiątą, 1 % – jako jedną setną część tej wielkości
MAT.IV-VI.1.34 oblicza procent danej wielkości w przypadkach osadzonych w kontekście praktycznym
MAT.IV-VI.1.35 oblicza cenę jednostkową i koszt zakupu kilku sztuk towaru, porównuje opłacalność różnych opcji zakupu (np. rabat, promocja, zakup w pakiecie) – moduł ekonomiczno-finansowy Obliczanie wartości dla jednej sztuki · Obliczenia pieniężne: budżet i opłacalność
MAT.IV-VI.1.36 stosuje reguły dotyczące kolejności wykonywania działań Kolejność działań z nawiasami
MAT.IV-VI.1.37 szacuje wyniki działań Szacowanie wyników działań
MAT.IV-VI.1.38 używa kalkulatora w zadaniach, w których obliczenia są złożone, a ich wykonywanie nie jest głównym celem zadania, na przykład w problemach opartych na rzeczywistych danych.
MAT.IV-VI.2 · Miary
MAT.IV-VI.2.1 mierzy odcinki z dokładnością do 1 mm i szacuje ich długości w sytuacjach praktycznych
MAT.IV-VI.2.2 posługuje się jednostkami długości: milimetr, centymetr, decymetr, metr i kilometr, w sytuacjach praktycznych przelicza te jednostki z jednej na drugą Zamiana jednostek długości w klasie 5
MAT.IV-VI.2.3 mierzy kąty mniejsze niż 180° z dokładnością do jednego stopnia oraz rysuje dowolne kąty, gdy ich miara jest podana w pełnych stopniach Rodzaje kątów: ostry, prosty, rozwarty i inne
MAT.IV-VI.2.4 stosuje jednostki pola: mm2, cm2, dm2, m2, km2, ar, hektar Zamiana jednostek pola i objętości w klasie 5
MAT.IV-VI.2.5 stosuje jednostki objętości i pojemności: cm3, dm3, m3, mililitr, litr Zamiana jednostek pojemności w klasie 5
MAT.IV-VI.2.6 przelicza jednostki pola i jednostki objętości w kontekstach praktycznych Zamiana jednostek pola i objętości w klasie 5
MAT.IV-VI.2.7 stosuje, w tym przelicza, jednostki masy w kontekstach praktycznych: gram, dekagram, kilogram, tona Zamiana jednostek masy
MAT.IV-VI.2.8 wykonuje proste obliczenia kalendarzowe w dniach, tygodniach, miesiącach i latach Obliczenia kalendarzowe: tygodnie i dni
MAT.IV-VI.2.9 wykonuje proste obliczenia zegarowe w godzinach, minutach i sekundach Liczenie czasu: godziny, minuty i sekundy
MAT.IV-VI.2.10 zamienia wyrażenia dwumianowane na ułamki dziesiętne, a ułamki dziesiętne na wyrażenia dwumianowane Wyrażenia dwumianowane jako ułamki dziesiętne
MAT.IV-VI.2.11 oblicza rzeczywistą długość odcinka, gdy dana jest jego długość w skali, oraz oblicza długość odcinka w skali, gdy dana jest jego rzeczywista długość
MAT.IV-VI.2.12 w kontekście praktycznym oblicza: drogę przy danej prędkości i czasie, prędkość przy danej drodze i czasie, czas przy danej drodze i prędkości oraz stosuje jednostki prędkości km/h oraz m/s
MAT.IV-VI.2.13 wykonuje obliczenia pieniężne związane z codziennymi wydatkami, budżetem, oszczędzaniem, wymianą walut i porównywaniem cen, interpretuje dokumenty z jednostkami miar i cenami – moduł ekonomiczno-finansowy Obliczenia pieniężne: budżet i opłacalność
MAT.IV-VI.2.14 stosuje proste aplikacje i narzędzia cyfrowe do rozwiązywania problemów związanych z pomiarami i przeliczaniem jednostek.
MAT.IV-VI.3 · Algebra
MAT.IV-VI.3.1 opisuje wielkości oraz zależności między wielkościami za pomocą wyrażeń algebraicznych na podstawie informacji osadzonych w kontekście praktycznym
MAT.IV-VI.3.2 oblicza wartości prostych wyrażeń algebraicznych w sytuacjach niewymagających skomplikowanych rachunków oraz porównuje, analizuje i interpretuje otrzymane wyniki
MAT.IV-VI.3.3 korzysta z nieskomplikowanych wzorów, w których występują oznaczenia literowe
MAT.IV-VI.3.4 układa równania na podstawie informacji podanych w zadaniu
MAT.IV-VI.3.5 rozwiązuje proste równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą występującą po jednej stronie równania.
MAT.IV-VI.4 · Figury
MAT.IV-VI.4.1 rozpoznaje i nazywa figury: punkt, prosta, półprosta, odcinek
MAT.IV-VI.4.2 rozpoznaje, nazywa i rysuje kąty, rozróżnia kąt ostry, prosty, rozwarty, półpełny, pełny, wklęsły i wypukły, wskazuje wierzchołek i ramiona kąta Rodzaje kątów: ostry, prosty, rozwarty i inne
MAT.IV-VI.4.3 rozpoznaje oraz rysuje proste i odcinki prostopadłe i równoległe, także na kartce w kratkę
MAT.IV-VI.4.4 rozpoznaje kąty przyległe, wierzchołkowe, odpowiadające i naprzemianległe oraz stosuje ich własności Brakująca część kąta: kąty przyległe
MAT.IV-VI.4.5 rozpoznaje, nazywa i rysuje wielokąty, wskazuje ich wierzchołki i kąty wewnętrzne, boki, przekątne
MAT.IV-VI.4.6 rozpoznaje, nazywa i rysuje koło i okrąg, wskazuje ich środek, promień, średnicę, cięciwę, rysuje cięciwę koła i okręgu, a także (przy danym środku) promień i średnicę
MAT.IV-VI.4.7 rozpoznaje, nazywa, rysuje trójkąt ostrokątny, prostokątny i rozwartokątny oraz różnoboczny, równoramienny i równoboczny
MAT.IV-VI.4.8 stosuje twierdzenia o sumie miar kątów w trójkącie i sumie miar kątów w czworokącie Suma kątów w trójkącie i czworokącie
MAT.IV-VI.4.9 wskazuje ramiona trójkąta równoramiennego, korzysta z równości kątów przy podstawie trójkąta równoramiennego oraz z równości jego ramion Suma kątów w trójkącie i czworokącie
MAT.IV-VI.4.10 konstruuje trójkąt o podanych bokach, ustala możliwość zbudowania trójkąta o danych długościach boków
MAT.IV-VI.4.11 rozpoznaje, nazywa, rysuje kwadrat, prostokąt, romb, równoległobok, trapez, w tym trapez równoramienny i prostokątny, oraz stosuje ich własności
MAT.IV-VI.4.12 rozpoznaje i rysuje figury osiowosymetryczne, wskazuje i rysuje ich osie symetrii
MAT.IV-VI.4.13 rozpoznaje i rysuje wysokości w trójkącie, równoległoboku, trapezie
MAT.IV-VI.4.14 oblicza pole trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu oraz pola figur, które można z nich zbudować Pole prostokąta i brakujący bok · Pole trójkąta · Pole równoległoboku – jak je policzyć · Pole trapezu: obliczanie i sprawdzanie wyniku
MAT.IV-VI.4.15 oblicza obwód wielokąta o podanych długościach boków Obwód wielokąta i brakujący bok
MAT.IV-VI.4.16 zaznacza w układzie współrzędnych punkty o podanych współrzędnych całkowitych oraz odczytuje współrzędne zaznaczonych punktów kratowych
MAT.IV-VI.4.17 oblicza odległość między punktami w układzie współrzędnych, których pierwsze lub drugie współrzędne są takie same
MAT.IV-VI.4.18 rozpoznaje ostrosłup, graniastosłup, w tym prostopadłościan i sześcian, rozpoznaje walec, stożek i kulę
MAT.IV-VI.4.19 wskazuje wierzchołki, krawędzie, ściany boczne i podstawy graniastosłupów i ostrosłupów
MAT.IV-VI.4.20 rozpoznaje i rysuje siatkę graniastosłupa prostego, w tym sześcianu, ostrosłupa prawidłowego czworokątnego lub trójkątnego, wykonuje model graniastosłupa prostego i ostrosłupa z podanej lub samodzielnie stworzonej siatki
MAT.IV-VI.4.21 oblicza pole powierzchni prostopadłościanu Pole powierzchni prostopadłościanu
MAT.IV-VI.4.22 oblicza objętość prostopadłościanu o podanych długościach jego krawędzi i objętość bryły zbudowanej z kilku prostopadłościanów. Objętość prostopadłościanu w klasie 5
MAT.IV-VI.5 · Dane
MAT.IV-VI.5.1 interpretuje dane przedstawione w tekście oraz za pomocą tabel, diagramów i wykresów, w tym wykresów wykonanych za pomocą linii ciągłej, w szczególności porównuje ceny, koszty i wydatki przedstawione w tabelach, na wykresach lub paragonach – moduł ekonomiczno-finansowy Odczytywanie i porównywanie danych z tabel i diagramów
MAT.IV-VI.5.2 przeprowadza proste badania statystyczne: zbiera dane, zapisuje je w uporządkowanej formie i przedstawia wnioski wynikające z zebranych informacji Odczytywanie i porównywanie danych z tabel i diagramów
MAT.IV-VI.5.3 oblicza średnią arytmetyczną przy opisie zjawisk z życia codziennego Średnia arytmetyczna: liczenie i odczytywanie z wykresu
MAT.IV-VI.5.4 interpretuje dane dotyczące wydatków, oblicza ich średnią wartość oraz formułuje wnioski dotyczące opłacalności różnych rozwiązań – moduł ekonomiczno-finansowy. Średnia arytmetyczna: liczenie i odczytywanie z wykresu · Odczytywanie i porównywanie danych z tabel i diagramów
MAT.IV-VI.6 · Myślenie matematyczne
MAT.IV-VI.6.1 stosuje ogólne metody rozwiązywania problemów matematycznych, w tym:
MAT.IV-VI.6.1.a zapisuje związki między danymi w zadaniu (np. za pomocą rysunku, diagramu lub innego skrótowego sposobu przedstawiania danych)
MAT.IV-VI.6.1.b tworzy strategię rozwiązania problemu przez dzielenie rozwiązania na etapy
MAT.IV-VI.6.1.c ocenia sensowność rozwiązania (np. przez szacowanie, sprawdzanie wszystkich warunków zadania, ocenianie rzędu wielkości otrzymanego wyniku)
MAT.IV-VI.6.2 wyjaśnia swój sposób myślenia przy rozwiązywaniu problemu matematycznego, w tym:
MAT.IV-VI.6.2.a opowiada o swoim sposobie rozwiązania zadania
MAT.IV-VI.6.2.b podaje argumenty uzasadniające kolejne kroki rozwiązania
MAT.IV-VI.6.3 prowadzi rozumowania matematyczne, w tym:
MAT.IV-VI.6.3.a podaje przykłady obiektów matematycznych spełniających dane warunki oraz obiektów ich niespełniających
MAT.IV-VI.6.3.b stosuje metodę prób i poprawek
MAT.IV-VI.6.3.c rozważa wszystkie przypadki
MAT.IV-VI.6.3.d używa rozumowania proporcjonalnego, także jako metody ułatwiającej mnożenie i dzielenie. Proporcje: szukanie brakującej liczby · Obliczanie wartości dla jednej sztuki
MAT.IV-VI.WO.1 · Korzystanie z narzędzi matematycznych – rozumienie i używanie pojęć oraz własności matematycznych także w nowej sytuacji, dostrzeganie związków między własnościami oraz różnic i podobieństw między obiektami matematycznymi.
MAT.IV-VI.WO.2 · Wykonywanie obliczeń w pamięci lub z zastosowaniem różnych form zapisu; stosowanie w obliczeniach nie tylko wyuczonych procedur, ale także własnych strategii obliczeń; analizowanie błędów i rozumienie przyczyn ich powstania.
MAT.IV-VI.WO.3 · Odczytywanie i krytyczne interpretowanie podanych informacji oraz przetwarzanie formy ich prezentacji w celu ułatwienia interpretacji danych.
MAT.IV-VI.WO.4 · Dostrzeganie matematyki w zagadnieniach z różnych dziedzin i budowanie przekonania o własnej skuteczności w stosowaniu metod matematycznych, formułowanie opisu matematycznego prostych sytuacji, w szczególności w życiu codziennym.
MAT.IV-VI.WO.5 · Rozwiązywanie problemów matematycznych samodzielnie i we współpracy z innymi, poszukiwanie rozwiązań wykraczających poza zwykłe zastosowania znanych schematów.
MAT.IV-VI.WO.6 · Kształtowanie potrzeby uzasadniania faktów matematycznych, formułowanie zrozumiałych argumentów uzasadniających poprawność prostych rozumowań, weryfikowanie argumentów podawanych przez innych.

Spoza programu — zadania dodatkowe

Zadania, których program tej klasy nie przewiduje, a inne kraje uczą ich na tym poziomie. Darmowe jak wszystko tutaj i nigdy nie mieszają się z działami ani z gotowymi testami z programu.